ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଯସ୍ଯ ଭାଵୋଽଖିଲଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତସ୍ଯ ନୋ ବାଧତେ କଲିଃ । ଅନିଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ମହାଯଜ୍ଞାନକୃତ୍ଵାପି ପିତୃସ୍ଵଧାଂ ।। ୩୮୩.

ଯାହାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଭାବ ବିଷ୍ଣୁ, ସେମାନଙ୍କୁ କଳି ଯୁଗ କେବେ ବ୍ୟାପି ପାରେନାହିଁ। ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ପିତୃପୂଜା ନ କଲେ ମଧ୍ୟ—

କୃଷ୍ଣମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଚଯନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ନୈନସୋ ଭାଜନଂ ଭଵେତ୍ । ସର୍ଵକାରଣମତ୍ଯନ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ନ ସୀଦତି ।। ୩୮୩.

କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କଲେ, ସେ କେବେ ପାପର ଭାଗୀ ହୁଏନାହିଁ। ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, କେବେ ବିପଦରେ ପଡ଼ନାହିଁ।

ଅନ୍ଯତନ୍ତ୍ରାଦିଦୋଷୋତ୍ଥୋ ଵିଷଯାକୃଷ୍ଟମାନସଃ । କୃତ୍ଵାପି ପାପଂ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୮୩.

ଅନ୍ୟ ମତ ଓ ଦୋଷରେ ମନ ବିଷୟରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ କେହି ପାପ କରି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ତଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ଯତ୍ର ଗୋଵିନ୍ଦଃ ସା କଥା ଯତ୍ର କେଶଵଃ । ତତ୍ କର୍ମ ଯତ୍ତଦର୍ଥୀଯଂ କିମନ୍ଯୈର୍ବହୁଭାଷିତୈଃ ।। ୩୮୩.

ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଧ୍ୟାନ ଅଛି, ସେଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦ ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଏହି କଥା ହୁଏ, ସେଠାରେ କେଶବ ଅଛନ୍ତି; ଯେ କାମ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଅନ୍ୟ କଥା ଦରକାର କଣ?

ନ ତତ୍ ପିତା ପୁ ପୁତ୍ରାଯ ନ ଶିଷ୍ଯାଯ ଗୁରୁର୍ଦ୍ଵିଜ । ପରମାର୍ଥଂ ପରଂ ବ୍ରୂଯାଦ୍ଯଦେତତ୍ତେ ମଯୋଦିତଂ ।। ୩୮୩.

ପିତା କେବେ ପୁଅକୁ, ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟକୁ, କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଜ ଦ୍ୱିଜକୁ, ଯେ ପରମାର୍ଥ ମୁଁ କହିଛି, ସେଇ ଉଚ୍ଚତମ ସତ୍ୟ କେବେ କହିନଥାନ୍ତି।

ସଂସାରେ ଭ୍ରମତା ଲଭ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଦାରଧନଂ ଵସୁ । ସୁହୃଦଶ୍ଚ ତଥୈଵାନ୍ଯେ ନୋପଦେଶୋ ଦ୍ଵିଜେଦୃଶଃ ।। ୩୮୩.

ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁରିବା ସମୟରେ ପୁଅ, ଜଣେଇ, ଧନ, ସମ୍ପତ୍ତି, ମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମିଳିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଏପରି ଉପଦେଶ ଦ୍ୱିଜକୁ ମିଳେନାହିଁ।

କିଂ ପୁତ୍ରଦାରୈମିତ୍ରୈର୍ଵା କିଂ ମିତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରଵାନ୍ଧଵୈଃ । ଉପଦେଶଃ ପରୋ ଵନ୍ଧୁରୀଦୃଶୋ ଯୋ ଵିମୁକ୍ତଯେ ।। ୩୮୩.

ପୁଅ, ଜଣେଇ, ମିତ୍ର, କିମ୍ବା ମିତ୍ର, କ୍ଷେତ୍ର, ବା ଆତ୍ମୀୟ — ଏହାର କଣ ଉପକାର? ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ମୁକ୍ତିକୁ ଦେଇଥାଏ, ସେଇ ପରମ ବନ୍ଧୁ।

ଦ୍ଵିଵିଧୋ ଭୂତମାର୍ଗୋଯଂ ଦୈଵ ଆସୁର ଏଵ ଚ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପରୋ ଦୈଵୋ ଵିପରୀତସ୍ତଥାସୁରଃ ।। ୩୮୩.

ଏହି ଭୂତମାର୍ଗ ଦୁଇ ପ୍ରକାର — ଦୈବ ଓ ଆସୁର। ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଲିନ ଯିଏ, ସେ ଦୈବ; ତାହାର ବିପରୀତ ଆସୁର।

ଏତତ୍ ପଵିତ୍ରମାରୋଗ୍ଯଂ ଧନ୍ଯଂ ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନନାଶନଂ । ସୁଖପ୍ରୀତିକରଂ ନୄଣାଂ ମୋକ୍ଷକୃଦ୍ ଯତ୍ତଵେରିତଂ ।। ୩୮୩.

ଏହି କଥା ପବିତ୍ର, ଆରୋଗ୍ୟଦାୟକ, ଶୁଭ, କୁସ୍ୱପ୍ନ ନାଶକ, ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।

ଯେଷାଂ ଗୃହେଷୁ ଲିଖିତମାଗ୍ନେଯଂ ହି ପୁରାଣକଂ । ପୁସ୍ତକଂ ସ୍ଥାସ୍ଯତି ସଦା ତତ୍ର ନେଶୁରୁପଦ୍ରଵାଃ ।। ୩୮୩.

ଯେଉଁ ଘରେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ଲିଖାଯାଇଛି ଓ ପୁସ୍ତକ ସଦା ରହିଛି, ସେଠାରେ କେବେ ଦୁର୍ଘଟନା ନ ହୁଏ।

କିଂ ତୀର୍ଯୈର୍ଗୋପ୍ରଦାନୈର୍ଵା କିଂ ଯଜ୍ଞୈଃ କିମୁପୋଷିତୈଃ । ଆଗ୍ନେଯଂ ଯେ ହି ଶ୍ରୃଣ୍ଵନ୍ତି ଅହନ୍ଯହନି ମାନଵାଃ ।। ୩୮୩.

ନଦୀ ପାର କରିବା, ଗାଈ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଉପବାସ — ଏହାର କଣ ଦରକାର? ଯେମାନେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ଦିନେ ଦିନେ ଶୁଣନ୍ତି—

ଯୋ ଦଦାତି ତିଲପ୍ରସ୍ଥଂ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଚ ମାଷକଂ । ଶ୍ରୃଣେତି ଶ୍ଲୋକମେକଞ୍ଚ ଆଗ୍ନେଯସ୍ଯ ତଦାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୩୮୩.

ଯିଏ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ତିଳ ଓ ଏକ ମାଷକ ସୁନା ଦେଇ, ଆଗ୍ନେୟର ଏକ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶୁଣେ, ସେ ତାହାର ଫଳ ପାଏ।

ଅଧ୍ଯାଯପଠନଞ୍ଚାସ୍ଯ ଗୋପ୍ରଦାନାଦ୍ ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ଅହୋରାତ୍ରକୃତଂ ପାପଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛୋଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି ।। ୩୮୩.

ଏହାର ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରିବା ଗାଈ ଦାନ ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଯେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଦିନ ଓ ରାତିରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

କପିଲାନାଂ ଶତେ ଦତ୍ତେ ଯଦ୍ ଭଵେଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁଷ୍କରେ । ତଦାଗ୍ନେଯଂ ପୁରାଣଂ ହି ପଠିତ୍ଵା ଫଲମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୩୮୩.

ଯେଉଁଠି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କର କୁଣ୍ଡରେ ଶତଟି କପିଳା ଗାଈ ଦାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ଯେଉଁ ଲୋକ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ପଢ଼େ, ସେ ଏହି ଦାନର ଫଳ ପାଏ।

ପ୍ରଵୃତ୍ତଞ୍ଚ ନିଵୃତ୍ତଞ୍ଚ ଧର୍ମଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଵଯାତ୍ମକଂ । ଆଗ୍ନେଯସ୍ଯ ପୁରାଣସ୍ଯ ଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ସମଂ ନ ହି ।। ୩୮୩.

ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିରତି — ଏହି ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର ନାହିଁ।

ପଠନ୍ନାଗ୍ନେଯକଂ ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରୃଣ୍ଵନ୍ ଵାପି ପୁରାଣକଂ । ଭକ୍ତୋ ଵଶିଷ୍ଠ ମନୁଜଃ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୮୩.

ହେ ବଶିଷ୍ଠ, ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରତିଦିନ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।

ନୋପସର୍ଗା ନ ଚାନର୍ଥା ନ ଚୌରାରିଭଯଂ ଗୃହେ । ତସ୍ମିନ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଯତ୍ର ଚାଗ୍ନେଯପୁରାଣସ୍ଯ ହି ପୁସ୍ତକଂ ।। ୩୮୩.

ଯେଉଁ ଘରେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣର ପୁସ୍ତକ ରହିଛି, ସେଠି କେବେ ଦୁଃଖ, ଅନର୍ଥ, ଚୋର ବା ଶତ୍ରୁ ଭୟ ନାହିଁ।

ନ ଗର୍ଭହାରିଣୀ ଭୀତିର୍ନ ଚ ବାଲଗ୍ରହା ଗୃହେ । ଯତ୍ରାଗ୍ନେଯଂ ପୁରାଣଂ ସ୍ଯାନ୍ନ ପିଶାଚାଦିକଂ ଭଯଂ ।। ୩୮୩.

ଯେଉଁ ଘରେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ରହିଛି, ସେଠି ଗର୍ଭପାତର ଭୟ, ଶିଶୁ ଉପରେ କ୍ଷତି, କିମ୍ବା ପିଶାଚ ଓ ଏହାଦିର ଭୟ କେବେ ନାହିଁ।

ଶ୍ରୃଣ୍ଵନ୍ ଵିପ୍ରୋ ଵେଦଵିତ୍ ସ୍ଯାତ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଋଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵୈଶ୍ଯଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରଶ୍ଚାରୋଗ୍ଯମୃଚ୍ଛତି ।। ୩୮୩.

ଏହା ଶୁଣିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦଜ୍ଞ ହୁଏ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପୃଥିବୀର ରାଜା ହୁଏ, ବୈଶ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଶୂଦ୍ର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

ଯଃ ପଠେତ୍ ଶ୍ରୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ସମଦୃଗ୍ଵିଷ୍ଣୁମାନସଃ । ବ୍ରହ୍ମାଗ୍ନେଯଂ ପୁରାଣଂ ସତ୍ତତ୍ର ନଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯୁପଦ୍ରଵାଃ ।। ୩୮୩.

ଯିଏ ସମବୃତ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରତିଦିନ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେଠି ସମସ୍ତ ବିପଦ ନଶ୍ୟ ହୁଏ।

ଦିଵ୍ଯାନ୍ତରୀକ୍ଷଭୌମାଦ୍ଯା ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନାଦ୍ଯଭିଚାରକାଃ । ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦ୍ଦୁରିତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତତ୍ସର୍ଵ୍ଵଂ ହନ୍ତି କେଶଵଃ ।। ୩୮୩.

ଦେବତା, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍୵ପ୍ନ, ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅପମଙ୍ଗଳ — ଏହା ସବୁ କେଶବ ନଶ୍ୟ କରନ୍ତି।

ପଠତଃ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତଃ ପୁଂସଃ ପୁସ୍ତକଂ ଯଜତୋ ମହତ୍ । ଆଗ୍ନେଯଂ ଶ୍ରୀପୁରାଣଂ ହି ହେମନ୍ତେ ଯଃ ଶ୍ରୃଣୋତି ଵୈ ।। ୩୮୩.

ଯିଏ ହେମନ୍ତ ଋତୁରେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ପଢ଼େ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପୂଜା କରେ, ସେ ମହାଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

ପ୍ରପୂଜ୍ଯ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦ୍ଯୈରଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଶିଶିରେ ପୁଣ୍ଡରୀକସ୍ଯ ଵସନ୍ତେ ଚାଶ୍ଵମେଧଜମ୍ ।। ୩୮୩.

ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ, ହେମନ୍ତ ଋତୁରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ, ଶିଶିରରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ, ବସନ୍ତରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।

ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ତୁ ଵାଜପେଯସ୍ଯ ରାଜସୂଯସ୍ଯ ଵର୍ଷତି । ଗୋସହସ୍ରସ୍ଯ ଶରଦି ଫଲଂ ତତ୍ପଠତୋ ହ୍ଯୃତୌ ।। ୩୮୩.

ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ବାଜପେୟ, ବର୍ଷାରେ ରାଜସୂୟ, ଶରଦରେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ଏହି ପୁରାଣ ପଢ଼ିଲେ ମିଳେ।

ଆଗ୍ନେଯଂ ହି ପୁରାଣଂ ଯୋ ଭକ୍ତାଗ୍ରେ ପଠତେ ହରେଃ । ସୋଽର୍ଚ୍ଚଯେଚ୍ଚ ଵସିଷ୍ଠେହ ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞେନ କେଶଵମ୍ ।। ୩୮୩.

ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ପଢ଼େ, ସେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞ ଅର୍ପଣ କରେ।

ଯସ୍ଯାଗ୍ନେଯପୁରାଣସ୍ଯ ପୁସ୍ତକଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ଜଯଃ । ଲିଖିତଂ ପୂଜିତଂ ଗେହେ ଭୁକ୍ତିର୍ମୁକ୍ତିଃ କରେଽସ୍ତି ହି ।। ୩୮୩.

ଯାହାଙ୍କ ଘରେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣର ପୁସ୍ତକ ଲିଖାଯାଇ ଓ ପୂଜିତ ହୋଇଛି, ସେଠି ବିଜୟ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ତାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ରହିଛି।

ଇତି କାଲାଗ୍ନିରୂପେଣ ଗୀତଂ ମେ ହରିଣା ପୁରା । ଆଗ୍ନେଯଂ ହି ପୁରାଣଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଦ୍ଵଯାସ୍ପଦମ୍ ୩୮୩.

ଏହିପରି କାଳ ଓ ଅଗ୍ନିର ରୂପରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ହରି ମୋତେ ଏହି ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ; ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ଆଶ୍ରୟ।

ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ ଵ୍ଯାସାଗ୍ନେଯପୁରାଣଂ ତେ ରୂପଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଵଯାତ୍ମକଂ । କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵିଷ୍ଣୋରଗ୍ନିନା କଥିତଂ ଯଥା ।। ୩୮୩.

ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: ବ୍ୟାସଙ୍କ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନର ମୂଳ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି।

ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଦେଵୈଶ୍ଚ ଭୁନିଭିର୍ମହ୍ଯଂ ସର୍ଵ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶକଂ । ପୁରାଣମଗ୍ନିନା ଗୀତମାଗ୍ନେଯଂ ବ୍ରହ୍ମସମିମତଂ ।। ୩୮୩.

ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଏହି ପୁରାଣ ଗାଇଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅର୍ଥକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ସମାନ ମନେ କରନ୍ତି।