ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ସଙ୍ଘାତଞ୍ଚ ସକାକୋଲଂ କୁଦ୍ମଲଂ ପୂତିମୃତ୍ତିକଂ । ଲୋହଶଙ୍କୁମୃଜୀଷଞ୍ଚ ପ୍ରଧାନଂ ଶାଲ୍ମଲୀଂ ନଦୀମ୍ ।। ୩୭୧.

ସଂଘାତ, ସକାକୋଳ, କୁଦ୍ମଳ, ପୂତିମୃତ୍ତିକା, ଲୋହଶଙ୍କୁ, ମୃଜୀଷ, ପ୍ରଧାନ ଶାଲ୍ମଳୀ ଓ ଏକ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ନରକମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ।

ନରକାନ୍ ଵିଦ୍ଧି କୋଟୀଶନାଗାନ୍ଵୈ ଘୋରଦର୍ଶନାନ୍ । ପାତ୍ଯନ୍ତେ ପାପକର୍ମ୍ମାଣ ଏକୈକସ୍ମିନ୍ବହୁଷ୍ଵପି ।। ୩୭୧.

ଏହି ନରକମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ କୋଟି, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର; ପାପ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହାର ଅନେକଟିରେ, କେବେ କେବେ ଏକାଧିକରେ ଏକାସାଥି ଛାଡ଼ାଯାନ୍ତି।

ମାର୍ଜାରୋଲୂକଗୋମାଯୁଗୃଧ୍ରାଦିଵଦନାଶ୍ଚ ତେ । ତୈଲଦ୍ରୋଣ୍ଯାଂ ନରଂ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଵାଲଯନ୍ତି ହୁତାଶନଂ ।। ୩୭୧.

ବିଲାଇ, ପেঁଚା, ଶିଆଳ, ଗୃଧ୍ର ଆଦିର ମୁହଁ ଥିବା ସେମାନେ ମଣିଷକୁ ତେଲର ଡେଗରେ ପକାଇ ତଳେ ଅଗ୍ନି ଜାଳନ୍ତି।

ଅମ୍ବରୀଷେଷୁ ଚୈଵାନ୍ଯାଂସ୍ତାମ୍ରପାତ୍ରେଷୁ ଚାପରାନ୍ । ଅଯଃପାତ୍ରେଷୁ ଚୈଵାନ୍ଯାନ୍ ବକହୁଵହ୍ନିକଣେଷୁ ଚ ।। ୩୭୧.

କେହି କେହି କଞ୍ଚା ଡେଗରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଲୋହାର ପାତ୍ରରେ, ଆଉ କେହି କଂସା ଡେଗ କିମ୍ବା ଜଳନ୍ତା ଅଂଗାରରେ ପକାଯାନ୍ତି।

ଶୂଲାଗ୍ରାରୋପିତାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ ନରକେଽପରେ । ତାଡ୍ଯନ୍ତେ ଚ କଶାଭିସ୍ତୁ ଭୋଜ୍ଯନ୍ତେ ଚାପ୍ଯଯୋଗୁଡ଼ାନ୍ ।। ୩୭୧.

କେହି କେହି ଶୂଳର ଟିପରେ ଚଢ଼ାଯାନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ନରକରେ କାଟାଯାନ୍ତି; କେହି କେହି କୋଡ଼ାରେ ପିଟାଯାନ୍ତି, ଆଉ କେହି କେହି ଲୋହାର ଠୁଣ୍ଡରେ ଖାଯାନ୍ତି।

ଯମଦୂତୈର୍ନରାଃ ପାଂଶୂନ୍ଵିଷ୍ଠାରକ୍ତକଫାଦିକାନ୍ । ତପ୍ତଂ ମଦ୍ଯଂ ପାଯଯନ୍ତି ପାଟଯନ୍ତି ପାଟଯନ୍ତି ପୁନର୍ନରାନ୍ ।। ୩୭୧.

ଯମଦୂତମାନେ ମଣିଷମାନେକୁ ମାଟି, ମଳ, ରକ୍ତ, କଫ ଓ ତାପି ମଦ୍ୟପାନ କରାନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଚିରି ଦେଉଛନ୍ତି।

ଯନ୍ତ୍ରେଷୁ ପୀଡଯନ୍ତି ସ୍ମ ଭକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଵାଯସାଦିଭିଃ । ତୈଲେନୋଷ୍ଣେନ ସିଚ୍ଯନ୍ତେ ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ ନୈକଧା ଶିରଃ ।। ୩୭୧.

ଯନ୍ତ୍ରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନ୍ତି, କାଉଁ ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଯାନ୍ତି; ତାପି ତେଲ ଢାଳି ଦିଅନ୍ତି, ମୁଣ୍ଡ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ କାଟାଯାଏ।

ହା ତାତେତି କ୍ରନ୍ଦମାନାଃ ସ୍ଵକନ୍ନନ୍ଦନ୍ତି କର୍ମ୍ମ ତେ । ମହାପାତକଜାନ୍ଘୋରାନ୍ନରକାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଗର୍ହିତାନ୍ ।। ୩୭୧.

'ହା ବାପା!' ବୋଲି କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ନିଜେ ଉପହାସ ହେଉଛନ୍ତି; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ନିନ୍ଦିତ ନରକକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।

କର୍ମ୍ମକ୍ଷଯାତ୍ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ମହାପାତକିନସ୍ତ୍ଵିହ । ମୃଗଶ୍ଵଶୂକରୋଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ବ୍ରହ୍ମହା ଯୋନିମୃଚ୍ଛତି ।। ୩୭୧.

କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ, ମହାପାପୀମାନେ ପୁଣି ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ଲୋକ ମୃଗ, ଘୋଡ଼ା, ଶୁଆର, ଉଠ ଆଦି ପଶୁର ଗର୍ଭରେ ପଡ଼ନ୍ତି।

ଖରପୁକ୍କଶମ୍ଲେଚ୍ଛାନାଂ ମଦ୍ଯପଃ ସ୍ଵର୍ଣହାର୍ଯ୍ଯଂପି । କୃମିକୀଟପତଙ୍ଗତ୍ଵଂ ଗୁରୁଗସ୍ତୃଣଗୁଲ୍ମତାଂ ।। ୩୭୧.

ଯେଉଁମାନେ କଠୋର, ଅବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଦେଶୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ସୁନା ଚୋରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନଃଜନ୍ମରେ କୀଟ, ପୋକା କିମ୍ବା ପତଙ୍ଗ ହେଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁଙ୍କର ଶୟନାସ୍ଥାନ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତୃଣ କିମ୍ବା ଝାଡ଼ି ହେଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମହା କ୍ଷଯରୋଗୀ ସ୍ଯାତ୍ ସୁରାପଃ ଶ୍ଯାଵଦନ୍ତକଃ । ସ୍ଵର୍ଣହାରୀ ତୁ କୁନଖୀ ଦୁଶ୍ଚର୍ମ୍ମା ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ ।। ୩୭୧.

ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ଷୟରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି; ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦାନ୍ତ କଳା ହୁଏ; ସୁନା ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ନଖ ବିକୃତ ଓ ଚର୍ମ ରୋଗ ହୁଏ; ଗୁରୁଙ୍କର ଶୟନାସ୍ଥାନ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି।

ଯୋ ଯେନ ସଂସ୍ପୃଶତ୍ଯେଷାଂ ସ ତଲ୍ଲିହ୍ଗୋଽଭିଜାଯତେ । ଅନ୍ନହର୍ତା ମାଯାଵୀ ସ୍ଯାମ୍ମୂକୋ ଵାଗପହାରକଃ ।। ୩୭୧.

ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁମାନେ ସଂସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଚିହ୍ନ ନେଇଥାନ୍ତି; ଅନ୍ନ ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ଠକେଇବାଳା କିମ୍ବା ଗୁଙ୍ଗା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର କଥା ଚୋରି କରୁଥିବା ହୁଏ।

ଧାନ୍ଯଂ ହୃତ୍ଵାଽତିରିକ୍ତାଙ୍ଗଃ ପିଶୁନଃ ପୂତିନାସିକଃ । ତୈଲହୃତ୍ତୈଲପାଯୀ ସ୍ଯାତ୍ ପୂତିଵକ୍ତ୍ରସ୍ତୁ ସୂଚକଃ ।। ୩୭୧.

ଧାନ୍ୟ ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ଅତିରିକ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି କିମ୍ବା ନାକ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ହୁଏ; ତେଲ ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ତେଲ ପିଇବାଳା ହୁଏ; ଗୁପ୍ତ କଥା ଖୋଲାସା କରୁଥିବା ଲୋକର ମୁହଁ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ହୁଏ।

ପରସ୍ଯ ଯୋଷିତଂ ହୃତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵମପହୃତ୍ଯ ଚ । ଅରଣ୍ଯେ ନିର୍ଜନେ ଦେଶେ ଜାଯତେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ ।। ୩୭୧.

ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ଏକାକୀ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଭାବେ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି।

ରତ୍ନହାରୀ ହୀନଜାତିର୍ଗନ୍ଧାନ୍ ଛୁଛୁନ୍ଦରୀ ଶୁଭାନ୍ । ପତ୍ରଂ ଶାକଂ ଶିଖୀ ହୃତ୍ଵା ମୁଖରୋ ଧାନ୍ଯହାରକଃ ।। ୩୭୧.

ମଣି ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ନିମ୍ନ ଜାତିରେ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି; ସୁଗନ୍ଧ ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ଚୁହି କୁନ୍ଦୁ ହୁଏ; ପତ୍ର କିମ୍ବା ଶାକ ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ମୟୂର ହୁଏ; ଧାନ୍ୟ ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ବହୁତ କଥା କହୁଥିବା ହୁଏ।

ଅଜଃ ପଶୁଂପଯଃ କାକୋ ଯାନମୁଷ୍ଟ୍ରଃ ଫଲଂ କପିଃ । ମଧୁ ଦଂଶଃ ଫଲଂ ଗୃଧ୍ରୋ ଗୃହକାକ ଉପସ୍କରଂ ।। ୩୭୧.

ଛାଗ ଗାଈ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁ ଚୋରି କରେ; କାଉ ଯାନ ଚୋରି କରେ; ବାନର ଫଳ ଚୋରି କରେ; ମଧୁମକ୍ଷୀ ମଧୁ ଚୋରି କରେ; ଗୃଧ୍ର ଫଳ ଚୋରି କରେ; ଘର କାଉ ଘର ସାମଗ୍ରୀ ଚୋରି କରେ।

ଶ୍ଵିତ୍ରୀ ଵସ୍ତ୍ରଂ ସାରସଞ୍ଚ ଝିଲ୍ଲୀ ଲଵଣହାରକଃ । ଉକ୍ତ ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକସ୍ତାପଃ ଶତ୍ରାଦ୍ଯୈରାଧିଭୌତିକଃ ।। ୩୭୧.

ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ୱିତ୍ର ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନେ ବସ୍ତ୍ର ଚୋରି କରିଥିଲେ; ସାରସ ଧାନ ଚୋରି କରେ; ଝିଙ୍କି ଲୁଣ ଚୋରି କରେ। ଏହି ଦୁଃଖକୁ 'ଅଧ୍ୟାତ୍ମିକ' କୁହାଯାଏ; ଶତ୍ରୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଦୁଃଖ 'ଅଧିଭୌତିକ'।

ଗ୍ରହାଗ୍ନିଦେଵପୀଡ଼ାଦ୍ଯୈରାଧିଦୈଵିକ ଈରିତଃ । ତ୍ରିଧା ତାପଂ ହି ସଂସାରଂ ଜ୍ଞାନଯୋଗାଦ୍ଵିନାଶଯେତ୍ ୩୭୧.

ଗ୍ରହ, ଅଗ୍ନି, ଦେବତା ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଦୁଃଖକୁ 'ଅଧିଦୈବିକ' କୁହାଯାଏ। ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖକୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ସଂସାରତାପମୁକ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଽଷ୍ଟାଙ୍ଗଯୋଗକଂ । ବ୍ରହ୍ମପ୍ରକାଶକଂ ଜ୍ଞାନଂ ଯୋଗସ୍ତତ୍ରୈକଚିତ୍ତତା ।। ୩୭୨.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ସଂସାରର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏବେ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ; ଯୋଗରେ ମନ ଏକାଗ୍ର ହୁଏ।

ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିନିରୋଧଶ୍ଯ ଜୀଵବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନୋଃ ପରଃ । ଅହିସା ସତ୍ଯମସ୍ତେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ଯାପରିଗ୍ରହୌ ।। ୩୭୨.

ମନର ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ହେଉଛି ଜୀବ ଓ ବ୍ରହ୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏକତା; ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଅଚୌର୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଲୋଭ ଏହାର ମୂଳ ନୀତି।

ଯମାଃ ପଞ୍ଚ ସ୍ମୃତା ଵିପ୍ର ନିଯମାଦ୍‌ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦାଃ । ଶୌଚଂ ସନ୍ତୋଷତପସୀ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯେଶ୍ଵରପୂଜନେ ।। ୩୭୨.

