ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ସର୍ଵ୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ତକାମୋ ଦିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଲେଖଯିତ୍ଵା ପୁରାଣଂ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରେଭ୍ଯ ଉତ୍ତମଂ ।। ୩୮୩.

ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ; ଯିଏ ଏହି ପୁରାଣ ଲିଖି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।

ସ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମାପ୍ନୋତି କୁଲାନାଂ ଶତମୁଦ୍ଧରେତ୍ । ଏକଂ ଶ୍ଲୋକଂ ପଠେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପାପପଙ୍କାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୮୩.

ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପୁରାଣର କିଛି ଅଂଶ ପଢନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ପରିବାରର ଶତାଧିକ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ଏକ ଶ୍ଲୋକ ମାତ୍ର ପଢିଲେ ମଧ୍ୟ, ମଣିଷ ପାପର ଦୁର୍ଗତିରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଵ୍ଯାସ ସଦା ଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ଶିଷ୍ଯଭ୍ଯଃ ସର୍ଵଦର୍ଶନଂ । ଶୁକାଦ୍ଯୈର୍ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଶ୍ରୋତୁକାମୈଃ ପୁରାଣକଂ ।। ୩୮୩.

ଏହିପରି, ହେ ବ୍ୟାସ, ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଉଦ୍ଘାଟନ କରୁଥିବା ଏହି ପୁରାଣ ସଦା ଶିଷ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ଶୁକଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ସେମାନେ ସହିତ।

ଆଗ୍ନେଯଂ ପଠିତଂ ଧ୍ଯାତଂ ଶୁଭଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦଂ । ଅଗ୍ନଯେ ତୁ ନମସ୍ତସ୍ମୈ ଯେନ ଗୀତଂ ପୁରାଣକଂ ।। ୩୮୩.

ଏହି ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ପଢିଲେ ଓ ଧ୍ୟାନ କଲେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହୁଏ, ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ଏହି ପୁରାଣ ଗାଇଥିଲେ, ସେ ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଵସିଷ୍ଠେନ ପୁରା ଗୀତଂ ସୂତୈତତ୍ତେ ମଯୋଦିତଂ । ପରାଵିଦ୍ଯାଽପରାଵିଦ୍ଯାସ୍ଵରୂପଂ ପରମଂ ପଦମ୍ ।। ୩୮୩.

ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଏହି ପୁରାଣ ଗାଇଥିଲେ, ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମକୁ କହିଲି, ଏହା ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

ଆଗ୍ନଯଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ରୂପଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଭାଗ୍ଯସଂଯୁତୈଃ । ଧ୍ଯାଯନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମ ଚାଗ୍ନେଯଂ ପୁରାଣଂ ହରିମାଗତାଃ ।। ୩୮୩.

ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣର ରୂପ ପାଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣର ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଶେଷରେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

ଵିଦ୍ଯାର୍ଥିନସ୍ତଥା ଵିଦ୍ଯାଂ ରାଜ୍ଯଂ ରାଜ୍ଯାର୍ଥିନୋ ଗତାଃ । ଅପୁତ୍ରାଃ ପୁତ୍ରିଣଃ ସନ୍ତି ନାଶ୍ରଯା ଆଶ୍ରଯଂ ଗତାଃ ।। ୩୮୩.

ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଚାହାଁଥିଲେ, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ; ରାଜ୍ୟ ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ; ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସନ୍ତାନ ପାଇଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରୟହୀନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଲେ।

ସୌଭାଗ୍ଯାର୍ଥୀ ଚ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ମୋକ୍ଷଂ ମୋକ୍ଷାର୍ଥିନୋ ଗତାଃ । ଲିଖନ୍ତୋ ଲେଖଯନ୍ତଶ୍ଚ ନିଷ୍ପାପାଶ୍ଚ ଶ୍ରିଯଂ ଗତାଃ ।। ୩୮୩.

ଯେଉଁମାନେ ସୌଭାଗ୍ୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଲେ; ମୋକ୍ଷ ଚାହାଁଥିବାମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପୁରାଣ ଲେଖିଲେ କିମ୍ବା ଲେଖାଇଲେ, ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ।

ଶୁକପୈଲମୁଖୈଃ ସୂତ ଆଗ୍ନେଯନ୍ତୁ ପୁରାଣକଂ । ରୂପଂ ଚିନ୍ତଯ ଯାତାସି ଭୁକ୍ତିଂ ମୁକ୍ତିଂ ନ ସଂଶଯଃ ୩୮୩.

ହେ ସୂତ, ଶୁକଦେବ, ପୈଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣର ଚିନ୍ତନ କରି ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହାର ରୂପର ଧ୍ୟାନ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ସୂତ ଉଵାଚ ଵ୍ଯାସପ୍ରସାଦାଦାଗ୍ନେଯଂ ପୁରାଣଂ ଶ୍ରୁତମାଦରାତ୍ ।। ୩୮୩.

