ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ପଦ୍ମାମୈଶେ ଵାସୁଦେଵଂ ମଧ୍ଯେ ନାରାଯଣଞ୍ଚ ଵା। ତ୍ରଯୋଦଶାଲଯେ ମଧ୍ଯେ ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ନ୍ଯସେଦ୍ଧରିମ୍

ପଦ୍ମା ଓ ଈଶାନ କୋଣରେ, ମଧ୍ୟରେ ବାସୁଦେବ କିମ୍ବା ନାରାୟଣ, ତ୍ରୟୋଦଶ ମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱରୂପ ହରିଙ୍କୁ ବସାଇବା ଉଚିତ୍।

ପୂର୍ଵାଂଦୌ କେଶଵାଦୀନ୍ ଵା ଅନ୍ଯଧାମସ୍ଵଯଂ ହରିମ୍ । ମୃଣ୍ମଯୀ ଦାରୁଘଟିତା ଲୋହଜା ରତ୍ନଜା ତଥା

ପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ କେଶବ ଆଦି ଦେବତା, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ହରି ସ୍ୱୟଂ ବସିପାରନ୍ତି; ପ୍ରତିମା ମାଟି, କାଠ, ଧାତୁ କିମ୍ବା ମଣିରେ ତିଆରି ହୋଇପାରେ।

ଶୈଲଜା ଗନ୍ଧଜା ଚୈଵ କୌସୁମୀ ସପ୍ତଦା ସ୍ମୃତା। କୌସୁମୀ ଗନ୍ଧଜା ଚୈଵ ମୃଣ୍ମଯୀ ପ୍ରତିମା ତଥା

ପ୍ରତିମା ସାତ ପ୍ରକାରର ଥାଏ: ପାହାଡ଼ ପଥର, ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଫୁଲର; ଫୁଲ, ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ମାଟିର ପ୍ରତିମା ମଧ୍ୟ ଥାଏ।

ତତ୍‌କାଲପୂଜିତାଶ୍ଚୈତାଃ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦାଃ। ଅଥ ଶୈଲମଯୀ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶିଲା ଯତ୍ର ଚ ଗୃହ୍ଯତେ

ଯେତେବେଳେ ସମୟରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ପାହାଡ଼ ପଥର ପ୍ରତିମା ବିଷୟରେ କହିବି, ଏବଂ କେଉଁଠୁ ପଥର ନେବା ଉଚିତ୍।

ପର୍ଵତାନାମଭାଵେ ଚ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ ଭୂଗତାଂ ଶିଲାମ୍। ପାଣ୍ଡରା ହ୍ଯରୁଣା ପୀତା କୃଷ୍ଣା ଶସ୍ତା ତୁ ଵର୍ଣିନାମ୍

ପାହାଡ଼ ନଥିଲେ ଭୂମି ତଳରୁ ପଥର ନେବା ଉଚିତ୍। ଧଳା, ଲାଲ, ହଳଦିଆ ଓ କଳା ରଙ୍ଗର ପଥର ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।

ନ ଯଦା ଲଭ୍ଯତେ ସମ୍ଯଗ୍ ଵର୍ଣିନାଂ ଵର୍ଣତଃ ଶିଲା। ଵର୍ଣାଦ୍ଯାପାଦନଂ ତତ୍ର ଜୁହୁଯାତ୍ ସିଂହଵିଦ୍ଯଯା

ଯଦି ଠିକ୍ ରଙ୍ଗର ପଥର ମିଳିନଥାଏ, ତେବେ ଚାହିଦା ରଙ୍ଗ ଆଣିବା ପାଇଁ ସିଂହ ବିଧି କରିବା ଉଚିତ୍।

ଶିଲାଯାଂ ଶୁକ୍ଲରେଖାଗ୍ର୍ଯା କୃଷ୍ଣାଗ୍ର୍ଯା ସିଂହହୋମତଃ। କାଂସ୍ଯଘଣ୍ଟାନିନାଦା ସ୍ଯାତ୍ ପୁଂଲିଙ୍ଗା ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗିକା

ପଥରର ଶୀର୍ଷରେ ଧଳା ରେଖା କିମ୍ବା ସିଂହ ବିଧିରେ କଳା ଶୀର୍ଷ ଥିଲେ, କାଂସ୍ୟ ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦ ହୁଏ; ପୁରୁଷ ଲିଙ୍ଗ ଥିଲେ ତାରୁ ଚିଙ୍ଗାରି ଉଡ଼େ।

