ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଶରୀରଂ ରଥମିତ୍ଯାହୁରିନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯସ୍ଯ ଵାଜିନଃ । ମନଶ୍ଚ ସାରଥିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରାଣାଯାମଃ କଶଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୭୩.

ଦେହକୁ ରଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଘୋଡ଼ା, ମନ ହେଉଛି ସାରଥି, ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଚାବୁକ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।

ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯରଶ୍ମିଭ୍ଯାଂ ସାଯଯା ଵିଧୃତଂ ମନଃ । ଶନୈର୍ନିଶ୍ଚଲତାମେତି ପ୍ରାଣାଯାମୈକସଂହିତମ୍ ।। ୩୭୩.

ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ଧରି ରଖିଲେ, ଏହା ଦୀରେ-ଦୀରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ।

ଜଲବିନ୍ଦୁଂ [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php କୁଶାଗ୍ରେଣ] ମାସେ ମାସେ ପିବେତ୍ତୁ ଯଃ । ସଂଵତ୍ସରଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ପ୍ରାଣାଯାମଶ୍ଚ ତତ୍ସମଃ ।। ୩୭୩.

ଯିଏ ପ୍ରତିମାସରେ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ପାଣି କୁଶ ଶିରାରେ ନେଇ ପିଏ, ସେ ଶତବର୍ଷ ଓ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଜୀବନ୍ତ ରହେ; ଏହିପରି ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଫଳ ମିଳେ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପ୍ରସକ୍ତାନି ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵିଷଯୋଦଧୌ । ଆହୃତ୍ଯ ଯୋ ନିଗୃହ୍ଣାତି ପ୍ରତ୍ଯାହାରଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୭୩.

ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଯେତେବେଳେ ଭୋଗବସ୍ତୁର ସମୁଦ୍ରରେ ଲୀନ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଣି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ତାହାକୁ 'ପ୍ରତ୍ୟାହାର' କୁହାଯାଏ।

ଉଦ୍ଧରେଦାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ମଜ୍ଜମାନଂ ଯଥାମ୍ଭସି । ଭୋଗନଦ୍ଯତିଵେଗେନ ଜ୍ଞାନଵୃକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍ ।। ୩୭୩.

ଯେପରି ଜଳରେ ଡୁବୁଥିବାକୁ ନିଜେ ଉଠାଯାଏ, ସେପରି ଭୋଗର ନଦୀରେ ବହିଯାଉଥିବା ମନକୁ ଜ୍ଞାନର ବୃକ୍ଷର ଛାୟାରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେବା ଉଚିତ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଧ୍ଯୈ ଚିନ୍ତାଯାଂ ସ୍ମୃତୋ ଧାତୁର୍ଵିଷ୍ଣୁଚିନ୍ତା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଅନାକ୍ଷିପ୍ତେନ ମନସା ଧ୍ଯାନମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ।। ୩୭୪.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ଚିନ୍ତା; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପରେ ପୁନିପୁନି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ମନେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ 'ଧ୍ୟାନ' କୁହାଯାଏ।

ଆତ୍ମନଃ ସମନସ୍କସ୍ଯ ମୁକ୍ତାଶେଷୋପଧସ୍ଯ ଚ । ବ୍ରହ୍ମଚିନ୍ତାସମା ଶକ୍ତିର୍ଧ୍ଯାନଂ ନାମ ତଦୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୭୪.

ଯାହାର ମନ ଏକାଗ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ବାଧାରୁ ମୁକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମ ଚିନ୍ତା ସମାନ ଶକ୍ତି ଯାହାରେ ଅଛି, ତାହାକୁ 'ଧ୍ୟାନ' କୁହାଯାଏ।

ଧ୍ଯେଯାଲମ୍ବନସଂସ୍ଥସ୍ଯ ସଦୃଶପ୍ରତ୍ଯଯସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରତ୍ଯଯାନ୍ତରନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ଧ୍ଯାନମୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୭୪.

