ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଉଚ୍ଛାଯା ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ ଚାଗ୍ରେ କରଵୀରୋପମାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଅନ୍ତରଂ ଚକ୍ଷୁଷୋଃ କାର୍ଯଂ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମାନତଃ

ଆଗର ଉଚ୍ଛାୟ ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି ଓ କରବୀ ଫୁଲ ସଦୃଶ ମନାଯାଏ। ଦୁଇ ଆଖି ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଚାରି ଆଂଗୁଠି ଟେଢ଼ା ମାପରେ ହେବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ ଚାକ୍ଷିକୋଣଂ ଚ ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ ଚାନ୍ତରଂ ତଯୋଃ। ତାରା ନେତ୍ରତ୍ରିଭାଗେଣ ଦୃକ୍‌ତାରା ପଞ୍ଚମାଂଶିକା

ଆଖିର କୋଣ ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି ଓ ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି ଦୂରତା ରଖିବା ଉଚିତ। ଆଖିର ତାରା ତିନି ଭାଗର ଏକ ଭାଗ, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଅଂଶ ଭାବରେ ମାପାଯାଏ।

ତ୍ର୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ ନେତ୍ରଵିସ୍ତାରଂ ଦ୍ରୋଣୀ ଚାର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଲା ମତା। ତତ୍‌ପ୍ରମାଣା ଭ୍ରୁଵୋର୍ଲେଖା ଭ୍ରୁଵୌ ଚୈଵ ସମେ ମତେ

ଆଖିର ପ୍ରସ୍ଥ ତିନି ଆଂଗୁଠି, ଡେଉଳ ଅର୍ଦ୍ଧ ଆଂଗୁଠି ମାନାଯାଏ। ଏହି ମାପରେ ଭୃକୁଟିର ରେଖା ଓ ଭୃକୁଟି ଦୁଇଟି ସମାନ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଭ୍ରୂମଧ୍ଯଂ ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ କାର୍ଯଂ ଭ୍ରୂଦୈର୍ଘ୍ଯଂ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମ୍ । ଷଟ୍‌ତ୍ରିଂଶଦଙ୍ଗୁଲାଯାମମ୍ମସ୍ତକସ୍ଯ ତୁ ଵେଷ୍ଟନମ୍

ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି, ଭୃକୁଟିର ଲମ୍ବ ଚାରି ଆଂଗୁଠି ହେବା ଉଚିତ। ମୁଣ୍ଡର ପରିଧି ଛତ୍ତିଶ ଆଂଗୁଠି ମାପ ହେବ।

ମୂର୍ତ୍ତୀନାଂ କେଶଵାଦୀନାଂ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଵେଷ୍ଟନଂ ଭଵେତ୍। ପଞ୍ଚ ନେତ୍ରା ତ୍ଵଧୋଗ୍ରୀଵା ଵିସ୍ତାରଦ୍ଵେଷ୍ଟନଂ ପୁନଃ

କେଶବ ଆଦି ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରିଧି ବତ୍ତିସ ଆଂଗୁଠି ହେବ। ପାଞ୍ଚ ଆଖି ଓ ଭୟଙ୍କର ଗଳା ଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥରେ ପରିଧି ମାପାଯିବ।

ତ୍ରିଗୁଣଂ ତୁ ଭଵେଦୂଦ୍ଧର୍ଵଂ ଵିସ୍ତୃତାଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଲଂ ପୁନଃ। ଗ୍ରୀଵାତ୍ରିଗୁଣମାଯାମଂ ଗ୍ରୀଵାଵକ୍ଷୋନ୍ତରଂ ଭଵେତ୍

ଗଳାର ପ୍ରସ୍ଥ ତିନି ଗୁଣ ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏହାର ଲମ୍ବ ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଗଳାର ଲମ୍ବ ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥର ତିନି ଗୁଣ ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ଗଳା ଓ ଛାତି ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତର ମଧ୍ୟ ଏହି ମାପରେ ହେବ।

ସ୍କନ୍ଦାଵଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଲୌ କାର୍ଯୌ ତ୍ରିକଲାଵଂଶକୌ ଶୁଭୌ। ସପ୍ତନେତ୍ରୌ ସ୍ମୃତୌ ବାହୂ ପ୍ରଵାହୂ ଷୋଡଶାଙ୍ଗୁଲୌ

