ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଶିଲାଂ କୃତ୍ଵା ପିଣ୍ଡିକାର୍ଥଂ କିଞ୍ଚିନ୍ନ୍ଯୂନାନ୍ତୁ କଲ୍ପଯେତ୍। ରଥେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସମାନୀଯ ସଵସ୍ତ୍ରାଂ କାରୁଵେଶ୍ମନି। ପୂଜଯିତ୍ଵାଥ ଘଟଯେତ୍ ପ୍ରତିମାଂ ସ ତୁ କର୍ମ୍ମକୃତ୍

ଶିଳାକୁ ପିଠିକା ପାଇଁ ତିଆରି କରି, ଅଲ୍ପ ଉଚ୍ଚତା କମ୍ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ରଥରେ ରଖି, ବସ୍ତ୍ର ଢାକି କାରିଗରଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ। ପୂଜା କରି, କାରିଗର ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବେ।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଵାସୁଦେଵାଦିପ୍ରତିମାଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରଵଦାମି ତେ। ପ୍ରାସାଦସ୍ଯୋତ୍ତରେ ପୂର୍ଵମୁଖୀଂ ଵା ଚୋତ୍ତାରାନନାମ୍

ଭଗବାନ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମକୁ ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରତିମାର ଲକ୍ଷଣ କହିବି। ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ମୁଖୀ ରଖିବା ଉଚିତ।

ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ପୂଜ୍ଯ ଚ ବଲିଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଥୋ ମଧ୍ଯସୂତ୍ରକମ୍। ଶିଲ୍ପୀ ତୁ ନଵଧା ଵିଭଜ୍ଯ ନଵମେଂଽଶକେ

ପ୍ରତିମାକୁ ସ୍ଥାପନା ଓ ପୂଜା କରି, ବଳି ଦେଇ, ମଧ୍ୟସୂତ୍ର ଟାଣିବା ଉଚିତ। କାରିଗର ଏହାକୁ ନଉଟି ଅଂଶରେ ବାଣ୍ଟି, ନବମ ଅଂଶରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବେ।

ସୂର୍ପଭକ୍ତୈଃ ଶିଲାଯାଂ ତୁ ଭାଗଂ ସ୍ଵାଙ୍ଗୁଲମୁଚ୍ଯତେ। ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ ଗୋଲକଂ ନାମ୍ନା କାଲନେତ୍ରଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ

ଶିଳାରେ ଝାଲା ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଇଥିବା ଅଂଶକୁ ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳ ମାପର ଗୋଲାକୁ 'କାଳନେତ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଭାଗମେକଂ ତ୍ରିଦା ଭକ୍ତ୍ଵା ପାର୍ଷ୍ଣିଭାଗଂ ପ୍ରାକଲ୍ପଯେତ୍। ଭାଗମେକଂ ତଥା ଜାନୌ ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ଭାଗମେଵ ଚ

ଏକ ଅଂଶକୁ ତିନିଭାଗ କରି, ପିଛଳ ଅଂଶ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ଅଂଶ ଜାଙ୍ଘ ଓ ଏକ ଅଂଶ ଗଳା ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ।

ମୁକୁଟଂ ତାଲମାତ୍ରଂ ସ୍ଯାତ୍ତାଲମାତ୍ରଂ ତଥା ମୁଖମ୍। ତାଲେନୈକେନ କଣ୍ଠନ୍ତୁ ତାଲେନ ହୃଦଯଂ ତଥା

ମୁକୁଟ ଏକ ତାଳ ଲମ୍ବା ହେବା ଉଚିତ, ମୁହଁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି। ଗଳା ଏକ ତାଳ ଓ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ଏକ ତାଳ ହେବା ଉଚିତ।

ନାଭିମେଢ୍ରାନ୍ତରନ୍ତାଲଂ ଦ୍ଵିତାଲାଵୂରୁକୌ ତଥା। ତାଲଦ୍ଵଯେନ ଜଙ୍ଘା ସ୍ଯାତ୍ ସୂତ୍ରାଣି ଶ୍ରୃଣୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍

ନାଭିଠାରୁ ମେଢ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ତାଳ, ଉରୁ ଦୁଇ ତାଳ, ଜଂଘା ଦୁଇ ତାଳ ହେବା ଉଚିତ। ଏବେ ମାପ ଶୁଣ।

କାର୍ଯ୍ଯଂ ସୂତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ପାଦେ ଜଙ୍ଘାମଧ୍ଯେ ତଥାପରମ୍। ଜାନୌ ସୂତ୍ରଦ୍ଵଯଂ କାର୍ଯ୍ଯମୂରୁମଧ୍ଯେ ତଥାପରମ୍

