ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଆଗ୍ନେଯଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପଂ ହି ମୁନଯଃ ଶୌନକାଦଯଃ । ଭଵନ୍ତୋ ନୈମିଷାରଣ୍ଯେ ଯଜନ୍ତୋ ହରିମୀଶ୍ଵରଂ ।। ୩୮୩.

ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣକୁ ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ ଭାବି, ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ହରିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।

ତିଷ୍ଠନ୍ତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତାସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵଃ ସମୁଦୀରିତମ୍ । ଅଗ୍ନିନା ପ୍ରୋକ୍ତମାଗ୍ନେଯଂ ପୁରାଣଂ ଵେଦସମ୍ମିତଂ ।। ୩୮୩.

ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଥିବା ତୁମମାନେ ପାଇଁ ଏହି କଥା କୁହାଯାଇଛି। ଆଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିତିବା ଏହି ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ବେଦ ସମାନ।

ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଦ୍ଵଯୋପେତଂ ଭୁକ୍ତିଦଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ମହତ୍ । ନାସ୍ମାତ୍ପରତରଃ ସାରୋ ନାସ୍ମାତ୍ପରତରଃ ସୁହୃତ୍ ।। ୩୮୩.

ଏହି ପୁରାଣ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନର ଅଦ୍ୱୟତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ମହାନ। ଏହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସାର କିମ୍ବା ମିତ୍ର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ।

ନାସ୍ମାତ୍ପରତରୋ ଗ୍ରନ୍ଥୋ ନାସ୍ମାତ୍ପରତରା ଗତିଃ । ନାସ୍ମାତ୍ପରତରଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ନାସ୍ମାତ୍ପରତରା ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୩୮୩.

ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଗ୍ରନ୍ଥ ନାହିଁ, ଏହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଥ ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଶ୍ରୁତି ନାହିଁ।

ନାସ୍ମାତ୍ପରତରଂ ଜ୍ଞାନଂ ନାସ୍ମାତ୍ପରତରା ସ୍ମୃତିଃ । ନାସ୍ମାତ୍ପରୋ ହ୍ଯାଗମୋଽସ୍ତି ନାସ୍ମାଦ୍ଵିଦ୍ଯା ପରାଽସ୍ତି ହି ।। ୩୮୩.

ଏହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ସ୍ମୃତି ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୌଣସି ଆଗମ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା ନାହିଁ।

ନାସ୍ମାତ୍ପରଃ ସ୍ଯାତ୍ସିଦ୍ଧାନ୍ତୋ ନାସ୍ମାତ୍ପରମମଙ୍ଗଲମ୍ । ନାସ୍ମାତ୍ପରୋଽସ୍ତି ଵେଦାନ୍ତଃ ପୁରାଣଂ ପରମନ୍ତ୍ଵିଦଂ ।। ୩୮୩.

ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ କିମ୍ବା ମହାମଙ୍ଗଳ ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ବେଦାନ୍ତ ନାହିଁ—ଏହି ପୁରାଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।

ନାସ୍ମାତ୍ପରତରଂ ଭୂମୌ ଵିଦ୍ଯତେ ଵସ୍ତୁ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଆଗ୍ନେଯେ ହି ପୁରାଣେଽସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଃ ପ୍ରଦର୍ଶିତାଃ ।। ୩୮୩.

ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଭୂମିରେ କୌଣସି ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏହି ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେଖାଯାଇଛି।

ସର୍ଵେ ମତ୍ସ୍ଯାଵତାରାଦ୍ଯା ଗୀତା ରାମାଯଣନ୍ତ୍ଵିହ । ହରିଵଂଶୋ ଭାରତଞ୍ଚ ନଵ ସର୍ଗାଃ ପ୍ରଦର୍ଶିତାଃ ।। ୩୮୩.

ମତ୍ସ୍ୟ ଆଦି ସମସ୍ତ ଅବତାର, ରାମାୟଣ, ହରିବଂଶ, ଭାରତ ଏବଂ ନବ ସୃଷ୍ଟି ଏଠାରେ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ।

ଆଗମୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଗୀତଃ ପୂଜାଦୀକ୍ଷାପ୍ରତିଷ୍ଠଯା । ପଵିତ୍ରାରୋହଣାଦୀନି ପ୍ରତିମାଲକ୍ଷଣାଦିକଂ ।। ୩୮୩.

ଵୈଷ୍ଣବ ଆଗମ, ପୂଜା, ଦୀକ୍ଷା, ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ପବିତ୍ରତା ଆରୋହଣ ଓ ପ୍ରତିମାର ଲକ୍ଷଣ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ପ୍ରାସାଦଲକ୍ଷଣାଦ୍ଯଞ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରା ଵୈ ଭୁକ୍ତିଭୁକ୍ତିଦାଃ । ଶୈଵାଗମସ୍ତଦର୍ଥଶ୍ଚ ଶାକ୍ତେଯଃ ସୌର ଏଵ ଚ ।। ୩୮୩.

