ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ହଯଗ୍ରୀଵୋଙ୍କୁଶାକାରରେଖୋ ନୀଲଃ ସଵିନ୍ଦୁକଃ। ଵୈକୁଣ୍ଠଃ ଏକଚକ୍ରୋଽବ୍ଜୀ ମଣିଭଃ ପୁଚ୍ଛରେଖକଃ

ହୟଗ୍ରୀବ ଅଙ୍କୁଶ ଆକୃତି ରେଖା, ନୀଳ ଓ ବିନ୍ଦୁ ଥିବା; ବୈକୁଣ୍ଠ ଏକ ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ ଭଳି, ମଣି ଭଳି, ପୁଛ ରେଖା ଥିବା।

ମତ୍ସ୍ଯୋ ଦୀର୍ଘସ୍ତ୍ରିଵିନ୍ଦୁଃ ସ୍ଯାତ୍ କାଚଵର୍ଣସ୍ତୁ ପୂରିତଃ। ଶ୍ଯାମସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମୋ ଦକ୍ଷରେଖସ୍ତୁ ଵର୍ତ୍ତୁଲଃ

ମତ୍ସ୍ୟ ଲମ୍ବା, ତିନିଟି ବିନ୍ଦୁ ଓ କାଚ ରଙ୍ଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଶ୍ୟାମ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଡାହାଣ ରେଖା ଓ ଗୋଳାକାର।

ଵାମନୋ ଵର୍ତ୍ତୁଲଶ୍ଚାତିହ୍ରସ୍ଵୋ ନୀଲଃ ସଵିନ୍ଦୁକଃ। ଶ୍ଯାମସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମୋ ଦକ୍ଷରେଖୋ ଵାମେନ ଵିନ୍ଦୁକଃ

ବାମନ ଗୋଳାକାର, ବହୁତ ଛୋଟ, ନୀଳ ଓ ବିନ୍ଦୁ ଥିବା; ଶ୍ୟାମ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଡାହାଣ ରେଖା, ବାମରେ ବିନ୍ଦୁ।

ଅନନ୍ତୋ ନାଗଭୋଗାଙ୍ଗୋ ନୈକାଭୋ ନୈକମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍। ସ୍ଥୂଲୋ ଦାମୋଦରୋ ମଧ୍ଯଚକ୍ରୋ ଦ୍ଵାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଵିନ୍ଦୁକଃ

ଅନନ୍ତ ସର୍ପ ଭଙ୍ଗି ଆକୃତି, ବହୁ ଚିହ୍ନ ଓ ବହୁ ରୂପ; ଦାମୋଦର ମୋଟା, ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ର, ଦ୍ୱାରରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିନ୍ଦୁ।

ସୁଦର୍ଶନସ୍ତ୍ଵେକଚକ୍ରୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣୋ ଦ୍ଵଯାତ୍। ଚିତ୍ରକ୍ରଶ୍ଚାଚ୍ଯୁତୋ ଦେଵସ୍ତ୍ରିଚକ୍ରୋ ଵା ତ୍ରିଵିକ୍ରମଃ

ସୁଦର୍ଶନ ଏକ ଚକ୍ର; ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ଦୁଇଟି; ଚିତ୍ରକ୍ର ଅଚ୍ୟୁତ ଦେବ, ତିନିଟି ଚକ୍ର ବା ତ୍ରିବିକ୍ରମ।

ଜନାର୍ଦ୍ଦନଶ୍ଚତୁସ୍ଚକ୍ରୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ। ଷଟ୍ରଚକ୍ରସ୍ଚୌଵ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସଙ୍କର୍ଷଣଶ୍ଚ ସପ୍ତଭିଃ

ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଚାରିଟି ଚକ୍ର; ବାସୁଦେବ ପାଞ୍ଚଟି; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଛଅଟି ଚକ୍ର, ସଂକର୍ଷଣ ସାତଟି।

ପୁରୁଷୋତ୍ତମୋଷ୍ଟଚକ୍ରୋ ନଵଵ୍ଯୂହୋ ନଵାଙ୍କିତଃ। ଦଶାଵତାରୋ ଦଶଭିର୍ଦ୍ଦଶୈକେନାନିରୁଦ୍ଧକଃ

ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଅଠଟି ଚକ୍ର; ନବବ୍ୟୂହ ନଅଟି ଚିହ୍ନ; ଦଶାବତାର ଦଶଟି, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଦଶ ଏକ ସହିତ।

ଦ୍ଵାଧଶାତ୍ମା ଦ୍ଵାଦଶଭିରତ ଊଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵମନନ୍ତକଃ

ଦ୍ୱାଦଶ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାଦଶଟି ଚକ୍ର; ଉପରକୁ ଅନନ୍ତ ଏଭଳି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଶାଲଗ୍ରାମାଦିଚକ୍ରାଙ୍କପୂଜାଃ ସିଦ୍ଧ୍ଯୈଵଦାମି ତେ। ତ୍ରିଵିଧାସ୍ଯାଦ୍ଧରେଃ ପୂଜା କାମ୍ଯାକାମ୍ଯୋଭଯାତ୍ମିକା

ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ଆଦି ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ ପୂଜାର ସିଦ୍ଧି ଦେଉଛି; ହରିଙ୍କର ପୂଜା ତିନି ପ୍ରକାର—ଇଚ୍ଛାସୂତ୍ର, ନିର୍ଇଚ୍ଛା ଓ ମିଶ୍ର।

ମୀନାଦୀନାନ୍ତ ପଞ୍ଚାନାଂ କାମ୍ଯାଥୋ ଵୋଭଯାତ୍ମିକା ଵରାହସ୍ପ ନୃସିଂହସ୍ଯ ଵାମନସ୍ଯ ଚମୁକ୍ତଯେ

ମାଛ ଆଦି ପାଞ୍ଚଟି ଅବତାରଙ୍କର ପୂଜା କେବେ କାମନା ପାଇଁ, କେବେ ଦୁଇଟି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ବରାହ, ନୃସିଂହ ଓ ବାମନଙ୍କ ପୂଜା ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ହୁଏ।

ଚକ୍ରାଦୀନାଂ ତ୍ରଯାଣାନ୍ତୁ ଶାଲଗ୍ରାମାର୍ଚ୍ଚନଂ ଶ୍ରୃଣୁ। ଉତ୍ତମା ନିଷ୍ଫଲା ପୂଜା କନିଷ୍ଠା ସଫଲାର୍ଚନା

ଚକ୍ର ଆଦି ତିନିଟି ଦେବତାଙ୍କର ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ପୂଜା ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୂଜା ଫଳ ଦେଉନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ପୂଜା ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

ମଧ୍ଯମା ମୂର୍ତ୍ତିପୂଜା ସ୍ଯାଚ୍ଚକ୍ରାଵ୍ଜେ ଚତୁରସ୍ରକେ। ପ୍ରଣଵଂ ହୃଦି ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଷଡଙ୍ଗଙ୍କରଦେହଯୋଃ

ମଧ୍ୟମ ପୂଜା ହେଉଛି ମୂର୍ତ୍ତିପୂଜା, ଯାହା ଚକ୍ର, କମଳ ଓ ଚତୁରସ୍ର ଉପରେ କରାଯାଏ; ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ରକୁ ହୃଦୟରେ ଓ ଛଅ ଅଙ୍ଗକୁ ହାତ ଓ ଦେହରେ ବ୍ୟବହାର କରି।

କୃତମୁଦ୍ରାତ୍ରଯଶ୍ଚକ୍ରାଦ୍ ବହିଃ ପୂର୍ଵେ ଗୁରୁଂ ଯଜେତ୍। ଆପ୍ଯେ ଗଣଂ ଵାଯଵେ ଚ ଧାତାରଂ ନୈର୍ଋତେ ଯଜେତ୍

ଚକ୍ରର ବାହାରେ ତିନିଟି ମୁଦ୍ରା କରି, ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବଦିଗରେ ବାୟୁଙ୍କ ଗଣକୁ, ଓ ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଵିଧାତାରଞ୍ଚ କର୍ତ୍ତାରଂ ହର୍ତ୍ତାରଂ ଦକ୍ଷସୌମ୍ଯଯୋଃ। ଵିଷ୍ଵକସେନଂ ଯଜେଦୀଶେ ଆଗ୍ନେଯେ କ୍ଷେତ୍ରପାଲକମ୍

ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ ଓ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ଦିଗରେ ହର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ, ଇଶାନ କୋଣରେ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନଙ୍କୁ, ଓ ଆଗ୍ନେୟ କୋଣରେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳକଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଋଗାଦିଵେଦାନ୍ ପ୍ରାଗାଦୌ ଆଧାରାନନ୍ତକଂ ଭୁଵମ୍। ପୀଠଂ ପଦ୍ମଂ ଚାର୍କ ଵନ୍ଦ୍ରଵହ୍ଵ୍ଯାଖ୍ଯଂ ମଣ୍ଡଲତ୍ରଯମ୍

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବେଦ ଆଦିକୁ ଆରମ୍ଭରେ ରଖି, ଭୂମିକୁ ଅନନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଧାର ଭାବେ ରଖିବା; ଆସନ, କମଳ ଓ ତିନିଟି ମଣ୍ଡଳ—ଅର୍କ, ବନ୍ଦ୍ର, ଓ ବହ୍ବ୍ୟ ନାମକ—ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

ଆସନଂ ଦ୍ଵାଦଶାର୍ଣେନ ତତ୍ର ସ୍ଥାପ୍ଯ ଶିଲାଂ ଯଜେତ୍। ଵ୍ଯସ୍ତେନ ଚ ସମସ୍ତେନ ସ୍ଵବୀଜେନ ଯଜେତ୍ କ୍ରମାତ୍

ବାରଟି କିରଣ ଥିବା ଆସନ ଉପରେ ଶିଳାକୁ ରଖି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପୃଥକ୍ ଓ ଏକାତ୍ମକ ଭାବରେ, ନିଜ ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପୂର୍ଵାଦାଵଥ ଵେଦାଦ୍ଯୈର୍ଗାଯତ୍ରୀଭ୍ଯାଂ ଜିତାଦିନା। ପ୍ରଣଵେନାର୍ଚ୍ଚଯେତ୍ ପଞ୍ଚାନ୍ମୁଦ୍ରାସ୍ତିସ୍ରଃ ପ୍ରଦର୍ଶଯେତ୍

ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବେଦ ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର, ଜିତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ, ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚଟିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଓ ତିନିଟି ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।

ଵିଷ୍ଵକ୍‌ସେନସ୍ଯ ଚକ୍ରସ୍ଯ କ୍ଷେତ୍ରପାଲସ୍ଯ ଦର୍ଶଯେତ୍। ଶାଲଗ୍ରାମସ୍ଯ ପ୍ରଥମା ପୂଜାଥୋ ନିଷ୍ଫଲୋଚ୍ଯତେ

ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ, ଚକ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ; ଶାଳଗ୍ରାମର ପ୍ରଥମ ପୂଜାକୁ ଫଳହୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପୂର୍ଵଵତ୍ ଷୋଡଶାରଞ୍ଚ ସପଦ୍ମଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଲିଖେତ୍। ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଖଡ୍‌ଗୈର୍ଗୁର୍ଵାଦ୍ଯଂ ପୂର୍ଵଂଵଦ୍ଯଜେତ୍

ପୂର୍ବବତ୍ ଷୋଳ କିରଣ ଥିବା ଚକ୍ର ଓ କମଳ ମଣ୍ଡଳ ଆଙ୍କିବା; ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଖଡ଼ଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜିବା।

ପୂର୍ଵେ ସୌମ୍ଯେ ଧନୁର୍ବାଣାନ୍ ଵେଦାଦ୍ଯୈରାସନଂ ଦଦେତ୍। ଶିଲାଂ ନ୍ଯସେଦ୍ ଦ୍ଵାଦଶାର୍ଣୈସ୍ତୃତୀଯଂ ପୂଜନଂ ଶ୍ରୃଣୁ

ପୂର୍ବ ଓ ଇଶାନ କୋଣରେ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଦେଇ, ବେଦ ଆଦି ସହିତ ଆସନ ଦେବା; ବାରଟି କିରଣ ଥିବା ଶିଳାକୁ ରଖିବା—ଏବେ ତୃତୀୟ ପୂଜା ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଅଷ୍ଟାରମବ୍ଜଂ ଵିଲିଖେତ୍ ଗୁର୍ଵାଦ୍ଯଂ ପୂର୍ଵଵଦ୍ଯଜେତ୍। ଅଷ୍ଟର୍ଣେନାସନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତେନୈଵ ଚ ଶିଲାଂ ନ୍ଯସେତ୍

