ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

କୃତ୍ଵା ନିଧାପଯେଦ୍‌ଗର୍ଭଂ ଗର୍ଭାଧାନଂ ଭଵେନ୍ନିଶି। ଗୋଵସ୍ତ୍ରାଦି ପ୍ରଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଗୁରଵେନ୍ଯେଷୁ ଭୋଜନମ୍

ଏହା କରି, ଗର୍ଭ (ନିମ୍ନାଧାର) ରଖ; ଗର୍ଭାଧାନ ରାତିରେ କର। ଗୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଗାଈର କପଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର, ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ।

ଗର୍ଭଂ ନ୍ଯସ୍ଯେଷ୍ଟକା ନ୍ଯସ୍ଯ ତତୋ ଗର୍ଭଂ ପ୍ରପୂରଯେତ୍। ପୀଠବନ୍ଧମତଃ କୁର୍ଯ୍ଯାନ୍ମିତପ୍ରାସାଦମାନତ

ଗର୍ଭ ରଖି, ପରେ ଇଟା ରଖ, ତାପରେ ଗର୍ଭ ପୂରଣ କର। ଏହା ପରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକାରରେ ପୀଠା ତିଆରି କର, ମଧ୍ୟମ ଆକାରର ଘର ସହିତ।

ପୀଠୋତ୍ତମଂ ଚୋଚ୍ଛ୍ରଯେଣ ପ୍ରାସାଦସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧଵିସ୍ତରାତ୍। ପାଦହୀନଂ ମଧ୍ଯମଂ ସ୍ଯାତ୍ ପନିଷ୍ଠଂ ଚୋତ୍ତମାର୍ଦ୍ଧତଃ

ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୀଠାର ଉଚ୍ଚତା ଘରର ଅର୍ଧ ଚୌଡ଼ା ହେବା ଉଚିତ। ମଧ୍ୟମ ପୀଠା ଏଠାରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍, ନିମ୍ନତମ ପୀଠା ସର୍ବୋତ୍ତମର ଅର୍ଧ।

ପୀଠବନ୍ଧୋପରିଷ୍ଟାତୁ ପୁନର୍ଯଜତ୍। ପାଦପ୍ପରତିଷ୍ଠକାରୀ ତୁ ନିଷ୍ପାପୋ ଦିଵି ମୋଦତେ

ପୀଠା ତିଆରି ହେବା ପରେ ପୁନି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ନିଜେ ପଦେ ପୀଠା ନିର୍ମାଣ କରେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ।

ଦେଵାଗାରଂ କରୋମୀତି ମନସା ଯସ୍ତୁ ଚିନ୍ତଯେତ୍। ତସ୍ଯ କାଯଗତଂ ପାପଂ ତଦହ୍ରା ହି ପ୍ରଣଶ୍ଯତି

ଯିଏ ମନରେ 'ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ତିଆରିବି' ଭାବେ, ସେଠି ସେ ଦିନେ ତାଙ୍କ ଦେହର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

କୃତେ ତୁ କିଂ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରାସାଦେ ଵିଧିନୈଵ ତୁ। ଅଷ୍ଟେଷ୍ଟକସମାଯୁକ୍ତଂ ଯଃ କୁର୍ଯ୍ଯାହେଵତାଲଯମ୍

ଯଦି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏଠି ଆଠଟି ଇଟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରାଯାଏ, ତେବେ ତାହାର ଫଳ କେତେ ଅଧିକ ହେବ!

ନ ତସ୍ଯ ଫଲସମ୍ପତ୍ତିର୍ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯେତ କେନଚିତ୍। ଅନେନୈଵାନୁମେଯଂ ହି ଫଲଂ ପ୍ରାସାଦଵିସ୍ତରାତ୍

ତାଙ୍କର ଫଳର ସମୃଦ୍ଧି କେହି ବି ଏକଥା କହିପାରିବେ ନାହିଁ। ମନ୍ଦିରର ବିସ୍ତୃତି ଦେଖି ଏହି ଫଳକୁ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ।

ଗ୍ରାମମଧ୍ଯେ ଚ ପୂର୍ଵେ ଚ ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ଦ୍ଵାରଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍। ଵିଦିଶାସୁ ଚ ସର୍ଵାସୁ ଗ୍ରାମେ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ମୁଖୋ ଭଵେତ୍

ଗାଁର ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗାଁର ମନ୍ଦିର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ରହିବା ଉଚିତ।

ଇଯଗ୍ରୀଵ ଉଵାଚ ପ୍ରାସାଦଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵସାଧାରଣ ଶ୍ରୃଣ। ଚତୁରସ୍ତ୍ରୀକୃତଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଭଜେତ୍ ଷୋଡଶଧା ବୁଧଃ

ଇୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ସାଧାରଣ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣର ନିୟମ କହିବି—ଶୁଣ। ଜ୍ଞାନୀ ଏକ ଚତୁରସ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଶୋଳ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିବା ଉଚିତ।

ମଧ୍ଯେ ତସ୍ଯ ଚତୁର୍ଭିସ୍ତୁ କୁର୍ଯ୍ଯାଦାଯସମନ୍ଵିତମ୍। ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତୁ ଭାଗାନି ଭିତ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍

ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଚାରି ଭାଗରେ ଲୋହା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଏକ ଗଠନ କରିବା ଉଚିତ। ଦିଵାଳ ପାଇଁ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ଜଙ୍ଘୋଚ୍ଛାଯନ୍ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଚତୁର୍ଭାଗେଣ ଚାଯତମ୍ । ଜଙ୍ଘାଯାଂ ଦ୍ଵିଗୁଣୋଚ୍ଛାଯଂ ମଞ୍ଚର୍ଯ୍ଯାଃ କଲ୍ପଯେଦ୍ ବୁଧଃ

ତଳଦିଵାଳର ଉଚ୍ଚତା ଲମ୍ବର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ହେବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀ ମଞ୍ଚର ଉଚ୍ଚତା ତଳଦିଵାଳର ଦୁଇଗୁଣା କରିବା ଉଚିତ।

ତୁର୍ଯ୍ଯଭାଗେନ ମଞ୍ଚର୍ଯ୍ଯାଃ କାର୍ଯ୍ଯଃ ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଃ । ତନ୍ମାନନିର୍ଗମଂ କାର୍ଯ୍ଯମୁଭଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଃ ସମମ୍

ମଞ୍ଚର ଲମ୍ବର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦ୍ୱାରା ପରିକ୍ରମାପଥ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମାନ ମାପର ଚଳାଚଳ ପଥ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଶିଶରେଣ ସମଂ କାର୍ଯ୍ଯମଗ୍ରେ ଜଗତି ଵିସ୍ତରମ୍। ଦ୍ଵିଗୁଣେନାପି କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଯଥାଶୋଭାନୁରୂପତଃ

ଦ୍ୱାରପାଟିର ଚୌଡ଼ା ସମାନ ଅଗ୍ରଭାଗର ବିସ୍ତାର କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ଆବଶ୍ୟକ ଓ ଶୋଭା ଅନୁଯାୟୀ ଏହାକୁ ଦୁଇଗୁଣା କରାଯାଇପାରେ।

ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡପସ୍ଯାଗ୍ରେ ଗର୍ଭସୂତ୍ରଦ୍ଵଯେନ ତୁ। ଦୈର୍ଘ୍ଯାତ୍ପାଦାଧିକଂ କୁର୍ଯ୍ଯାନ୍ମଧ୍ଯସ୍ତମ୍ଭୈର୍ଵିଭୂଷିତମ୍

ମଣ୍ଡପର ସାମ୍ନାରେ ଦୁଇଟି ଗର୍ଭସୂତ୍ର ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ଅନୁଯାୟୀ ରଖିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ତାହାର ଲମ୍ବ ଏକ ପାଦ ଅଧିକ ହେବା ଦରକାର, ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଖୁଟିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେବ।

ପ୍ରାସାଦଗର୍ଭମାନଂ ଵା କୁର୍ଵ୍ଵୀତ ମୁଖମଣ୍ଡପମ୍। ଏକାଶୀତିପଦୈର୍ଵ୍ଵାସ୍ତୁଂ ପଶ୍ଚାତ୍ ମଣ୍ଡପମାରଭ୍ତ୍

ଅଥବା, ମୁଖ୍ୟ ମଣ୍ଡପକୁ ଗର୍ଭଗୃହର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ତିଆରି କରିପାରିବେ, କିମ୍ବା ଏକାଶୀ ପାଦ ଲମ୍ବ ରଖି, ପଛଠାରୁ ମଣ୍ଡପ ଆରମ୍ଭ କରିପାରିବେ।

ଶୁକାନ୍ ପ୍ରାଗ୍‌ଦ୍ଵାରଵିନ୍ଯାସେ ପାଦାନ୍ତଃ ସ୍ଥାନ୍ ଯଜେତ୍ ସୁରାନ୍। ତଥା ପ୍ରାକାରଵିନ୍ଯାସେ ଯଜେଦ୍ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦନ୍ତଗାନ୍

ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାର ବିନ୍ୟାସରେ ପାଦର ଶେଷରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏହିପରି ପ୍ରାକାର ବିନ୍ୟାସରେ ମଧ୍ୟ, ବତ୍ତିସି ଦେବତାଙ୍କୁ ପାଦ ଶେଷରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର।

ସର୍ଵସାଧାରଣଂ ଚୈତତ୍ ପ୍ରାସାଦସ୍ଯ ଚ ଲକ୍ଷଣମ୍। ମାନେନ ପ୍ରତିମାଯା ଵା ପ୍ରାସାଦମପରଂ ଶ୍ରୃଣୁ

ଏହିଠାରେ ମନ୍ଦିରର ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା; ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରତିମା କିମ୍ବା ନିଜ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଅନ୍ୟ ଏକ ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ପ୍ରତିମାଯାଃ ପ୍ରମାଣେନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ପିଣ୍ଡିକା ଶୁଭା। ଗର୍ଭସ୍ତୁ ପିଣ୍ଡିକାର୍ଦ୍ଵେନ ଗର୍ଭମାନାସ୍ତୁ ଭିତ୍ତଯଃ

ପ୍ରତିମାର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଉପଯୁକ୍ତ ପୀଠିକା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍; ଗର୍ଭଗୃହ ପୀଠିକାର ଅର୍ଦ୍ଧ ମାପରେ ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ଦିଵାଲ ଗର୍ଭଗୃହର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ରଖିବା ଉଚିତ୍।

ଭିତ୍ତେରାଯାମମାନେନ ଉତ୍ସେଧନ୍ତୁ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍। ଭିତ୍ତ୍ଯୁଚ୍ଛାଯାତ୍ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଶିଖରଂ କଲ୍ପଯେଦ୍ ବୁଧଃ

ଦିଵାଲର ଲମ୍ବ ଅନୁଯାୟୀ ଉଚ୍ଚତା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଦରକାର; ଦିଵାଲର ଛାୟା ଦୁଇଗୁଣା ମାପରେ ଶିଖର ତିଆରି କରିବା ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର କାମ।

ଶିଖରସ୍ଯ ତୁ ତୁର୍ଯ୍ଯେଣ ଭ୍ରମଣଂ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍। ଶିଖରସ୍ଯ ଚତୁର୍ଥେନ ଅଗ୍ରତୋ ମୁଖମଣ୍ଡପମ୍

ଶିଖରର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମାପରେ ପରିକ୍ରମା ପଥ ରଖିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟ ଶିଖରର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମାପରେ ହେବ।

ଅଷ୍ଟମାଂଶେନ ଗର୍ଭସ୍ଯ ରଥକାନାନ୍ତୁ ନିର୍ଗମଃ। ପରିଧେର୍ଗୁଣଭାଗେନ ରଥକସ୍ତିତ୍ର କଲ୍ପଯେତ୍

ଗର୍ଭଗୃହର ଅଷ୍ଟମାଂଶ ମାପରେ ରଥମଣ୍ଡପର ଦ୍ୱାର ରଖିବା ଉଚିତ୍; ପରିଧିର ଅନୁପାତରେ ତିନିଟି ରଥମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର।

ତତ୍ତୃତୀଯେଣ ଵା କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ରଥକାନାନ୍ତୁ ନିର୍ଗମମ୍। ଵାମତ୍ରଯଂ ସ୍ଥାପନୀଯଂ ରଥକତ୍ରିତଯେ ସଦା

କିମ୍ବା, ରଥମଣ୍ଡପର ଦ୍ୱାର ତାହାର ତୃତୀୟାଂଶ ମାପରେ ହେବା ଉଚିତ୍; ତିନିଟି ରଥମଣ୍ଡପ ପାଇଁ ସଦା ତିନିଟି ମଞ୍ଚ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଦରକାର।

ଶିଖରାର୍ଥଂ ହି ସୂତ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାରି ଵିନିପାତଯେତ୍। ଶୁକନାଶୋଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵତଃ ସୂତ୍ରଂ ତିର୍ଯ୍ଯଗ୍ଭୂତଂ ନିପାତଯେତ୍

ଶିଖର ପାଇଁ ଚାରିଟି ସୂତ୍ର ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍; ଶୁକନାସର ଉପରେ ଏକ ଆଡ଼ା ସୂତ୍ର ରଖିବା ଦରକାର।

ଶିଖରସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧଭାଗସ୍ଥଂ ସିଂହଂ ତତ୍ର ତୁ କାରଯେତ୍। ଶୁକନାସାଂ ସ୍ଥିରୀକୃତ୍ଯ ମଧ୍ଯସନ୍ଧୌ ନିଧାପଯେତ୍

ଶିଖରର ଅର୍ଦ୍ଧ ଉଚ୍ଚତାରେ ଏକ ସିଂହ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍; ଶୁକନାସଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟସନ୍ଧିରେ ଭଲଭାବେ ରଖିବା ଦରକାର।

ଅପରେ ଚ ତତା ପାର୍ଶ୍ଵେ ତଦ୍ଵତ୍ ସୂତ୍ରଂ ନିଧାପଯେତ୍। ତଦୂଦ୍ର୍ଧ୍ଵନ୍ତୁ ଭଵେଦ୍ଵେଦୀ ସକଣ୍ଠା ମନସାରକମ୍

ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଏକ ସୂତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ୍; ତାହାର ଉପରେ ଗଳା ଓ ମନସ୍ପର୍ଶ ଆକୃତି ସହିତ ଏକ ବେଦି ଥିବା ଦରକାର।

ସ୍କନ୍ଧଭଗ୍ନଂ ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵିକରାଲଂ ତଥୈଵ ଚ। ଉଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ଵେଦିକାମାନାତ୍ କଲଶଂ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍

ଭଙ୍ଗା କାନ୍ଧ କିମ୍ବା ବିକୃତ ଆକୃତି ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବେଦିର ଉପରେ ବେଦିର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ କଳଶ ରଖିବା ଦରକାର।

ଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଦ୍ଵାରଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ତୁ ସୁଶୋଭନମ୍। ଉଦୁମ୍ବରୌ ତଦୂଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଞ୍ଚ ନ୍ଯସେଚ୍ଛାଖାଂ ସୁମଙ୍ଗଲୈଃ

ଦ୍ୱାରକୁ ମାପର ଦୁଇଗୁଣା ଚଉଡ଼ାରେ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍; ତାହାର ଉପରେ ଉଦୁମ୍ବର ଗଛର ଶୁଭ ଶାଖା ରଖିବା ଦରକାର।

ଦ୍ଵାରସ୍ଯ ତୁ ଚତୁଥାଂଶେ କାର୍ଯ୍ଯୌ ଚଣ୍ଡପ୍ରଚଣ୍ଡକୌ। ଵିଷ୍ଵକ୍‌ସେନଵତ୍ସଦଣ୍ଡୌ ଶିଖୋଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵେଡୁମ୍ବରେ ଶ୍ରିଯମ୍

ଦ୍ୱାରର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଂଶରେ ଚଣ୍ଡ ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍; ବିଶ୍ୱକ୍ସେନଙ୍କ ପରି ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ ଏବଂ ଶିଖର ଉପରେ ଉଦୁମ୍ବର ଶାଖାରେ ଶ୍ରୀକୁ ରଖିବା ଦରକାର।

ଦିଗ୍ଗଜୈଃ ସ୍ନାପ୍ଯମାନାନ୍ତାଂ ଘଟୈଃ ସାବ୍ଜାଂ ସୁରୂପିକାମ୍। ପ୍ରାସାଦସ୍ଯ ଚତୁର୍ଥାଂଶୈଃ ପ୍ରାକାରସ୍ଯୋଚ୍ଛଯୋ ଭଵେତ୍

ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ଘଟରେ ଜଳ ଢେଳି ଯେଉଁ ଶୋଭାବନ୍ତି ଆକୃତିକୁ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭିତ କରନ୍ତି, ସେଠି ମନ୍ଦିରର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଂଶରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍; ପ୍ରାକାରର ଉଚ୍ଚତା ମଧ୍ୟ ସେହି ଅନୁପାତରେ ହେବ।