ମନ୍ଦିର ଓ ଏହାର ବିଶେଷତା, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ମନ୍ତ୍ର, ଏହି ସବୁ ପାଇଁ ଶିବ, ଶକ୍ତି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଆଗମ ଗ୍ରନ୍ଥ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।

ମଣ୍ଡଲାନି ଚ ବାସ୍ତୁଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ । ପ୍ରତିସର୍ଗଶ୍ଚାନୁଗୀତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡପରିମଣ୍ଡଲଂ ।। ୩୮୩.

ବିଭିନ୍ନ ମଣ୍ଡଳ, ଗୃହ ନିର୍ମାଣ ନୀତି ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମନ୍ତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆକାର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଗୀତୋ ଭୁଵନକୋଷଶ୍ଚ ଦ୍ଵୀପଵର୍ଷାଦିନିମ୍ନଗାଃ । ଗଯାଗଙ୍ଗାପ୍ରଯାଗାଦି-ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯମୀରିତଂ ।। ୩୮୩.

ବିଶ୍ୱର ଗଠନ, ଦ୍ୱୀପ, ଖଣ୍ଡ, ନଦୀ ଓ ଗୟା, ଗଙ୍ଗା, ପ୍ରୟାଗ ଭଳି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚକ୍ରଂ ଜ୍ଯୋତିଷାଦି ଗୀତୋ ଯୁଦ୍ଧଜଯାର୍ଣଵଃ । ମନ୍ଵନ୍ତରାଦଯୋ ଗୀତାଃ ଧର୍ମା ଵର୍ଣାଦିକସ୍ଯ ଚ ।। ୩୮୩.

ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଚକ୍ର, ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ମନୁମାନଙ୍କ ଯୁଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

ଅଶୌଚଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଶୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରଦର୍ଶିତଂ । ରାଜଧର୍ମ୍ମା ଦାନଧର୍ମା ଵ୍ରତାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୩୮୩.

ଅଶୁଚି, ଦ୍ରବ୍ୟର ପବିତ୍ରତା, ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ରାଜଧର୍ମ, ଦାନଧର୍ମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବ୍ରତ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

ଵ୍ଯଵହାରାଃ ଶାନ୍ତଯଶ୍ଚ ଋଗ୍ଵେଦାଦିଵିଧାନକଂ । ସୂର୍ଯଵଂଶଃ ସୋମଵଂଶୋ ଧନୁର୍ଵେଦଶ୍ଚ ଵୈଦ୍ଯକଂ ।। ୩୮୩.

ବିବାଦ ନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା, ଋଗ୍ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଧି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶ, ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ଚିକିତ୍ସା ଶାସ୍ତ୍ର ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

ଗାନ୍ଧର୍ଵ୍ଵଵେଦୋଽର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଂ ମୀମାଂସା ନ୍ଯାଯଵିସ୍ତରଃ । ପୁରାଣସଂଖ୍ଯାମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଛନ୍ଦୋ ଵ୍ଯାକରଣଂ ସ୍ମୃତଂ ।। ୩୮୩.

ଗାନ୍ଧର୍ବ ବେଦ, ଅର୍ଥ ଶାସ୍ତ୍ର, ମୀମାଂସା ଓ ନ୍ୟାୟର ବିସ୍ତାର, ପୁରାଣର ସଂଖ୍ୟା ଓ ମହିମା, ଛନ୍ଦ ଓ ବ୍ୟାକରଣ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି।

ଅହଙ୍କାରୋ ନିଘଣ୍ଟୁଶ୍ଚ ଶିକ୍ଷା କଲ୍ପ ଇହୋଦିତଃ । ସ୍ମୃତଃ ନୈମିତ୍ତିକଃ ପ୍ରାକୃତିକୋ ଲଯ ଆତ୍ଯନ୍ତିକଃ ।। ୩୮୩.

ଅହଂକାର, ନିଘଣ୍ଟୁ, ଶିକ୍ଷା ଓ କଳ୍ପ ଏଠାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି; ନିୟମିତ, ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ଶେଷ ବିଲୟ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି।

ଵେଦାନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ ଯୋଗୀ ହ୍ଯଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଈରିତଃ । ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପୁରାଣମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯା ହ୍ଯଷ୍ଟାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୮୩.

ବେଦାନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ, ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗ ଉପଦେଶ ହୋଇଛି; ସ୍ତୋତ୍ର, ପୁରାଣର ମହିମା ଓ ଅଠାରୋଟି ବିଦ୍ୟା ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି।

ଋଗ୍ଵେଦାଦ୍ଯାଃ ପରା ହ୍ଯତ୍ର ପରାଵିଦ୍ଯାକ୍ଷରଂ ପରଂ । ସପ୍ରପଞ୍ଚଂ ନିଷ୍ପ୍ରପଞ୍ଚଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ରୂପମୀରିତଂ ।। ୩୮୩.

