ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଓଂତତ୍ସଦିତି ନିର୍ଦେଶୋ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତ୍ରିଵିଧଃ ସ୍ମୃତଃ । ଯଜ୍ଞଦାନାଦିକଂ କର୍ମ୍ମ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ନୃଣଂ ।। ୩୮୧.

ଓଁ, ତତ୍, ସତ୍—ଏହି ତିନି ଶବ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ନାମ ଭାବିଯାଏ। ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାମ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।

ଅନିଷ୍ଟମିଷ୍ଟଂ ମିଶଞ୍ଚ ତ୍ରିଵିଂଧଂ କର୍ମଣଃ ଫଲଂ । ଭଵତ୍ଯତ୍ଯାଗିନାଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ନ ତୁ ସନ୍ନ୍ଯାସିନାଂ କ୍କଚିତ୍ ।। ୩୮୧.

ଅପ୍ରିୟ, ପ୍ରିୟ ଓ ମିଶ୍ର—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର କାର୍ଯ୍ୟଫଳ ତ୍ୟାଗ ନକରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କୁ କେବେ ନୁହେଁ।

ତାମସଃ କର୍ମସଂଯୋଗାତ୍ ମୋହାତ୍କ୍ଲେଶଭଯାଦିକାତ୍ । ରାଜସଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକୋଽକାମାତ୍ ପଞ୍ଚୈତେ କର୍ମହେତଵଃ ।। ୩୮୧.

ତାମସିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଭୁଲ କାମ, ମୋହ, ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ହୁଏ। ରାଜସିକ, ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ଆଶା ଛାଡ଼ି କରାଯାଏ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କାର୍ଯ୍ୟର କାରଣ।

ଏକଂ ଜ୍ଞାନଂ ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ସ୍ଯାତ୍ ପୃଥଗ୍‌ ଜ୍ଞାନ୍ତୁ ରାଜସଂ । ଅତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥନ୍ତାମସଂ ସ୍ଯାତ୍ କର୍ମାକାମାଯ ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ।। ୩୮୧.

ଏକତା ଥିଲେ ଜ୍ଞାନ ସାତ୍ତ୍ୱିକ। ବିଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲେ ରାଜସିକ। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟବିପରୀତ, ସେ ତାମସିକ। ଆଶା ଛାଡ଼ି କାମ କଲେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ।

କାମାଯ ରାଜସଂ କର୍ମ ମୋହାତ୍ କର୍ମ ତୁ ତାମସଂ । ସିଦ୍ଧ୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯୋଃ ସମଃ କର୍ତ୍ତା ସାତ୍ତ୍ଵିକୋ ରାଜସୋଽତ୍ଯପି ।। ୩୮୧.

କାମନା ପାଇଁ କରାଯାଏ, ସେ ରାଜସିକ କାର୍ଯ୍ୟ। ମୋହରୁ କରାଯାଏ, ସେ ତାମସିକ। ଯିଏ ସଫଳତା-ବିଫଳତାରେ ସମ, ସେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ଏବଂ ରାଜସିକ ମଧ୍ୟ।

ଶଠୋଽଲସସ୍ତାମସଃ ସ୍ଯାତ୍ କାର୍ଯ୍ଯାଦିଧୀଶ୍ଚ ସାତ୍ତ୍ଵିକୀ । କାର୍ଯ୍ଯାର୍ଥଂ ସା ରାଜସୀ ସ୍ଯାଦ୍ଵିପରୀତା ତୁ ତାମସୀ ।। ୩୮୧.

ଯିଏ ଚତୁର କିମ୍ବା ଆଳସୀ, ସେ ତାମସିକ। ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ। କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଥିଲେ ରାଜସିକ, ବିପରୀତ ହେଲେ ତାମସିକ।

ମନୋଧୃତିଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକୀ ସ୍ଯାତ୍ ପ୍ରୀତିକାମେତି ରାଜସୀ । ତାମସୀ ତୁ ପ୍ରଶୋକାଦୌ ସୁଖଂ ସତ୍ତ୍ଵାତ୍ତଦନ୍ତଗଂ ।। ୩୮୧.

ମନର ଦୃଢତା ସାତ୍ତ୍ୱିକ। ଯାହା ଆନନ୍ଦ ଚାହେ, ସେ ରାଜସିକ। ଦୁଃଖ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଥିଲେ ତାମସିକ। ସୁଖ ସତ୍ତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସେଠିରେ ଶେଷ।

ସୁଖଂ ତଦ୍ରାଜସଞ୍ଚାଗ୍ରେ ଅନ୍ତେ ଦୁଃଖନ୍ତୁ ତାମସଂ । ଅତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଭୂତାନାଂ ଯେନ ସର୍ଵମିଦନ୍ତତଂ ।। ୩୮୧.

ଯେ ସୁଖ ଆରମ୍ଭରେ ରାଜସିକ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ତାମସିକ ସୁଖ ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ଏଭଳି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜୀବର କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଥାଏ।

ସ୍ଵକର୍ମଣା ତମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସିଦ୍ଧିଞ୍ଚ ଵିନ୍ଦତି । କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵଦା ।। ୩୮୧.

ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସିଏ ସିଦ୍ଧି ପାଏ। କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ସ୍ଥିତିରେ, ସବୁବେଳେ।

ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତମ୍ଭପର୍ଯନ୍ତଂ ଜଗଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଞ୍ଚ ଵେତ୍ତି ଯଃ । ସିଦ୍ଧିମାପ୍ନୋତି ଭଗଵଦ୍ଭକ୍ତୋ ଭାଗଵତୋ ଧ୍ରୁଵଂ ।। ୩୮୧.

ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସର ଶିରାଅଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଓ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜାଣିଛି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଯମଗୀତାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଉକ୍ତା ଯା ନାଚିକେତସେ । ପଠତାଂ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତାଂ ଭୁକ୍ତ୍ଯୈ ମୁକ୍ତ୍ଯୈ ମୋକ୍ଷାର୍ଥିନାଂ ସତାଂ ।। ୩୮୨.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ — ମୁଁ ଏହିଯମଙ୍କ ଗୀତା କହିବି, ଯାହା ନଚିକେତାଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା । ଯେଉଁ ସତ୍ପୁରୁଷ ଏହାକୁ ପଢନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି ।

ଯମ ଉଵାଚ ଆସନଂ ଶଯନଂ ଯାନପରିଧାନଗୃହାଦିକମ୍ । ଵାଞ୍ଛତ୍ଯହୋଽତିମୋହେନ ସୁସ୍ଥିରଂ ସ୍ଵଯମସ୍ଥିରଃ ।। ୩୮୨.

ଯମ କହିଲେ — ହାଏ, ନିଜେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ଭାରି ମୋହରେ ଦୀଘାସ୍ଥାୟୀ ଆସନ, ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟା, ଯାନ, ପୋଶାକ, ଘର ଓ ଏହାପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଆଶା କରେ ।

ଭୋଗେଷ୍ଵଶକ୍ତିଃ ସତତଂ ତଥୈଵାତ୍ମାଵଲୋକନଂ । ଶ୍ରେଯଃ ପରଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ କପିଲୋଦ୍ଗୀତମେଵ ହି ।। ୩୮୨.

ସଦା ଭୋଗରେ ଅସମର୍ଥତା ଓ ନିଜକୁ ନିଜେ ଦେଖିବା — ଏହି ଦୁଇଟି ଅନୁଷ୍ଠାନ, କପିଳଙ୍କ ଗୀତା ଅନୁସାରେ, ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ।

ସର୍ଵ୍ଵତ୍ର ସମଦର୍ଶିତ୍ଵଂ ନିର୍ମ୍ମମତ୍ଵମସଙ୍ଗତା । ଶ୍ରେଯଃ ପରଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଗୀତଂ ପଞ୍ଚଶିଖେନ ହି ।। ୩୮୨.

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖିବା, ନିର୍ମମତା ଓ ଅସଙ୍ଗତା — ଏହି ତିନିଟି, ପଞ୍ଚଶିଖଙ୍କ ଗୀତା ଅନୁସାରେ, ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ।

ଆଗର୍ଭଜନ୍ମବାଲ୍ଯାଦିଵଯୋଽଵସ୍ଥାଦିଵେଦନଂ । ଶ୍ରେଯଃ ପରଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଗଙ୍ଗାଵିଷ୍ଣୁପ୍ରଗୀତକଂ ।। ୩୮୨.

ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ, ଶିଶୁବୟସ୍, ଏବଂ ଏହାପରି ଜୀବନର ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ସଚେତନତା — ଏହି ଗଙ୍ଗାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୀତା ଅନୁସାରେ, ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ।

ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକାଦିଦୁଃଖାନାମାଦ୍ଯନ୍ତାଦିପ୍ରତିକ୍ରିଯା । ଶ୍ରେଯଃ ପରଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଜନକୋଦ୍ଗୀତମେଵ ଚ ।। ୩୮୨.

ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖର ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ ଓ କାରଣର ଉପାୟ — ଏହି ଜନକଙ୍କ ଗୀତା ଅନୁସାରେ, ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ।

ଅଭିନ୍ନଯୋର୍ଭେଦକରଃ ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ଯଃ ପରାତ୍ମନଃ । ତଚ୍ଛାନ୍ତିପରମଂ ଶ୍ରେଯୋ ବ୍ରହ୍ମୋଦ୍ଗୀତମୁଦାହୃତଂ ।। ୩୮୨.

ଅଭିନ୍ନ ପରମାତ୍ମା ଓ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଭେଦ ଭାବନା ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ତାହାର ଶାନ୍ତି ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ, ଏହି ଥିଲା ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଗୀତା ।

* କର୍ତ୍ତଵ୍ଯମିତି ଯତ୍କର୍ମ୍ମ ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମସଂଜ୍ଞିତଂ । କୁରୁତେ ଶ୍ରେଯସେ ସଙ୍ଗାଜ୍ଜୈଗୀଷଵ୍ଯେଣ ଗୀଯତେ ।। ୩୮୨.

ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଋକ୍, ଯଜୁସ୍ ଓ ସାମ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅସଙ୍ଗ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ — ଏହି ଜୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କ ଗୀତା ।

ହାନିଃ ସର୍ଵ୍ଵଵିଧିତ୍‌ସାନାମାତ୍ମନଃ ସୁଖହୈତୁକୀ । ଶ୍ରେଯଃ ପରଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଦେଵଲୋଦ୍ଗୀତମୀରିତଂ ।। ୩୮୨.

ସମସ୍ତ ବିଧିବିଧାନର ହାନି, ଯାହା ନିଜର ପାଇଁ ସୁଖର କାରଣ — ଏହି ଦେବଳଙ୍କ ଗୀତା ଅନୁସାରେ, ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ।

* କାମତ୍ଯାଗାତ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞାନଂ ସୁଖଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ପଦଂ । କାମିନାଂ ନ ହି ଵିଜ୍ଞାନଂ ସନକୋଦ୍ଗୀତମେଵ ତତ୍ ।। ୩୮୨.

ଇଚ୍ଛାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଜ୍ଞାନ, ସୁଖ ଓ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ କାମନାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନ ପାଆନ୍ତିନାହିଁ — ଏହି ସନକଙ୍କ ଗୀତା ।

ପ୍ରଵୃତ୍ତଞ୍ଚ ନିଵୃତ୍ତଞ୍ଚ କାର୍ଯ୍ଯଂ କର୍ମପରୋଽଵ୍ରଵୀତ୍ । ଶ୍ରେଯସାଂ ଶ୍ରେଯ ଏତଦ୍ଧି ନୈଷ୍କର୍ମ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ତଦ୍ଧରିଃ ।। ୩୮୨.

କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ତ୍ୟାଗ, ଦୁହିଁଟିକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଉଛି ନିଷ୍କାମତା — ସେହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ଅର୍ଥାତ୍ ହରି ।

ପୁମାଂଶ୍ଚାଧିଗତଜ୍ଞାନୋ ଭେଦଂ ନାପ୍ନୋତି ସତ୍ତମଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣା ଵିଷ୍ଣୁସଂଜ୍ଞେନ ପରମେଣାଵ୍ଯଯେନ ଚ । ୩୮୨.

ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଛି, ସେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖେନାହିଁ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହି ଦୁହିଁଟିକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବିନାଶୀ ଏକ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ ।

ଜ୍ଞାନଂ ଵିଜ୍ଞାନମାସ୍ତିକ୍ଯଂ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ରୂପମୁତ୍ତମମ୍ । ତପସା ଲଭ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ମନସା ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛତି ।। ୩୮୨.

ଜ୍ଞାନ, ବୁଝିବା, ଆସ୍ଥା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭାଗ୍ୟ — ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ମନେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେହିପରି ଲାଭ ହୁଏ ।

ନାସ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁସମନ୍ଧ୍ଯେଯଂ ତପୋ ନାନଶନାତ୍ପରଂ । ନାସ୍ତ୍ଯାରୋଗ୍ଯସମଂ ଧନ୍ଯଂ ନାସ୍ତି ଗଙ୍ଗାସମା ସରିତ୍ ।। ୩୮୨.

ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ସମାନ କୌଣସି ବ୍ରତ ନାହିଁ, ଉପବାସ ସମାନ କୌଣସି ତପସ୍ୟା ନାହିଁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମାନ କୌଣସି ଧନ ନାହିଁ, ଗଙ୍ଗା ସମାନ କୌଣସି ନଦୀ ନାହିଁ ।

ନ ସୋଽସ୍ତି ବାନ୍ଧଵଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗଦ୍ଗୁରୁଂ । ଅଧଶ୍ଚୋଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଂ ହରିଶ୍ଚାଗ୍ରେ ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯମନୋମୁଖେ ।। ୩୮୨.

ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ଜଗତ୍‌ର ଗୁରୁ, ସେଠାରୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କୌଣସି ବାନ୍ଧବ ନାହିଁ; ଉପରେ କିମ୍ବା ତଳେ, ଦେହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ପାଖରେ, ସବୁଠାରେ ହରି ଆଗରେ ଅଛନ୍ତି ।

ଇତ୍ଯେଵଂ ସଂସ୍ମରନ୍ ପ୍ରାଣାନ୍ ଯସ୍ତ୍ଯଜେତ୍ସ ହରିର୍ଭଵେତ୍ । ଯତ୍ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଯତଃ ସର୍ଵଂ ଯତ୍ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତମ୍ ।। ୩୮୨.୧୬ ଅଗ୍ରାହ୍ଯକମନିର୍ଦେଶ୍ଯଂ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠଞ୍ଚ ଯତ୍ପରଂ । ପରାପରସ୍ଵରୂପେଣ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵ୍ଵହୃଦି ସ୍ଥିତଃ ।। ୩୮୨.

ଏଭଳି ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରି ଯିଏ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ହରି ହୁଏ; ଯାହା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହାରୁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ବସିଛି — ଅଗ୍ରାହ୍ୟ, ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ, ଭଲଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏହି ପରାପର ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି ।

ଯଜ୍ଞେଶଂ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଂ କେଚିଦିଚ୍ଛନ୍ତି ତତ୍ପରଂ । କେଚିଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ହରଂ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣମୀଶ୍ଵରଂ ।। ୩୮୨.

କିଛି ଲୋକ ଯଜ୍ଞର ନାଥ, ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କୁ ସେଇ ପରମ ଭାବରେ ଚାହାନ୍ତି; କିଛି ଲୋକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, କିଛି ହରିଙ୍କୁ, କିଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଈଶ୍ୱର ଭାବରେ ଚାହାନ୍ତି ।

ଇନ୍ଦ୍ରାଦିନାମଭିଃ କେଚିତ୍ ସୂର୍ଯ୍ଯଂ ସୋମଞ୍ଚ କାଲକମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତମ୍ଭପର୍ଯନ୍ତଂ ଜଗଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵଦନ୍ତି ଚ ।। ୩୮୨.

କେହି କେହି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ନାମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଡାକନ୍ତି; କେହି ଫେରି ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଘାସର ଟୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ସ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯତୋ ନାଵର୍ତ୍ତତେ ପୁନଃ । ସୁଵର୍ଣାଦିମହାକଦାନପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥାଵଗାହନୈଃ ।। ୩୮୨.

ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହାଠାରୁ ପୁଣି ଆସିବା ନାହିଁ; ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ମହାଦାନ ଦେଇବା, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।