ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ସ୍ଫୁରଚ୍ଛୀକରସଂସ୍ପର୍ଶପ୍ରଭୂତେ ହିମଗାମିଭିଃ । ଧାରାଭିରଖିଲଂ ଵିଶ୍ଵମାପୂର୍ଯ୍ଯ ଭୁଵି ଚିନ୍ତଯେତ୍ ।। ୩୭୫.

ଝଲମଲ କରୁଥିବା ଶୀତ ଜଳର ସ୍ପର୍ଶରେ ପ୍ରବଳ ଧାରା ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀକୁ ଭରିଦେଉଛି, ସେହିପରି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭରିଯାଉଛି ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।

ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରାଚ୍ଚ ସଂକ୍ଷୋଭାଦ୍ଯାଵଦାଧାରମଣ୍ଡଲମ୍ । ସୁଷୁମ୍ନାନ୍ତର୍ଗତୋ ବୂତ୍ଵା ସଂପୂର୍ଣେନ୍ଦୁକୃତାଲଯଂ ।। ୩୭୫.

ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତଳ ଅଧାର ମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା, ସୁଷୁମ୍ନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଆଶ୍ରୟକୁ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ସଂପ୍ଲାଵ୍ଯ ହିମସଂସ୍ପର୍ଶ ତୋଯେନାମୃତମୂର୍ତ୍ତିନା । କ୍ଷୁତ୍ ପିପାସାକ୍ରମପ୍ରାଯସନ୍ତାପପରିପୀଡ଼ିତଃ ।। ୩୭୫.

ଶୀତ ଜଳର ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଅମୃତ ରୂପ ଜଳରେ ନିଜକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୋକ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ତୀବ୍ର ଦୁଃଖ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରେ, ସେଠି ସହିବା ଉଚିତ।

ଧାରଯେଦ୍ଵାରୁଣୀଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ଚାପ୍ଯତନ୍ତ୍ରିତଃ । ଵାରୁଣୀ ଧାରଣା ପ୍ରୋକ୍ତା ଐଶାନୀଧାରଣାଂ ଶ୍ରୃଷୁ ।। ୩୭୫.

ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାରୁଣୀକୁ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ବାରୁଣୀ ଧାରଣା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି — ଏବେ ଆଇଶାନୀ ଧାରଣା ଶୁଣ।

ଵ୍ଯୋଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମମଯେ ପଦ୍ମେ ପ୍ରାଣାପଣେ କ୍ଷଯଙ୍ଗତେ । ପ୍ରସାଦଂ ଚିନ୍ତଯେଦ୍ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯାଵଚ୍ଚିନ୍ତା କ୍ଷଯଂ ଗତା ।। ୩୭୫.

ବ୍ରହ୍ମ ମୟ ପଦ୍ମରେ, ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଶେଷ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ମହାଭାଵଞ୍ଚପେତ୍ ସର୍ଵ୍ଵଂ ତତୋ ଵ୍ଯାପକ ଈଶ୍ଵରଃ । ଅର୍ଦ୍ଧେନ୍ଦୁଂ ପରମଂ ଶାନ୍ତଂ ନିରାଭାସନ୍ନିରଞ୍ଜନଂ ।। ୩୭୫.

ସେ ମହାଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରି, ପରେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଈଶ୍ୱର, ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର, ପରମ ଶାନ୍ତି, ନିରାକାର ଓ ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ଅସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯମାଭାତି ତାଵତ୍ସର୍ଵଂ ଚରାଚରଂ । ଯାଵତ୍ ସ୍ଵସ୍ଯନ୍ଦରୂପନ୍ତୁ ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ଗୁରୁଵକ୍ତ୍ରତଃ ।। ୩୭୫.

ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ବସ୍ତୁ ନିଜର ସ୍ୱରୂପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଦେଖିନଥିଲେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମିଥ୍ୟାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ।

ଦୃଷ୍ଟେ ତସ୍ମିନ୍ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ଆବ୍ରହ୍ମ ସଚରାଚରଂ । ପ୍ରମାତୃମାନମେଯଞ୍ଚ ଧ୍ଯାନହୃତ୍ପଦ୍ମକଲ୍ପନଂ ।। ୩୭୫.

ଯେତେବେଳେ ସେହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ, ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ବସ୍ତୁ, ଜ୍ଞାତା, ମାପକ, ଜିନିଷ ଓ ହୃଦୟର ପଦ୍ମ ଧ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ କଳ୍ପିତ ହୁଏ।

ମାତୃମୋଦକଵତ୍ସର୍ଵଂ ଜପହୋମାର୍ଚନାଦିକଂ । ଵିଷ୍ଣୁମନ୍ତ୍ରେଣ ଵା କୁର୍ଯ୍ଯାଦମୃତାଂ ଧାରଣାଂ ଵଦେ ।। ୩୭୫.

ମାଆ ମୋଦକ ଦେଇଥିବା ପରି, ଜପ, ହୋମ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ; ମୁଁ ଅମୃତ ଧାରଣା କଥା କହୁଛି।

ସଂପୂର୍ଣେନ୍ଦୁନିଭଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ କମଲଂ ତନ୍ତ୍ରିମୁଷ୍ଟିଗଂ । ଶିରଃସ୍ଥଂ ଚିନ୍ତଯେତ୍ ଯତ୍ନାଚ୍ଛଶାଙ୍ଗାଯୁତଵର୍ଚସଂ ।। ୩୭୫.

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ପଦ୍ମକୁ, ତାଳୁ ଓ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଧରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ମୁଣ୍ଡର ଶିରୋଭାଗରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୋଲି ଅତି ଯତ୍ନରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।

ସମ୍ପୂର୍ଣମଣ୍ଡଲଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଶିଵକଲ୍ଲୋଲପୂର୍ଣିତଂ । ତଥା ହୃତ୍‌କମଲେ ଧ୍ଯାଯେତ୍ତନ୍ମଧ୍ଯେ ସ୍ଵତନୁଂ ସ୍ମରେତ୍ ୩୭୫.

ଆକାଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡଳ, ଶିବଙ୍କ ତରଙ୍ଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏପରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ହୃଦୟ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ମନେ ପକାଇବା ଉଚିତ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଯଦାତ୍ମମାତ୍ରଂ ନିର୍ଭାସଂ ସ୍ତିମିତୋଦଧିଵତ୍ ସ୍ଥିତଂ । ଚୈତନ୍ଯରୂପଵଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ତତ୍ ସମାଧିରିହୋଚ୍ଯତେ ।। ୩୭୬.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ମାତ୍ର ଜ୍ଵଳିଉଛି, ନିର୍ବିକାର ସମୁଦ୍ର ପରି ଶାନ୍ତ ଅଛି, ଚେତନାର ରୂପ ଧ୍ୟାନ — ଏହିଠାରେ ଏହାକୁ ସମାଧି କୁହାଯାଏ।

ଧ୍ଯାଯନ୍ମନଃ ସନ୍ନିଵେଶ୍ଯ ଯସ୍ତିଷ୍ଠେଦଚଲସ୍ଥିରଃ । ନିର୍ଵାତାନଲଵଦ୍ଯୋଗୀ ସମାଧିସ୍ଥଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ ।। ୩୭୬.

ଯିଏ ମନକୁ ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ଅଚଳ ଓ ଦୃଢ଼ ଅବସ୍ଥାରେ ରହେ, ବାତାସ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ସେଉଁଠି ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯୋଗୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ନ ଶ୍ରୃଣୋତି ନ ଚାଘ୍ରାତି ନ ପଶ୍ଯତି ନ ଵମ୍ଯତି । ନ ଚ ସପର୍ଶଂ ଵିଜାନାତି ନ ସଙ୍କଲ୍ପଯତେ ମନଃ ।। ୩୭୬.

ସେ କିଛି ଶୁଣେନି, ଘ୍ରାଣ କରେନି, ଦେଖେନି, କଥା କହେନି; ସ୍ପର୍ଶ ବୁଝେନି, ମନେ କୌଣସି ଭାବନା ଆସେନି।

ନ ଚାଭିମନ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିନ୍ନ ଚ ବୁଧ୍ଯତି କାଷ୍ଠଵତ୍ । ଏଵମୀଶ୍ଵରସଂଲୀନଃ ସମାଧିସ୍ଥଃ ସ ଗୀଯତେ ।। ୩୭୬.

