ଅଯନନ୍ଦେଵଲୋକଞ୍ଚ ସଵିତାରଂ ସଵିଦ୍ଯୁତଂ । ତତସ୍ତାନ୍ ପୁରୁଷୋଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ମାନସୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକିକାନ୍ ।। ୩୭୬.
ସେମାନେ ଦେବଲୋକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ତାପରେ ମନୋମୟ ପୁରୁଷ ସେମାନଙ୍କୁ ଆସି ମିଳନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବାସ କରନ୍ତି।
କରୋତି ପୁନାରାଵୃତ୍ତିସ୍ତେଷାମିହ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଯଜ୍ଞେନ ତପସା ଦାନୈର୍ଯେ ହି ସ୍ଵର୍ଗଜିତୋ ଜନାଃ ।। ୩୭୬.
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି ଏଠିକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଧୂମଂ ନିଶାଂ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷଂ ଦକ୍ଷିଣାଯନମେଵ ଚ । ପିତୃଲୋକଂ ଚନ୍ଦ୍ରମସଂ ନଭୋ ଵାଯୁଂ ଜଲଂ ମହୀଂ ।। ୩୭୬.
ଧୂଆଁ, ରାତି, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ, ପିତୃଲୋକ, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଆକାଶ, ପବନ, ପାଣି ଏବଂ ମାଟି—
କ୍ରମାତ୍ତେ ସମ୍ଭଵନ୍ତୀହ ପୁନରେଵ ଵ୍ରଜନ୍ତି ଚ । ଏତଦ୍ଯୋ ନ ଵିଜାନାତି ମାର୍ଗଦ୍ଵିତଯମାତ୍ମନଃ ।। ୩୭୬.
ଏହି ସବୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ପୁଣି ପୁଣି ଫେରିଯାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଟି ଆତ୍ମାର ପଥ ଅଛି, ଏହିଥିରେ ଯିଏ ଅଜ୍ଞାନୀ, ସେ—
ଦନ୍ଦଶୂକଃ ପତଙ୍ଗୋ ଵା ବଵେତ୍କୀଟୋଽଥଵା କୃମିଃ । ହୃଦଯେ ଦୀପଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଧ୍ଯାନାଜ୍ଜୀଵୋ ମୃତୋ ଭଵେତ୍ ।। ୩୭୬.
ସେ ଦଣ୍ଡସାପ, ପତଙ୍ଗ, କୀଟ ବା କୀର୍ମି ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ହୃଦୟରେ ଦୀପ ଭଳି ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଜୀବ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ନ୍ଯାଯାଗତଧନସ୍ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠୋଽତିଥିପ୍ରିଯଃ । ଶ୍ରାଦ୍ଧକୃତ୍ସତ୍ଯଵାଦୀ ଚ ଗୃହସ୍ଥୋଽପି ଵିମୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୭୬.
ଯିଏ ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଥ ଅର୍ଜନ କରେ, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ଅତିଥିକୁ ପ୍ରେମ କରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସତ୍ୟ କହେ—ସେ ଗୃହସ୍ଥ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସଂସାରାଜ୍ଞାନମୁକ୍ତଯେ । ଅଯମାତ୍ମା ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଅହମସ୍ମୀତି ମୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୭୭.
ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ କହିବି, ଯାହା ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି; 'ଏହି ଆତ୍ମା ହେଉଛି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ମୁଁ ସେଇ'—ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଦେହ ଆତ୍ମା ନ ଭଵତି ଦୃଶ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ଘଟାଦିଵତ୍ । ପ୍ରସୁପ୍ତେ ମରଣେ ଦେହାଦାତ୍ମାଽନ୍ଯୋ ଜ୍ଞାଯତେ ଧ୍ରୁଵଂ ।। ୩୭୭.
ଦେହ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଦେଖାଯାଏ, ଘଟ ଭଳି; ସୁପ୍ତି ଓ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ, ଆତ୍ମା ଦେହଠାରୁ ଅଲଗା।
ଦେହଃ ସ ଚେଦ୍ଵ୍ଯଵହରେଦଵିକାର୍ଯ୍ଯାଦିସନ୍ନିଭଃ । ଚକ୍ଷୁରାଦୀନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ନାତ୍ମା ଵୈ କରଣଂ ତ୍ଵତଃ ।। ୩୭୭.
ଦେହ ଯଦି ଆତ୍ମା ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହା କେବେ ବଦଳିବ ନାହିଁ; ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଉପକରଣ।
ମନୋ ଧୀରପି ଆତ୍ମା ନ ଦୀପଵତ୍ କରଣଂ ତ୍ଵତଃ । ପ୍ରାଣୋଽପ୍ଯାତ୍ମା ନ ଭଵତି ସୁଷୁପ୍ତେ ଚିତ୍ପ୍ରଭାଵତଃ ।। ୩୭୭.
ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୀପ ଭଳି ଉପକରଣ; ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ, କାରଣ ସୁସ୍ୱପ୍ନରେ କେବଳ ଚେତନା ରହିଥାଏ।
ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନେ ଚ ଚୈତନ୍ଯଂ ସଙ୍କୀର୍ଣତ୍ଵାନ୍ନ ବୁଧ୍ଯତେ । ଵିଜ୍ଞାନରହିତଃ ପ୍ରାଣଃ ସୁଷୁପ୍ତେ ଜ୍ଞାଯତେ ଯତଃ ।। ୩୭୭.
ଜାଗ୍ରତ ଓ ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଚେତନା ମିଶ୍ରିତ ଥାଏ, ସେଥିପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ; ସୁସ୍ୱପ୍ନରେ ପ୍ରାଣ ଜ୍ଞାନ ବିହୀନ ଥାଏ, ଏହା ପ୍ରମାଣ ମିଳେ।
ଅତୋ ନାତ୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ତସ୍ମାଦିନ୍ଦ୍ରିଯାଦିକମାତ୍ମନଃ । ଅହଙ୍କାରାଽପି ନୈଵାତ୍ମା ଦେହଵଦ୍ଵ୍ଯଭିଚାରତଃ ।। ୩୭୭.
ତେଣୁ ଆତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଆତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଏହା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ନୁହେଁ; ଅହଂକାର ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ, କାରଣ ଦେହ ଭଳି ଏହା ମଧ୍ୟ ବଦଳିଯାଏ।
ଉକ୍ତେଭ୍ଯୋ ଵ୍ଯତିରିକ୍ତୋଽଯମାତ୍ମା ସର୍ଵହୃଦି ସ୍ଥିତଃ । ସର୍ଵଦ୍ରଷ୍ଟା ଚ ଭୋକ୍ତା ଚ ନକ୍ତମୁଜ୍ଜ୍ଵଲଦୀପଵତ୍ ।। ୩୭୭.
ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ସବୁଠାରୁ ଅଲଗା, ଏହି ଆତ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଛି; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖେ ଓ ଉପଭୋଗ କରେ, ରାତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୀପ ଭଳି।
ସମାଧ୍ଯାରମ୍ଭକାଲେ ଚ ଏଵଂ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯେନ୍ମୁନିଃ । ଯତୋ ବ୍ରହ୍ମଣ ଆକାଶଂ ଖାଦ୍ଵାଯୁର୍ଵାଯୁତୋଽନଲଃ ।। ୩୭୭.
ଧ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ କରିବାବେଳେ ମୁନି ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ: ବ୍ରହ୍ମରୁ ଆକାଶ, ଆକାଶରୁ ପବନ, ପବନରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—
ଅଗ୍ନେରାପୋ ଜଲାତ୍ପୃଥ୍ଵୀ ତତଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଶରୀରକଂ । ଅପଞ୍ଚୀକୃତଭୂତେଭ୍ଯ ଆସନ୍ ପଞ୍ଚୀକୃତାନ୍ଯତଃ ।। ୩୭୭.
ଅଗ୍ନିରୁ ପାଣି, ପାଣିରୁ ମାଟି ହୁଏ; ଏହିଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଭୂତଗୁଡ଼ିକ ଏଯାଁ ମିଶିନାହାନ୍ତି, ସେଠାରୁ ସ୍ଥୂଳ ଭୂତ ତିଆରି ହୁଏ।
ସ୍ଥୂଲଂ ଶରୀରଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵାସ୍ମାଲ୍ଲ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ଚିନ୍ତଯେତ୍ । ପଞ୍ଚୋକୃତାନି ଭୂତାନି ତତ୍କାର୍ଯ୍ଯଞ୍ଚ ଵିରାଟ୍ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୭୭.
