ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଧ୍ଯାଯେଜ୍ଜପେଚ୍ଚ ସତତମୋଙ୍କାରଂ ପରମକ୍ଷରଂ । ମନଃସ୍ଥିତ୍ଯର୍ଥମିଚ୍ଛନ୍ତି ସ୍ଥୂଲଧ୍ଯାନମନୁକ୍ରମାତ୍ ।। ୩୭୪.

ସଦା ଓଁକାର, ଯାହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବିନାଶୀ, ତାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଓ ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍। ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିବା ପାଇଁ, ଲୋକେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥୂଳ ଧ୍ୟାନ ଚାହାନ୍ତି।

ତଦ୍‌ଭୂତଂ ନିଶ୍ଚଲୀଭୂତଂ ଲଭେତ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମେଽପି ସଂସ୍ଥିତଂ । ନାଭିକନ୍ଦେ ସ୍ଥିତଂ ନାଲଂ ଦଶାଙ୍ଗୁଲସମାଯତଂ ।। ୩୭୪.

ଏହିପରି ଯାହା ଅଚଳ ହୋଇଯାଏ, ସେଠାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ନାଭିର ମୂଳରେ ଥିବା ତାଣ୍ଡି, ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା।

ନାଲେନାଷ୍ଟଦଲଂ ପଦ୍ମ ଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲଵିସ୍ତୃତଂ । ସକର୍ଣିକେ କେସରାଲେ ସୂର୍ଯ୍ଯସୋମାଗ୍ନିମଣ୍ଡଲଂ ।। ୩୭୪.

ସେଇ ତାଣ୍ଡିରୁ ଏକ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ପ୍ରସ୍ଥ ରହିଛି, ମଧ୍ୟରେ କର୍ଣ୍ଣିକା ଓ କେଶର ଅଛି, ଏହାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିର ମଣ୍ଡଳ ବିଦ୍ୟମାନ।

ଅଗ୍ନିମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ଶଙ୍ଖକ୍ରଗଦାଧରଃ । ପଦ୍ମୀ ଚତୁର୍ଭୁଜୋ ଵିଷ୍ଣୁରଥଵାଷ୍ଟଭୁଜୋ ହରିଃ ।। ୩୭୪.

ଅଗ୍ନିର ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା, ପଦ୍ମାସୀନ ଚତୁର୍ଭୁଜ ବା ଅଷ୍ଟଭୁଜ ହରି, ଅର୍ଥାତ୍ ବିଷ୍ଣୁ ବିରାଜିତ।

ଶାର୍ଙ୍ଗାକ୍ଷଵଲଯଧରଃ ପାଶାଙ୍କୁଶଧରଃ ପରଃ । ସ୍ଵର୍ଣବର୍ଣଃ ଶ୍ଵେତଵର୍ଣଃ ସଶ୍ରୀଵତ୍ସଃ ସକୌସ୍ତୁଭଃ ।। ୩୭୪.

ସେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ, ଚକ୍ର ଓ ବଳୟ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧରିଛନ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଅଳଙ୍କୃତ।

ଵନମାଲୀ ସ୍ଵର୍ଣହାରୀ ସ୍ଫୁରନ୍ମକରକୁଣ୍ଡଲଃ । ରତ୍ନୋଜ୍ଜଵଲକିରୀଟଶ୍ଚ ପୀତାମ୍ବରଧରୋ ମହାନ୍ ।। ୩୭୪.

ବନମାଳା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଚମକୁଥିବା ମକର କୁଣ୍ଡଳ ରହିଛି, ରତ୍ନରେ ଜ୍ୱଳମାନ ମୁକୁଟ ଓ ପୀତବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ମହାପ୍ରଭୁ।

ସର୍ଵ୍ଵାଭରଣଭୂଷାଢ୍ଯୋ ଵିତସ୍ତିର୍ଵା ଯଥେଚ୍ଛଯା । ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଯୋତିରାତ୍ମା ଵାସୁଦେଵୋ ଵିମୁକ୍ତ ଓଂ ।। ୩୭୪.

ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଏକ ବିତ୍ତ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାମତେ ଦେହର ଆକାର; 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଆତ୍ମା, ବାସୁଦେବ, ମୁକ୍ତ, ଓଁ'।

ଧ୍ଯାନାଚ୍ଛ୍ରାନ୍ତୋ ଜପେନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ ଜପାଚ୍ଛ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ଚିନ୍ତଯେତ୍ । ଜପଧ୍ଯାନାଦିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରସୀଦତି ।। ୩୭୪.

