ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ତର୍ଜ୍ଜନ୍ଯନାମିକା ଚୈଵ ତସ୍ମାଦର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଲଂ ଵିନା। କନିଷ୍ଠାଙ୍ଗୁଷ୍ଠକୌ କାର୍ଯୌ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମ୍ମିତୌ

ତର୍ଜନୀ ଓ ନାମା ଆଙ୍ଗୁଳି ମଧ୍ୟରୁ ଅର୍ଧ ଆଙ୍ଗୁଳ କମ୍ ହେବା ଦରକାର। କନିଷ୍ଠା ଓ ଅଙ୍ଗୁଠି ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ ହେବ।

ଦ୍ଵିପର୍ଵୋଙଗୁଷ୍ଠକଃ କାର୍ଯଃ ଶେଷାଂଗୁଲ୍ଯସ୍ତ୍ରିପର୍ଵିକାଃ। ସର୍ଵାସାଂ ପର୍ଵଣୋର୍ଦ୍ଧେନ ନଖମାନଂ ଵିଧୀଯତେ

ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଦୁଇଟି ଯୋଡ଼ା ଥିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଳିଗୁଡ଼ିକରେ ତିନିଟି ଯୋଡ଼ା ଥିବା ଦରକାର। ସମସ୍ତ ଯୋଡ଼ା ଉପରେ ନଖର ମାପ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ଵକ୍ଷସୋ ଯତ୍ ପ୍ରମାଣନ୍ତୁ ଜଠରଂ ତତ୍‌ପ୍ରମାଣତଃ। ଅଙ୍‌ଗୁଲୈକଂ ଭଵେନ୍ନାଭୀ ଵେଧେନ ଚ ପ୍ରମାଣତଃ

ଛାତିର ମାପ ଯେପରି, ତେଣୁ ଜଠରର ମାପ ମଧ୍ୟ ଏମିତି। ନାଭିର ବ୍ୟାସ ଏକ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବା ଉଚିତ।

ତତୋ ମେଢ୍ରାନ୍ତରଂ କାର୍ଯଂ ତାଲମାତ୍ରଂ ପ୍ରମାଣତଃ। ନାଭିମଧ୍ଯେ ପରୀଣାହୋ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଦଙ୍ଗୁଲୈଃ

ତାପରେ ଯୋନି ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତର ଏକ ତାଳ ମାପରେ ହେବା ଦରକାର। ନାଭି ମଧ୍ୟରେ ପରିଧି ବୟାଳିଶି ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବ।

ଅନ୍ତରଂ ସ୍ତନଯୋଃ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତାଲମାତ୍ରଂ ପ୍ରମାଣତଃ। ଚିଵୁକୌ ଯଵମାନୌ ତୁ ମଣ୍ଡଲଂ ଦ୍ଵିପଦଂ ଭଵେତ୍

ଦୁଇ ଷ୍ଟନ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତର ଏକ ତାଳ ମାପରେ ହେବ। ଚିବୁକ ଯବ ମାପରେ ହେବ ଏବଂ ମଣ୍ଡଳ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବ।

ଚତୁଃ ଷଷ୍ଟ୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ କାର୍ଯଂ ଵେଷ୍ଟନଂ ଵକ୍ଷସଃ ସ୍ଫୁଟମ୍। ଚତୁର୍ମୁଖଞ୍ଚ ତଦଧୋଵେଷ୍ଟନଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତମ୍

ଛାତି ଚାରିପଞ୍ଚାଶି ଆଙ୍ଗୁଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବନ୍ଧାଯିବା ଉଚିତ। ଏହା ତଳେ ଚାରିମୁଖୀ ଆକୃତି ପାଇଁ ବନ୍ଧା ଏପରି ହେବ।

ପରିଣାହସ୍ତଥା କଟ୍ଯା ଚତୁଃ ପଞ୍ଚାଶଦଙ୍ଗୁଲୈଃ। ଵିସ୍ତାରଶ୍ଚୋରୁମୂଲେ ତୁ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲଃ

କମରର ପରିଧି ଚଉନ୍ଚାଳିଶି ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବା ଉଚିତ। ଉରୁ ମୂଳର ପ୍ରସ୍ଥ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବ।

ତସ୍ମାଦଭ୍ଯଧିକଂ ମଧ୍ଯେ ତତୋ ନିମ୍ନତରଂ କ୍ରମାତ୍। ଵିସ୍ତୃତାଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଲଂ ଜାନୁତ୍ରିଗୁଣା ପରିଣାହତଃ

ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ବେଶି ହେବ, ପରେ କ୍ରମେ କମିଯିବ। ଗୁଡ଼ିକର ପରିଧି ଏଠାରେ ତିନି ଗୁଣ ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବ।

ଜଙ୍ଘା ମଧ୍ଯେ ତୁ ଵିସ୍ତାରଃ ସପ୍ତାଙ୍ଗୁଲ ଉଦାହୃତଃ। ତ୍ରିଗୁଣା ପରିଧିଶ୍ଚାସ୍ଯ ଜଙ୍ଘାଗ୍ରଂ ପଞ୍ଚଵିସ୍ତରାତ୍

ପିଣ୍ଡିର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ଥ ସାତ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏହାର ପରିଧି ତିନି ଗୁଣ ହେବ, ଏବଂ ପିଣ୍ଡିର ଶେଷ ଅଂଶ ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଳ ପ୍ରସ୍ଥର ହେବ।

ତ୍ରିଗୁଣା ପରିଧିସ୍ଚାସ୍ଯ ପାଦୌ ତାଲପ୍ରମାଣକୌ। ଆଯାମାଦୁତ୍ଥିତୌ ପାଦୌ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମେଵ ଚ

ଏହାର ପରିଧି ତିନି ଗୁଣ ହେବ, ପାଦ ତାଳ ମାପରେ ହେବ। ଲମ୍ବରୁ ଉଠାଯିବା ପାଦ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବ।

ଗୁଲ୍ଫାତ୍ ପୂର୍ଵଂ ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରମାଣାଚ୍ଚତୁରଙ୍ଗେଲମ୍। ତ୍ରିକଲଂ ଵିସ୍ତୃତୌ ପାଦୌ ତ୍ର୍ଯଙ୍ଗୁଲୋ ଗୁହ୍ଯକଃ ସ୍ମୃତଃ

ଗୁଲ୍ଫ ପୂର୍ବରୁ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ପାଦର ପ୍ରସ୍ଥ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେବ, ଗୁହ୍ୟକ ତିନି ଆଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ ମନାଯାଏ।

ପଞ୍ଚାଙ୍ଗୁଲନ୍ତୁ ନାହୋସ୍ଯ ଦୀର୍ଘା ତଦ୍ଵତ୍ ପ୍ରଦେଶିନୀ। ଅଷ୍ଟମାଷ୍ଟାଂଶତୋ ନ୍ଯୂତାଃ ଶେଷାଙ୍ଗୁଲ୍ଯଃ କ୍ରମେଣ ତୁ

ପାଦର ଅଙ୍ଗୁଠି ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବ ହେବ, ଏହିପରି ପ୍ରଦେଶିନୀ ମଧ୍ୟ। ଅନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଳିଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ କମି କମି ହେବ।

ସପାଦାଙ୍ଗୁଲମୁତ୍ତସେଧମଙଗୁଷ୍ଠସ୍ଯ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍। ଯଵୋନମଙ୍ଗୁଲଂ କାର୍ଯମଙ୍ଗୁଷ୍ଠସ୍ଯ ନଖଂ ତଥା

ଅଙ୍ଗୁଠି ଉପର ନଖ ଏକ ଏବଂ ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ ହେବ। ଅଙ୍ଗୁଠିର ନଖ ଯବ ମାପରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଲଂ ତଥାନ୍ଯାସାଂ କ୍ରମାନ୍ ନ୍ଯୂନଂ ତୁ କାରଯେତ୍। ତ୍ର୍ଯଙ୍ଗୁଲୌ ଵୃଷଣୌ କାର୍ଯୌ ମେଢ୍ରଂ ତୁ ଚତୁରଙ୍ଗୁମ୍

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତିଟି ଅର୍ଧ ଆଂଗୁଠି କମି କମି କରିବା ଉଚିତ୍। ଦୁଇଟି ଅଣ୍ଡକୋଷ ତିନି ଆଂଗୁଠି ଲମ୍ବା ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ଲିଙ୍ଗ ଚାରି ଆଂଗୁଠି ହେବା ଉଚିତ୍।

ପରିଣାହୋତ୍ର କୋଷାଗ୍ରଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଞ୍ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମ୍। ଷଡଙ୍ଗୁଲପରୀଣାହୌ ଵୃଷଣୌ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତୌ

ଅଣ୍ଡକୋଷର ଟିପ୍ ଚାରି ଆଂଗୁଠି ଲମ୍ବା କରିବା ଦରକାର। ଅଣ୍ଡକୋଷ ଛଅ ଆଂଗୁଠି ପରିଧି ଥିବା ବେଳେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ପ୍ରତିମା ଭୂଷଣାଢ୍ଯା ସ୍ଯାଦେତଦୁଦ୍ଦେଶଲକ୍ଷଣମ୍। ଅନଯୈଵ ଦିଶା କାର୍ଯଂ ଲୋକେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଲକ୍ଷଣମ୍

ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ତାହାର ଲକ୍ଷଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଯେପରି ଜଗତରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍।

ଦକ୍ଷିଣେ ତୁ କରେ ଚକ୍ରମଧସ୍ତାତ୍ ପଦ୍ମମେଵ ଚ। ଵାମେ ଶଙ୍ଖଂ ଗଦୀଦସିତଦ୍ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣାତ୍

ଡାହାଣ ହାତରେ ଚକ୍ର ଏବଂ ତାହା ତଳେ ପଦ୍ମ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ବାମ ହାତରେ ଶଂଖ ଓ ଗଦା ରଖିବା ଦରକାର, କଳାବରଣ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ।

ଶ୍ରୀପୁଷ୍ଟୀ ଚାପି କର୍ତ୍ତଵ୍ଯେ ପଦ୍ମଵୀଣାକରାନ୍ଵିତେ। ଊରୁମାତ୍ରୋଚ୍ଛିତାଯାମେ ମାଲାଵିଦ୍ଯାଧରୌ ତଥା

ଶ୍ରୀ ଓ ପୁଷ୍ଟିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଦ୍ମ ଓ ବୀଣା ଧରିଥିବା ହାତ ସହିତ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ଉରୁ ଉଚ୍ଚ ଲମ୍ବା ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ମାଳା ଧରିଥିବା ଓ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କରିବା ଉଚିତ୍।

ପ୍ରଭାମଣ୍ଡଲସଂସ୍ଥୌ ତୌ ପ୍ରଭା ହସ୍ତ୍ଯାଦିଭୂଷଣା। ପଦ୍ମାଭଂ ପାଦପୀଠନ୍ତୁ ପ୍ରତିମାସ୍ଵେଵମାଚରେତ୍

ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭାମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍, ହାତୀ ଇତ୍ୟାଦି ଭଳି ଭୂଷଣ ଓ ଚମକ ସହିତ। ପଦପୀଠ ପଦ୍ମ ରୂପୀ ହେବା ଦରକାର, ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ପିଣ୍ଡିକାଲକ୍ଷଣଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଦୈର୍ଘ୍ଯୈଣ ପ୍ରତିମାସମା। ଉଚ୍ଛାଯଂ ପ୍ରତିମାର୍ଦ୍ଧନ୍ତୁ ଚତୁଃ ଷଷ୍ଟିପୁଟାଂ ଚ ତାମ୍

ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ପିଣ୍ଡିକାର ଲକ୍ଷଣ କହିବି। ଏହାର ଲମ୍ବ ମୂର୍ତ୍ତି ସମାନ ହେବା ଉଚିତ୍, ଉଚ୍ଚତା ମୂର୍ତ୍ତିର ଅର୍ଧ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଚାରି କିମ୍ବା ଷଷ୍ଠି ମାପ ହେବା ଦରକାର।

ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପଙ୍‌କ୍ତିଦ୍ଵଯଂ ଚାଧସ୍ତଦୂଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଂ ଯତ୍ତୁ କୋଷ୍ଠକମ୍। ସମନ୍ତାଦୁଭଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଅନ୍ତସ୍ଥଂ ପରିମାର୍ଜଯେତ୍

ତଳେ ଓ ଉପରେ ଦୁଇ ଧାଡ଼ି ଛାଡ଼ି, ଭିତର ଅଂଶକୁ ସମସ୍ତ ପାଖରେ ସମାନଭାବେ ଚିକ୍କଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଊଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଂ ପଙ୍‌କ୍ତିଦ୍ଵଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଅଧସ୍ତାଦ୍ ଯତ୍ତୁ କୋଷ୍ଠକମ୍। ଅନ୍ତଃ ସମ୍ମାର୍ଜଯେତ୍ ଯତ୍ନାତ୍ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋରୁଭଯୋଃ ସମମ୍

ଉପରେ ଦୁଇ ଧାଡ଼ି ଛାଡ଼ି, ତଳେ ଯେଉଁଠି ଖୋପ ଅଛି, ସେଠି ଭିତର ଅଂଶକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଯତ୍ନ କରି ଚିକ୍କଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

ତଯୋର୍ମଧ୍ଯଗତୌ ତତ୍ର ଚତୁଷ୍କୌ ମାର୍ଜଯେତ୍ତତଃ। ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ଭାଜଯିତ୍ଵା ତୁ ଊଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵପଙ୍‌କ୍ତିଦ୍ଵଯଂ ବୁଧଃ

ସେ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଚାରି ଅଂଶକୁ ଚିକ୍କଣ କରିବା ଦରକାର। ତାପରେ ଉପର ଦୁଇ ଧାଡ଼ିକୁ ଚାରି ଭାଗ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ତାହାକୁ ବାଣ୍ଟିବା ଉଚିତ୍।

ମେଖଲା ଭାଗମାତ୍ରା ସ୍ଯାତ୍ ଖାତଂ ତସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧମାନତଃ। ଭାଗଂ ଭାଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋରୁଭଯୋଃ ସମମ୍

ମେଖଳା ଏକ ଅଂଶ ମାତ୍ର ହେବା ଉଚିତ୍, ତାହାର ଖୋପ ଅର୍ଧ ମାପ ହେବ। ଅଂଶ ଅଂଶ ଛାଡ଼ି, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ସମାନ କରିବା ଦରକାର।

ଦତ୍ତ୍ଵା ଚୈକଂ ପଦଂ ବାହ୍ଯେ ପ୍ରମାଣଂ କାରଯେଦ୍ ବୁଧଃ। ତ୍ରିଭାଗେଣ ଚ ବାଗସ୍ଯାଗ୍ରେ ସ୍ଯାତ୍ତୋଯଵିନିର୍ଗମଃ

ବାହାରେ ଏକ ପଦ ଦେଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବେ। ଅଂଶର ଆଗରେ ତିନି ଭାଗରେ ପାଣି ବାହାରିବା ପାଇଁ ମାର୍ଗ ରଖିବା ଉଚିତ୍।

ନାନାପ୍ରକାରଭେଦେନ ଭଦ୍ରେଯଂ ପିଣ୍ଡିକା ଶୁଭା। ଅଷ୍ଟତାଲା ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଦେଵୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତଥା ସ୍ତ୍ରିଯଃ

ଏହି ଶୁଭ ପିଣ୍ଡିକା ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ତିଆରି ହୁଏ। ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅଷ୍ଟ ତାଳା ହେବା ଉଚିତ୍।

ଭ୍ରୁଵୌ ଯଵାଧିକେ କାର୍ଯ୍ଯେ ଯଵହୀନା ତୁ ନାସିକା। ଗୋଲକେନାଧିକଂ ଵକ୍ତ୍ରମୂଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଂ ତିର୍ଯ୍ଯଗ୍ଵିଵର୍ଜିତମ୍

ଭୌଁ ଅଳ୍ପ ଲମ୍ବା କରିବା ଦରକାର, ନାକ ଅଳ୍ପ ଛୋଟ କରିବା ଉଚିତ୍। ମୁହଁ ଉପରୁ ଅଧିକ ଗୋଲାକାର ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଚିରା ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଆଯତେ ନଯନେ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତ୍ରିଭାଗୋନୈର୍ଯଵୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ। ତଦର୍ଦ୍ଧେନ ତୁ ଵୈପୁଲ୍ଯଂ ନେତ୍ରଯୋଃ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍

ଚକ୍ଷୁ ଲମ୍ବା ହେବା ଦରକାର, ତିନି ଯବ ମାପରେ। ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁର ପ୍ରସ୍ଥ ତାହାର ଅର୍ଧ ହେବା ଉଚିତ୍।

କର୍ଣପାଶୋଽଧିକଃ କାର୍ଯ୍ଯଃ ସୃକ୍କଣୀସମସୂତ୍ରତଃ। ନମ୍ରଂ କଲାଵିହୀନନ୍ତୁ କୁର୍ଯ୍ଯାଦଂଶଦ୍ଵଯଂ ତଥା

କାନର ଲଗା ଅଂଶ ଜବଡ଼ି ସମାନ ଏବଂ ଅଧିକ କରିବା ଉଚିତ୍। ଦୁଇଟି ଓଠ ହଳକା ଭାଙ୍ଗା ଏବଂ ଅଳଙ୍କାର ବିହୀନ କରିବା ଦରକାର।