ଏଠି ଋଗ୍ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବେଦ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅକ୍ଷୟ ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ; ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ସାକାର ଓ ନିରାକାର ରୂପ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

ଇଦଂ ପଞ୍ଚଦଶସାହସ୍ରଂ ଶତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତରଂ । ଦେଵଲୋକେ ଦୈଵତୈଶ୍ଚ ପୁରଣଂ ପଠ୍ଯତେ ସଦା ।। ୩୮୩.

ଏହି ପୁରାଣ, ପନ୍ଦର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଓ ଏକ ଶତ କୋଟି ପରିମାଣର, ଦେବଲୋକରେ ଦେବତାମାନେ ସଦା ପାଠ କରନ୍ତି।

ଲୋକାନାଂ ହିତକାମେନ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯୋଦ୍ଗୀତମଗ୍ନିନା । ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମେତି ଜାନୀଧ୍ଵଂ ମୁନଯଃ ଶୋନକାଦଯଃ ।। ୩୮୩.

ଲୋକମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଗାଇଛନ୍ତି; ମୁନି ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏହି ସବୁ ବ୍ରହ୍ମ ଅଟୁଟ ଅଟେ ବୋଲି ଜାଣ।

ଶ୍ରୃଣୁଯାଚ୍ଛ୍ରାଵଯେଦ୍ଵାପି ଯଃ ପଠେତ୍ପାଠଯେଦପି । ଲିଖେଲ୍ଲେଖାପଯେଦ୍ଵାପି ପୂଜଯେତ୍କୀର୍ତ୍ତଯେଦପି ।। ୩୮୩.

ଯେ କେହି ଏହି ପୁରାଣକୁ ଶୁଣେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣାଏ, ପଢ଼େ, ଅନ୍ୟମାନେ ପଢ଼ାଏ, ଲେଖେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଲେଖାଏ, ପୂଜା କରେ କିମ୍ବା କୀର୍ତ୍ତନ କରେ—

ପୁରାଣପାଠକଞ୍ଚୈଵ ପୂଜଯେତ୍ ପ୍ରଯତୋ ନୃପଃ । ଗୋଭୂହିରଣ୍ଯଦାନାଦ୍ଯୈର୍ଵସ୍ତ୍ରାଲଙ୍କାରତର୍ପଣୈଃ ।। ୩୮୩.

ଏହି ପୁରାଣ ପାଠକଙ୍କୁ ରାଜା ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗୋ, ଜମି, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ ଓ ତର୍ପଣ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

ତଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଲଭେଚ୍ଚୈଵ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣାତ୍ ଫଲଂ । ପୁରାଣାନ୍ତେ ଚ ଵୈ କୁର୍ଯ୍ଯାଦଵଶ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଭୋଜନଂ ।। ୩୮୩.

ଏଭଳି ସମ୍ମାନ କରି, ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣର ଫଳ ଲାଭ କରିଥାଏ; ପୁରାଣ ଶେଷରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ।

ନିର୍ମ୍ମଲଃ ପ୍ରାପ୍ତସର୍ଵ୍ଵାର୍ଥଃ ସକୁଲଃ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଶରଯନ୍ତ୍ରଂ ପୁସ୍ତକାଯ ସୂତ୍ରଂ ଵୈ ପତ୍ରସଞ୍ଚଯଂ ।। ୩୮୩.

ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପରିବାର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚେ; ପୁସ୍ତକ ପାଇଁ ଡିବ୍ବା, ସୂତା କିମ୍ବା ପତ୍ରର ଗଠାନ—

ପଟ୍ଟିକାବନ୍ଧଵସ୍ତ୍ରାଦି ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଯଃ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମ୍ଲୋକୀ ସ୍ଯାତ୍ ପୁସ୍ତକଂ ଯସ୍ଯ ଵୈ ଗୃହେ ।। ୩୮୩.

ଯିଏ ପୁସ୍ତକ ପାଇଁ ପଟି କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ର ଦେଉଛି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଏ; ଯିଏ ପୁସ୍ତକ ଦେଉଛି, ସେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଏକାତ୍ମ ହୁଏ, ଯାହାଙ୍କ ଘରେ ପୁସ୍ତକ ରହିଛି—

ତସ୍ଯୋତ୍ପାତଭଯଂ ନାସ୍ତି ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଯୂଯଂ ସ୍ମରତ ଚାଗ୍ନେଯଂ ପୁରାଣଂ ରୂପମୈଶ୍ଵରଂ ୩୮୩.

ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଅପମାଦ ଭୟ ନାହିଁ; ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉଭୟ ପାଏ। ସମସ୍ତେ ଏହି ଅଗ୍ନି ପୁରାଣର ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କର।