ଧ୍ୟାନରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍; ଜପରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯିଏ ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦୁହିଁରେ ଲିନ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ଜପଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵୈ ଯଜ୍ଞାଃ କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡ଼ଶୀଂ । ଜପିନଂ ନୋପସର୍ପନ୍ତି ଵ୍ଯାଧଯଶ୍ଚାଧଯୋ ଗ୍ରହାଃ ୩୭୪.

ଜପ ଯଜ୍ଞର ଯେତେ ଯଜ୍ଞ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ଜପର ଏକ ଷୋଡ଼ଶାଂଶ ପରିମାଣକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ହୁଏନି। ଯିଏ ଜପ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ରୋଗ, ଦୁଃଖ ଓ ଗ୍ରହଦୋଷ ନିକଟକୁ ଆସିପାରେନି।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଵାରଣା ମନସୋ ଧ୍ଯେଯେ ସଂସ୍ଥିତିର୍ଧ୍ଯାନଵଦ୍ ଦ୍ଵିଧା । ମୂର୍ତ୍ତାମୂର୍ତହରିଧ୍ଯାନମନୋଧାରଣତୋ ହରିଃ ।। ୩୭୫.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦୁଇପ୍ରକାର, ଯେପରି ଧ୍ୟାନ ଦୁଇପ୍ରକାର। ହରିଙ୍କୁ ଦେହୀ ଓ ନିରାକାର ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି।

ଯଦ୍ଵାହ୍ଯାଵସ୍ଥିତଂ ଲକ୍ଷଅଯଂ ତସ୍ମାନ୍ନ ଚଲତେ ମନଃ । ତାଵତ୍ କାଲଂ ପ୍ରଦେଶେଷୁ ଧାରଣା ମନସି ସ୍ଥିତିଃ ।। ୩୭୫.

ମନ ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ଚଳିତ ହୁଏନି, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଏତେ ସମୟ ରହିଥାଏ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଧାରଣା, ଅର୍ଥାତ୍ ମନର ନିଶ୍ଚଳତା କୁହାଯାଏ।

କାଲାଵଧି ପରିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଦେହେ ସଂସ୍ଥାପିତଂ ମନଃ । ନ ପ୍ରଚ୍ଯଵତି ଯଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯାଦ୍ଧାରଣା ସାଽଭିଧୀଯତେ ।। ୩୭୫.

ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନକୁ ଦେହରେ ରଖାଯାଏ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ଚଳିତ ହୁଏନି, ଏହାକୁ ଧାରଣା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଧାରଣା ଦ୍ଵାଦଶାଯାମା ଧ୍ଯାନଂ ଦ୍ଵାଦଶଧାରଣାଃ । ଧ୍ଯାନଂ ଦ୍ଵାଦଶକଂ ଯାଵତ୍ସମାଧିରଭିଧୀଯତେ ।। ୩୭୫.

ଧାରଣା ଦ୍ୱାଦଶ ମାପର, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାଦଶ ଧାରଣାର ସମାନ; ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ଧ୍ୟାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାହାକୁ ସମାଧି କୁହାଯାଏ।

ଧାରଣାଭ୍ଯାସଯୁକ୍ତାତ୍ମା ଯଦି ପ୍ରାଣୈର୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ । କୁଲୈକଵିଂଶମୁତ୍ତାର୍ଯ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଯ୍ଯାତି ପରମଂ ପଦଂ ।। ୩୭୫.

ଯଦି କେହି ଧାରଣା ଅଭ୍ୟାସରେ ଲିନ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପିଢ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ଯସ୍ମିନ୍ ଯସ୍ମିନ୍ ଭଵେଦଙ୍ଗେ ଯୋଗିନାଂ ଵ୍ଯାଧିସମ୍ଭଵଃ । ତତ୍ତଦଙ୍ଗଂ ଧିଯା ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଦାରଯେତ୍ତତ୍ତ୍ଵଧାରଣଂ ।। ୩୭୫.

ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗରେ ଯୋଗୀମାନେ ରୋଗ ଅନୁଭବନ୍ତି, ସେଠାରେ ମନକୁ ବ୍ୟାପି ଧାରଣ କରି, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଧାରଣା କରିବା ଉଚିତ୍।

ଆଗ୍ନେଯୀ ଵାରୁଣୀ ଚୈଵ ଐଶାନୀ ଚାମୃତାତ୍ମିକା । ସାଗ୍ନିଃ ଶିଖା ଫଡନ୍ତା ଚ ଵିଷ୍ଣୋଃ କାର୍ଯ୍ଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ ।। ୩୭୫.

ଅଗ୍ନିମୟୀ, ଜଳମୟୀ, ଈଶାନ ଓ ଅମୃତମୟୀ ରୂପ, ସହିତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଓ 'ଫଟ୍' ଅକ୍ଷର; ଏହା ସବୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।

ନାଡ଼ୀଭିର୍ଵିକଟଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଶୂଲାଗ୍ରଂ ଵେଧଯେଚ୍ଛୁଭମ୍ । ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାତ୍ କପାଲାନ୍ତଂ ରଶ୍ମିମଣ୍ଡଲମାଵୃତଂ ।। ୩୭୫.

ଦିବ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ନାରୀ ରୂପ ଦ୍ୱାରା, ଶୁଭ ତ୍ରିଶୂଳର ଟିପ୍ ପ୍ରବେଶ କରାଯିବା ଉଚିତ୍, ପାଦ ଆଙ୍ଗୁଠିଠାରୁ କପାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କିରଣର ମଣ୍ଡଳରେ ଆବୃତ।

ତିର୍ଯ୍ଯକ୍‌ଚାଧୋଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଭାଗେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯୋଽତୀଵ ତେଜସା । ଚିନ୍ତଯେତ୍ ସାଧ୍କେନ୍ଦ୍ରସ୍ତଂ ଯାଵତ୍ସର୍ଵଂ ମହାମୁନେ ।। ୩୭୫.

ତିନି ଦିଗରେ — ତଳ, ଉପର ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ — ଯେଉଁ ତୀବ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରବାହ ଚାଲିଯାଉଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମନରେ ଧାରଣ କରିବାକୁ, ହେ ମହାମୁନି, ସାଧକ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।

ଭସ୍ମୀଭୂତଂ ଶରୀରଂ ସ୍ଵନ୍ତତଶ୍ଚୈଵୋପସଂହରେତ୍ । ଶୀତଶ୍ଲେଷ୍ମାଦଯଃ ପାପଂ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ।। ୩୭୫.

ଦେହଟି ଏବେ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ସେଠାରୁ ସବୁକିଛି ନିଜ ମନରେ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୀତ, କଫ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷିତତାକୁ ନଶ୍ୱ କରିଦିଏ।

ଶିରୋ ଧୀରଞ୍ଚ କାରଞ୍ଚ କଣ୍ଠଂ ଚାଧୋମୁଖେ ସ୍ମରେତ୍ । ଧ୍ଯାଯେଦଚ୍ଛିନ୍ନଚିତ୍ତାତ୍ମା ଭୂଯୋ ଭୂତେନ ଚାତ୍ମନା ।। ୩୭୫.

ମୁଣ୍ଡ, ବୁଦ୍ଧି ଓ କଣ୍ଠ — ଏମାନେ ତଳକୁ ଅନୁମୁଖୀ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ମନରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଅଟୁଟ ମନ ଓ ଆତ୍ମା ସହିତ, ପୁନିପୁନି ଭାବିବା ଉଚିତ ଯେ, ନିଜର ମୂଳ ଆତ୍ମା ସହିତ ଏହି ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି।

ସ୍ଫୁରଚ୍ଛୀକରସଂସ୍ପର୍ଶପ୍ରଭୂତେ ହିମଗାମିଭିଃ । ଧାରାଭିରଖିଲଂ ଵିଶ୍ଵମାପୂର୍ଯ୍ଯ ଭୁଵି ଚିନ୍ତଯେତ୍ ।। ୩୭୫.

ଝଲମଲ କରୁଥିବା ଶୀତ ଜଳର ସ୍ପର୍ଶରେ ପ୍ରବଳ ଧାରା ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀକୁ ଭରିଦେଉଛି, ସେହିପରି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭରିଯାଉଛି ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।

ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରାଚ୍ଚ ସଂକ୍ଷୋଭାଦ୍ଯାଵଦାଧାରମଣ୍ଡଲମ୍ । ସୁଷୁମ୍ନାନ୍ତର୍ଗତୋ ବୂତ୍ଵା ସଂପୂର୍ଣେନ୍ଦୁକୃତାଲଯଂ ।। ୩୭୫.

ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତଳ ଅଧାର ମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା, ସୁଷୁମ୍ନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଆଶ୍ରୟକୁ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ସଂପ୍ଲାଵ୍ଯ ହିମସଂସ୍ପର୍ଶ ତୋଯେନାମୃତମୂର୍ତ୍ତିନା । କ୍ଷୁତ୍ ପିପାସାକ୍ରମପ୍ରାଯସନ୍ତାପପରିପୀଡ଼ିତଃ ।। ୩୭୫.

ଶୀତ ଜଳର ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଅମୃତ ରୂପ ଜଳରେ ନିଜକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୋକ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ତୀବ୍ର ଦୁଃଖ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରେ, ସେଠି ସହିବା ଉଚିତ।

ଧାରଯେଦ୍ଵାରୁଣୀଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ଚାପ୍ଯତନ୍ତ୍ରିତଃ । ଵାରୁଣୀ ଧାରଣା ପ୍ରୋକ୍ତା ଐଶାନୀଧାରଣାଂ ଶ୍ରୃଷୁ ।। ୩୭୫.

ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାରୁଣୀକୁ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ବାରୁଣୀ ଧାରଣା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି — ଏବେ ଆଇଶାନୀ ଧାରଣା ଶୁଣ।

ଵ୍ଯୋଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମମଯେ ପଦ୍ମେ ପ୍ରାଣାପଣେ କ୍ଷଯଙ୍ଗତେ । ପ୍ରସାଦଂ ଚିନ୍ତଯେଦ୍ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯାଵଚ୍ଚିନ୍ତା କ୍ଷଯଂ ଗତା ।। ୩୭୫.

ବ୍ରହ୍ମ ମୟ ପଦ୍ମରେ, ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଶେଷ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ମହାଭାଵଞ୍ଚପେତ୍ ସର୍ଵ୍ଵଂ ତତୋ ଵ୍ଯାପକ ଈଶ୍ଵରଃ । ଅର୍ଦ୍ଧେନ୍ଦୁଂ ପରମଂ ଶାନ୍ତଂ ନିରାଭାସନ୍ନିରଞ୍ଜନଂ ।। ୩୭୫.

ସେ ମହାଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରି, ପରେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଈଶ୍ୱର, ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର, ପରମ ଶାନ୍ତି, ନିରାକାର ଓ ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ଅସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯମାଭାତି ତାଵତ୍ସର୍ଵଂ ଚରାଚରଂ । ଯାଵତ୍ ସ୍ଵସ୍ଯନ୍ଦରୂପନ୍ତୁ ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ଗୁରୁଵକ୍ତ୍ରତଃ ।। ୩୭୫.

ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ବସ୍ତୁ ନିଜର ସ୍ୱରୂପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଦେଖିନଥିଲେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମିଥ୍ୟାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ।

ଦୃଷ୍ଟେ ତସ୍ମିନ୍ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ଆବ୍ରହ୍ମ ସଚରାଚରଂ । ପ୍ରମାତୃମାନମେଯଞ୍ଚ ଧ୍ଯାନହୃତ୍ପଦ୍ମକଲ୍ପନଂ ।। ୩୭୫.

ଯେତେବେଳେ ସେହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ, ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ବସ୍ତୁ, ଜ୍ଞାତା, ମାପକ, ଜିନିଷ ଓ ହୃଦୟର ପଦ୍ମ ଧ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ କଳ୍ପିତ ହୁଏ।

ମାତୃମୋଦକଵତ୍ସର୍ଵଂ ଜପହୋମାର୍ଚନାଦିକଂ । ଵିଷ୍ଣୁମନ୍ତ୍ରେଣ ଵା କୁର୍ଯ୍ଯାଦମୃତାଂ ଧାରଣାଂ ଵଦେ ।। ୩୭୫.

ମାଆ ମୋଦକ ଦେଇଥିବା ପରି, ଜପ, ହୋମ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ; ମୁଁ ଅମୃତ ଧାରଣା କଥା କହୁଛି।