ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଶରୀରମୁପରୁଧ୍ଯାଽଥ କୃତ୍‌ସ୍ନାନ୍ଦୋଷାନ୍ରୁଣଦ୍ଧି ଵୈ । ଛିନତ୍ତି ପ୍ରାଣସ୍ଥାନାନି ପୁନର୍ମର୍ମାଣି ଚୈଵ ହି ।। ୩୭୧.

ସେଠାରେ ଶରୀର ଅଟକିଯାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ନାଳ ଅବରୋଧ ହୁଏ; ପ୍ରାଣ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନ ଓ ମର୍ମବିନ୍ଦୁ ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ।

ଶୈତ୍ଯାତ୍ ପ୍ରକୁପିତୋ ଵାଯୁଶ୍ଛିଦ୍ରମନ୍ଵିଷ୍ଯତେ ତତଃ । ଦ୍ଵେ ନେତ୍ରେ ଦ୍ଵୌ ତଥା କର୍ଣୌ ଦ୍ଵୌ ତୁ ନାସାପୁଟୌ ତଥା ।। ୩୭୧.

ଥଣ୍ଡାରେ ବାୟୁ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଏକ ଚିହ୍ନ ଖୋଜେ; ଏହିପରି, ଦୁଇଟି ଆଖି, ଦୁଇଟି କାନ, ଦୁଇଟି ନାକର ଛିଦ୍ର—

ଊଦ୍‌ଧ୍ଵନ୍ତୁ ସପ୍ତ ଚ୍ଛିଦ୍ରାଣି ଅଷ୍ଟମଂ ଵଦନଂ ତଥା । ଏତୈଃ ପ୍ରାଣୋ ଵିନିର୍ଯାତି ପ୍ରାଯଶଃ ଶୁଭକର୍ମଣଂ ।। ୩୭୧.

ଉପରେ ସାତଟି ଛିଦ୍ର ଅଛି, ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି ମୁଁହ; ଏହି ସବୁ ମାଧ୍ୟମରେ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ସାଧାରଣତଃ ବାହାରିଯାଏ।

ଅଧଃ ପାଯୁରୁପସ୍ଥଞ୍ଚ ଅନେନାଶୁଭକାରିଣାଂ । ମୂର୍ଦ୍ଧାନଂ ଯୋଗିନୋ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଜୀଵୋ ଯାତ୍ଯଥ ଚେଚ୍ଛଯା ।। ୩୭୧.

ତଳେ ପାୟୁ ଓ ଉପସ୍ଥ ଦ୍ୱାରା ପାପୀମାନେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ନ୍ତି; ଯୋଗୀମାନେ ମୁଣ୍ଡର ଚୂଡ଼ା ଭେଦି ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ଜୀବ ଛାଡ଼ନ୍ତି।

ଅନ୍ତକାଲେ ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରାଣେଽପାନମୁପସ୍ଥିତେ । ତମସା ସଂଵୃତେ ଜ୍ଞାନେ ସଂଵୃତେଷୁ ଚ ମର୍ମ୍ମସୁ ।। ୩୭୧.

ଅନ୍ତିମ ବେଳେ, ଅପାନବାୟୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାବେଳେ, ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଏ ଏବଂ ମର୍ମବିନ୍ଦୁ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ—

ସ ଜୀଵୋ ନାଭ୍ଯଧିଷ୍ଠାନଶ୍ଚାଲ୍ଯତେ ମାତରିଶ୍ଵନା । ବାଧ୍ଯମାଣଶ୍ଚାନଯତେ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗାଃ ପ୍ରାଣଵୃତ୍ତିକାଃ ।। ୩୭୧.

ସେତେବେଳେ ଜୀବ ନାଭି ଉପରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ; ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏହା ଆଠ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣ କ୍ରିୟାକୁ ନେଇଯାଏ।

ଚ୍ଯଵନ୍ତଂ ଜାଯମାନଂ ଵା ପ୍ରଵିଶନ୍ତଞ୍ଚ ଯୋନିଷୁ । ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ଚ ତଂ ସିଦ୍ଧା ଦେଵା ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୩୭୧.

ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେହି ଜୀବକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପଡ଼ୁଛି, ଜନ୍ମ ନେଉଛି କିମ୍ବା ଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି।

ଗୃହ୍ଣାତି ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ ଯୋଗେ ଶରୀରଞ୍ଚାତିଵାହିକମ୍ । ଆକାଶଵାଯୁତେଜାଂସି ଵିଗ୍ରହାଦୂଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଗାମିନଃ ।। ୩୭୧.

ସେହି କ୍ଷଣରେ, ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଜୀବ ଆକାଶ, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରକୁ ଧାରଣ କରେ, ଯାହା ସ୍ଥୂଳ ଦେହରୁ ଉପରକୁ ଯାଏ।

ଜଲଂ ମହୀ ଚ ପଞ୍ଚତ୍ଵମାପନ୍ନଃ ପୁରୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ । ଆତିଵାହିକଦେହନ୍ତୁ ଯମଦୂତା ନଯନ୍ତି ତଂ ।। ୩୭୧.

ଯେତେବେଳେ ଜଳ ଓ ମାଟି ଗଳିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମଣିଷ ମୃତ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; ତାପରେ ଯମଦୂତମାନେ ସେଉଁଠି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।

ଯାମ୍ଯଂ ମାର୍ଗଂ ମହାଘୋରଂ ଷଡ଼ଶୀତିସହସ୍ରକମ୍ । ଅନ୍ନୋଦକଂ ନୀଯମାନୋ ବାନ୍ଧଵୈର୍ଦତ୍ତମଶ୍ନୁତେ ।। ୩୭୧.

ସେ ଯମଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ପଥରେ ଯାଏ, ଯାହା ଛଅଠିଆଁ ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂର; ଏହି ମାର୍ଗରେ, ବାନ୍ଧବମାନେ ଦେଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ସେ ଭୋଗ କରେ।

ଯମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯମୋକ୍ତେନ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତେନ ଚେରିତାନ୍ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନରକାନ୍ରୌଦ୍ରାନ୍ଧର୍ମୀ ଶୁଭପଥୈର୍ଦିଵମ୍ ।। ୩୭୧.

ଯମଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ଯମଙ୍କ କହିଥିବା ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ କର୍ମ ଦେଖି, ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ କିମ୍ବା ଧର୍ମମାର୍ଗରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।

ଭୁଜ୍ଯନ୍ତେ ପାପିଭିର୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ନରକାଂସ୍ତାଶ୍ଚ ଯାତନାଃ । ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିରେଵାଧଃ କ୍ଷିତେର୍ନରକକୋଟଯଃ ।। ୩୭୧.

ପାପୀମାନେ ଯେଉଁ ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେଇ ନରକ ଓ ସେଥିରେ ଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣାଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ପୃଥିବୀର ତଳେ ସଠିକ୍ ଅଠାଇଶ କୋଟି ନରକ ଅଛି।

ସପ୍ତମସ୍ଯ ତଲସ୍ଯାନ୍ତେ ଘୋରେ ତମସି ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଘୋରାଖ୍ଯା ପ୍ରଥମା କୋଟିଃ ସୁଘୋରା ତଦଧଃ ସ୍ଥିତା ।। ୩୭୧.

ସପ୍ତମ ତଳର ଶେଷରେ, ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ, 'ଭୟଙ୍କର' ନାମକ ପ୍ରଥମ କୋଟି ଅଛି; ଏହାଠାରୁ ତଳେ 'ଅତି ଭୟଙ୍କର' ଅଛି।

ଅତିଘୋରା ମହାଘୋରା ଘୋରରୂପା ଚ ପଞ୍ଚମୀ । ଷଷ୍ଠୀ ତରଲତାରାଖ୍ଯା ସପ୍ତମୀ ଚ ଭଯାନକା ।। ୩୭୧.

'ଅତି ଭୟଙ୍କର', 'ମହାଭୟଙ୍କର', 'ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି' ଏହି ତିନିଟି ପରେ ଅଛି; ଛଠଠି 'ତରଳ ତାରା' ଓ ସପ୍ତମଟି 'ଭୟାନକ'।

ଭଯୋତ୍କଟା କାଲରାତ୍ରୀ ମହାଚଣ୍ଡା ଚ ଚଣ୍ଡଯା । କୋଲାହଲା ପ୍ରଚଣ୍ଡାଖ୍ଯା ପଦ୍ମା ନରକନାଯିକା ।। ୩୭୧.

'ଭୟ ଉତ୍କଟ', 'କାଳରାତ୍ରି', 'ମହାଚଣ୍ଡା', 'ଚଣ୍ଡା', 'କୋଳାହଳ', 'ପ୍ରଚଣ୍ଡ', ଏବଂ ନରକମାନଙ୍କର ନାୟିକା 'ପଦ୍ମା' ପରେ ଅଛନ୍ତି।

ପଦ୍ମାଵତୀ ଭୀଷଣା ଚ ଭୀମା ଚୈଵ କରାଲିକା । ଵିକରାଲା ମହାଵଜ୍ରା ତ୍ରିକୋଣା ପଞ୍ଚକୋଣିକା ।। ୩୭୧.

'ପଦ୍ମାବତୀ', 'ଭୀଷଣ', 'ଭୀମା', 'କରାଳିକା', 'ବିକରାଳ', 'ମହାବଜ୍ର', 'ତ୍ରିକୋଣ', ଓ 'ପଞ୍ଚକୋଣିକା' ପରେ ଅଛନ୍ତି।

ସୁଦୀର୍ଖଘା ଵର୍ତୁଲା ସପ୍ତଭୂମା ଚୈଵ ସୁଭୂମିକା । ଦୀପ୍ତମାଯାଽଷ୍ଟାଵିଂଶତଯଃ କୋଟଯଃ ପାପିଦୁଃଶଦାଃ ।। ୩୭୧.

'ସୁଦୀର୍ଘ', 'ବୃତ୍ତାକାର', 'ସପ୍ତଭୂମି', 'ସୁଭୂମିକା' ଏବଂ ଏହି ସବୁ ମାୟାର ଆଲୋକରେ ଅଠାଇଶ କୋଟି ଦୁଷ୍ଟ ପାପୀମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ନରକ।

ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିକୋଟୀନାଂ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଚ ନାଯକାଃ । ରୌରଵାଦ୍ଯାଃ ଶତଞ୍ଚୈକଂ ଚତ୍ଵାରିଂଶଚ୍ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ।। ୩୭୧.

ଏହି ଅଠାଇଶ କୋଟି ନରକର ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ପାଞ୍ଚଟି ନାୟକ ଅଛନ୍ତି; ରୌରବ ଆଦି ମିଶି ଏମିତି ଏକଶଏ ଚଉଵାଳିଶି ଅଛନ୍ତି।

ତାମିଶ୍ରମନ୍ଘତାମିଶ୍ରଂ ମହାରୌରଵରୌରଵୌ । ଅସିପତ୍ରଂ ଵନଞ୍ଚୈଵ ଲୋହଭାରଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୭୧.

ତାମିଶ୍ର, ଅନ୍ଧତାମିଶ୍ର, ମହାରୌରବ, ରୌରବ, ଅସିପତ୍ର ଜଙ୍ଗଲ, ଏବଂ ଲୋହଭାର ଏହି ନରକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ନରକଂ କାଲସୂତ୍ରଞ୍ଚ ମହାନରକମେଵ ଚ । ସଞ୍ଜୀଵନଂ ମହାଵୀଚି ତପନଂ ସମ୍ପ୍ରତାପନଂ ।। ୩୭୧.

କାଳସୂତ୍ର, ମହାନରକ, ସଞ୍ଜୀବନ, ମହାବୀଚି, ତାପନ, ସମ୍ପ୍ରତାପନ ନାମକ ନରକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ସଙ୍ଘାତଞ୍ଚ ସକାକୋଲଂ କୁଦ୍ମଲଂ ପୂତିମୃତ୍ତିକଂ । ଲୋହଶଙ୍କୁମୃଜୀଷଞ୍ଚ ପ୍ରଧାନଂ ଶାଲ୍ମଲୀଂ ନଦୀମ୍ ।। ୩୭୧.

ସଂଘାତ, ସକାକୋଳ, କୁଦ୍ମଳ, ପୂତିମୃତ୍ତିକା, ଲୋହଶଙ୍କୁ, ମୃଜୀଷ, ପ୍ରଧାନ ଶାଲ୍ମଳୀ ଓ ଏକ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ନରକମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ।

ନରକାନ୍ ଵିଦ୍ଧି କୋଟୀଶନାଗାନ୍ଵୈ ଘୋରଦର୍ଶନାନ୍ । ପାତ୍ଯନ୍ତେ ପାପକର୍ମ୍ମାଣ ଏକୈକସ୍ମିନ୍ବହୁଷ୍ଵପି ।। ୩୭୧.

ଏହି ନରକମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ କୋଟି, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର; ପାପ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହାର ଅନେକଟିରେ, କେବେ କେବେ ଏକାଧିକରେ ଏକାସାଥି ଛାଡ଼ାଯାନ୍ତି।

ମାର୍ଜାରୋଲୂକଗୋମାଯୁଗୃଧ୍ରାଦିଵଦନାଶ୍ଚ ତେ । ତୈଲଦ୍ରୋଣ୍ଯାଂ ନରଂ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଵାଲଯନ୍ତି ହୁତାଶନଂ ।। ୩୭୧.

ବିଲାଇ, ପেঁଚା, ଶିଆଳ, ଗୃଧ୍ର ଆଦିର ମୁହଁ ଥିବା ସେମାନେ ମଣିଷକୁ ତେଲର ଡେଗରେ ପକାଇ ତଳେ ଅଗ୍ନି ଜାଳନ୍ତି।

ଅମ୍ବରୀଷେଷୁ ଚୈଵାନ୍ଯାଂସ୍ତାମ୍ରପାତ୍ରେଷୁ ଚାପରାନ୍ । ଅଯଃପାତ୍ରେଷୁ ଚୈଵାନ୍ଯାନ୍ ବକହୁଵହ୍ନିକଣେଷୁ ଚ ।। ୩୭୧.

କେହି କେହି କଞ୍ଚା ଡେଗରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଲୋହାର ପାତ୍ରରେ, ଆଉ କେହି କଂସା ଡେଗ କିମ୍ବା ଜଳନ୍ତା ଅଂଗାରରେ ପକାଯାନ୍ତି।

ଶୂଲାଗ୍ରାରୋପିତାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ ନରକେଽପରେ । ତାଡ୍ଯନ୍ତେ ଚ କଶାଭିସ୍ତୁ ଭୋଜ୍ଯନ୍ତେ ଚାପ୍ଯଯୋଗୁଡ଼ାନ୍ ।। ୩୭୧.

କେହି କେହି ଶୂଳର ଟିପରେ ଚଢ଼ାଯାନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ନରକରେ କାଟାଯାନ୍ତି; କେହି କେହି କୋଡ଼ାରେ ପିଟାଯାନ୍ତି, ଆଉ କେହି କେହି ଲୋହାର ଠୁଣ୍ଡରେ ଖାଯାନ୍ତି।

ଯମଦୂତୈର୍ନରାଃ ପାଂଶୂନ୍ଵିଷ୍ଠାରକ୍ତକଫାଦିକାନ୍ । ତପ୍ତଂ ମଦ୍ଯଂ ପାଯଯନ୍ତି ପାଟଯନ୍ତି ପାଟଯନ୍ତି ପୁନର୍ନରାନ୍ ।। ୩୭୧.

ଯମଦୂତମାନେ ମଣିଷମାନେକୁ ମାଟି, ମଳ, ରକ୍ତ, କଫ ଓ ତାପି ମଦ୍ୟପାନ କରାନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଚିରି ଦେଉଛନ୍ତି।

ଯନ୍ତ୍ରେଷୁ ପୀଡଯନ୍ତି ସ୍ମ ଭକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଵାଯସାଦିଭିଃ । ତୈଲେନୋଷ୍ଣେନ ସିଚ୍ଯନ୍ତେ ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ ନୈକଧା ଶିରଃ ।। ୩୭୧.

ଯନ୍ତ୍ରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନ୍ତି, କାଉଁ ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଯାନ୍ତି; ତାପି ତେଲ ଢାଳି ଦିଅନ୍ତି, ମୁଣ୍ଡ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ କାଟାଯାଏ।

ହା ତାତେତି କ୍ରନ୍ଦମାନାଃ ସ୍ଵକନ୍ନନ୍ଦନ୍ତି କର୍ମ୍ମ ତେ । ମହାପାତକଜାନ୍ଘୋରାନ୍ନରକାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଗର୍ହିତାନ୍ ।। ୩୭୧.

'ହା ବାପା!' ବୋଲି କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ନିଜେ ଉପହାସ ହେଉଛନ୍ତି; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ନିନ୍ଦିତ ନରକକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।

କର୍ମ୍ମକ୍ଷଯାତ୍ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ମହାପାତକିନସ୍ତ୍ଵିହ । ମୃଗଶ୍ଵଶୂକରୋଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ବ୍ରହ୍ମହା ଯୋନିମୃଚ୍ଛତି ।। ୩୭୧.

କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ, ମହାପାପୀମାନେ ପୁଣି ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ଲୋକ ମୃଗ, ଘୋଡ଼ା, ଶୁଆର, ଉଠ ଆଦି ପଶୁର ଗର୍ଭରେ ପଡ଼ନ୍ତି।