ସେ କିଛି ଅଭିମାନ କରେନି, ଜାଗେନି, କାଠ ପରି ଅଚଳ ଅଛି; ଏଭଳି ଈଶ୍ୱରରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ସେ ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯଥା ଦୀପୋ ନିଵାତସ୍ଥୋ ନେଙ୍ଗତେ ସୋପମା ସ୍ମୃତା । ଧ୍ଯାଯତୋ ଵିଷ୍ଣୁମାତ୍ମାନଂ ସମାଧିସ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ ।। ୩୭୬.

ଯେପରି ଏକ ଦୀପ ବାତାସ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଶାନ୍ତ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଯୋଗୀ ଜଣେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଏପରି ଦୃଢ ରହିଥାଏ।

ଉପସର୍ଗାଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଦିଵ୍ଯାଃ ସିଦ୍ଧିପ୍ରସୂଚକାଃ । ପାତିତଃ ଶ୍ରାଵଣୋ ଧାତୁର୍ଦଶନସ୍ବାଙ୍ଗଵେଦନାଃ ।। ୩୭୬.

ଅଦ୍ଭୁତ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଲୌକିକ ଶକ୍ତି ଆସୁଥିବା ଚିହ୍ନ ମିଳେ; କାନରେ ଝଙ୍କାର ଶୁଣିବା, ଦେହ କମ୍ପିବା, ଦାନ୍ତ ଓ ଅଙ୍ଗରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।

ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତି ଚ ତଂ ଦେଵା ଭୋଗୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ଯୋଗିନଂ । ନୃପାଶ୍ଚ ପୃଥିଵୀଦାନୈର୍ଧନୈସ୍ଚ ସୁଧନାଧିପାଃ ।। ୩୭୬.

ଦେବତାମାନେ ଏହି ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଦେବୀୟ ସୁଖ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଧନୀ ମହାରାଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜମି ଓ ଧନ ଦେଇ ଆଗକୁ ଆସନ୍ତି।

ଵେଦାଦିସର୍ଵ୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଞ୍ଚ ସ୍ଵଯମେଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଅଭୀଷ୍ଟଛନ୍ଦୋଵିଷଯଂ କାଵ୍ଯଞ୍ଚାସ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୩୭୬.

ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ନିଜରେ ସ୍ଵତଃ ଉପଜି ଆସେ; ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କବିତା ଓ ଅନ୍ୟ କଥା ମଧ୍ୟ ନିଜରୁ ଉପଜିଥାଏ।

ରସାଯନାନି ଦିଵ୍ଯାନି ଦିଵ୍ଯାଶ୍ଚୌଷଧଯସ୍ତଥା । ସମସ୍ତାନି ଚ ଶିଲ୍ପାନି କଲାଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଵିନ୍ଦତି ।। ୩୭୬.

ସେ ଦିବ୍ୟ ରସ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧ, ସମସ୍ତ କଳା ଓ ଶିଳ୍ପ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦକ୍ଷତା ଅଧିକାର କରିଥାଏ।

ସୁରେନ୍ଦ୍ରକନ୍ଯା ଇତ୍ଯାଦ୍ଯା ଗୁଣାଶ୍ଚ ପ୍ରତିଭାଦଯଃ । ତୃଣଵତ୍ତାନ୍ତ୍ଯଜେଦ୍ ଯସ୍ତୁ ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତି ।। ୩୭୬.

ଦେବତାମାନଙ୍କର କନ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗୁଣ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ଏହାକୁ ତୃଣ ସମାନ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ଅଣିମାଦିଗୁଣୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଃ ଶିଷ୍ଯେ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରକାଶ୍ଯ ଚ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାନ୍ ଯଥେଚ୍ଛାତସ୍ତନୂନ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଲଯାତ୍ତତଃ ।। ୩୭୬.