ସ୍ଥୂଳ ଶରୀରକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ପରେ ବ୍ରହ୍ମ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ, ପାଞ୍ଚ ମିଶ୍ରିତ ଭୂତ ଓ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିରାଟ୍ ରୂପ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଏତତ୍ ସ୍ଥୂଲଂ ଶରୀରଂ ହି ଆତ୍ମନୋ ଜ୍ଞାନକଲ୍ପିତଂ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈରଥ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଧୀରା ଜାଗରିତଂ ଵିଦୁଃ ।। ୩୭୭.
ଏହି ସ୍ଥୂଳ ଶରୀର ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଜ୍ଞାନ ଆସେ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି।
ଵିଶ୍ଵସ୍ତଦବିମାନୀ ସ୍ଯାତ୍ ତ୍ରଯମେନଦକାରକଂ । ଅପଞ୍ଚୀକୃତଭୂତାନି ତତ୍କାର୍ଥଂ ଲିଙ୍ଗମୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୭୭.
ଏହା ସହିତ ଯିଏ ଅଭିମାନ କରେ, ସେ 'ବିଶ୍ୱ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ତିନିଟି ଅବସ୍ଥା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଭୂତଗୁଡ଼ିକ ଏଯାଁ ମିଶିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ 'ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସଂଯୁକ୍ତଂ ସପ୍ତଦଶଭିର୍ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭସଂଜ୍ଞିତଂ । ଶରୀରମାତ୍ମନଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଲିଙ୍ଗମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ।। ୩୭୭.
ସତରେ ଉପାଦାନ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା, ଯାହାକୁ 'ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ' କୁହାଯାଏ, ଆତ୍ମାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରକୁ 'ଲିଙ୍ଗ ଶରୀର' ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ।
ଜାଗ୍ରତ୍ସଂସ୍କାରଜଃ ସ୍ଵପ୍ନଃ ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ଵିଷଯାତ୍ମକଃ । ଆତ୍ମା ତଦୁପମାନୀ ସ୍ଯାତ୍ତୈଜସୋ ହ୍ଯପ୍ରପଞ୍ଚତଃ ।। ୩୭୭.
ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାର ସଂସ୍କାରରୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ବିଷୟର ଆଧାର; ଆତ୍ମା ଏହା ସହିତ ଅଭିମାନ କଲେ 'ତୈଜସ' କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସେ ଅପ୍ରପଞ୍ଚ।
ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷଅମଶରୀରାଖ୍ଯଦ୍ଵଯସ୍ଯୈକଂ ହି କାରଣଂ । ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନଞ୍ଚ ସାଭାସଂ ତଦଧ୍ଯାହୃତମୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୭୭.
ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର, ଏବଂ ଦେହବିହୀନ ଦୁଇଟିର ମୂଳ କାରଣ ଏକ — ଆତ୍ମା ଓ ଜ୍ଞାନ, ଏହାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସହିତ; ଏହି ଉପରେ ଅଭିମାନ ହେଉଛି।
ନ ସନ୍ନାସନ୍ନ ସଦସଦେତତ୍ସାଵଯଵଂ ନ ତତ୍ । ନିର୍ଗତାଵଯଵଂ ନେତି ନାଭିନ୍ନଂ ଭିନ୍ନମେଵ ଚ ।। ୩୭୭.
ଏହା ନ ଅଛି, ନ ନାହିଁ, ନ ଦୁଇଁଟି ଏକାସାଥିରେ, ନ ଦୁଇଁଟି ଉଭୟ ନୁହେଁ; ଏହା ଅଂଶରେ ଗଠିତ ନୁହେଁ, ନ ଅଂଶବିହୀନ; ଏହା ଅଖଣ୍ଡ ନୁହେଁ, ଆଉ ଭିନ୍ନ ମଧ୍ୟ ଅଟେ।
ଭିନ୍ନାଭିନ୍ନଂ ହ୍ଯନିର୍ଵାଚ୍ଯଂ ବନ୍ଧସଂସାରକାରକଂ । ଏକଂ ସ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଜ୍ଞାନାତ୍ ପ୍ରାପ୍ତଂ ନୈଵ ଚ କର୍ମ୍ମଭିଃ ।। ୩୭୭.