ପାଦରେ ଦୁଇଟି ସୂତ୍ର ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଜଂଘା ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକଟି ବାନ୍ଧିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁଇଟି ସୂତ୍ର ଓ ଉରୁ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକଟି ସୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ମେଢ୍ରେ ତଥାପରଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ କଟ୍ଯାଂ ସୂତ୍ରନ୍ତଥାପରମ୍। ମେଖଲାବନ୍ଧସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ନାଭ୍ଯାଂ ଚୈଵାପରନ୍ତଥା

ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାନରେ ଆଉ ଏକ ସୂତ୍ର ବାନ୍ଧିବା ଦରକାର, କମରରେ ଆଉ ଏକଟି। ମେଖଳା ବନ୍ଧିବା ସଠିକ୍ ଭାବେ ହେବା ପାଇଁ ନାଭିରେ ଆଉ ଏକ ସୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ହୃଦଯେ ଚ ତଥା କାର୍ଯ୍ଯଂ କଣ୍ଠେ ସୂତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ତଥା। ଲଲାଟେ ଚାପରଂ କାର୍ଯଂ ମସ୍ତକେ ଚ ତଥାପରମ୍

ହୃଦୟରେ ଏକ ସୂତ୍ର ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ, ଗଳାରେ ଦୁଇଟି ସୂତ୍ର। ଲଳାଟରେ ଆଉ ଏକ ସୂତ୍ର ଓ ମୁଣ୍ଡର ଶୀର୍ଷରେ ଆଉ ଏକଟି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ମୁକୁଟୋପରି କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ସୂତ୍ରମେକଂ ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ। ସୂତ୍ରାଣ୍ଯୂଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଦେଯାନି ସପ୍ତୈଵ କମଲୋଦ୍ଭଵ

ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ଉପରେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏକ ସୂତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ। ହେ କମଳରୁ ଜନ୍ମିତ, ଉପରେ ସାତଟି ସୂତ୍ର ଦେବାକୁ କହାଯାଇଛି।

କକ୍ଷାତ୍ରିକାନ୍ତରେଣୈଵ ଷଟ୍ ସୂତ୍ରାଣି ପ୍ରଦାପଯେତ୍। ମଧ୍ଯସୂତ୍ରଂ ତୁ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ସୂତ୍ରାଣ୍ଯେଵ ନିଵେଦଯେତ୍

ତିନିଟି ବାହୁକୁ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ସେଠାରେ ଛଅଟି ସୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ମଧ୍ୟସ୍ଥ ସୂତ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବା ଉଚିତ।

ଲଲାଟଂ ନାସିକାଵକ୍ତ୍ରଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଞ୍ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମ୍। ଗ୍ରୀଵାକର୍ଣୌ ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୌ ଆଯାମାଚ୍ଚତୁରଙ୍ଗୁଲୌ

ଲଳାଟ, ନାକ ଓ ମୁହଁ ଚାରି ଆଂଗୁଠି ଲମ୍ବା ହେବା ଉଚିତ। ଗଳା ଓ କାନ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାପରେ ହେବା ଦରକାର।

ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲେ ହନୁକେ କାର୍ଯ୍ଯେ ଵିସ୍ତାରାଚ୍ଚିଵୁକନ୍ତଥା। ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଲଂ ଲଲାଟନ୍ତୁ ଵିସ୍ତାରେଣ ପ୍ରକୀତ୍ତିଂତମ୍

ଥୁଣ୍ଡି ଓ ଚିବୁକ ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି ପ୍ରସ୍ଥ ହେବା ଉଚିତ। ଲଳାଟ ଅଷ୍ଟ ଆଂଗୁଠି ପ୍ରସ୍ଥ ରଖିବାକୁ କହାଯାଇଛି।

ପରେଣ ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲୌ ଶଙ୍ଖୌ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯାଵଲକାନ୍ଵିତୌ। ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମାଖ୍ଯାତମନ୍ତରଂ କର୍ଣନେତ୍ରଯୋଃ

ଶଂଖ ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଚିହ୍ନ ସହିତ ହେବା ଉଚିତ। କାନ ଓ ଆଖି ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଚାରି ଆଂଗୁଠି ହେବାକୁ କହାଯାଇଛି।

ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲୌ ପୃଥୁକୌ କର୍ଣୌ କର୍ଣାପାଙ୍ଗାର୍ଦ୍ଧଂପଞ୍ଚ ମେ। ଭ୍ରୂସଭେନ ତୁ ସୂତ୍ରେଣ କର୍ଣକ୍ଷୋତ୍ରଂ ପ୍ରକୀତ୍ତିତମ୍

କାନ ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି ପ୍ରସ୍ଥ ହେବା ଉଚିତ, କାନର ବାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଆମ ପାଖରେ ପାଞ୍ଚ ହେବ। ଭୃକୁଟି ସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା କାନର ରନ୍ଧ୍ର ମାପ ଦିଆଯାଇଛି।

ଵିଦ୍ଧଂ ଷଡଙ୍ଗୁଲଂ କର୍ଣମଵିଦ୍ଧଞ୍ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମ୍। ଚିଵୁକେନ ସମଂ ଵିଦ୍ଧମଵିଦ୍ଧଂ ଵା ଷଡଙ୍ଗୁଲମ୍

ଛିଦ୍ର ହୋଇଥିବା କାନ ଛଅ ଆଂଗୁଠି, ଅଛିଦ୍ର କାନ ଚାରି ଆଂଗୁଠି ହେବ। ଛିଦ୍ର କାନ ଚିବୁକ ସମାନ ଓ ଅଛିଦ୍ର କାନ ମଧ୍ୟ ଛଅ ଆଂଗୁଠି ହେବ।

ଗନ୍ଧପାତ୍ରଂ ତଥାଵର୍ତ୍ତଂ ଶଷ୍କୁଲୀଂ କଲ୍ଵଯେତ୍ତଥା। ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲେଗଧରଃ କାର୍ଯସ୍ତସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧେନୋତ୍ତରାଧରଃ

ଗନ୍ଧ ପାତ୍ର, ବୃତ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଓ ପିଠା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଉପର ଓଠ ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି ଓ ତଳ ଓଠ ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ହେବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଲଂ ତଥା ନେତ୍ରଂ ଵକ୍ତ୍ରନ୍ତୁ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମ୍। ଆଯାମେନ ତୁ ଵୈପୁଲ୍ଯାତ୍ ସାର୍ଦ୍ଧମଙ୍ଗୁଲମୁଚ୍ଯତେ

ଆଖି ଅର୍ଦ୍ଧ ଆଂଗୁଠି ଓ ମୁହଁ ଚାରି ଆଂଗୁଠି ହେବା ଉଚିତ। ଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ମିଶାଇ ଏକ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ଆଂଗୁଠି ମାପ ଦିଆଯାଇଛି।

ଅଚଵ୍ଯାତ୍ତମେଵଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ଵ୍ଯାତ୍ତଂ ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲମିଷ୍ଯତେ। ନାସାଵଂଶସମୁଚ୍ଛାଯଂ ମୂଲେ ତ୍ଵେକାଙ୍ଗୁଲଂ ମତମ୍

ବନ୍ଦ ମୁହଁ ଏଭଳି ଥାଏ, ଖୋଲା ମୁହଁକୁ ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି ମାନାଯାଏ। ନାକର ମୂଳରେ ଏକ ଆଂଗୁଠି ମାପ ଧରାଯାଇଛି।

ଉଚ୍ଛାଯା ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ ଚାଗ୍ରେ କରଵୀରୋପମାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଅନ୍ତରଂ ଚକ୍ଷୁଷୋଃ କାର୍ଯଂ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମାନତଃ

ଆଗର ଉଚ୍ଛାୟ ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି ଓ କରବୀ ଫୁଲ ସଦୃଶ ମନାଯାଏ। ଦୁଇ ଆଖି ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଚାରି ଆଂଗୁଠି ଟେଢ଼ା ମାପରେ ହେବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ ଚାକ୍ଷିକୋଣଂ ଚ ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ ଚାନ୍ତରଂ ତଯୋଃ। ତାରା ନେତ୍ରତ୍ରିଭାଗେଣ ଦୃକ୍‌ତାରା ପଞ୍ଚମାଂଶିକା

ଆଖିର କୋଣ ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି ଓ ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି ଦୂରତା ରଖିବା ଉଚିତ। ଆଖିର ତାରା ତିନି ଭାଗର ଏକ ଭାଗ, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଅଂଶ ଭାବରେ ମାପାଯାଏ।