ଦୁଇଟି କାନ୍ଧ ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଳ ପ୍ରସ୍ଥର ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତାହାରେ ତିନିଟି ଭାଗ ଓ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଶୁଭ ମନାଯାଏ। ବାହୁରେ ସାତଟି ଯୋଡ଼ା ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ କୁହୁଣିର ଲମ୍ବ ସୋଳ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବ।

ତ୍ରିକଲୌ ଵିସ୍ତୃତୌ ବାହୂ ପ୍ରଵାହୂ ଚାପି ତତ୍‌ସମୌ। ବାହୁଦଣ୍ଡୋଦ୍ଧ୍‌ର୍ଵତୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପରିଣାହଃ କଲା ନଵ

ବାହୁର ପ୍ରସ୍ଥ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେବା ଦରକାର, ଏହିପରି କୁହୁଣିରେ ମଧ୍ୟ। ବାହୁ ଉପରେ ପରିଧି ନଉ ଭାଗରେ ମାପାଯିବ।

ନାହଃ ପ୍ରବାହୁମଧ୍ଯେ ତୁ ଷୋଡଶାଙ୍ଗୁଲ ଉଚ୍ଯତେ। ଅଗ୍ରହସ୍ତେ ପରୀଣାହୋ ଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲ ଉଚ୍ଯତେ

କୁହୁଣି ମଧ୍ୟରେ ପରିଧି ସୋଳ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ହାତେର ପରିଧି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବ।

ଵିସ୍ତାରେଣ କରତଲଂ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ତୁ ଷଡଙ୍ଗୁଲମ୍। ଦୈର୍ଘ୍ଯଂ ସପ୍ତାଙ୍ଗୁଲଂ କାର୍ଯଂ ମଧ୍ଯା ପଞ୍ଚାଙ୍ଗୁଲା ମତା

ହାତେର ପ୍ରସ୍ଥ ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବା ଉଚିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହାର ଲମ୍ବ ସାତ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ମଧ୍ୟମା ଆଙ୍ଗୁଳି ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବ।

ତର୍ଜ୍ଜନ୍ଯନାମିକା ଚୈଵ ତସ୍ମାଦର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଲଂ ଵିନା। କନିଷ୍ଠାଙ୍ଗୁଷ୍ଠକୌ କାର୍ଯୌ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମ୍ମିତୌ

ତର୍ଜନୀ ଓ ନାମା ଆଙ୍ଗୁଳି ମଧ୍ୟରୁ ଅର୍ଧ ଆଙ୍ଗୁଳ କମ୍ ହେବା ଦରକାର। କନିଷ୍ଠା ଓ ଅଙ୍ଗୁଠି ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ ହେବ।

ଦ୍ଵିପର୍ଵୋଙଗୁଷ୍ଠକଃ କାର୍ଯଃ ଶେଷାଂଗୁଲ୍ଯସ୍ତ୍ରିପର୍ଵିକାଃ। ସର୍ଵାସାଂ ପର୍ଵଣୋର୍ଦ୍ଧେନ ନଖମାନଂ ଵିଧୀଯତେ

ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଦୁଇଟି ଯୋଡ଼ା ଥିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଳିଗୁଡ଼ିକରେ ତିନିଟି ଯୋଡ଼ା ଥିବା ଦରକାର। ସମସ୍ତ ଯୋଡ଼ା ଉପରେ ନଖର ମାପ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ଵକ୍ଷସୋ ଯତ୍ ପ୍ରମାଣନ୍ତୁ ଜଠରଂ ତତ୍‌ପ୍ରମାଣତଃ। ଅଙ୍‌ଗୁଲୈକଂ ଭଵେନ୍ନାଭୀ ଵେଧେନ ଚ ପ୍ରମାଣତଃ

ଛାତିର ମାପ ଯେପରି, ତେଣୁ ଜଠରର ମାପ ମଧ୍ୟ ଏମିତି। ନାଭିର ବ୍ୟାସ ଏକ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବା ଉଚିତ।

ତତୋ ମେଢ୍ରାନ୍ତରଂ କାର୍ଯଂ ତାଲମାତ୍ରଂ ପ୍ରମାଣତଃ। ନାଭିମଧ୍ଯେ ପରୀଣାହୋ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଦଙ୍ଗୁଲୈଃ

ତାପରେ ଯୋନି ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତର ଏକ ତାଳ ମାପରେ ହେବା ଦରକାର। ନାଭି ମଧ୍ୟରେ ପରିଧି ବୟାଳିଶି ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବ।

ଅନ୍ତରଂ ସ୍ତନଯୋଃ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତାଲମାତ୍ରଂ ପ୍ରମାଣତଃ। ଚିଵୁକୌ ଯଵମାନୌ ତୁ ମଣ୍ଡଲଂ ଦ୍ଵିପଦଂ ଭଵେତ୍

ଦୁଇ ଷ୍ଟନ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତର ଏକ ତାଳ ମାପରେ ହେବ। ଚିବୁକ ଯବ ମାପରେ ହେବ ଏବଂ ମଣ୍ଡଳ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବ।

ଚତୁଃ ଷଷ୍ଟ୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ କାର୍ଯଂ ଵେଷ୍ଟନଂ ଵକ୍ଷସଃ ସ୍ଫୁଟମ୍। ଚତୁର୍ମୁଖଞ୍ଚ ତଦଧୋଵେଷ୍ଟନଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତମ୍

ଛାତି ଚାରିପଞ୍ଚାଶି ଆଙ୍ଗୁଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବନ୍ଧାଯିବା ଉଚିତ। ଏହା ତଳେ ଚାରିମୁଖୀ ଆକୃତି ପାଇଁ ବନ୍ଧା ଏପରି ହେବ।

ପରିଣାହସ୍ତଥା କଟ୍ଯା ଚତୁଃ ପଞ୍ଚାଶଦଙ୍ଗୁଲୈଃ। ଵିସ୍ତାରଶ୍ଚୋରୁମୂଲେ ତୁ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲଃ

କମରର ପରିଧି ଚଉନ୍ଚାଳିଶି ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବା ଉଚିତ। ଉରୁ ମୂଳର ପ୍ରସ୍ଥ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବ।

ତସ୍ମାଦଭ୍ଯଧିକଂ ମଧ୍ଯେ ତତୋ ନିମ୍ନତରଂ କ୍ରମାତ୍। ଵିସ୍ତୃତାଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଲଂ ଜାନୁତ୍ରିଗୁଣା ପରିଣାହତଃ

ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ବେଶି ହେବ, ପରେ କ୍ରମେ କମିଯିବ। ଗୁଡ଼ିକର ପରିଧି ଏଠାରେ ତିନି ଗୁଣ ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବ।

ଜଙ୍ଘା ମଧ୍ଯେ ତୁ ଵିସ୍ତାରଃ ସପ୍ତାଙ୍ଗୁଲ ଉଦାହୃତଃ। ତ୍ରିଗୁଣା ପରିଧିଶ୍ଚାସ୍ଯ ଜଙ୍ଘାଗ୍ରଂ ପଞ୍ଚଵିସ୍ତରାତ୍

ପିଣ୍ଡିର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ଥ ସାତ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏହାର ପରିଧି ତିନି ଗୁଣ ହେବ, ଏବଂ ପିଣ୍ଡିର ଶେଷ ଅଂଶ ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଳ ପ୍ରସ୍ଥର ହେବ।

ତ୍ରିଗୁଣା ପରିଧିସ୍ଚାସ୍ଯ ପାଦୌ ତାଲପ୍ରମାଣକୌ। ଆଯାମାଦୁତ୍ଥିତୌ ପାଦୌ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମେଵ ଚ

ଏହାର ପରିଧି ତିନି ଗୁଣ ହେବ, ପାଦ ତାଳ ମାପରେ ହେବ। ଲମ୍ବରୁ ଉଠାଯିବା ପାଦ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବ।

ଗୁଲ୍ଫାତ୍ ପୂର୍ଵଂ ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରମାଣାଚ୍ଚତୁରଙ୍ଗେଲମ୍। ତ୍ରିକଲଂ ଵିସ୍ତୃତୌ ପାଦୌ ତ୍ର୍ଯଙ୍ଗୁଲୋ ଗୁହ୍ଯକଃ ସ୍ମୃତଃ

ଗୁଲ୍ଫ ପୂର୍ବରୁ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ପାଦର ପ୍ରସ୍ଥ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେବ, ଗୁହ୍ୟକ ତିନି ଆଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ ମନାଯାଏ।

ପଞ୍ଚାଙ୍ଗୁଲନ୍ତୁ ନାହୋସ୍ଯ ଦୀର୍ଘା ତଦ୍ଵତ୍ ପ୍ରଦେଶିନୀ। ଅଷ୍ଟମାଷ୍ଟାଂଶତୋ ନ୍ଯୂତାଃ ଶେଷାଙ୍ଗୁଲ୍ଯଃ କ୍ରମେଣ ତୁ