ଏହି ପାଞ୍ଚଟିକୁ 'ଯମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ମୁନିବର; ଏହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ଶୌଚ, ସନ୍ତୋଷ, ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଈଶ୍ୱର ପୂଜା ହେଉଛି 'ନିୟମ'।

ଭୂତାପୀଡ଼ା ହ୍ଯହିଂସା ସ୍ଯାଦହିଂସା ଧର୍ମ୍ମ ଉତ୍ତମଃ । ଯଥା ଗଜପଦେଽନ୍ଯାନି ପଦାନି ପଥଗାମିନାଂ ।। ୩୭୨.

ଭୂତମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି ନ ଦେବା ଅର୍ଥରେ ଅହିଂସା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ; ଯେପରି ହାତୀର ପାଦ ରାସ୍ତାରେ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନକୁ ଢାକିଦିଏ, ସେପରି।

ଏଵଂ ସର୍ଵମହିଂସାଯାଂ ଧର୍ମ୍ମାର୍ଥମଭିଧୀଯତେ । ଉଦ୍ଵେଗଜନନଂ ହିଂସା ସନ୍ତାପକରଣନ୍ତଥା ।। ୩୭୨.

ଏଭଳି ଅହିଂସା ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ; ହିଂସା ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ।

ରୁକ୍କୃତିଃ ଶୋନିତକୃତିଃ ପୈଶୁନ୍ଯକରଣନ୍ତଥା । ହିତସ୍ଯାତିନିଷେଧଶ୍ଚ ମର୍ମୋଦ୍‌ଘାଟନମେଵ ଚ ।। ୩୭୨.

ମାରିବା, ରକ୍ତପାତ କରିବା, ନିନ୍ଦା କରିବା, ଭଲ କଥାକୁ ଅତିରିକ୍ତ ରୋକିବା, ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗକୁ ଆଘାତ କରିବା—ଏହା ସବୁ ହିଂସା।

ସୁଖାପହ୍ନୁତିଃ ସଂରୋଧୋ ବଧୋ ଦଶଵିଧା ଚ ସା । ଯଦ୍‌ଭୂତହିତମତ୍ଯନ୍ତଂ ଵଚଃ ସତ୍ଯସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣଂ ।। ୩୭୨.

ଆନନ୍ଦ ଲୁଚେଇଦିଅ, ରୋକିଦିଅ, ବାନ୍ଧିଦିଅ—ଏହି ସବୁ ଦଶ ପ୍ରକାର ହିଂସା। ଯାହା ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ସୁପକାରୀ, ସେହି କଥା କହିବା ସତ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ।

ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରିଯଂ ବ୍ରୂଯାନ୍ନ ବ୍ରୂଯାତ୍ସତ୍ଯମପ୍ରିଯଂ । ପ୍ରିଯଞ୍ଚ ନାନୃତଂ ବ୍ରୂଯାଦେଷ ଧର୍ମ୍ମଃ ସନାତନଃ ।। ୩୭୨.

ସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ, ମଧୁର କଥା କହିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ କଠୋର ସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମିଥ୍ୟା ମଧୁର କଥା କହିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ—ଏହି ହେଉଛି ସନାତନ ଧର୍ମ।

ମୈଥୁନସ୍ଯ ପରିତ୍ଯାଗୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ଯନ୍ତଦଷ୍ଟଧା । ସ୍ମରଣାଂ କୀର୍ତ୍ତନଂ କେଲିଃ ପ୍ରେକ୍ଷଣଂ ଗୁହ୍ଯଭାଷଣଂ ।। ୩୭୨.

ମିଥୁନ ତ୍ୟାଗ କୁହାଯାଏ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଏହା ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର: ସ୍ମରଣ, କୀର୍ତ୍ତନ, ଖେଳ, ଦେଖିବା, ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବା—

ସଙ୍କଲ୍ପୋଽଧ୍ଯଵସାଯଶ୍ଚ କ୍ରିଯାନିର୍ଵୃତ୍ତିରେଵ ଚ । ଏତନ୍ମୈଥୁନମଷ୍ଟାଙ୍ଗଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ ।। ୩୭୨.

ଇଚ୍ଛା, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା—ଏହି ଅଠଟି ଅଂଶକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମିଳିତ ମିଳନର ଅଂଶ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ଯଂ କ୍ରିଯାମୂଲମନ୍ଯଥା ଵିଫଲା କ୍ରିଯା । ଵସିଷ୍ଠଞ୍ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ଶୁକ୍ରୋ ଦେଵାଚାର୍ଯ୍ଯଃ ପିତାମହଃ ।। ୩୭୨.

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ; ଏହା ଛାଡ଼ି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳଦାୟକ ହୁଏନାହିଁ। ବସିଷ୍ଠ, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଶୁକ୍ର, ଦେବଗୁରୁ ଓ ପିତାମହ—