ତ୍ର୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ ନେତ୍ରଵିସ୍ତାରଂ ଦ୍ରୋଣୀ ଚାର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଲା ମତା। ତତ୍‌ପ୍ରମାଣା ଭ୍ରୁଵୋର୍ଲେଖା ଭ୍ରୁଵୌ ଚୈଵ ସମେ ମତେ

ଆଖିର ପ୍ରସ୍ଥ ତିନି ଆଂଗୁଠି, ଡେଉଳ ଅର୍ଦ୍ଧ ଆଂଗୁଠି ମାନାଯାଏ। ଏହି ମାପରେ ଭୃକୁଟିର ରେଖା ଓ ଭୃକୁଟି ଦୁଇଟି ସମାନ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଭ୍ରୂମଧ୍ଯଂ ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ କାର୍ଯଂ ଭ୍ରୂଦୈର୍ଘ୍ଯଂ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମ୍ । ଷଟ୍‌ତ୍ରିଂଶଦଙ୍ଗୁଲାଯାମମ୍ମସ୍ତକସ୍ଯ ତୁ ଵେଷ୍ଟନମ୍

ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି, ଭୃକୁଟିର ଲମ୍ବ ଚାରି ଆଂଗୁଠି ହେବା ଉଚିତ। ମୁଣ୍ଡର ପରିଧି ଛତ୍ତିଶ ଆଂଗୁଠି ମାପ ହେବ।

ମୂର୍ତ୍ତୀନାଂ କେଶଵାଦୀନାଂ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଵେଷ୍ଟନଂ ଭଵେତ୍। ପଞ୍ଚ ନେତ୍ରା ତ୍ଵଧୋଗ୍ରୀଵା ଵିସ୍ତାରଦ୍ଵେଷ୍ଟନଂ ପୁନଃ

କେଶବ ଆଦି ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରିଧି ବତ୍ତିସ ଆଂଗୁଠି ହେବ। ପାଞ୍ଚ ଆଖି ଓ ଭୟଙ୍କର ଗଳା ଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥରେ ପରିଧି ମାପାଯିବ।

ତ୍ରିଗୁଣଂ ତୁ ଭଵେଦୂଦ୍ଧର୍ଵଂ ଵିସ୍ତୃତାଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଲଂ ପୁନଃ। ଗ୍ରୀଵାତ୍ରିଗୁଣମାଯାମଂ ଗ୍ରୀଵାଵକ୍ଷୋନ୍ତରଂ ଭଵେତ୍

ଗଳାର ପ୍ରସ୍ଥ ତିନି ଗୁଣ ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏହାର ଲମ୍ବ ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଗଳାର ଲମ୍ବ ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥର ତିନି ଗୁଣ ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ଗଳା ଓ ଛାତି ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତର ମଧ୍ୟ ଏହି ମାପରେ ହେବ।

ସ୍କନ୍ଦାଵଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଲୌ କାର୍ଯୌ ତ୍ରିକଲାଵଂଶକୌ ଶୁଭୌ। ସପ୍ତନେତ୍ରୌ ସ୍ମୃତୌ ବାହୂ ପ୍ରଵାହୂ ଷୋଡଶାଙ୍ଗୁଲୌ

ଦୁଇଟି କାନ୍ଧ ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଳ ପ୍ରସ୍ଥର ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତାହାରେ ତିନିଟି ଭାଗ ଓ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଶୁଭ ମନାଯାଏ। ବାହୁରେ ସାତଟି ଯୋଡ଼ା ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ କୁହୁଣିର ଲମ୍ବ ସୋଳ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବ।

ତ୍ରିକଲୌ ଵିସ୍ତୃତୌ ବାହୂ ପ୍ରଵାହୂ ଚାପି ତତ୍‌ସମୌ। ବାହୁଦଣ୍ଡୋଦ୍ଧ୍‌ର୍ଵତୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପରିଣାହଃ କଲା ନଵ

ବାହୁର ପ୍ରସ୍ଥ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେବା ଦରକାର, ଏହିପରି କୁହୁଣିରେ ମଧ୍ୟ। ବାହୁ ଉପରେ ପରିଧି ନଉ ଭାଗରେ ମାପାଯିବ।

ନାହଃ ପ୍ରବାହୁମଧ୍ଯେ ତୁ ଷୋଡଶାଙ୍ଗୁଲ ଉଚ୍ଯତେ। ଅଗ୍ରହସ୍ତେ ପରୀଣାହୋ ଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲ ଉଚ୍ଯତେ

କୁହୁଣି ମଧ୍ୟରେ ପରିଧି ସୋଳ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ହାତେର ପରିଧି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବ।