ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଶିଵବ୍ରହ୍ମାର୍କ୍କଵିଧ୍ନେଶଚଣ୍ଡୀଲକ୍ଷଗ୍ଯାଦିକାତ୍ମନାମ୍। ଦେଵାଲଯକୃତେଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରତିମାକରଣେଧିକମ୍

ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଚଣ୍ଡୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବାଳୟ ତିଆରି କରିବାର ପୁଣ୍ୟ, ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବାଠାରୁ ଅଧିକ।

ପ୍ରତିମାସ୍ଥାପନେ ଯାଗେ ଫଲସ୍ଯାନ୍ତୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ମୃଣ୍ମଯାଦ୍ଦାରୁଜେ ପୁଣ୍ଯଂ ଦାରୁଜାଦିଷ୍ଟକାଭଵେ

ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କରିବାର ଫଳର ସୀମା ନାହିଁ; ମାଟିର ପ୍ରତିମା ଠାରୁ କାଠର ପ୍ରତିମାର ପୁଣ୍ୟ ଅଧିକ, ଏବଂ ଏହିପରି ଇଷ୍ଟକା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ଇଷ୍ଟକୋତ୍ଥାଚ୍ଛୈଲଜେ ସ୍ଯାଦ୍ଧେମାଦେରଧିକଂ ଫଲମ୍। ସପ୍ତଜମନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ପ୍ରାପମ୍ଭାଦେଵ ନଶ୍ଯତି

ଇଷ୍ଟକାରୁ ପାଥରର ପ୍ରତିମାର ଫଳ ଅଧିକ, ଏବଂ ସୁନା ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସାତ ଜନ୍ମର ପାପ ଏକକ୍ଷଣରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

ଦେଵାଲଯସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗୀ ସ୍ଯାନ୍ନରକଂ ନ ସ ଗଚ୍ଛତି। କୁଲାନାଂ ଶତମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ନଯେନ୍ନରଃ

ଦେବାଳୟ ନିର୍ମାତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ନରକକୁ ଯାଏନାହିଁ; ସେ ଶତ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ।

ଯମୋ ଯମଭଟାନାହ ଦେଵମନ୍ଦିରକାରିଣଃ। ଯମ ଉଵାଚ ପ୍ରତିମାପୂଜାଦିକୃତୋ ନାନେଯା ନରକଂ ନରାଃ

ଯମ ତାଙ୍କର ଦୂତମାନେକୁ କହିଲେ: 'ଯେଉଁମାନେ ଦେବମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ପ୍ରତିମାପୂଜା ଓ ଏହା ସଦୃଶ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ନରକକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତିନାହିଁ।'

ଦେଵାଲଯାଦ୍ଯକର୍ତ୍ତାର ଆନେଯସ୍ତେ ତୁ ଗୋଚରେ ଵିଚରଧ୍ଵଂ ଯଥାନ୍ଯାଯନ୍ନିଯୋଗୋ ମମ ପାଲ୍ଯତାମ୍

ମନ୍ଦିର ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନର ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ତୁମେ ନିଜ ଅଧୀନକୁ ଆଣ। ସେମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳାଫେରା କରନ୍ତୁ—ମୋ ଆଦେଶ ସଦା ପାଳିତ ହେଉ।

ନାଝାଭଙ୍ଗଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଭଵତାଂ ଜନ୍ତଵଃ କ୍କଚିତ୍। କେଵଲଂ ଯେ ଜଗତ୍ତାତମନନ୍ତଂ ସମୁପାଶ୍ରିତାଃ

ତୁମ ଅଧୀନରେ ଥିବା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିବେ ନାହିଁ, କେବଳ ସେମାନେ ଛାଡ଼ି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗର ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି।

ଭଵଦ୍ଭିଃ ପରିହର୍ତ୍ତଵ୍ଯାସ୍ତେଷାଂ ନାତ୍ରାସ୍ତି ସଂସ୍ଥିତିଃ। ଯେଚ ଭାଗଵତା ଲୋକେ ତଚ୍ଚିତ୍ତାସ୍ତତ୍‌ପରାଯମାଃ

ସେମାନେଠାରୁ ତୁମେ ଦୂରେ ରୁହ। ଏଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ କୌଣସି ଅଧିକାର ନାହିଁ। ଏବଂ ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ମନ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ଧରିଛନ୍ତି—

ପୂଜଯନ୍ତି ସଦା ଵିଷ୍ଣୁଂ ତେ ଵସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯାଃ ସୁଦୂରତଃ। ଯସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ ପ୍ରସ୍ଵପନ୍ ଗଚ୍ଛନ୍ନୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ ସ୍ଖଲିତେ ସ୍ଥିତେ

ଯେଉଁମାନେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମ ଅଧୀନରୁ ବହୁତ ଦୂରେ ରହିବେ। ସେମାନେ ଦଢ଼ିଆ, ଶୁଅ, ଚାଲ, ଉଠ, ପଡ଼ିଯିବା କିମ୍ବା ଦଢ଼ିଆ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ—

ସଙ୍ଗୀର୍ତ୍ତଯନ୍ତି ଗୋଵିନ୍ଦଂ ତେ ଵସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯାଃ ସୁଦୂରତଃ। ନିତ୍ଯନୈମିତ୍ତିକୈର୍ଦ୍ଦେଵଂ ଯେ ଯଜନ୍ତି ଜନାର୍ଦ୍ଦନମ୍

ଯେଉଁମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଅଧୀନରୁ ବହୁତ ଦୂରେ ରହିବେ। ଯେଉଁମାନେ ଦିନେ ଓ ବିଶେଷ ଅବସରରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି—

ନାଵଲୋକ୍ଯା ଭଚଵଦ୍ଭିସ୍ତେ ତଦ୍‌ଗତା ଯାନ୍ତି ତଦ୍ଗତିମ୍। ଯେ ପୁଷ୍ପଧୂପଵାସୋଭିର୍ଭୂଷଣୈଶ୍ଚାତିଵଲ୍ଲଭୈଃ

ଓ ହବି ଭୋଗୀମାନେ, ସେମାନେ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ମନ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଗତିକୁ ପାଇଯାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଫୁଲ, ଧୂପ, ଉପବାସ ଓ ପ୍ରିୟ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି—

ଅର୍ଚ୍ଯଯନ୍ତି ନ ତେ ଗ୍ରାହ୍ଯା ନରାଃ କୃଷ୍ଣାଲଯେ ଗତାଃ । ଉପଲେପନକର୍ତ୍ତାରଃ ସମ୍ମାର୍ଜନପରଶ୍ଚ ଯେ

ଏପରି ପୂଜା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ତେଲ ଲଗାନ୍ତି କିମ୍ବା ସଫା କରିବାରେ ନିୟୋଜିତ—

କୃଷ୍ଣାଲଯେ ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯାସ୍ତେଷାଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତଥା କୁଲମ୍। ଯେନ ଚାଯତନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ କାରିତଂ ତତ୍ କୁଲୋଦ୍ଭଵମ୍

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଘରରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପରିବାରକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଛାଡ଼ିଦେବା। ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିଛି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ବଂଶ—

ପୁଂସାଂ ଶତଂ ନାଵଲୋକ୍ଯଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଦୁଷ୍ଟଚେତସା। ଯସ୍ତୁ ଦେଵାଲଯଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦ୍ଦାରୁଶୌଲମଯଂ ତଥା

ଏମିତି ଜଣେ ଲୋକଙ୍କର ଖରାପ ମନର ଶତଜନ ସନ୍ତାନକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିର କାଠ କିମ୍ବା ପାଥରରେ ତିଆରି କରେ—

କାରଯେନ୍ମୃଣ୍ମଯଂ ଵାପି ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ଅହନ୍ଯହନି ଯଜ୍ଞେନ ଯଜତୋ ଯନ୍ମହାଫଲମ୍

କିମ୍ବା ମାଟିରେ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ପ୍ରତିଦିନ ଯଜ୍ଞ କରି ଯେଉଁ ମହାଫଳ ମିଳେ—

ପ୍ରାପ୍ନୋତି ତତ୍ ଫଲଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯଃ କାରଯତି କେତନମ୍। ସପ୍ତଲୋକମଯୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତସ୍ଯ ଯଃ କୁରୁତେ ଗୃହମ୍

ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରେ, ସେ ଏହି ଫଳ ପାଏ। ସପ୍ତ ଲୋକ ଭିତରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଘରରେ ବାସ କରନ୍ତି।

କାରଯନ୍ ଭଗଵଦ୍ଧାମ୍ ନଯତ୍ଯଚ୍ଯୁତଲୋକତାମ୍। ସପ୍ତଲୋକମଯୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତସ୍ଯ ଯଃ କୁରୁତେ ଗୃହମ୍

ଭଗବାନଙ୍କ ନିବାସ ତିଆରି କରି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଲୋକକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ସପ୍ତ ଲୋକ ଭିତରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଘରରେ ବାସ କରନ୍ତି।

ତାରଯତ୍ଯକ୍ଷଯାଂଲ୍ଲୋକାନକ୍ଷଯାନ୍ ପ୍ରାତିପଦ୍ଯତେ। ଇଷ୍ଟକାଚଯଵିନ୍ଯାସୋ ଯାଵନତ୍ଯବ୍ଦାନି ତିଷ୍ଠତି

ସେ ଅଶେଷ ଲୋକମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି ଓ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଟ ରହିଥାଏ, ସେତେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—

ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ନାଣି ତତ୍‌କର୍ତ୍ତୁ ର୍ଦ୍ଦି ଵି ସଂସ୍ଥିତିଃ। ପ୍ରତିମାକୃଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ୍ଥାପକୋ ଲୀଯତେ ହରୌ

ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ତିଆରି କରୁଥିବା ଲୋକ ଏଠାରେ ଥାଏ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରୁଥିବା ଲୋକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକ ପାଏ; ଯିଏ ସ୍ଥାପନ କରେ, ସେ ହରିଙ୍କୁ ଲୀନ ହୁଏ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଯମୋକ୍ତା ନାନଯଂସ୍ତେଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଦିକୃତଂ ହରେଃ। ହଯଶୀର୍ଷଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର୍ଥଂ ଦେଵାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଣେଽବ୍ରଵୀତ୍

ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ମୁଁ ଯାହାକୁ କହିଥିଲି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଆଣିଲେ ନାହିଁ। ହୟଶୀର୍ଷ ଦେବତାମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ।

ହଯଗ୍ରୀଵ ଉଵାଚ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦୀନାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଦି ଵକ୍ଷ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଶ୍ରୃଣୁଷ୍ଵ ମେ। ପ୍ରୋକ୍ତାନି ପଞ୍ଚରାତ୍ରାଣି ସପ୍ତରାତ୍ରାଣି ଵୈ ମଯା

ହୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି, ବ୍ରହ୍ମା, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ପଞ୍ଚ ରାତି ଓ ସାତ ରାତିର କ୍ରମ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।

ଵ୍ଯସ୍ତାନି ମୁନିଭିର୍ଲେକେ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିସଙ୍ଖ୍ଯଯା। ହଯଶୀର୍ଷଂ ତନ୍ତ୍ରମାଦ୍ଯଂ ତନ୍ତ୍ରଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହନମ୍

ମୁନିମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଥିବୀରେ ପଚିଶଟି ଶିଖ୍ୟା ଦେଇଛନ୍ତି। ହୟଶୀର୍ଷ ତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଥମ, ଏହା ତିନି ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରେ।

ଵୈଭଵଂ ପୌଷ୍କରଂ ତନ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରହ୍ରାଦଙ୍ଗାର୍ଗ୍ଯଗାଲଵମ୍। ନାରଦୀଯଞ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରଶ୍ନଂ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯଂ ଵୈଶ୍ଵକଂ

ଵୈଭବ, ପୌଷ୍କର ତନ୍ତ୍ର, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଅଙ୍ଗାର୍ଗ, ଗାଳବ, ନାରଦ, ସମ୍ପ୍ରଶ୍ନ, ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ, ଓ ବୈଶ୍ୱକ ତନ୍ତ୍ର।

ସତ୍ଯୋକ୍ତଂ ଶୌନକଂ ତନ୍ତ୍ରଂ ଵାସିଷ୍ଠଂଜ୍ଞାନସାଗରମ୍। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଂ କାପିଲଞ୍ଚାତାର୍କ୍ଷଂ ନାରାଯଣୀଯକମ୍

ସୌନକ ତନ୍ତ୍ର, ବାସିଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନ ସାଗର, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ, କାପିଳ, ଆତାର୍କ୍ଷ ଓ ନାରାୟଣୀୟ — ଏହାମାନେ ସବୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

ଆତ୍ରେଯଂ ନାରସିଂହାଖ୍ଯମାନନ୍ଦାଖ୍ଯଂ ତଥାରୁଣମ୍। ବୌଧାଯନଂ ତଥାର୍ଷଂ ତୁ ଵିଶ୍ଵୋକ୍ତଂ ତସ୍ଯ ସାରତଃ

ଆତ୍ରେୟ, ନରସିଂହ, ଆନନ୍ଦ, ଆରୁଣ, ବୌଧାୟନ, ଆର୍ଷ ଓ ବିଶ୍ୱ — ଏହାମାନେ ସେଇ ତନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ସାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ହି ଦ୍ଵିଜଃ କୁର୍ଯ୍ଯାନ୍ମଧ୍ଯଦେଶାଦିସମ୍ଭଵଃ। ନ କଚ୍ଛଦେଶସମ୍ଭୂତଃ କାଵେରୀକୋଙ୍କଣୋଦ୍‌ଗତଃ

ମଧ୍ୟଦେଶ ଓ ଏହାଭଳି ଅଞ୍ଚଳର ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ କଚ୍ଛ, କାବେରୀ, କୋଙ୍କଣ ଓ ଏହାଭଳି ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ନୁହେଁ।

କାମରୂପକଲିଙ୍ଗୋତ୍ଥଃ କାଞ୍ଚୀକାରମୀରକୋଶଲଃ । ଆକାଶଵାଯୁତେଜୋମ୍ବୁଭୂରେତାଃ ପଞ୍ଚ ରାତ୍ରଯଃ

କାମରୂପ, କଳିଙ୍ଗ, କାଞ୍ଚୀ, କାରମୀର ଓ କୋଶଳ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ, ଏବଂ ଆକାଶ, ବାୟୁ, ତେଜ, ଅମ୍ବୁ, ଭୂ — ଏହି ପାଞ୍ଚ ରାତ୍ର ଅଛନ୍ତି।

ଅଚୈତନ୍ଯାସ୍ତମୋଦ୍ରିକ୍ତାଃ ପଞ୍ଚରାତ୍ରଵିଵର୍ଜିତମ୍। ବ୍ରହ୍ମାହଂ ଵିଷ୍ଣୁରମଲ ଇତି ଵିଦ୍ଯାତ୍ସ ଦେଶିକଃ

ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନହୀନ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଥିବା, ପାଞ୍ଚରାତ୍ର ନଥିବା, ସେମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଗୁରୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍ — 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ପବିତ୍ର'।

ସର୍ଵ୍ଲକ୍ଷଣହୀନୋପି ସ ଗୁରୁସ୍ତନ୍ତ୍ରପାରଗଃ। ନଗରାଭିମୁଖାଃ ସ୍ଥାପ୍ଯା ଦେଵା ନ ଚ ପରାଙ୍‌ମୁଖାଃ

ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ତନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ଗୁରୁ। ଦେବତାମାନେ ସହର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍, ପଛ ଦିଗକୁ ନୁହେଁ।