ପାଦର ଅଙ୍ଗୁଠି ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବ ହେବ, ଏହିପରି ପ୍ରଦେଶିନୀ ମଧ୍ୟ। ଅନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଳିଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ କମି କମି ହେବ।

ସପାଦାଙ୍ଗୁଲମୁତ୍ତସେଧମଙଗୁଷ୍ଠସ୍ଯ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍। ଯଵୋନମଙ୍ଗୁଲଂ କାର୍ଯମଙ୍ଗୁଷ୍ଠସ୍ଯ ନଖଂ ତଥା

ଅଙ୍ଗୁଠି ଉପର ନଖ ଏକ ଏବଂ ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ ହେବ। ଅଙ୍ଗୁଠିର ନଖ ଯବ ମାପରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଲଂ ତଥାନ୍ଯାସାଂ କ୍ରମାନ୍ ନ୍ଯୂନଂ ତୁ କାରଯେତ୍। ତ୍ର୍ଯଙ୍ଗୁଲୌ ଵୃଷଣୌ କାର୍ଯୌ ମେଢ୍ରଂ ତୁ ଚତୁରଙ୍ଗୁମ୍

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତିଟି ଅର୍ଧ ଆଂଗୁଠି କମି କମି କରିବା ଉଚିତ୍। ଦୁଇଟି ଅଣ୍ଡକୋଷ ତିନି ଆଂଗୁଠି ଲମ୍ବା ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ଲିଙ୍ଗ ଚାରି ଆଂଗୁଠି ହେବା ଉଚିତ୍।

ପରିଣାହୋତ୍ର କୋଷାଗ୍ରଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଞ୍ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମ୍। ଷଡଙ୍ଗୁଲପରୀଣାହୌ ଵୃଷଣୌ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତୌ

ଅଣ୍ଡକୋଷର ଟିପ୍ ଚାରି ଆଂଗୁଠି ଲମ୍ବା କରିବା ଦରକାର। ଅଣ୍ଡକୋଷ ଛଅ ଆଂଗୁଠି ପରିଧି ଥିବା ବେଳେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ପ୍ରତିମା ଭୂଷଣାଢ୍ଯା ସ୍ଯାଦେତଦୁଦ୍ଦେଶଲକ୍ଷଣମ୍। ଅନଯୈଵ ଦିଶା କାର୍ଯଂ ଲୋକେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଲକ୍ଷଣମ୍

ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ତାହାର ଲକ୍ଷଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଯେପରି ଜଗତରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍।

ଦକ୍ଷିଣେ ତୁ କରେ ଚକ୍ରମଧସ୍ତାତ୍ ପଦ୍ମମେଵ ଚ। ଵାମେ ଶଙ୍ଖଂ ଗଦୀଦସିତଦ୍ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣାତ୍

ଡାହାଣ ହାତରେ ଚକ୍ର ଏବଂ ତାହା ତଳେ ପଦ୍ମ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ବାମ ହାତରେ ଶଂଖ ଓ ଗଦା ରଖିବା ଦରକାର, କଳାବରଣ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ।

ଶ୍ରୀପୁଷ୍ଟୀ ଚାପି କର୍ତ୍ତଵ୍ଯେ ପଦ୍ମଵୀଣାକରାନ୍ଵିତେ। ଊରୁମାତ୍ରୋଚ୍ଛିତାଯାମେ ମାଲାଵିଦ୍ଯାଧରୌ ତଥା

ଶ୍ରୀ ଓ ପୁଷ୍ଟିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଦ୍ମ ଓ ବୀଣା ଧରିଥିବା ହାତ ସହିତ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ଉରୁ ଉଚ୍ଚ ଲମ୍ବା ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ମାଳା ଧରିଥିବା ଓ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କରିବା ଉଚିତ୍।

ପ୍ରଭାମଣ୍ଡଲସଂସ୍ଥୌ ତୌ ପ୍ରଭା ହସ୍ତ୍ଯାଦିଭୂଷଣା। ପଦ୍ମାଭଂ ପାଦପୀଠନ୍ତୁ ପ୍ରତିମାସ୍ଵେଵମାଚରେତ୍

ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭାମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍, ହାତୀ ଇତ୍ୟାଦି ଭଳି ଭୂଷଣ ଓ ଚମକ ସହିତ। ପଦପୀଠ ପଦ୍ମ ରୂପୀ ହେବା ଦରକାର, ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ୍।