ତନ୍ମନ୍ଦଲକ୍ଷଣା ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ଯାଦ୍ରୂପାଭାଵାନ୍ନପୁଂସକା। ଦୃଶ୍ଯତେ ମଣ୍ଡଲଂ ଯସ୍ଯାଂ ସଗର୍ଭାଂ ତାଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍

ଯଦି ମଣ୍ଡଳ ଚିହ୍ନ ଥାଏ, ସେହି ପଥର ନାରୀ ଲିଙ୍ଗର; ରୂପ ନଥିଲେ ନପୁଂସକ। ପଥର ଭିତରେ ମଣ୍ଡଳ ଦେଖାଯିଲେ, ଗର୍ଭ ଥିବା ପଥର ବୋଲି ତାହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ପ୍ରତିମାର୍ଥଂ ଵନଂ ଗତ୍ଵା ଵନଯାଗଂ ସମାଚରେତ୍। ତତ୍ର ଖାତ୍ଵୋପଲିପ୍ଯାଥ ମଣ୍ଡପେ ତୁ ହରିଂ ଯଜେତ୍

ପ୍ରତିମା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ ଅରଣ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍। ସେଠାରେ ଖୋଡ଼ି ଏବଂ ଲେପି, ମଣ୍ଡପରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍।

ବଲିଂ ଦତ୍ତ୍ଵା କର୍ମ୍ମଶସ୍ତ୍ରଂ ଟଙ୍କାଦିକମଥାର୍ଚ୍ଚଯେତ୍। ହୁତ୍ଵାଥ ଶାଲିତୋଯେନ ଅସ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରୋକ୍ଷଯେଚ୍ଛିଲାମ୍

ବଳି ଦେଇ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପକରଣ, ଯେପରିକି କୁହାଡ଼ି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକରଣକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ଧାନ ମିଶା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଏକ ବିଶେଷ ଉପକରଣରେ ଶିଳାକୁ ଛିଟିବା ଉଚିତ।

ରକ୍ଷାଂ କୃତ୍ଵା ନୃସିଂହେନ ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍ । ହୁତ୍ଵା ପୂର୍ଣାହୁତିଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ତତୋ ଭୂତବଲିଂ ଗୁରୁଃ

ନୃସିଂହ ମନ୍ତ୍ରରେ ରକ୍ଷା କରି, ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହୋମ କରି, ଗୁରୁ ଏହା ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହୁତି ଓ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇବେ।

ଅତ୍ର ଯେ ସଂସ୍ଥିତାଃ ସତ୍ତ୍ଵା ଯାତୁଧାନାଶ୍ଚ ଗୁହ୍ଯକାଃ। ସିଦ୍ଧାଦଯୋ ଵା ଯେ ଚାନ୍ଯେ ତାନ୍ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ କ୍ଷମାପଯେତ୍

ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଯାତୁଧାନ, ଗୁହ୍ୟକ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଉଚିତ।

ଵିଷ୍ଣୁବିମ୍ବାର୍ଥମସ୍ମାକଂ ଯାତ୍ରୈଷା କେଶଵାଜ୍ଞଯା। ଵିଷ୍ଣ୍ଵର୍ଥଂ ଯଦ୍ଭଵେତ୍ କାର୍ଯ୍ଯଂ ଯୁଷ୍ମାକମପି ତଦ୍ଭଵେତ୍

ଏହି ଯାତ୍ରା ଆମ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ, କେଶବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ହେଉଛି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ହେଉ।

ଅନେନ ବଲିଦାନେନ ପ୍ରୀତା ଭଵତ ସର୍ଵଥା। କ୍ଷେମେଣ ଗଚ୍ଛତାନ୍ଯତ୍ର ମୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥାନମିଦଂ ତ୍ଵରାତ୍

ଏହି ବଳି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭଳି ଖୁସି ହେଉ। ଏଠାରୁ ଶାନ୍ତିରେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଯାଅ।

ଏଵଂ ପ୍ରବୋଧିତାଃ ସତ୍ତ୍ଵା ଯାନ୍ତି ତୃପ୍ତା ଯଥାସୁଖମ୍। ଶିଲ୍ପିଭିଶ୍ଚ ଚରୁଂ ପ୍ରାସ୍ଯ ସ୍ଵପ୍ନମନ୍ତ୍ରଂ ଜପେନ୍ନିଶି

