ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପଙ୍‌କ୍ତିଦ୍ଵଯଂ ଚାଧସ୍ତଦୂଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଂ ଯତ୍ତୁ କୋଷ୍ଠକମ୍। ସମନ୍ତାଦୁଭଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଅନ୍ତସ୍ଥଂ ପରିମାର୍ଜଯେତ୍

ତଳେ ଓ ଉପରେ ଦୁଇ ଧାଡ଼ି ଛାଡ଼ି, ଭିତର ଅଂଶକୁ ସମସ୍ତ ପାଖରେ ସମାନଭାବେ ଚିକ୍କଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଊଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଂ ପଙ୍‌କ୍ତିଦ୍ଵଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଅଧସ୍ତାଦ୍ ଯତ୍ତୁ କୋଷ୍ଠକମ୍। ଅନ୍ତଃ ସମ୍ମାର୍ଜଯେତ୍ ଯତ୍ନାତ୍ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋରୁଭଯୋଃ ସମମ୍

ଉପରେ ଦୁଇ ଧାଡ଼ି ଛାଡ଼ି, ତଳେ ଯେଉଁଠି ଖୋପ ଅଛି, ସେଠି ଭିତର ଅଂଶକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଯତ୍ନ କରି ଚିକ୍କଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

ତଯୋର୍ମଧ୍ଯଗତୌ ତତ୍ର ଚତୁଷ୍କୌ ମାର୍ଜଯେତ୍ତତଃ। ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ଭାଜଯିତ୍ଵା ତୁ ଊଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵପଙ୍‌କ୍ତିଦ୍ଵଯଂ ବୁଧଃ

ସେ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଚାରି ଅଂଶକୁ ଚିକ୍କଣ କରିବା ଦରକାର। ତାପରେ ଉପର ଦୁଇ ଧାଡ଼ିକୁ ଚାରି ଭାଗ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ତାହାକୁ ବାଣ୍ଟିବା ଉଚିତ୍।

ମେଖଲା ଭାଗମାତ୍ରା ସ୍ଯାତ୍ ଖାତଂ ତସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧମାନତଃ। ଭାଗଂ ଭାଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋରୁଭଯୋଃ ସମମ୍

ମେଖଳା ଏକ ଅଂଶ ମାତ୍ର ହେବା ଉଚିତ୍, ତାହାର ଖୋପ ଅର୍ଧ ମାପ ହେବ। ଅଂଶ ଅଂଶ ଛାଡ଼ି, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ସମାନ କରିବା ଦରକାର।

ଦତ୍ତ୍ଵା ଚୈକଂ ପଦଂ ବାହ୍ଯେ ପ୍ରମାଣଂ କାରଯେଦ୍ ବୁଧଃ। ତ୍ରିଭାଗେଣ ଚ ବାଗସ୍ଯାଗ୍ରେ ସ୍ଯାତ୍ତୋଯଵିନିର୍ଗମଃ

ବାହାରେ ଏକ ପଦ ଦେଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବେ। ଅଂଶର ଆଗରେ ତିନି ଭାଗରେ ପାଣି ବାହାରିବା ପାଇଁ ମାର୍ଗ ରଖିବା ଉଚିତ୍।

ନାନାପ୍ରକାରଭେଦେନ ଭଦ୍ରେଯଂ ପିଣ୍ଡିକା ଶୁଭା। ଅଷ୍ଟତାଲା ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଦେଵୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତଥା ସ୍ତ୍ରିଯଃ

ଏହି ଶୁଭ ପିଣ୍ଡିକା ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ତିଆରି ହୁଏ। ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅଷ୍ଟ ତାଳା ହେବା ଉଚିତ୍।

ଭ୍ରୁଵୌ ଯଵାଧିକେ କାର୍ଯ୍ଯେ ଯଵହୀନା ତୁ ନାସିକା। ଗୋଲକେନାଧିକଂ ଵକ୍ତ୍ରମୂଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଂ ତିର୍ଯ୍ଯଗ୍ଵିଵର୍ଜିତମ୍

ଭୌଁ ଅଳ୍ପ ଲମ୍ବା କରିବା ଦରକାର, ନାକ ଅଳ୍ପ ଛୋଟ କରିବା ଉଚିତ୍। ମୁହଁ ଉପରୁ ଅଧିକ ଗୋଲାକାର ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଚିରା ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଆଯତେ ନଯନେ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତ୍ରିଭାଗୋନୈର୍ଯଵୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ। ତଦର୍ଦ୍ଧେନ ତୁ ଵୈପୁଲ୍ଯଂ ନେତ୍ରଯୋଃ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍

ଚକ୍ଷୁ ଲମ୍ବା ହେବା ଦରକାର, ତିନି ଯବ ମାପରେ। ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁର ପ୍ରସ୍ଥ ତାହାର ଅର୍ଧ ହେବା ଉଚିତ୍।

କର୍ଣପାଶୋଽଧିକଃ କାର୍ଯ୍ଯଃ ସୃକ୍କଣୀସମସୂତ୍ରତଃ। ନମ୍ରଂ କଲାଵିହୀନନ୍ତୁ କୁର୍ଯ୍ଯାଦଂଶଦ୍ଵଯଂ ତଥା

କାନର ଲଗା ଅଂଶ ଜବଡ଼ି ସମାନ ଏବଂ ଅଧିକ କରିବା ଉଚିତ୍। ଦୁଇଟି ଓଠ ହଳକା ଭାଙ୍ଗା ଏବଂ ଅଳଙ୍କାର ବିହୀନ କରିବା ଦରକାର।

ଗ୍ରୀଵା ସାର୍ଦ୍ଧକଲା କାର୍ଯ୍ଯା ତଦ୍ଵିସ୍ତାରୋପଶୋଭିତା। ନେତ୍ରଂ ଵିନା ତୁ ଵିସ୍ତାରୌ ଊରୂ ଜାନୂ ଚ ପିଣ୍ଡିକା

ଗଳା ଡେଢ଼ି କଳା ମାପରେ ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେବା ଉଚିତ୍। ଚକ୍ଷୁ ବ୍ୟତୀତ, ଉରୁ, ହାଂଡି ଓ ପିଣ୍ଡିକା ପ୍ରସ୍ଥରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍।

ଅଙ୍‌ଘ୍ନିପୃଷ୍ଠୌ ସ୍ଫିଚୌ କଟ୍ଯାଂ ଯଥାଯୋଗଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍। ସପ୍ତାଂଶୋନାସ୍ତଥାଙ୍ଗୁଲ୍ଯୋ ଦୀର୍ଘଂ ଵିଷ୍କମ୍ଭନାହତମ୍

ପାଦପିଛାଳ, କଟି ଓ ନିତମ୍ବକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଗଠନ କରିବା ଦରକାର। ଆଂଗୁଠିଗୁଡ଼ିକୁ ସାତ ଅଂଶ ରଖି, ଲମ୍ବ ହସ୍ତପ୍ରସ୍ଥ ଦ୍ୱାରା କମାଇବା ଉଚିତ୍।

ନେତ୍ରୈକଵର୍ଜିତାଯାମା ଜଙ୍ଘୋରୂ ଚ ତଥା କଟିଃ। ମଧ୍ଯପାର୍ଶ୍ଵଂ ଚ ତଦ୍‌ଵୃତ୍ତଂ ଘନଂ ପୀନଂ କୁଚଦ୍ଵଯମ୍

ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଆଖି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଜଂଘା, ଉରୁ ଏବଂ କଟି ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହୋଇଥାଏ; ମଧ୍ୟଭାଗ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱ ଗୋଳାକାର ଓ ଭରିପୁରା, ଦୁଇଟି ସ୍ତନ ମଧ୍ୟ ଗଢ଼ା ଓ ଉତ୍ତଳ।

ତାଲମାତ୍ରୌ ସ୍ତନୌ କାର୍ଯ୍ଯୌ କଟିଃ ସାର୍ଦ୍ଧକଲାଧିକା। ଲକ୍ଷ୍ମ ଶେଷଂ ପୁରାଵତ୍ସ୍ଯାତ୍ ଦକ୍ଷିଣେ ଚାମ୍ବୁଜଂ କରେ

ସ୍ତନ ଦୁଇଟି ତାଳ ମାପର ହେବା ଉଚିତ; କଟି ଅଧ ଅଧିକ ମାପର; ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବବତ୍ ରହିବ, ଡାହାଣ ହାତରେ ପଦ୍ମ ରହିଛି।

ଵାମେ ଵିଲ୍ଵଂ ସ୍ଵିଯୌ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଶୁଭେ ଚାମରହସ୍ତକେ। ଦୀର୍ଘଘୋଣସ୍ତୁଗରୁଡଶ୍ଚକ୍ରାଙ୍ଗାଦ୍ଯାନଥୋ ଵଦେ

ବାମ ହାତରେ ବେଲ ଫଳ, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶୁଭ ଚାମର ହାତରେ ଧରିଛି; ଲମ୍ବା ନାକ, ଭାରି ଠୋଡ଼, ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିବା ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ—ଏହି ସବୁ ମୁଁ କହୁଛି।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଶାଲଗ୍ରାମାଦିମୂର୍ତ୍ତିଶ୍ଚ ଵକ୍ଷଯେହଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦାଃ। ଵାସୁଦେଵୋଽସିତୋ ଦ୍ଵାରେ ଶିଲାଲଗ୍ନଦ୍ଵିଚକ୍ରକଃ

ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ଏଠାରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଆଦି ମୂର୍ତ୍ତି ଉପରେ କଥାହେବି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ମିଳେ; ବାସୁଦେବ ଦ୍ୱାରରେ କଳା, ପାଥରରେ ଲଗା, ଦୁଇଟି ଚକ୍ର ଥିବା।

ଜ୍ଞେଯଃ ସଙ୍କର୍ଷଣୋ ଲଗ୍ନଦ୍ଵିଚକ୍ରୋ ରକ୍ତ ଉତ୍ତମଃ। ସୂକ୍ଷ୍ମଚକ୍ରୋ ବହୁଚ୍ଛିଦ୍ରଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ନୀଲଦୀର୍ଘକଃ

ସଂକର୍ଷଣକୁ ଜଣାଯିବ, ସେ ଦୁଇଟି ଚକ୍ର ସହିତ ଲଗା, ଉତ୍ତମ ଓ ଲାଲ; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚକ୍ର, ବହୁ ଛିଦ୍ର, ନୀଳ ଓ ଲମ୍ବା।

ପୀତୋନିରୁଦ୍ଧଃ ପଦ୍ମାଙ୍କୋ ଵର୍ତ୍ତୁଲୋ ଦ୍ଵିତ୍ରିରେଖଵାନ୍। କୃଷ୍ଣୋ ନାରାଯଣୋ ନାଭ୍ଯୁନ୍ନତଃ ଶୁଷିରଦୀର୍ଘଵାନ୍

ପୀତ ନିରୁଦ୍ଧ, ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ, ଗୋଳାକାର, ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ରେଖା ଥିବା; କୃଷ୍ଣ ନାରାୟଣ ନାଭିରେ ଉଠା, ଗହ୍ୱର ଓ ଲମ୍ବା।

ପରମେଷ୍ଠୀ ସାବ୍ଜଚକ୍ରଃ ପୃଷ୍ଠଚ୍ଛିଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିନ୍ଦୁମାନ୍। ସ୍ଥୂଲଚକ୍ରୋଽସିତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମଧ୍ଯେ ରେଖା ଗଦାକୃତିଃ

ପରମେଷ୍ଠି ପଦ୍ମ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ, ପଛରେ ଛିଦ୍ର ଓ ବିନ୍ଦୁ ଥିବା; ବିଷ୍ଣୁ କଳା, ମୋଟା ଚକ୍ର, ମଧ୍ୟରେ ଗଦା ଆକୃତି ରେଖା।

ନୃସିଂହଃ କପିଲଃ ସ୍ଥୂଲଚକ୍ରଃ ସ୍ଯାତ୍ ପଞ୍ଚଵିନ୍ଦୁକଃ। ଵରାହଃ ଶକ୍ତିଲିଙ୍ଗଃ ସ୍ଯାତ୍ ତଚ୍ଚକ୍ରୌ ଵିଷମୌ ମୃତୌ

ନୃସିଂହ କପିଳ, ମୋଟା ଚକ୍ର ଓ ପାଞ୍ଚଟି ବିନ୍ଦୁ; ବରାହ ଶକ୍ତି ଚିହ୍ନ, ଯଦି ଚକ୍ର ଅସମ, ତେବେ ଅଶୁଭ।

ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲନିଭଃ ସ୍ଥୂଲସ୍ତ୍ରିରେଖାଲାଞ୍ଛିତଃ ଶୁଭଃ। କୂର୍ମସ୍ତଥୋନ୍ନତଃ ପୃଷ୍ଠେ ଵର୍ତ୍ତଲାଵର୍ତ୍ତକୋଽସିତଃ

ନୀଳମଣି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ମୋଟା, ତିନିଟି ରେଖା ଥିବା, ଶୁଭ; କୂର୍ମ ମଧ୍ୟ ପଛରେ ଉଠା, ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଚିହ୍ନ ଓ କଳା।

ହଯଗ୍ରୀଵୋଙ୍କୁଶାକାରରେଖୋ ନୀଲଃ ସଵିନ୍ଦୁକଃ। ଵୈକୁଣ୍ଠଃ ଏକଚକ୍ରୋଽବ୍ଜୀ ମଣିଭଃ ପୁଚ୍ଛରେଖକଃ

ହୟଗ୍ରୀବ ଅଙ୍କୁଶ ଆକୃତି ରେଖା, ନୀଳ ଓ ବିନ୍ଦୁ ଥିବା; ବୈକୁଣ୍ଠ ଏକ ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ ଭଳି, ମଣି ଭଳି, ପୁଛ ରେଖା ଥିବା।