ଅଣିମା ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତି ସହିତ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଗ ଭୋଗି, ପରେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ।

ତିଷ୍ଠେତ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନି ଵିଜ୍ଞାନ ଆନନ୍ଦେ ବ୍ରହ୍ମଣୀଶ୍ଵରେ । ମଲିନୋ ହି ଯଥାଦର୍ଶ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନାଯ ନ କ୍ଷମଃ ।। ୩୭୬.

ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ, ଜ୍ଞାନରେ, ଆନନ୍ଦରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାରେ ବସିଥାଏ; ଯେପରି ମଲିନ ଆଇନା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ, ତେଉଁପରି ଅଶୁଦ୍ଧ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ।

ସର୍ଵାଶ୍ରଯାନ୍ନିଜେ ଦେହେ ଦେହୀ ଵିନ୍ଦତି ଵେଦନାଂ । ଯୋଗଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ସର୍ଵ୍ଵେଷାଂ ଯୋଗାନ୍ନାପ୍ନୋତି ଵେଦନାଂ ।। ୩୭୬.

ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରୟ ଦ୍ୱାରା ଦେହୀ ନିଜ ଦେହରେ ଅନୁଭୂତି ପାଏ; କିନ୍ତୁ ଯୋଗରେ ଏକତା ହୋଇଥିବା ଲୋକ ସମସ୍ତ ଯୋଗରୁ କୌଣସି ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ।

ଆକାଶମେକଂ ହି ଯଥା ଘଟାଦିଷୁ ପୃଥଗ୍ ଭଵେତ୍ । ତଥାତ୍ମୈକୋ ହ୍ଯନେକେଷୁ ଜଲାଧାରେଷ୍ଵିଵାଂଶୁମାନ୍ ।। ୩୭୬.

ଏକ ଆକାଶ ଘଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଣ୍ଡାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏକ ଆତ୍ମା ଅନେକ ଜଳପାତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଅଛି।

ବ୍ରହ୍ମଖାନିଲତେଜାଂସି ଜଲଭୂକ୍ଷିତିଧାତଵଃ । ଇମେ ଲୋକା ଏଷ ଚାତ୍ମା ତସ୍ମାଚ୍ଚ ସଚରାଚରଂ ।। ୩୭୬.

ବ୍ରହ୍ମା, ଆକାଶ, ପବନ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ ଓ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ, ଏହି ଲୋକ, ଏହି ଆତ୍ମା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଏହାରୁ ଉପଜିଥାଏ।

ମୃଦ୍ଦଣ୍ଡ ଚକ୍ରସଂଯୋଗାତ୍ କୁମ୍ଭକାରୋ ଯଥା ଘଟଂ । କରୋତି ତୃଣମୃତ୍କାଷ୍ଠୈର୍ଗୃହଂ ଵା ଗୃହକାରକଃ ।। ୩୭୬.

ଏପରି ମାଟି, ଦଣ୍ଡ ଓ ଚକ୍ର ଯୋଗ କରି ଘଡ଼ କୁମ୍ଭକାର ତିଆରି କରେ, କିମ୍ବା ଘରକାର ତୃଣ, ମାଟି ଓ କାଠ ଦେଇ ଘର ତିଆରି କରେ।

କରଣାନ୍ଯେଵମାଦାଯ ତାସୁ ତାସ୍ଵିହ ଯୋନିଷୁ । ସୃଜତ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମୈଵ ସମ୍ଭୂଯ କରଣାନି ଚ ।। ୩୭୬.

ଏପରି ଯନ୍ତ୍ରପାତି ନେଇ ଏଠା ଏଠା ଜନ୍ମରେ, ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

କର୍ମଣାଦୋଷମୋହାଭ୍ଯାମିଚ୍ଛଯୈଵ ସ ବଧ୍ଯତେ । ଜ୍ଞାନାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ ଜୀଵୋ ଧର୍ମାଦ୍ ଯୋଗୀ ନ ରୋଗଭାକ୍ ।। ୩୭୬.

କର୍ମ, ଦୋଷ ଓ ମୋହ ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛାରେ ବାନ୍ଧିଯାଏ; ଜ୍ଞାନରେ ଜୀବ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଧର୍ମରେ ଯୋଗୀ ରୋଗରେ ପଡ଼ିନାହିଁ।