ଏପରି ଭାବେ କହିଲେ, ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସୁଖରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି। କାରିଗରମାନେ ଚାଲି ଦେଇ, ରାତିରେ ସ୍ୱପ୍ନ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ।

ଓଂ ନମଃ ସକଲଲୋକାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵେ। ଵିଶ୍ଵାଯ ଵିଶ୍ଵରୂପାଯ ସ୍ଵପ୍ନାଧିପତଯେ ନମଃ

ଓଁ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଓ ସ୍ୱପ୍ନର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଦେଵଦେଵେଶ ପ୍ରସୁପ୍ତୋସ୍ମି ତଵାନ୍ତିକମ୍। ସ୍ଵପ୍ନେ ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ହୃଦିସ୍ଥାନି ତୁ ଯାନି ମେ

ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୋଇଛି। ମୋ ସ୍ୱପ୍ନରେ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ କାମ ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଦେଖାଇଦିଅ।

ଓଂ ଓଂ ହ୍ରୁଂ ଫଟ୍ ଵିଷ୍ଣଵେ ସ୍ଵାହା । ଶୁଭେ ସ୍ଵପ୍ନେ ଶୁଭଂ ସର୍ଵଂ ହ୍ଯଶୁଭେ ସିଂହହୋମତଃ

ଓଁ ଓଁ ହ୍ରୁଁ ଫଟ୍, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ଶୁଭ ସ୍ୱପ୍ନରେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ହେଉ, ଅଶୁଭ ସ୍ୱପ୍ନରେ ସିଂହ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ହେଉ।

କୁଦ୍ଦାଲଟଙ୍କଶସ୍ତ୍ରାଦ୍ଯଂ ମଧ୍ଵାଜ୍ଯାକ୍ତମୁଖଞ୍ଚରେତ୍। ଆତ୍ମାନଂ ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶିଲ୍ପିନଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମ୍ମକମ୍

କୁଦାଳ, କୁହାଡ଼ି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକରଣ, ଯାହାର ମୁଁହ ମଧୁ ଓ ଘିଅରେ ଲିପ୍ତ, ସେଗୁଡିକୁ ଧରିବା ଉଚିତ। ନିଜକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବିବା ଓ କାରିଗରକୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଭାବିବା ଉଚିତ।

ଶସ୍ତ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣଵାତ୍ମକଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ମୁଖପୃଷ୍ଠାଦି ଦର୍ଶଯେତ୍। ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ଟଙ୍କହସ୍ତଃ ଶିଲ୍ପୀ ତୁ ଚତୁରସ୍ରକାମ୍

ଉପକରଣକୁ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ ଭାବି ଦେବା ଓ ତାହାର ସମ୍ମୁଖ, ପଛ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, କୁହାଡ଼ି ଧରିଥିବା କାରିଗର ଶିଳାକୁ ଚାରିକୋଣା କରିବେ।

ଶିଲାଂ କୃତ୍ଵା ପିଣ୍ଡିକାର୍ଥଂ କିଞ୍ଚିନ୍ନ୍ଯୂନାନ୍ତୁ କଲ୍ପଯେତ୍। ରଥେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସମାନୀଯ ସଵସ୍ତ୍ରାଂ କାରୁଵେଶ୍ମନି। ପୂଜଯିତ୍ଵାଥ ଘଟଯେତ୍ ପ୍ରତିମାଂ ସ ତୁ କର୍ମ୍ମକୃତ୍

ଶିଳାକୁ ପିଠିକା ପାଇଁ ତିଆରି କରି, ଅଲ୍ପ ଉଚ୍ଚତା କମ୍ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ରଥରେ ରଖି, ବସ୍ତ୍ର ଢାକି କାରିଗରଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ। ପୂଜା କରି, କାରିଗର ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବେ।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଵାସୁଦେଵାଦିପ୍ରତିମାଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରଵଦାମି ତେ। ପ୍ରାସାଦସ୍ଯୋତ୍ତରେ ପୂର୍ଵମୁଖୀଂ ଵା ଚୋତ୍ତାରାନନାମ୍

ଭଗବାନ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମକୁ ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରତିମାର ଲକ୍ଷଣ କହିବି। ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ମୁଖୀ ରଖିବା ଉଚିତ।

ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ପୂଜ୍ଯ ଚ ବଲିଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଥୋ ମଧ୍ଯସୂତ୍ରକମ୍। ଶିଲ୍ପୀ ତୁ ନଵଧା ଵିଭଜ୍ଯ ନଵମେଂଽଶକେ

ପ୍ରତିମାକୁ ସ୍ଥାପନା ଓ ପୂଜା କରି, ବଳି ଦେଇ, ମଧ୍ୟସୂତ୍ର ଟାଣିବା ଉଚିତ। କାରିଗର ଏହାକୁ ନଉଟି ଅଂଶରେ ବାଣ୍ଟି, ନବମ ଅଂଶରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବେ।

ସୂର୍ପଭକ୍ତୈଃ ଶିଲାଯାଂ ତୁ ଭାଗଂ ସ୍ଵାଙ୍ଗୁଲମୁଚ୍ଯତେ। ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ ଗୋଲକଂ ନାମ୍ନା କାଲନେତ୍ରଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ

ଶିଳାରେ ଝାଲା ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଇଥିବା ଅଂଶକୁ ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳ ମାପର ଗୋଲାକୁ 'କାଳନେତ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଭାଗମେକଂ ତ୍ରିଦା ଭକ୍ତ୍ଵା ପାର୍ଷ୍ଣିଭାଗଂ ପ୍ରାକଲ୍ପଯେତ୍। ଭାଗମେକଂ ତଥା ଜାନୌ ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ଭାଗମେଵ ଚ

ଏକ ଅଂଶକୁ ତିନିଭାଗ କରି, ପିଛଳ ଅଂଶ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ଅଂଶ ଜାଙ୍ଘ ଓ ଏକ ଅଂଶ ଗଳା ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ।

ମୁକୁଟଂ ତାଲମାତ୍ରଂ ସ୍ଯାତ୍ତାଲମାତ୍ରଂ ତଥା ମୁଖମ୍। ତାଲେନୈକେନ କଣ୍ଠନ୍ତୁ ତାଲେନ ହୃଦଯଂ ତଥା

ମୁକୁଟ ଏକ ତାଳ ଲମ୍ବା ହେବା ଉଚିତ, ମୁହଁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି। ଗଳା ଏକ ତାଳ ଓ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ଏକ ତାଳ ହେବା ଉଚିତ।

ନାଭିମେଢ୍ରାନ୍ତରନ୍ତାଲଂ ଦ୍ଵିତାଲାଵୂରୁକୌ ତଥା। ତାଲଦ୍ଵଯେନ ଜଙ୍ଘା ସ୍ଯାତ୍ ସୂତ୍ରାଣି ଶ୍ରୃଣୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍

ନାଭିଠାରୁ ମେଢ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ତାଳ, ଉରୁ ଦୁଇ ତାଳ, ଜଂଘା ଦୁଇ ତାଳ ହେବା ଉଚିତ। ଏବେ ମାପ ଶୁଣ।

କାର୍ଯ୍ଯଂ ସୂତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ପାଦେ ଜଙ୍ଘାମଧ୍ଯେ ତଥାପରମ୍। ଜାନୌ ସୂତ୍ରଦ୍ଵଯଂ କାର୍ଯ୍ଯମୂରୁମଧ୍ଯେ ତଥାପରମ୍

ପାଦରେ ଦୁଇଟି ସୂତ୍ର ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଜଂଘା ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକଟି ବାନ୍ଧିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁଇଟି ସୂତ୍ର ଓ ଉରୁ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକଟି ସୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ମେଢ୍ରେ ତଥାପରଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ କଟ୍ଯାଂ ସୂତ୍ରନ୍ତଥାପରମ୍। ମେଖଲାବନ୍ଧସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ନାଭ୍ଯାଂ ଚୈଵାପରନ୍ତଥା

ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାନରେ ଆଉ ଏକ ସୂତ୍ର ବାନ୍ଧିବା ଦରକାର, କମରରେ ଆଉ ଏକଟି। ମେଖଳା ବନ୍ଧିବା ସଠିକ୍ ଭାବେ ହେବା ପାଇଁ ନାଭିରେ ଆଉ ଏକ ସୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।