ଆଠ କିରଣ ଥିବା କମଳ ଆଙ୍କି, ପୂର୍ବବତ୍ ଗୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜିବା; ଆଠ କିରଣ ଥିବା ଆସନ ଦେଇ, ସେହିପରି ଶିଳାକୁ ରଖିବା।

ପୂଜଯେଦ୍ଦଶଧା ତେନ ଗାଯତ୍ରୀଭ୍ଯାଂ ଜିତଂ ତଥା

ସେଥିରେ ଦଶ ପ୍ରକାରେ ପୂଜା କରିବା, ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଜିତା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିବା।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଓଂ ରୂପଃ କେଶଵଃ ପଦ୍ମଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ। ନାରାଯଣଃ ଶଙ୍ଖପଦ୍ମଗଦାଚକ୍ରୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍

ଭଗବାନ କହିଲେ: ଓଁ। ରୂପ ହେଉଛନ୍ତି କେଶବ, ଯିଏ କମଳ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି; ନାରାୟଣ, ଶଂଖ, କମଳ, ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ସହ ଡାହାଣ ପାଖରେ।

ତତୋ ଗଦୀ ମାଧଵୋରିଶଙ୍ଖପଦ୍ମୀ ନମାମି ତମ୍। ଚକ୍ରକୌମୋଦକୀପଦ୍ମଶଙ୍ଖୀ ଗୋଵିନ୍ଦ ଊର୍ଜିତଃ

ତାପରେ ଗଦାଧାରୀ ମାଧବ, ଶଂଖ ଓ କମଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ; ଗୋବିନ୍ଦ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚକ୍ର, ଗଦା, କମଳ ଓ ଶଂଖ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ମୋକ୍ଷଦଃ ଶ୍ରୀଗଦୀ ପଦ୍ମୀ ଶଙ୍ଖୀ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଚକ୍ରଧୃକ୍। ଶଙ୍ଖଚକ୍ରାବ୍ଜଗଦିନଂ ମଧୁସୂଦନମାନମେ

ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ଶ୍ରୀଗଦୀ, ପଦ୍ମୀ, ଶଂଖୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ଚକ୍ରଧାରୀ; ମୁଁ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, କମଳ ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଭକ୍ତ୍ଯା ତ୍ରିଵିକ୍ରମଃ ପଦ୍ମଗଦୀ ଚକ୍ରୀ ଚ ଶଙ୍ଖ୍ଯପି। ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମୀ ଵାମନଃ ପାତୁ ମାଂ ସଦା

ଭକ୍ତି ସହିତ ତ୍ରିବିକ୍ରମ, ପଦ୍ମଗଦୀ, ଚକ୍ରୀ ଓ ଶଂଖୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା; ବାମନ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ କମଳ ସହ, ସେ ସଦା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍।

ଗତିଦଃ ଶ୍ରୀଧରଃ ପଦ୍ମୀ ଚକ୍ରଶାର୍ଙ୍ଗୀ ଚ ଶଙ୍ଖ୍ଯପି

ମାର୍ଗ ଦେଇଥିବା, ଶ୍ରୀଧର, ପଦ୍ମୀ, ଚକ୍ରଶାର୍ଙ୍ଗୀ ଓ ଶଂଖୀ।

ଵରଦଃ ପଦ୍ମନାଭସ୍ତୁ ଶଙ୍ଖାବ୍ଜାରିଗଦାଧରଃ। ଦାମୋଦରଃ ପଦ୍ମଶଙ୍ଖଗଦାଚକ୍ରୀ ନମାମି ତମ୍

ଅନୁଗ୍ରହ କରୁଥିବା ପଦ୍ମନାଭ, ଯିଏ ଶଂଖ, ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଦାମୋଦର ମଧ୍ୟ ପଦ୍ମ, ଶଂଖ, ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି—ମୁଁ ସେଠିକୁ ଶିର ନମାଏ।

ତେନେ ଗଦୀ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରୀ ଵାସୁଦେଵୋବ୍ଜଭୃଜ୍ଜଗତ୍। ସଙ୍କର୍ଷଣୋ ଗଦୀ ଶଙ୍‌ଖୀ ପଦ୍ମୀ ଚକ୍ରୀ ଚ ପାତୁ ଵଃ

ଯିଏ ଗଦା, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ବାସୁଦେବ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସଙ୍କର୍ଷଣ, ଗଦା, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, ତୁମମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।