ଧ୍ଯାଯତୋ ଵିଷଯାନ୍ ପୁଂସଃ ସଙ୍ଗସ୍ତେଷୂପଜାଯତେ । ସଙ୍ଗାତ୍ କାମସ୍ତତଃ କ୍ରୋଧଃ କ୍ରୋଧାତ୍ସମ୍ମୋହ ଏଵ ଚ ।। ୩୮୧.
ଜେତେବେଳେ ମଣିଷ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେଥିରୁ ଆସକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଆସକ୍ତିରୁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ, ଇଚ୍ଛାରୁ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ସମ୍ମୋହାତ୍ ସ୍ମୃତିଵିଭ୍ରଂଶୋ ବୁଦ୍ଧିନାଶାତ୍ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି । ଦୁଃସଙ୍ଗହାନିଃ ସତ୍ସଙ୍ଗାନ୍ମୋକ୍ଷକାମୀ ଚ କାମନୁତ୍ ।। ୩୮୧.
କ୍ରୋଧରୁ ଭ୍ରମ ହୁଏ, ଭ୍ରମରୁ ସ୍ମୃତି ହାରାଯାଏ; ସ୍ମୃତି ହରାଇଲେ ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଣିଷ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ । ଖରାପ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ହାନି ହୁଏ, ଭଲ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡିଦେଇଥାଏ ।
କାମତ୍ଯାଗାଦାତ୍ମନିଷ୍ଠଃ ସ୍ଥିରପ୍ରଜ୍ଞସ୍ତଦୋଚ୍ଯତେ । ଯା ନିଶା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତସ୍ଯାଂ ଜାଗର୍ତି ସଂଯମୀ ।। ୩୮୧.
ଯିଏ ଇଚ୍ଛା ଛାଡି ଆତ୍ମାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେଠିକି ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଯାହା ରାତି, ସେଠି ସଂଯମୀ ଜାଗିରହେ ।
ଯସ୍ଯାଂ ଜାଗ୍ରତି ଭୂତାନି ସା ନିଶା ପଶ୍ଯତୋ ମୁନେଃ । ଆତ୍ମନ୍ଯେଵ ଚ ସନ୍ତୁଷ୍ଟସ୍ତସ୍ଯ କାର୍ଯଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୩୮୧.
ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜାଗିଥାନ୍ତି, ସେଠି ଦର୍ଶି ମୁନି ପାଇଁ ରାତି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ । ଯିଏ ଆତ୍ମାରେ ଏକାନ୍ତରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେଠି ତାଙ୍କର କୌଣସି କାମ ନାହିଁ ।
ନୈଵ ତସ୍ଯ କୃତେ ନାର୍ଥୋ ନାକୃତେ ନେହ କଶ୍ଚନ । ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ତୁ ମହାଵାହୋ ଗୁଣକର୍ମଵିଭାଗଯୋଃ ।। ୩୮୧.
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଜଗତରେ କରାଯିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ନ କରାଯିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ କୌଣସି ଲାଭ ନାହିଁ । ହେ ମହାବାହୁ, ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣେ, ସେ ଗୁଣ ଓ କର୍ମର ଭିନ୍ନତା ବୁଝିପାରେ ।
ଗୁଣା ଗୁଣେଷୁ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଇତି ମତ୍ଵା ନ ସଜ୍ଜତେ । ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାନପ୍ଲଵେନୈଵ ଵୃଜିନଂ ସନ୍ତରିଷ୍ଯତି ।। ୩୮୧.
ଗୁଣମାନେ ଗୁଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝି, ସେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ । ଜ୍ଞାନର ନୌକା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାଯାଏ ।
ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିଃ ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଭସ୍ମସାତ୍ କୁରୁତେଽର୍ଜୁନ । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାଧାଯ କର୍ମାଣି ସଙ୍ଗନ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କରୋତି ଯଃ ।। ୩୮୧.
ଏହି ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ କର୍ମକୁ ଖାକ କରିଦିଏ, ହେ ଅର୍ଜୁନ । ଯିଏ କର୍ମକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଅର୍ପଣ କରି ଆସକ୍ତି ଛାଡି କରେ, ସେ ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ ।
ଲିପ୍ଯତେ ନ ସ ପାପେନ ପଦ୍ମପତ୍ରମିଵାମ୍ଭସା । ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚାତ୍ମାନାଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଚାତ୍ମନି ।। ୩୮୧.
ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ଜଳରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ଭିଜିଯାଏ ନାହିଁ । ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଆତ୍ମାକୁ ଓ ଆତ୍ମାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖେ ।
ନ ହି କଲ୍ଯାଣକୃତଂ କଶ୍ଚିଦ୍ଦୁର୍ଗତିଂ ତାତ ଗଚ୍ଛତି । ଦେଵୀ ହ୍ଯେଷା ଗୁଣମଯୀ ମମ ମାଯା ଦୁରତ୍ଯଯା ।। ୩୮୧.
ଯେ କେହି ଭଲ କାମ କରେ, ସେ କେବେ ଖରାପ ଦୁର୍ଗତିକୁ ପାଉନାହିଁ, ମୋ ପୁତ୍ର । ଏହି ମୋ ଦେବୀ ଗୁଣମୟୀ ମାୟା ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ଅତିକ୍ରମ କରିହେବା ।
ମାମେଵ ଯେ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ମାଯାମେତାନ୍ତରନ୍ତି ତେ । ଆର୍ତ୍ତୋ ଜିଜ୍ଞାସୁରର୍ଥାର୍ଥୀ ଜ୍ଞାନୀ ଚ ଭରତର୍ଷଭ ।। ୩୮୧.
ଯେମାନେ କେବଳ ମୋର ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ମାୟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି । ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଃଖିତ, ଜିଜ୍ଞାସୁ, ଧନ ଚାହୁଁଥିବା ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି ।
ଚତୁର୍ଵିଧା ଭଜନ୍ତେ ମାଂ ଜ୍ଞାନୀ ଚୈକତ୍ଵମାସ୍ଥିତଃ । ଅକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ସ୍ଵଭାଵୋଽଧ୍ଯାତ୍ମମୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୮୧.
ଚାରି ପ୍ରକାର ଲୋକେ ମୋତେ ଭଜନ୍ତି: ଜ୍ଞାନୀ, ଯିଏ ଏକତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ତାହାର ନିଜ ଗୁଣକୁ 'ଆତ୍ମା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଭୂତଭାଵୋଦ୍ଭଵକରୋ ଵିସର୍ଗଃ କର୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ । ଅଧିଭୂତଂ କ୍ଷରୋ ଭାଵଃ ପୁରୁଷଶ୍ଚାଧିଦୈଵତଂ ।। ୩୮୧.
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିକାଶ କରିବାକୁ 'କର୍ମ' ବୋଲାଯାଏ । ନଶ୍ୱର ଭାବକୁ 'ଅଧିଭୂତ' ବୋଲାଯାଏ, ପୁରୁଷକୁ 'ଅଧିଦୈବତ' ବୋଲାଯାଏ ।
ଅଧିଯଜ୍ଞୋହମେଵାତ୍ର ଦେହେ ଦେହଭୃତାଂ ଵର । ଅନ୍ତକାଲେ ସ୍ମରନ୍ମାଞ୍ଚ ମଦ୍ଭାଵଂ ଯାତ୍ଯସଂଶଯଃ ।। ୩୮୧.
ଏଠାରେ ଶରୀର ଧାରଣ କରୁଥିବା ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଅଧିଯଜ୍ଞ ଅଟୁଟ ଅଛି, ହେ ଶରୀରୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଶେଷବେଳେ ଯେମାନେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ।
ଯଂ ଯଂ ଭାଵଂ ସ୍ମାରନ୍ନନ୍ତେ ତ୍ଯଜେଦ୍ଦେହନ୍ତମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ପ୍ରାଣଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ଯେ ଅନ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମତ୍ପରମ୍ ।। ୩୮୧.
ଯେଉଁ ଭାବକୁ ମଣିଷ ଶେଷବେଳେ ଶରୀର ଛାଡିବା ସମୟରେ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେଠିକି ସେ ଭାବକୁ ପାଏ । ଶେଷବେଳେ ପ୍ରାଣକୁ ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ, ସେ ମୋର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।
ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵଦନ୍ ଦେହଂ ତ୍ଯଜନ୍ତଥା । ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତମ୍ଭପର୍ଯନ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ମମ ଵିଭୂତଯଃ ।। ୩୮୧.
ଓଁ ଏହି ଏକ ଅକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ମଣିଷ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବ୍ରହ୍ମା ଥରୁ ନିମ୍ନତମ ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ମୋର ରୂପ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଶ୍ରୀମନ୍ତଶ୍ଚୋର୍ଜିତାଃ ସର୍ଵେ ମମାଂଶାଃ ପ୍ରାଣିନଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଅହମେକୋ ଵିଶ୍ଵରୁପ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିମୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୮୧.
ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୋର ଅଂଶ ବୋଲି ମନେ କରାଯାନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ବିଶ୍ୱର ରୂପ ବୋଲି ଜାଣିଲେ, ସେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
କ୍ଷେତ୍ରଂ ଶରୀରଂ ଯୋ ଵେତ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ସ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିଃ । କ୍ଷେତ୍ରକ୍ଷଏତ୍ରଜ୍ଞଯୋର୍ଜ୍ଞାନଂ ଯତ୍ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ମତଂ ମମ ।। ୩୮୧.
ଯିଏ ଦେହକୁ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଜାଣେ, ସେହିଁଠି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କ୍ଷେତ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କର ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ, ସେହିଁଠି ମୋ ପାଖରେ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ।
ଇଚ୍ଛା ଦ୍ଵେଷଃ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ସଙ୍ଘାତଶ୍ଚେତନା ଧୃତିଃ । ଏତତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ସମାସେନ ସଵିକାରମୁଦାହୃତମ୍ ।। ୩୮୧.
ଇଚ୍ଛା, ଦ୍ୱେଷ, ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଦେହର ଏକତା, ଚେତନା ଓ ଧୃତି—ଏହି ସମସ୍ତ ମିଶି ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ସାର ଓ ତାହାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ।
ଅମାନିତ୍ଵମଦମ୍ଭିତ୍ଵମହିସା କ୍ଷାନ୍ତିରାର୍ଜଵଂ । ଆଚାର୍ଯୋପାସନଂ ଶୌଚଂ ସ୍ଥୌର୍ଯ୍ଯମାତ୍ମଵିନିଗ୍ରହଃ ।। ୩୮୧.
ନମ୍ରତା, ଅଭିମାନ ନଥିବା, ଅହିଂସା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସରଳତା, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ, ପବିତ୍ରତା, ଦୃଢତା ଓ ଆତ୍ମସଂଯମ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ଵୈରାଗ୍ଯମନହଙ୍କାର ଏଵ ଚ । ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାଵ୍ଯାଧିଦୁଃଖଦୋଷାନୁଦର୍ଶନଂ ।। ୩୮୧.
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରୁ ଅସକ୍ତି, ଅହଂକାର ନଥିବା, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖର ଦୋଷକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା।
ଆସକ୍ତିରନଭିଷ୍ଵଙ୍ଗଃ ପୁତ୍ରଦାରଗୃହାଦିଷୁ । ନିତ୍ଯଞ୍ଚ ସମଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵମିଷ୍ଟାନିଷ୍ଟୋପପତ୍ତିଷୁ ।। ୩୮୧.
ପୁଅ, ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ, ଘର ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷରେ ଆସକ୍ତି ଓ ଅତି ଲାଗି ନଥିବା; ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଘଟଣାରେ ସମଚିତ୍ତ ରହିବା।
ମଯି ଚାନନ୍ଯଯୋଗେନ ଭକ୍ତିରଵ୍ଯଭିଚାରିଣୀ । ଵିଵିକ୍ତଦେଶସେଵିତ୍ଵମରତିର୍ଜନସଂସଦି ।। ୩୮୧.
ମୋ ପ୍ରତି ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତି ଓ ଅଟୁଟ ଯୋଗ, ଏକାକୀ ସ୍ଥାନରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଲୋକମାନେ ଥିବା ଠାରେ ଅସକ୍ତି।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠତ୍ଵନ୍ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନାନୁଦର୍ଶନଂ । ଓତଜ୍ଜ୍ଞାନମିତି ପ୍ରୋକ୍ତମଜ୍ଞାନଂ ଯଦତୋଽନ୍ଯଥା ।। ୩୮୧.
ଆତ୍ମା ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ଓ ତତ୍ତ୍ୱର ଚିନ୍ତନ—ଏହିଁଠିକୁ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ; ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଯାହା, ସେଠି ଅଜ୍ଞାନ।
ଜ୍ଞେଯଂ ଯତ୍ତତ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାଽମୃତମଶ୍ନୁତେ । ଅନାଦି ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ତ୍ଵଂ ନାମ ତଦୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୮୧.
ଯାହାକୁ ଜାଣିଲେ ଅମୃତତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେଠିକୁ ମୁଁ କହିବି: ଆଦିହୀନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହାକୁ ସତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସର୍ଵତଃ ପାଣିପାଦାନ୍ତଂ ସର୍ଵତୋଽକ୍ଷିଶିରୋମୁଖମ୍ । ସର୍ଵତଃ ଶ୍ରୁତିମଲ୍ଲୋକେ ସର୍ଵମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ।। ୩୮୧.
ସେହି ସତ୍ତା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହାତ ପା ରହିଛି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ, ମୁହଁ ଓ କାନ ରହିଛି; ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ଅଛି।
ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଗୁଣାଭାସଂ ସର୍ଵେନ୍ଦିଯଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଅସକ୍ତଂ ସର୍ଵଭୃଚ୍ଚୈଵ ନିର୍ଗୁଣଂ ଗୁଣଭୋକ୍ତୃ ଚ ।। ୩୮୧.
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଗୁଣ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ଅଲଗା; ଅସକ୍ତ, ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରେ, ଗୁଣ ନଥିବା, କିନ୍ତୁ ଗୁଣର ଭୋଗତା।
ଅଵିଭକ୍ତଞ୍ଚ ଭୂତେଷୁ ଵିଭକ୍ତମିଵ ଚ ସ୍ଥିତମ୍ । ଭୂତଭର୍ତୃ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଗ୍ରସିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁ ଚ ।। ୩୮୧.
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଖଣ୍ଡ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ସେ ପ୍ରାଣୀମାନେର ଧାରକ, ସଂହାରକ ଓ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ।
ଜ୍ଯୋତିଷାମପି ତଜ୍ଜଯୋତିସ୍ତମସଃ ପରମୁଚ୍ଯତେ । ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଜ୍ଞାନଗମ୍ଯଂ ହୃଦି ସର୍ଵସ୍ଯ ଘିଷ୍ଠିତଂ ।। ୩୮୧.
ଏହିଁଠି ଆଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ, ଅନ୍ଧକାର ଠାରୁ ପାରେ; ଏହା ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞେୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଛି।
ଧ୍ଯାନେନାତ୍ମନି ପଶ୍ଯନ୍ତି କେଚିଦାତ୍ମାନମାତ୍ମନା । ଅନ୍ଯେ ସାଙ୍ଖ୍ଯେନ ଯୋଗେନ କର୍ମଯୋଗେନ ଚାପରେ ।। ୩୮୧.
କେହି ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଦେଖନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ କେହି ସାଂଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, କେହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ଆଉ କେହି କର୍ମଯୋଗ ଦ୍ୱାରା।
ଅନ୍ଯେ ତ୍ଵେଵମଜାନନ୍ତୋ ଶ୍ରୁତ୍ଵାନ୍ଯେଭ୍ଯ ଉପାସତେ । ତେପି ଚାଶୁ ତରନ୍ତ୍ଯେଵ ମୃତ୍ଯୁଂ ଶ୍ରୁତିପରାଯଣାଃ ।। ୩୮୧.
ଅନ୍ୟେ କେହି ଏହିପରି ଜାଣିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି ଉପାସନା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ଶ୍ରବଣରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି।