ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଯଜ୍ଞାଦ୍ଯଂ କର୍ମ୍ମ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଯୋଗମତ୍ଯର୍ଥମଭ୍ଯସେତ୍ । ଵିକାରମୁକ୍ତମଵ୍ଯକ୍ତଂ ଭୋଗ୍ଯଭୋଗସମନ୍ଵିତଂ ।। ୩୭୪.

ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ଯୋଗକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ, ଅପ୍ରକଟ ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ଭୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ସହିତ ଅଛି।

ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଧୃଦଯେ ପୂର୍ଵଂ କ୍ରମାଦାଦୌ ଗୁଣତ୍ରଯଂ । ତମଃ ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ରଜସା ସତ୍ତ୍ଵେନ ଚ୍ଛାଦଯେଦ୍ରଜଃ ।। ୩୭୪.

ପ୍ରଥମେ ହୃଦୟରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ତିନି ଗୁଣ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ; ତମସକୁ ରଜସ ଦ୍ୱାରା ଢାକିବା, ଏବଂ ପରେ ରଜସକୁ ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଢାକିବା।

ଧ୍ଯାଯେତ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଲଂ ପୂର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣାଂ ରକ୍ତଂ ସିତଂ କ୍ରମାତ୍ । ସତ୍ତ୍ଵୋପାଧିଗୁଣାତୀତଃ ପୁରୁଷଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶକଃ ।। ୩୭୪.

ପ୍ରଥମେ ତିନିଟି ବୃତ୍ତ—କଳା, ଲାଲ, ଧଳା କ୍ରମକ୍ରମେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଉପରେ ଥିବା, ତିନି ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ପଞ୍ଚବିଂଶତି ପୁରୁଷ।

ଧ୍ଯେଯମେତଦଶୁଦ୍ଧଞ୍ଚ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶୁଦ୍ଧଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍ । ଐଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଂ ପଙ୍କଜଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପୁରୁଷୋପରି ସଂସ୍ଥିତଂ ।। ୩୭୪.

ଏହି ଅଶୁଦ୍ଧ ଧ୍ୟାନ ବିଷୟକୁ ଛାଡ଼ି, ଶୁଦ୍ଧ ବିଷୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ; ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ପଦ୍ମ, ପୁରୁଷ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଵିକଶିତଂ ସିତମ୍ । ନାଲମଷ୍ଟଙ୍ଗୁଲଂ ତସ୍ଯ ନାଭିକନ୍ଦସମୁଦ୍ଭ୍ଵଂ ।। ୩୭୪.

ଶୁଦ୍ଧ, ପ୍ରସ୍ତାରିତ ଏବଂ ଧଳା, ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଚଉଡ଼ା; ତାହାର ନାଳ ଅଷ୍ଟ ଆଙ୍ଗୁଳ, ନାଭି ମୂଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ପଦ୍ମପତ୍ରାଷ୍ଟକଂ ଜ୍ଞେଯମଣିମାଦିଗୁଣାଷ୍ଟକମ୍ । କର୍ଣିକାକେଶରଂ ନାଲଂ ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଭୁତ୍ତମମ୍ ।। ୩୭୪.

ପଦ୍ମର ଆଠଟି ପତ୍ର ଓ ଅଣିମା ଆଦି ଆଠଟି ଶକ୍ତି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ମଧ୍ୟଭାଗ, କେଶର ଓ ନାଳ—ଏହା ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ।

ଵିଷ୍ଣୁଧର୍ମ୍ମଶ୍ଚ ତତ୍କନ୍ଦମିତି ପଦ୍ମଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍ । ତଦ୍ଧର୍ମଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଂ ଶିଵୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯମଯଂ ପରଂ ।। ୩୭୪.

ଏହାର ମୂଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧର୍ମ; ଏଭଳି ପଦ୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ; ଏହାର ଧର୍ମ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ, ଶିବଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭରିତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।

ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପଦ୍ମାସନଂ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵଦୁଃଖାନ୍ତମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ତତ୍ପଦ୍ମକର୍ଣିକାମଧ୍ଯେ ଶୁଦ୍ଧଦୀପଶିଖାକୃତି ।। ୩୭୪.

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମାସନକୁ ବୁଝିଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଶେଷ ମିଳେ; ସେହି ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଦୀପଶିଖା ଆକୃତି ଅଛି।

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରମମଲଂ ଧ୍ଯାଯେଦୋଙ୍କାରମୀଶ୍ଵରଂ । କଦମ୍ଵଗୋଲକାକାରଂ ତାରଂ ରୂପମିଵ ସ୍ଥିତଂ ।। ୩୭୪.

ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣର ନିର୍ମଳ ଓଁକାର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; କଦମ୍ବ ଫଳ ପରି ଗୋଲାକାର, ଧ୍ୱନି ଆକୃତିରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଵା ରଶ୍ମିଜାଲେନ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସମନ୍ତତଃ । ପ୍ରଧାନଂ ପୁରୁଷାତୀତଂ ସ୍ଥିତଂ ପଦ୍ମସ୍ଥମୀଶ୍ଵରଂ ।। ୩୭୪.

ମନେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କିରଣର ଜାଲରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳତତ୍ତ୍ୱ, ପୁରୁଷକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ପଦ୍ମରେ ବିରାଜମାନ ଈଶ୍ୱର।

ଧ୍ଯାଯେଜ୍ଜପେଚ୍ଚ ସତତମୋଙ୍କାରଂ ପରମକ୍ଷରଂ । ମନଃସ୍ଥିତ୍ଯର୍ଥମିଚ୍ଛନ୍ତି ସ୍ଥୂଲଧ୍ଯାନମନୁକ୍ରମାତ୍ ।। ୩୭୪.

ସଦା ଓଁକାର, ଯାହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବିନାଶୀ, ତାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଓ ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍। ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିବା ପାଇଁ, ଲୋକେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥୂଳ ଧ୍ୟାନ ଚାହାନ୍ତି।

ତଦ୍‌ଭୂତଂ ନିଶ୍ଚଲୀଭୂତଂ ଲଭେତ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମେଽପି ସଂସ୍ଥିତଂ । ନାଭିକନ୍ଦେ ସ୍ଥିତଂ ନାଲଂ ଦଶାଙ୍ଗୁଲସମାଯତଂ ।। ୩୭୪.

ଏହିପରି ଯାହା ଅଚଳ ହୋଇଯାଏ, ସେଠାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ନାଭିର ମୂଳରେ ଥିବା ତାଣ୍ଡି, ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା।

ନାଲେନାଷ୍ଟଦଲଂ ପଦ୍ମ ଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲଵିସ୍ତୃତଂ । ସକର୍ଣିକେ କେସରାଲେ ସୂର୍ଯ୍ଯସୋମାଗ୍ନିମଣ୍ଡଲଂ ।। ୩୭୪.

ସେଇ ତାଣ୍ଡିରୁ ଏକ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ପ୍ରସ୍ଥ ରହିଛି, ମଧ୍ୟରେ କର୍ଣ୍ଣିକା ଓ କେଶର ଅଛି, ଏହାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିର ମଣ୍ଡଳ ବିଦ୍ୟମାନ।

ଅଗ୍ନିମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ଶଙ୍ଖକ୍ରଗଦାଧରଃ । ପଦ୍ମୀ ଚତୁର୍ଭୁଜୋ ଵିଷ୍ଣୁରଥଵାଷ୍ଟଭୁଜୋ ହରିଃ ।। ୩୭୪.

ଅଗ୍ନିର ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା, ପଦ୍ମାସୀନ ଚତୁର୍ଭୁଜ ବା ଅଷ୍ଟଭୁଜ ହରି, ଅର୍ଥାତ୍ ବିଷ୍ଣୁ ବିରାଜିତ।

ଶାର୍ଙ୍ଗାକ୍ଷଵଲଯଧରଃ ପାଶାଙ୍କୁଶଧରଃ ପରଃ । ସ୍ଵର୍ଣବର୍ଣଃ ଶ୍ଵେତଵର୍ଣଃ ସଶ୍ରୀଵତ୍ସଃ ସକୌସ୍ତୁଭଃ ।। ୩୭୪.

ସେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ, ଚକ୍ର ଓ ବଳୟ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧରିଛନ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଅଳଙ୍କୃତ।

ଵନମାଲୀ ସ୍ଵର୍ଣହାରୀ ସ୍ଫୁରନ୍ମକରକୁଣ୍ଡଲଃ । ରତ୍ନୋଜ୍ଜଵଲକିରୀଟଶ୍ଚ ପୀତାମ୍ବରଧରୋ ମହାନ୍ ।। ୩୭୪.

ବନମାଳା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଚମକୁଥିବା ମକର କୁଣ୍ଡଳ ରହିଛି, ରତ୍ନରେ ଜ୍ୱଳମାନ ମୁକୁଟ ଓ ପୀତବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ମହାପ୍ରଭୁ।

ସର୍ଵ୍ଵାଭରଣଭୂଷାଢ୍ଯୋ ଵିତସ୍ତିର୍ଵା ଯଥେଚ୍ଛଯା । ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଯୋତିରାତ୍ମା ଵାସୁଦେଵୋ ଵିମୁକ୍ତ ଓଂ ।। ୩୭୪.

ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଏକ ବିତ୍ତ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାମତେ ଦେହର ଆକାର; 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଆତ୍ମା, ବାସୁଦେବ, ମୁକ୍ତ, ଓଁ'।

ଧ୍ଯାନାଚ୍ଛ୍ରାନ୍ତୋ ଜପେନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ ଜପାଚ୍ଛ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ଚିନ୍ତଯେତ୍ । ଜପଧ୍ଯାନାଦିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରସୀଦତି ।। ୩୭୪.

ଧ୍ୟାନରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍; ଜପରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯିଏ ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦୁହିଁରେ ଲିନ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ଜପଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵୈ ଯଜ୍ଞାଃ କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡ଼ଶୀଂ । ଜପିନଂ ନୋପସର୍ପନ୍ତି ଵ୍ଯାଧଯଶ୍ଚାଧଯୋ ଗ୍ରହାଃ ୩୭୪.

ଜପ ଯଜ୍ଞର ଯେତେ ଯଜ୍ଞ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ଜପର ଏକ ଷୋଡ଼ଶାଂଶ ପରିମାଣକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ହୁଏନି। ଯିଏ ଜପ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ରୋଗ, ଦୁଃଖ ଓ ଗ୍ରହଦୋଷ ନିକଟକୁ ଆସିପାରେନି।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଵାରଣା ମନସୋ ଧ୍ଯେଯେ ସଂସ୍ଥିତିର୍ଧ୍ଯାନଵଦ୍ ଦ୍ଵିଧା । ମୂର୍ତ୍ତାମୂର୍ତହରିଧ୍ଯାନମନୋଧାରଣତୋ ହରିଃ ।। ୩୭୫.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦୁଇପ୍ରକାର, ଯେପରି ଧ୍ୟାନ ଦୁଇପ୍ରକାର। ହରିଙ୍କୁ ଦେହୀ ଓ ନିରାକାର ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି।

ଯଦ୍ଵାହ୍ଯାଵସ୍ଥିତଂ ଲକ୍ଷଅଯଂ ତସ୍ମାନ୍ନ ଚଲତେ ମନଃ । ତାଵତ୍ କାଲଂ ପ୍ରଦେଶେଷୁ ଧାରଣା ମନସି ସ୍ଥିତିଃ ।। ୩୭୫.

ମନ ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ଚଳିତ ହୁଏନି, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଏତେ ସମୟ ରହିଥାଏ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଧାରଣା, ଅର୍ଥାତ୍ ମନର ନିଶ୍ଚଳତା କୁହାଯାଏ।

କାଲାଵଧି ପରିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଦେହେ ସଂସ୍ଥାପିତଂ ମନଃ । ନ ପ୍ରଚ୍ଯଵତି ଯଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯାଦ୍ଧାରଣା ସାଽଭିଧୀଯତେ ।। ୩୭୫.

ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନକୁ ଦେହରେ ରଖାଯାଏ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ଚଳିତ ହୁଏନି, ଏହାକୁ ଧାରଣା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଧାରଣା ଦ୍ଵାଦଶାଯାମା ଧ୍ଯାନଂ ଦ୍ଵାଦଶଧାରଣାଃ । ଧ୍ଯାନଂ ଦ୍ଵାଦଶକଂ ଯାଵତ୍ସମାଧିରଭିଧୀଯତେ ।। ୩୭୫.

ଧାରଣା ଦ୍ୱାଦଶ ମାପର, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାଦଶ ଧାରଣାର ସମାନ; ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ଧ୍ୟାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାହାକୁ ସମାଧି କୁହାଯାଏ।

ଧାରଣାଭ୍ଯାସଯୁକ୍ତାତ୍ମା ଯଦି ପ୍ରାଣୈର୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ । କୁଲୈକଵିଂଶମୁତ୍ତାର୍ଯ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଯ୍ଯାତି ପରମଂ ପଦଂ ।। ୩୭୫.

ଯଦି କେହି ଧାରଣା ଅଭ୍ୟାସରେ ଲିନ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପିଢ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ଯସ୍ମିନ୍ ଯସ୍ମିନ୍ ଭଵେଦଙ୍ଗେ ଯୋଗିନାଂ ଵ୍ଯାଧିସମ୍ଭଵଃ । ତତ୍ତଦଙ୍ଗଂ ଧିଯା ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଦାରଯେତ୍ତତ୍ତ୍ଵଧାରଣଂ ।। ୩୭୫.

ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗରେ ଯୋଗୀମାନେ ରୋଗ ଅନୁଭବନ୍ତି, ସେଠାରେ ମନକୁ ବ୍ୟାପି ଧାରଣ କରି, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଧାରଣା କରିବା ଉଚିତ୍।

ଆଗ୍ନେଯୀ ଵାରୁଣୀ ଚୈଵ ଐଶାନୀ ଚାମୃତାତ୍ମିକା । ସାଗ୍ନିଃ ଶିଖା ଫଡନ୍ତା ଚ ଵିଷ୍ଣୋଃ କାର୍ଯ୍ଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ ।। ୩୭୫.

ଅଗ୍ନିମୟୀ, ଜଳମୟୀ, ଈଶାନ ଓ ଅମୃତମୟୀ ରୂପ, ସହିତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଓ 'ଫଟ୍' ଅକ୍ଷର; ଏହା ସବୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।

ନାଡ଼ୀଭିର୍ଵିକଟଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଶୂଲାଗ୍ରଂ ଵେଧଯେଚ୍ଛୁଭମ୍ । ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାତ୍ କପାଲାନ୍ତଂ ରଶ୍ମିମଣ୍ଡଲମାଵୃତଂ ।। ୩୭୫.

ଦିବ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ନାରୀ ରୂପ ଦ୍ୱାରା, ଶୁଭ ତ୍ରିଶୂଳର ଟିପ୍ ପ୍ରବେଶ କରାଯିବା ଉଚିତ୍, ପାଦ ଆଙ୍ଗୁଠିଠାରୁ କପାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କିରଣର ମଣ୍ଡଳରେ ଆବୃତ।

ତିର୍ଯ୍ଯକ୍‌ଚାଧୋଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଭାଗେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯୋଽତୀଵ ତେଜସା । ଚିନ୍ତଯେତ୍ ସାଧ୍କେନ୍ଦ୍ରସ୍ତଂ ଯାଵତ୍ସର୍ଵଂ ମହାମୁନେ ।। ୩୭୫.

ତିନି ଦିଗରେ — ତଳ, ଉପର ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ — ଯେଉଁ ତୀବ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରବାହ ଚାଲିଯାଉଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମନରେ ଧାରଣ କରିବାକୁ, ହେ ମହାମୁନି, ସାଧକ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।

ଭସ୍ମୀଭୂତଂ ଶରୀରଂ ସ୍ଵନ୍ତତଶ୍ଚୈଵୋପସଂହରେତ୍ । ଶୀତଶ୍ଲେଷ୍ମାଦଯଃ ପାପଂ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ।। ୩୭୫.

ଦେହଟି ଏବେ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ସେଠାରୁ ସବୁକିଛି ନିଜ ମନରେ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୀତ, କଫ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷିତତାକୁ ନଶ୍ୱ କରିଦିଏ।