ଏହା ଭିନ୍ନ ଓ ଅଭିନ୍ନ ଦୁହେଁ, ଏହାକୁ କିଛି ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିହେବ ନାହିଁ, ଏହା ବନ୍ଧନ ଓ ସଂସାରର କାରଣ; ଏହି ଏକଟି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ଏହାକୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
ସର୍ଵାତ୍ମନା ହୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ସଂହାରଃ କାରଣାତ୍ମନାଂ । ବୁଦ୍ଧେଃ ସ୍ଥାନଂ ସୁଷୁପ୍ତଂ ସ୍ଯାତ୍ତଦ୍ଦ୍ଵଯସ୍ଯାଭିମାନଵାନ୍ ।। ୩୭୭.
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ବିଲୟ କାରଣ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ବୁଦ୍ଧିର ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ସୁସୁପ୍ତି, ଏହି ଦୁଇଟିରେ ଯିଏ ଅଭିମାନ କରେ, ସେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଜ୍ଞ ଆତ୍ମା ତ୍ରଯଞ୍ଚୈତତ୍ ମ୍କାରଃ ପ୍ରଣଵଃ ସ୍ମୃତଃ । ଅକାରଶ୍ଚ ଉକାରୋଽସୌ ମକାରୋ ହ୍ଯଯମେଵ ଚ ।। ୩୭୭.
ପ୍ରାଜ୍ଞ ଆତ୍ମା ଏହି ତ୍ରୟୀ; 'ମ' ଅକ୍ଷର ପ୍ରଣବ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; 'ଅ', 'ଉ', ଓ 'ମ' — ଏହିଏ ଏହାର ଅଂଶ।
ଅହଂ ସାକ୍ଷୀ ଚ ଚିନ୍ମାତ୍ରୋ ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନାଦିକସ୍ଯ ଚ । ନାଜ୍ଞାନଞ୍ଚୈଵ ତତ୍କାର୍ଯଂ ସଂସାରାଦିକବନ୍ଧନଂ ।। ୩୭୭.
ମୁଁ ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାର ସାକ୍ଷୀ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା; ଅଜ୍ଞାନ ଓ ତାହାର ଫଳ, ସଂସାର ଓ ବନ୍ଧନ ମୋର ନୁହେଁ।
ନିତ୍ଯଶୁଦ୍ଧବନ୍ଧମୁକ୍ତସତ୍ଯମାନନ୍ଦମଦ୍ଵଯଂ । ବ୍ରହ୍ମାହମସ୍ମ୍ଯହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଵିମୁକ୍ତ ଓଂ ।। ୩୭୭.
ମୁଁ ଚିରନ୍ତନ, ପବିତ୍ର, ବନ୍ଧା, ମୁକ୍ତ, ସତ୍ୟ, ଆନନ୍ଦମୟ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ମୁକ୍ତ — ଓଁ।
ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ସମାଧିର୍ବନ୍ଧଘାତକଃ । ଚିରମାନନ୍ଦକଂ ବ୍ରହ୍ମା ସତ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନମନନ୍ତକଂ ।। ୩୭୭.
ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଜ୍ଞାନ; ସମାଧି ବନ୍ଧନକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ; ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ଚିରକାଳ ଆନନ୍ଦ, ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନନ୍ତ।
ଅଯମାତ୍ମା ପରମ୍ବ୍ରହ୍ମ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ତ୍ଵମସୀତି ଚ । ଗୁରୁଣା ବୋଧିତୋ ଜୀଵୋ ହ୍ଯହଂ ବ୍ରହ୍ମସ୍ମି ଵାହ୍ଯତଃ ।। ୩୭୭.
ଏହି ଆତ୍ମା ହେଉଛି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ସେଇ ବ୍ରହ୍ମ — 'ତୁମେ ଏହି' ବୋଲି; ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇ, ଜୀବ ବାହ୍ୟରେ ବୁଝେ — 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ'।
ସୋଽସାଵାଦିତ୍ଯପୁରୁଷଃ ସୋଽସାଵହମଖଣ୍ଡ ଓଂ । ମୁଚ୍ଯତେଽସାରସଂସାରାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞୋ ବ୍ରହ୍ମ ତଦ୍ଭଵେତ୍ ।। ୩୭୭.
ସେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟପୁରୁଷ, ସେ ମୁଁ, ଅଖଣ୍ଡ — ଓଁ; ଅସାର ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇଯାଏ।