ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଦିଵ୍ଯାନ୍ତରୀକ୍ଷଭୌମାଦ୍ଯା ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନାଦ୍ଯଭିଚାରକାଃ । ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦ୍ଦୁରିତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତତ୍ସର୍ଵ୍ଵଂ ହନ୍ତି କେଶଵଃ ।। ୩୮୩.

ଦେବତା, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍୵ପ୍ନ, ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅପମଙ୍ଗଳ — ଏହା ସବୁ କେଶବ ନଶ୍ୟ କରନ୍ତି।

ପଠତଃ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତଃ ପୁଂସଃ ପୁସ୍ତକଂ ଯଜତୋ ମହତ୍ । ଆଗ୍ନେଯଂ ଶ୍ରୀପୁରାଣଂ ହି ହେମନ୍ତେ ଯଃ ଶ୍ରୃଣୋତି ଵୈ ।। ୩୮୩.

ଯିଏ ହେମନ୍ତ ଋତୁରେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ପଢ଼େ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପୂଜା କରେ, ସେ ମହାଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

ପ୍ରପୂଜ୍ଯ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦ୍ଯୈରଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଶିଶିରେ ପୁଣ୍ଡରୀକସ୍ଯ ଵସନ୍ତେ ଚାଶ୍ଵମେଧଜମ୍ ।। ୩୮୩.

ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ, ହେମନ୍ତ ଋତୁରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ, ଶିଶିରରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ, ବସନ୍ତରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।

ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ତୁ ଵାଜପେଯସ୍ଯ ରାଜସୂଯସ୍ଯ ଵର୍ଷତି । ଗୋସହସ୍ରସ୍ଯ ଶରଦି ଫଲଂ ତତ୍ପଠତୋ ହ୍ଯୃତୌ ।। ୩୮୩.

ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ବାଜପେୟ, ବର୍ଷାରେ ରାଜସୂୟ, ଶରଦରେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ଏହି ପୁରାଣ ପଢ଼ିଲେ ମିଳେ।

ଆଗ୍ନେଯଂ ହି ପୁରାଣଂ ଯୋ ଭକ୍ତାଗ୍ରେ ପଠତେ ହରେଃ । ସୋଽର୍ଚ୍ଚଯେଚ୍ଚ ଵସିଷ୍ଠେହ ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞେନ କେଶଵମ୍ ।। ୩୮୩.

ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ପଢ଼େ, ସେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞ ଅର୍ପଣ କରେ।

ଯସ୍ଯାଗ୍ନେଯପୁରାଣସ୍ଯ ପୁସ୍ତକଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ଜଯଃ । ଲିଖିତଂ ପୂଜିତଂ ଗେହେ ଭୁକ୍ତିର୍ମୁକ୍ତିଃ କରେଽସ୍ତି ହି ।। ୩୮୩.

ଯାହାଙ୍କ ଘରେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣର ପୁସ୍ତକ ଲିଖାଯାଇ ଓ ପୂଜିତ ହୋଇଛି, ସେଠି ବିଜୟ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ତାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ରହିଛି।

ଇତି କାଲାଗ୍ନିରୂପେଣ ଗୀତଂ ମେ ହରିଣା ପୁରା । ଆଗ୍ନେଯଂ ହି ପୁରାଣଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଦ୍ଵଯାସ୍ପଦମ୍ ୩୮୩.

ଏହିପରି କାଳ ଓ ଅଗ୍ନିର ରୂପରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ହରି ମୋତେ ଏହି ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ; ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ଆଶ୍ରୟ।

ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ ଵ୍ଯାସାଗ୍ନେଯପୁରାଣଂ ତେ ରୂପଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଵଯାତ୍ମକଂ । କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵିଷ୍ଣୋରଗ୍ନିନା କଥିତଂ ଯଥା ।। ୩୮୩.

ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: ବ୍ୟାସଙ୍କ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନର ମୂଳ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି।

ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଦେଵୈଶ୍ଚ ଭୁନିଭିର୍ମହ୍ଯଂ ସର୍ଵ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶକଂ । ପୁରାଣମଗ୍ନିନା ଗୀତମାଗ୍ନେଯଂ ବ୍ରହ୍ମସମିମତଂ ।। ୩୮୩.

ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଏହି ପୁରାଣ ଗାଇଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅର୍ଥକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ସମାନ ମନେ କରନ୍ତି।

ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵ୍ଯାସ ଲିଖେଦ୍ଵା ଲେଖଯେଦପି । ଶ୍ରାଵଯେତ୍ପାଠଯେଦ୍ଵାପି ପୂଜଯେଦ୍ଧାରଯେଦପି ।। ୩୮୩.

ଯିଏ ପଢ଼େ, ଶୁଣେ, ଲିଖେ, ଅନ୍ୟକୁ ଲେଖାଏ, ଶ୍ରବଣ କରାଏ, ପଢ଼ାଏ, ପୂଜା କରେ କିମ୍ବା ରକ୍ଷା କରେ—

ସର୍ଵ୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ତକାମୋ ଦିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଲେଖଯିତ୍ଵା ପୁରାଣଂ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରେଭ୍ଯ ଉତ୍ତମଂ ।। ୩୮୩.

ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ; ଯିଏ ଏହି ପୁରାଣ ଲିଖି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।

ସ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମାପ୍ନୋତି କୁଲାନାଂ ଶତମୁଦ୍ଧରେତ୍ । ଏକଂ ଶ୍ଲୋକଂ ପଠେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପାପପଙ୍କାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୮୩.

ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପୁରାଣର କିଛି ଅଂଶ ପଢନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ପରିବାରର ଶତାଧିକ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ଏକ ଶ୍ଲୋକ ମାତ୍ର ପଢିଲେ ମଧ୍ୟ, ମଣିଷ ପାପର ଦୁର୍ଗତିରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଵ୍ଯାସ ସଦା ଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ଶିଷ୍ଯଭ୍ଯଃ ସର୍ଵଦର୍ଶନଂ । ଶୁକାଦ୍ଯୈର୍ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଶ୍ରୋତୁକାମୈଃ ପୁରାଣକଂ ।। ୩୮୩.

ଏହିପରି, ହେ ବ୍ୟାସ, ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଉଦ୍ଘାଟନ କରୁଥିବା ଏହି ପୁରାଣ ସଦା ଶିଷ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ଶୁକଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ସେମାନେ ସହିତ।

ଆଗ୍ନେଯଂ ପଠିତଂ ଧ୍ଯାତଂ ଶୁଭଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦଂ । ଅଗ୍ନଯେ ତୁ ନମସ୍ତସ୍ମୈ ଯେନ ଗୀତଂ ପୁରାଣକଂ ।। ୩୮୩.

ଏହି ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ପଢିଲେ ଓ ଧ୍ୟାନ କଲେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହୁଏ, ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ଏହି ପୁରାଣ ଗାଇଥିଲେ, ସେ ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଵସିଷ୍ଠେନ ପୁରା ଗୀତଂ ସୂତୈତତ୍ତେ ମଯୋଦିତଂ । ପରାଵିଦ୍ଯାଽପରାଵିଦ୍ଯାସ୍ଵରୂପଂ ପରମଂ ପଦମ୍ ।। ୩୮୩.

ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଏହି ପୁରାଣ ଗାଇଥିଲେ, ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମକୁ କହିଲି, ଏହା ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

ଆଗ୍ନଯଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ରୂପଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଭାଗ୍ଯସଂଯୁତୈଃ । ଧ୍ଯାଯନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମ ଚାଗ୍ନେଯଂ ପୁରାଣଂ ହରିମାଗତାଃ ।। ୩୮୩.

ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣର ରୂପ ପାଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣର ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଶେଷରେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

ଵିଦ୍ଯାର୍ଥିନସ୍ତଥା ଵିଦ୍ଯାଂ ରାଜ୍ଯଂ ରାଜ୍ଯାର୍ଥିନୋ ଗତାଃ । ଅପୁତ୍ରାଃ ପୁତ୍ରିଣଃ ସନ୍ତି ନାଶ୍ରଯା ଆଶ୍ରଯଂ ଗତାଃ ।। ୩୮୩.

ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଚାହାଁଥିଲେ, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ; ରାଜ୍ୟ ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ; ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସନ୍ତାନ ପାଇଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରୟହୀନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଲେ।

ସୌଭାଗ୍ଯାର୍ଥୀ ଚ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ମୋକ୍ଷଂ ମୋକ୍ଷାର୍ଥିନୋ ଗତାଃ । ଲିଖନ୍ତୋ ଲେଖଯନ୍ତଶ୍ଚ ନିଷ୍ପାପାଶ୍ଚ ଶ୍ରିଯଂ ଗତାଃ ।। ୩୮୩.

ଯେଉଁମାନେ ସୌଭାଗ୍ୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଲେ; ମୋକ୍ଷ ଚାହାଁଥିବାମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପୁରାଣ ଲେଖିଲେ କିମ୍ବା ଲେଖାଇଲେ, ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ।

ଶୁକପୈଲମୁଖୈଃ ସୂତ ଆଗ୍ନେଯନ୍ତୁ ପୁରାଣକଂ । ରୂପଂ ଚିନ୍ତଯ ଯାତାସି ଭୁକ୍ତିଂ ମୁକ୍ତିଂ ନ ସଂଶଯଃ ୩୮୩.

ହେ ସୂତ, ଶୁକଦେବ, ପୈଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣର ଚିନ୍ତନ କରି ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହାର ରୂପର ଧ୍ୟାନ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ସୂତ ଉଵାଚ ଵ୍ଯାସପ୍ରସାଦାଦାଗ୍ନେଯଂ ପୁରାଣଂ ଶ୍ରୁତମାଦରାତ୍ ।। ୩୮୩.

ସୂତ କହିଲେ: ବ୍ୟାସଙ୍କର କୃପାରେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣକୁ ଆଦର ସହିତ ଶୁଣିଛି।

ଆଗ୍ନେଯଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପଂ ହି ମୁନଯଃ ଶୌନକାଦଯଃ । ଭଵନ୍ତୋ ନୈମିଷାରଣ୍ଯେ ଯଜନ୍ତୋ ହରିମୀଶ୍ଵରଂ ।। ୩୮୩.

ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣକୁ ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ ଭାବି, ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ହରିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।

ତିଷ୍ଠନ୍ତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତାସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵଃ ସମୁଦୀରିତମ୍ । ଅଗ୍ନିନା ପ୍ରୋକ୍ତମାଗ୍ନେଯଂ ପୁରାଣଂ ଵେଦସମ୍ମିତଂ ।। ୩୮୩.

ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଥିବା ତୁମମାନେ ପାଇଁ ଏହି କଥା କୁହାଯାଇଛି। ଆଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିତିବା ଏହି ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ବେଦ ସମାନ।

ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଦ୍ଵଯୋପେତଂ ଭୁକ୍ତିଦଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ମହତ୍ । ନାସ୍ମାତ୍ପରତରଃ ସାରୋ ନାସ୍ମାତ୍ପରତରଃ ସୁହୃତ୍ ।। ୩୮୩.

ଏହି ପୁରାଣ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନର ଅଦ୍ୱୟତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ମହାନ। ଏହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସାର କିମ୍ବା ମିତ୍ର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ।

ନାସ୍ମାତ୍ପରତରୋ ଗ୍ରନ୍ଥୋ ନାସ୍ମାତ୍ପରତରା ଗତିଃ । ନାସ୍ମାତ୍ପରତରଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ନାସ୍ମାତ୍ପରତରା ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୩୮୩.

ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଗ୍ରନ୍ଥ ନାହିଁ, ଏହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଥ ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଶ୍ରୁତି ନାହିଁ।

ନାସ୍ମାତ୍ପରତରଂ ଜ୍ଞାନଂ ନାସ୍ମାତ୍ପରତରା ସ୍ମୃତିଃ । ନାସ୍ମାତ୍ପରୋ ହ୍ଯାଗମୋଽସ୍ତି ନାସ୍ମାଦ୍ଵିଦ୍ଯା ପରାଽସ୍ତି ହି ।। ୩୮୩.

ଏହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ସ୍ମୃତି ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୌଣସି ଆଗମ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା ନାହିଁ।

ନାସ୍ମାତ୍ପରଃ ସ୍ଯାତ୍ସିଦ୍ଧାନ୍ତୋ ନାସ୍ମାତ୍ପରମମଙ୍ଗଲମ୍ । ନାସ୍ମାତ୍ପରୋଽସ୍ତି ଵେଦାନ୍ତଃ ପୁରାଣଂ ପରମନ୍ତ୍ଵିଦଂ ।। ୩୮୩.

ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ କିମ୍ବା ମହାମଙ୍ଗଳ ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ବେଦାନ୍ତ ନାହିଁ—ଏହି ପୁରାଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।

ନାସ୍ମାତ୍ପରତରଂ ଭୂମୌ ଵିଦ୍ଯତେ ଵସ୍ତୁ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଆଗ୍ନେଯେ ହି ପୁରାଣେଽସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଃ ପ୍ରଦର୍ଶିତାଃ ।। ୩୮୩.

ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଭୂମିରେ କୌଣସି ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏହି ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେଖାଯାଇଛି।

ସର୍ଵେ ମତ୍ସ୍ଯାଵତାରାଦ୍ଯା ଗୀତା ରାମାଯଣନ୍ତ୍ଵିହ । ହରିଵଂଶୋ ଭାରତଞ୍ଚ ନଵ ସର୍ଗାଃ ପ୍ରଦର୍ଶିତାଃ ।। ୩୮୩.

ମତ୍ସ୍ୟ ଆଦି ସମସ୍ତ ଅବତାର, ରାମାୟଣ, ହରିବଂଶ, ଭାରତ ଏବଂ ନବ ସୃଷ୍ଟି ଏଠାରେ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ।

ଆଗମୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଗୀତଃ ପୂଜାଦୀକ୍ଷାପ୍ରତିଷ୍ଠଯା । ପଵିତ୍ରାରୋହଣାଦୀନି ପ୍ରତିମାଲକ୍ଷଣାଦିକଂ ।। ୩୮୩.

ଵୈଷ୍ଣବ ଆଗମ, ପୂଜା, ଦୀକ୍ଷା, ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ପବିତ୍ରତା ଆରୋହଣ ଓ ପ୍ରତିମାର ଲକ୍ଷଣ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।