ଧ୍ୟାନର ବସ୍ତୁରେ ମନ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ ଓ ସେଇ ଚିନ୍ତା ଅନ୍ୟ ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ସେଇ ଚିନ୍ତାକୁ 'ଧ୍ୟାନ' କୁହାଯାଏ।

ଧ୍ଯେଯାଵସ୍ଥିତଚିତ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଦେଶେ ଯତ୍ର କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଧ୍ଯାନମେତତ୍ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ପ୍ରତ୍ଯଯସ୍ଯୈକଭାଵନା ।। ୩୭୪.

ଧ୍ୟାନ ବସ୍ତୁରେ ମନ ଯେଉଁଠି କିଛି ନିଶ୍ଚିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ଏହାକୁ ଏକମାତ୍ର ଚିନ୍ତାର ଧ୍ୟାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଏଵଂ ଧ୍ଯାନସମାଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଵଦେହଂ ଯଃ ପରିତ୍ଯଜତ୍ । କୁଲଂ ସ୍ଵଜନମିତ୍ରାଣି ସମୁଦ୍‌ଧୃତ୍ଯ ହରିର୍ଭଵେତ୍ ।। ୩୭୪.

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ଯିଏ ନିଜ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ନିଜ ପରିବାର, ବନ୍ଧୁ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଶେଷରେ ହରି ହୁଏ।

ଏଵଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତମର୍ଧଂ ଵା ଧ୍ଯାଯେଦ୍ ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧ୍ଯା ହରିଂ । ସୋପି ଯାଂ ଗତିମାପ୍ନୋତି ନ ତାଂ ସର୍ଵୈର୍ମହାମଖୈଃ ।। ୩୭୪.

ଏଭଳି ଯିଏ ଅର୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ହରିଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ଯେଉଁ ଗତି ପାଏ, ସେଠାକୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କେହି ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ।

ଧ୍ଯାତା ଧ୍ଯାନଂ ତଥା ଧ୍ଯେଯଂ ଯଚ୍ଚ ଧ୍ଯାନପ୍ରଯୋଜନଂ । ଏତଚ୍ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯୋଗଂ ଯୁଞ୍ଜୀତ ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ ।। ୩୭୪.

ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଧ୍ୟାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଧ୍ୟାନର ବିଷୟ ଏବଂ ଧ୍ୟାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ—ଏହି ଚାରିଟି କଥା ଭଲଭାବେ ବୁଝି, ଯିଏ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣେ ସେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଯୋଗାଭ୍ଯାସାଦ୍‌ଭଵେନ୍ମୁକ୍ତିରୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଞ୍ଚାଷ୍ଟଧା ମହତ୍ । ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯସମ୍ପନ୍ନଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ କ୍ଷମାନ୍ଵିତଃ ।। ୩୭୪.

ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, ଏବଂ ଏହା ସହିତ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ମହାଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ମିଳେ; ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଥାଏ।

ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଃ ସଦୋତ୍ସାହୀ ଧ୍ଯାତେତ୍ଥଂ ପୁରୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ । ମୂର୍ତାମୂର୍ତ୍ତଂ ପରମ୍ବ୍ରହ୍ମ ହରେର୍ଧ୍ଯାନଂ ହି ଚିନ୍ତନମ୍ ।। ୩୭୪.

ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭକ୍ତ ଏବଂ ସଦା ଉତ୍ସାହିତ, ସେ ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ହରିଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଅର୍ଥାତ୍ ଦେହୀ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେହୀ ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା।

ସକଲୋ ନିଷ୍କଲୋ ଜ୍ଞେଯଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରମୋ ହରିଃ । ଅଣିମାଦିଗୁଣୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଂ ମୁକ୍ତିର୍ଧ୍ଯାନପ୍ରଯୋଜନମ୍ ।। ୩୭୪.

ହରିଙ୍କୁ ଦେହସହିତ ଓ ଦେହବିହୀନ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ପରମେଶ୍ୱର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଧ୍ୟାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ମୋକ୍ଷ ଓ ଅଣିମା ଆଦି ଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତି।

ଫଲେନ ଯୋଜକୋ ଵିଷ୍ଣୁରତୋ ଧ୍ଯାଯେତ୍ ପରେଶ୍ଵରଂ । ଗଚ୍ଛଂସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ ସ୍ଵପନ୍ ଜାଗ୍ରଦୁନ୍ମିଷନ୍ନିମିଷନ୍ନପି ।। ୩୭୪.

ଫଳ ସହିତ ଯୋଗ ଘଟାଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ତେଣୁ ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ—ଚାଲିବା, ଦଢ଼ିଅଥିବା, ଶୋଇଥିବା, ଜାଗିଥିବା, ଆଖି ଖୋଲି କିମ୍ବା ବନ୍ଦ କରି ଯେଉଁଠି ଥିବି।

ଶୁଚିର୍ଵାପ୍ଯଶୁଚିର୍ଵାପି ଧ୍ଯାଯେତ୍ ସତତମୀଶ୍ଵରମ୍ । ସ୍ଵଦେହାଯତନସ୍ଯାନ୍ତେ ମନସି ସ୍ଥାପ୍ଯ କେଶଵମ୍ ।। ୩୭୪.

ଶୁଚି କିମ୍ବା ଅଶୁଚି ଯେଉଁଠି ହେଉ, ସଦା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ନିଜ ଦେହର ଅନ୍ତରେ, ମନରେ କେଶବଙ୍କୁ ବସାଇ ରଖିବା।

ହୃତ୍ପଦ୍ମପୀଠିକାମଧ୍ଯେ ଧ୍ଯାନଯୋଗେନ ପୂଜଯେତ୍ । ଧ୍ଯାନଯଜ୍ଞଃ ପରଃ ଶୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଦୋଷକ୍ଵିର୍ଜ୍ଜିତଃ ।। ୩୭୪.

ହୃଦୟର ପଦ୍ମାସନ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଧ୍ୟାନ ଯଜ୍ଞ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ।

ତେନେଷ୍ଟ୍ଵା ମୁକ୍ତିମାପ୍ନୋତି ଵାହ୍ଯଶୁଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ନାଧ୍ଵରୈଃ । ହିଂସାଦୋଷଵିମୁକ୍ତିତ୍ଵାଦ୍ଵିଶୁଦ୍ଧିଶ୍ଚିତ୍ତସାଧନଃ ।। ୩୭୪.

ଏହି ଧ୍ୟାନ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, ବାହ୍ୟ ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; କାରଣ ଏହିଠାରେ ହିଂସା ଦୋଷ ନାହିଁ, ମନ ଶୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା ହୁଏ।

ଧ୍ଯାନଯଜ୍ଞଃ ପରସ୍ତସ୍ମାଦପଵର୍ଗଫଲପ୍ରଦଃ । ତସ୍ମାଦଶୁଦ୍ଧଂ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ହ୍ଯନିତ୍ଯଂ ଵାହ୍ଯସାଧନଂ ।। ୩୭୪.

ଏହି ଧ୍ୟାନ ଯଜ୍ଞ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ମୁକ୍ତିର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ତେଣୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଅସ୍ଥାୟୀ ବାହ୍ୟ ଉପାୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।

ଯଜ୍ଞାଦ୍ଯଂ କର୍ମ୍ମ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଯୋଗମତ୍ଯର୍ଥମଭ୍ଯସେତ୍ । ଵିକାରମୁକ୍ତମଵ୍ଯକ୍ତଂ ଭୋଗ୍ଯଭୋଗସମନ୍ଵିତଂ ।। ୩୭୪.

ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ଯୋଗକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ, ଅପ୍ରକଟ ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ଭୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ସହିତ ଅଛି।

ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଧୃଦଯେ ପୂର୍ଵଂ କ୍ରମାଦାଦୌ ଗୁଣତ୍ରଯଂ । ତମଃ ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ରଜସା ସତ୍ତ୍ଵେନ ଚ୍ଛାଦଯେଦ୍ରଜଃ ।। ୩୭୪.