ସୂତ କହିଲେ: ବ୍ୟାସଙ୍କର କୃପାରେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣକୁ ଆଦର ସହିତ ଶୁଣିଛି।

ଆଗ୍ନେଯଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପଂ ହି ମୁନଯଃ ଶୌନକାଦଯଃ । ଭଵନ୍ତୋ ନୈମିଷାରଣ୍ଯେ ଯଜନ୍ତୋ ହରିମୀଶ୍ଵରଂ ।। ୩୮୩.

ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣକୁ ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ ଭାବି, ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ହରିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।

ତିଷ୍ଠନ୍ତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତାସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵଃ ସମୁଦୀରିତମ୍ । ଅଗ୍ନିନା ପ୍ରୋକ୍ତମାଗ୍ନେଯଂ ପୁରାଣଂ ଵେଦସମ୍ମିତଂ ।। ୩୮୩.

ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଥିବା ତୁମମାନେ ପାଇଁ ଏହି କଥା କୁହାଯାଇଛି। ଆଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିତିବା ଏହି ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ବେଦ ସମାନ।

ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଦ୍ଵଯୋପେତଂ ଭୁକ୍ତିଦଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ମହତ୍ । ନାସ୍ମାତ୍ପରତରଃ ସାରୋ ନାସ୍ମାତ୍ପରତରଃ ସୁହୃତ୍ ।। ୩୮୩.

ଏହି ପୁରାଣ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନର ଅଦ୍ୱୟତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ମହାନ। ଏହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସାର କିମ୍ବା ମିତ୍ର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ।

ନାସ୍ମାତ୍ପରତରୋ ଗ୍ରନ୍ଥୋ ନାସ୍ମାତ୍ପରତରା ଗତିଃ । ନାସ୍ମାତ୍ପରତରଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ନାସ୍ମାତ୍ପରତରା ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୩୮୩.

ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଗ୍ରନ୍ଥ ନାହିଁ, ଏହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଥ ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଶ୍ରୁତି ନାହିଁ।

ନାସ୍ମାତ୍ପରତରଂ ଜ୍ଞାନଂ ନାସ୍ମାତ୍ପରତରା ସ୍ମୃତିଃ । ନାସ୍ମାତ୍ପରୋ ହ୍ଯାଗମୋଽସ୍ତି ନାସ୍ମାଦ୍ଵିଦ୍ଯା ପରାଽସ୍ତି ହି ।। ୩୮୩.

ଏହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ସ୍ମୃତି ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୌଣସି ଆଗମ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା ନାହିଁ।

ନାସ୍ମାତ୍ପରଃ ସ୍ଯାତ୍ସିଦ୍ଧାନ୍ତୋ ନାସ୍ମାତ୍ପରମମଙ୍ଗଲମ୍ । ନାସ୍ମାତ୍ପରୋଽସ୍ତି ଵେଦାନ୍ତଃ ପୁରାଣଂ ପରମନ୍ତ୍ଵିଦଂ ।। ୩୮୩.

ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ କିମ୍ବା ମହାମଙ୍ଗଳ ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ବେଦାନ୍ତ ନାହିଁ—ଏହି ପୁରାଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।

ନାସ୍ମାତ୍ପରତରଂ ଭୂମୌ ଵିଦ୍ଯତେ ଵସ୍ତୁ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଆଗ୍ନେଯେ ହି ପୁରାଣେଽସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଃ ପ୍ରଦର୍ଶିତାଃ ।। ୩୮୩.

ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଭୂମିରେ କୌଣସି ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏହି ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେଖାଯାଇଛି।

ସର୍ଵେ ମତ୍ସ୍ଯାଵତାରାଦ୍ଯା ଗୀତା ରାମାଯଣନ୍ତ୍ଵିହ । ହରିଵଂଶୋ ଭାରତଞ୍ଚ ନଵ ସର୍ଗାଃ ପ୍ରଦର୍ଶିତାଃ ।। ୩୮୩.

ମତ୍ସ୍ୟ ଆଦି ସମସ୍ତ ଅବତାର, ରାମାୟଣ, ହରିବଂଶ, ଭାରତ ଏବଂ ନବ ସୃଷ୍ଟି ଏଠାରେ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ।

ଆଗମୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଗୀତଃ ପୂଜାଦୀକ୍ଷାପ୍ରତିଷ୍ଠଯା । ପଵିତ୍ରାରୋହଣାଦୀନି ପ୍ରତିମାଲକ୍ଷଣାଦିକଂ ।। ୩୮୩.

ଵୈଷ୍ଣବ ଆଗମ, ପୂଜା, ଦୀକ୍ଷା, ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ପବିତ୍ରତା ଆରୋହଣ ଓ ପ୍ରତିମାର ଲକ୍ଷଣ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ପ୍ରାସାଦଲକ୍ଷଣାଦ୍ଯଞ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରା ଵୈ ଭୁକ୍ତିଭୁକ୍ତିଦାଃ । ଶୈଵାଗମସ୍ତଦର୍ଥଶ୍ଚ ଶାକ୍ତେଯଃ ସୌର ଏଵ ଚ ।। ୩୮୩.

ମନ୍ଦିର ଓ ଏହାର ବିଶେଷତା, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ମନ୍ତ୍ର, ଏହି ସବୁ ପାଇଁ ଶିବ, ଶକ୍ତି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଆଗମ ଗ୍ରନ୍ଥ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।

ମଣ୍ଡଲାନି ଚ ବାସ୍ତୁଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ । ପ୍ରତିସର୍ଗଶ୍ଚାନୁଗୀତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡପରିମଣ୍ଡଲଂ ।। ୩୮୩.

ବିଭିନ୍ନ ମଣ୍ଡଳ, ଗୃହ ନିର୍ମାଣ ନୀତି ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମନ୍ତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆକାର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଗୀତୋ ଭୁଵନକୋଷଶ୍ଚ ଦ୍ଵୀପଵର୍ଷାଦିନିମ୍ନଗାଃ । ଗଯାଗଙ୍ଗାପ୍ରଯାଗାଦି-ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯମୀରିତଂ ।। ୩୮୩.

ବିଶ୍ୱର ଗଠନ, ଦ୍ୱୀପ, ଖଣ୍ଡ, ନଦୀ ଓ ଗୟା, ଗଙ୍ଗା, ପ୍ରୟାଗ ଭଳି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚକ୍ରଂ ଜ୍ଯୋତିଷାଦି ଗୀତୋ ଯୁଦ୍ଧଜଯାର୍ଣଵଃ । ମନ୍ଵନ୍ତରାଦଯୋ ଗୀତାଃ ଧର୍ମା ଵର୍ଣାଦିକସ୍ଯ ଚ ।। ୩୮୩.

ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଚକ୍ର, ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ମନୁମାନଙ୍କ ଯୁଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

ଅଶୌଚଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଶୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରଦର୍ଶିତଂ । ରାଜଧର୍ମ୍ମା ଦାନଧର୍ମା ଵ୍ରତାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୩୮୩.

ଅଶୁଚି, ଦ୍ରବ୍ୟର ପବିତ୍ରତା, ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ରାଜଧର୍ମ, ଦାନଧର୍ମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବ୍ରତ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

ଵ୍ଯଵହାରାଃ ଶାନ୍ତଯଶ୍ଚ ଋଗ୍ଵେଦାଦିଵିଧାନକଂ । ସୂର୍ଯଵଂଶଃ ସୋମଵଂଶୋ ଧନୁର୍ଵେଦଶ୍ଚ ଵୈଦ୍ଯକଂ ।। ୩୮୩.

ବିବାଦ ନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା, ଋଗ୍ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଧି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶ, ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ଚିକିତ୍ସା ଶାସ୍ତ୍ର ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

ଗାନ୍ଧର୍ଵ୍ଵଵେଦୋଽର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଂ ମୀମାଂସା ନ୍ଯାଯଵିସ୍ତରଃ । ପୁରାଣସଂଖ୍ଯାମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଛନ୍ଦୋ ଵ୍ଯାକରଣଂ ସ୍ମୃତଂ ।। ୩୮୩.

ଗାନ୍ଧର୍ବ ବେଦ, ଅର୍ଥ ଶାସ୍ତ୍ର, ମୀମାଂସା ଓ ନ୍ୟାୟର ବିସ୍ତାର, ପୁରାଣର ସଂଖ୍ୟା ଓ ମହିମା, ଛନ୍ଦ ଓ ବ୍ୟାକରଣ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି।

ଅହଙ୍କାରୋ ନିଘଣ୍ଟୁଶ୍ଚ ଶିକ୍ଷା କଲ୍ପ ଇହୋଦିତଃ । ସ୍ମୃତଃ ନୈମିତ୍ତିକଃ ପ୍ରାକୃତିକୋ ଲଯ ଆତ୍ଯନ୍ତିକଃ ।। ୩୮୩.

ଅହଂକାର, ନିଘଣ୍ଟୁ, ଶିକ୍ଷା ଓ କଳ୍ପ ଏଠାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି; ନିୟମିତ, ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ଶେଷ ବିଲୟ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି।

ଵେଦାନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ ଯୋଗୀ ହ୍ଯଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଈରିତଃ । ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପୁରାଣମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯା ହ୍ଯଷ୍ଟାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୮୩.

ବେଦାନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ, ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗ ଉପଦେଶ ହୋଇଛି; ସ୍ତୋତ୍ର, ପୁରାଣର ମହିମା ଓ ଅଠାରୋଟି ବିଦ୍ୟା ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି।

ଋଗ୍ଵେଦାଦ୍ଯାଃ ପରା ହ୍ଯତ୍ର ପରାଵିଦ୍ଯାକ୍ଷରଂ ପରଂ । ସପ୍ରପଞ୍ଚଂ ନିଷ୍ପ୍ରପଞ୍ଚଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ରୂପମୀରିତଂ ।। ୩୮୩.

ଏଠି ଋଗ୍ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବେଦ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅକ୍ଷୟ ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ; ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ସାକାର ଓ ନିରାକାର ରୂପ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।