ମତ୍ସ୍ଯୋ ଦୀର୍ଘସ୍ତ୍ରିଵିନ୍ଦୁଃ ସ୍ଯାତ୍ କାଚଵର୍ଣସ୍ତୁ ପୂରିତଃ। ଶ୍ଯାମସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମୋ ଦକ୍ଷରେଖସ୍ତୁ ଵର୍ତ୍ତୁଲଃ

ମତ୍ସ୍ୟ ଲମ୍ବା, ତିନିଟି ବିନ୍ଦୁ ଓ କାଚ ରଙ୍ଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଶ୍ୟାମ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଡାହାଣ ରେଖା ଓ ଗୋଳାକାର।

ଵାମନୋ ଵର୍ତ୍ତୁଲଶ୍ଚାତିହ୍ରସ୍ଵୋ ନୀଲଃ ସଵିନ୍ଦୁକଃ। ଶ୍ଯାମସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମୋ ଦକ୍ଷରେଖୋ ଵାମେନ ଵିନ୍ଦୁକଃ

ବାମନ ଗୋଳାକାର, ବହୁତ ଛୋଟ, ନୀଳ ଓ ବିନ୍ଦୁ ଥିବା; ଶ୍ୟାମ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଡାହାଣ ରେଖା, ବାମରେ ବିନ୍ଦୁ।

ଅନନ୍ତୋ ନାଗଭୋଗାଙ୍ଗୋ ନୈକାଭୋ ନୈକମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍। ସ୍ଥୂଲୋ ଦାମୋଦରୋ ମଧ୍ଯଚକ୍ରୋ ଦ୍ଵାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଵିନ୍ଦୁକଃ

ଅନନ୍ତ ସର୍ପ ଭଙ୍ଗି ଆକୃତି, ବହୁ ଚିହ୍ନ ଓ ବହୁ ରୂପ; ଦାମୋଦର ମୋଟା, ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ର, ଦ୍ୱାରରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିନ୍ଦୁ।

ସୁଦର୍ଶନସ୍ତ୍ଵେକଚକ୍ରୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣୋ ଦ୍ଵଯାତ୍। ଚିତ୍ରକ୍ରଶ୍ଚାଚ୍ଯୁତୋ ଦେଵସ୍ତ୍ରିଚକ୍ରୋ ଵା ତ୍ରିଵିକ୍ରମଃ

ସୁଦର୍ଶନ ଏକ ଚକ୍ର; ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ଦୁଇଟି; ଚିତ୍ରକ୍ର ଅଚ୍ୟୁତ ଦେବ, ତିନିଟି ଚକ୍ର ବା ତ୍ରିବିକ୍ରମ।

ଜନାର୍ଦ୍ଦନଶ୍ଚତୁସ୍ଚକ୍ରୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ। ଷଟ୍ରଚକ୍ରସ୍ଚୌଵ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସଙ୍କର୍ଷଣଶ୍ଚ ସପ୍ତଭିଃ

ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଚାରିଟି ଚକ୍ର; ବାସୁଦେବ ପାଞ୍ଚଟି; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଛଅଟି ଚକ୍ର, ସଂକର୍ଷଣ ସାତଟି।

ପୁରୁଷୋତ୍ତମୋଷ୍ଟଚକ୍ରୋ ନଵଵ୍ଯୂହୋ ନଵାଙ୍କିତଃ। ଦଶାଵତାରୋ ଦଶଭିର୍ଦ୍ଦଶୈକେନାନିରୁଦ୍ଧକଃ

ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଅଠଟି ଚକ୍ର; ନବବ୍ୟୂହ ନଅଟି ଚିହ୍ନ; ଦଶାବତାର ଦଶଟି, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଦଶ ଏକ ସହିତ।

ଦ୍ଵାଧଶାତ୍ମା ଦ୍ଵାଦଶଭିରତ ଊଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵମନନ୍ତକଃ

ଦ୍ୱାଦଶ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାଦଶଟି ଚକ୍ର; ଉପରକୁ ଅନନ୍ତ ଏଭଳି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଶାଲଗ୍ରାମାଦିଚକ୍ରାଙ୍କପୂଜାଃ ସିଦ୍ଧ୍ଯୈଵଦାମି ତେ। ତ୍ରିଵିଧାସ୍ଯାଦ୍ଧରେଃ ପୂଜା କାମ୍ଯାକାମ୍ଯୋଭଯାତ୍ମିକା

ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ଆଦି ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ ପୂଜାର ସିଦ୍ଧି ଦେଉଛି; ହରିଙ୍କର ପୂଜା ତିନି ପ୍ରକାର—ଇଚ୍ଛାସୂତ୍ର, ନିର୍ଇଚ୍ଛା ଓ ମିଶ୍ର।