ପ୍ରଥମେ ହୃଦୟରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ତିନି ଗୁଣ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ; ତମସକୁ ରଜସ ଦ୍ୱାରା ଢାକିବା, ଏବଂ ପରେ ରଜସକୁ ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଢାକିବା।

ଧ୍ଯାଯେତ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଲଂ ପୂର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣାଂ ରକ୍ତଂ ସିତଂ କ୍ରମାତ୍ । ସତ୍ତ୍ଵୋପାଧିଗୁଣାତୀତଃ ପୁରୁଷଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶକଃ ।। ୩୭୪.

ପ୍ରଥମେ ତିନିଟି ବୃତ୍ତ—କଳା, ଲାଲ, ଧଳା କ୍ରମକ୍ରମେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଉପରେ ଥିବା, ତିନି ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ପଞ୍ଚବିଂଶତି ପୁରୁଷ।

ଧ୍ଯେଯମେତଦଶୁଦ୍ଧଞ୍ଚ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶୁଦ୍ଧଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍ । ଐଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଂ ପଙ୍କଜଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପୁରୁଷୋପରି ସଂସ୍ଥିତଂ ।। ୩୭୪.

ଏହି ଅଶୁଦ୍ଧ ଧ୍ୟାନ ବିଷୟକୁ ଛାଡ଼ି, ଶୁଦ୍ଧ ବିଷୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ; ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ପଦ୍ମ, ପୁରୁଷ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଵିକଶିତଂ ସିତମ୍ । ନାଲମଷ୍ଟଙ୍ଗୁଲଂ ତସ୍ଯ ନାଭିକନ୍ଦସମୁଦ୍ଭ୍ଵଂ ।। ୩୭୪.

ଶୁଦ୍ଧ, ପ୍ରସ୍ତାରିତ ଏବଂ ଧଳା, ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଚଉଡ଼ା; ତାହାର ନାଳ ଅଷ୍ଟ ଆଙ୍ଗୁଳ, ନାଭି ମୂଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ପଦ୍ମପତ୍ରାଷ୍ଟକଂ ଜ୍ଞେଯମଣିମାଦିଗୁଣାଷ୍ଟକମ୍ । କର୍ଣିକାକେଶରଂ ନାଲଂ ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଭୁତ୍ତମମ୍ ।। ୩୭୪.

ପଦ୍ମର ଆଠଟି ପତ୍ର ଓ ଅଣିମା ଆଦି ଆଠଟି ଶକ୍ତି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ମଧ୍ୟଭାଗ, କେଶର ଓ ନାଳ—ଏହା ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ।

ଵିଷ୍ଣୁଧର୍ମ୍ମଶ୍ଚ ତତ୍କନ୍ଦମିତି ପଦ୍ମଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍ । ତଦ୍ଧର୍ମଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଂ ଶିଵୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯମଯଂ ପରଂ ।। ୩୭୪.

ଏହାର ମୂଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧର୍ମ; ଏଭଳି ପଦ୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ; ଏହାର ଧର୍ମ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ, ଶିବଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭରିତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।

ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପଦ୍ମାସନଂ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵଦୁଃଖାନ୍ତମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ତତ୍ପଦ୍ମକର୍ଣିକାମଧ୍ଯେ ଶୁଦ୍ଧଦୀପଶିଖାକୃତି ।। ୩୭୪.

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମାସନକୁ ବୁଝିଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଶେଷ ମିଳେ; ସେହି ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଦୀପଶିଖା ଆକୃତି ଅଛି।

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରମମଲଂ ଧ୍ଯାଯେଦୋଙ୍କାରମୀଶ୍ଵରଂ । କଦମ୍ଵଗୋଲକାକାରଂ ତାରଂ ରୂପମିଵ ସ୍ଥିତଂ ।। ୩୭୪.

ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣର ନିର୍ମଳ ଓଁକାର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; କଦମ୍ବ ଫଳ ପରି ଗୋଲାକାର, ଧ୍ୱନି ଆକୃତିରେ ଅବସ୍ଥିତ।