ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ମୃଗଃ ଶଶୋଽଥ ଵୃଷଭଃ କୂର୍ମ୍ମୋ ହଂସସ୍ତତୋ ବହିଃ। ପୃଶ୍ନିଗର୍ଭଃ କୁମୁଦାଦ୍ଯା ଦ୍ଵାରପାଲା ଦ୍ଵଯଂ ଦ୍ଵଯମ୍

ମୃଗ, ଶଶ, ତାପରେ ବୃଷ, କୁର୍ମ, ହଂସ ଏବଂ ବାହାରେ; ପୃଶ୍ନିଗର୍ଭ, କୁମୁଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଦୁଇ ଯୁଗଳ ଦ୍ବାରପାଳ।

ପୂର୍ଵ୍ଵାଦ୍ଯୁତ୍ତରଦ୍ଵାରାନ୍ତଂ ହରିଂ ନତ୍ଵା ବଲିଂ ବହିଃ। ଵିଷ୍ଣୁପାର୍ଷଦେଭ୍ଯୋ ନମୋ ବଲିପୀଠେ ବଲିଂ ଦଦେତ୍

ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦ୍ବାରରେ ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ବାହାରେ ବଳି ଦେବା; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାର୍ଷଦମାନେକୁ ନମସ୍କାର, ବଳିପୀଠରେ ବଳି ଦେବା।

ଵିଶ୍ଵାଯ ଵିଶ୍ଵକ୍ସେନାତ୍ମନେ ଈଶାନକେ ଯଜେତ୍। ଦେଵସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ହସ୍ତେ ରକ୍ଷାସୂତ୍ରଞ୍ଚ ବନ୍ଧଯେତ୍

ବିଶ୍ୱ ଓ ବିଶ୍ୱକ୍ଷେନଙ୍କୁ ଇଶାନ କୋଣରେ ପୂଜା କରିବା; ଦେବତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ରକ୍ଷାସୂତ୍ର ବାନ୍ଧିବା।

ସଂଵତ୍ସରକୃତାର୍ଚାଯାଃ ସମ୍ପୂର୍ଣଫଲଦାଯିନେ। ପଵିତ୍ରାରୋହଣାଯେଦଂ କୌତୁକଂ ଧାରଯ ଓଂ ନମଃ

ବର୍ଷ ଭରି ଅର୍ଚନା କରି ଯେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସେ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଧାରଣ କରିବାରେ ଏହି କୌତୁକ ପିନ୍ଧ; ଓଁ, ନମସ୍କାର।

ଉପଵାସାଦିନିଯମଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵୈ ଦେଵସନ୍ନିଧୌ। ଉପଵାସାଦିନିଯତୋ ଦେଵଂ ସନ୍ତୋଷଯାମ୍ଯହମ୍

ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ; ଉପବାସ ଓ ଏହି ନିୟମରେ ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ।

କାମକ୍ରୋଧାଦଯଃ ସର୍ଵେ ମା ମେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ସର୍ଵଥା। ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଦେଵେଶ ଯାଵଦ୍ଵୈଶେଷିକଂ ଦିନମ୍

ସମସ୍ତ କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ଭାବନା ମୋ ପାଖରେ କେବେ ରହିନପାରନ୍ତୁ; ଆଜିଠାରୁ ଦେବେଶ, ବିଶେଷ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ଯଜମାନୋ ହ୍ଯଶକ୍ତଶ୍ଚେତ୍ କୁର୍ଯ୍ଯାନ୍ନକ୍ତାଦିକଂ ଵ୍ରତୀ। ହୁତ୍ଵା ଵିସର୍ଜଯେତ୍ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଶ୍ରୀକରନ୍ନିତ୍ଯପୂଜନମ୍

ଯଦି ଯଜ୍ମାନ ଅସମର୍ଥ, ତେବେ ବ୍ରତୀ ରାତି ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ କରିବା; ହୋମ କରି, ବିଦାୟ ଦେଇ, ସ୍ତୁତି କରି, ନିତ୍ୟ ଶ୍ରୀକର ପୂଜା କରିବା।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଵିଶେଦନେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଯାଗସ୍ଥାନଞ୍ଚ ଭୂଷଯେତ୍। ନମୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଦେଵାଯ ଶ୍ରୀଧରାଯାଵ୍ଯଯାତ୍ମନେ

ଅଗ୍ନି କହିଲେ — ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳକୁ ସଜାଇବା ଉଚିତ: 'ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଦେବତା, ଶ୍ରୀଧର, ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର'।

ଋଗ୍ଯଜୁଃ ସାମରୂପାଯ ଶବ୍ଦଦେହାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ। ଵିଲିଖ୍ଯ ମଣ୍ଡଲଂ ସାଯଂ ଯାଗଦ୍ରଵ୍ଯାଦି ଚାହରେତ୍

ଋକ୍, ଯଜୁସ୍, ସାମ ରୂପ ଓ ଶବ୍ଦ ଦେହ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ କରି, ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ମଣ୍ଡଳ ଆକି ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆଣିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରକ୍ଷାଲିତକରାଙ୍ଘ୍ରିଃ ସନ୍ ଵିନ୍ଯସ୍ଯାର୍ଘ୍ଯକରୋ ନରଃ। ଅର୍ଘ୍ଯାଦ୍ଭିସ୍ତୁ ଶିରଃ ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଚ ଦ୍ଵାରଦେଶାଦିକଂ ତଥା

ହାତ ଓ ପା ଧୁଇ ନରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ; ଅର୍ଘ୍ୟ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ, ଦ୍ୱାର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ସିଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।

ଆରଭେଦ୍ ଦ୍ଵାରଯାଗଞ୍ଚ ତୋରଣେଶାନ୍ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍। ଅଶ୍ଵତ୍ଥୋଦୁମ୍ବରଵଟପ୍ଲକ୍ଷାଃ ପୂର୍ଵାଦିଗା ନଗାଃ

ଦ୍ୱାର ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରି ତୋରଣ ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ଉଦୁମ୍ବର, ବଟ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଏହି ପବିତ୍ର ଗଛଗୁଡିକୁ ପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଋଗିନ୍ଦ୍ରଶୋଭନଂ ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ଯଜୁର୍ଯମସୁଭଦ୍ରକମ୍। ସାମାପଶ୍ଚ ସୁଧନ୍ଵାଖ୍ଯଂ ସୋମାଥର୍ଵସୁହୋତ୍ରକମ୍

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଶୋଭନ ନାମକ ଋକ୍, ଯମସୁଭଦ୍ରକ ନାମକ ଯଜୁସ୍, ସୁଧନ୍ୱନ ନାମକ ସାମ, ଏବଂ ସୋମସୁହୋତ୍ରକ ନାମକ ଅଥର୍ବନ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ତୋରଣାନ୍ତାଃ ପତାକାଶ୍ଚ କୁମୁଦାଦ୍ଯା ଘଟଦ୍ଵଯମ୍। ଦ୍ଵାରି ଦ୍ଵାରି ସ୍ଵନାମ୍ନାର୍ଚ୍ଯାଃ ପୂର୍ଵେ ପୂର୍ଣଶ୍ଚ ପୁଷ୍କରଃ

ତୋରଣ ଶେଷରେ ପତାକା ଓ କୁମୁଦ ଆଦି ଦ୍ୱି ଘଡ଼ି ରଖିବା ଉଚିତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ସେଠାରେ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ନାମ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୀଳ ପଦ୍ମ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଆନନ୍ଦନନ୍ଦନୌ ଦକ୍ଷୋ ଵୀରସେନଃ ସୁଷେଣକଃ। ସମ୍ଭଵପ୍ରଭଵୌ ସୌମ୍ଯେ ଦ୍ଵାରପାଂଶ୍ଚୈଵ ପୂଜଯେତ୍

ଆନନ୍ଦ, ନନ୍ଦନ, ଦକ୍ଷ, ବୀରସେନ, ସୁଷେଣକ, ସମ୍ଭବ ଏବଂ ପ୍ରଭବ — ଏହି ଶାନ୍ତ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅସ୍ତ୍ରଜପ୍ତପୁଷ୍ପକ୍ଷେପାଦ୍ଵିଘ୍ନାନୁତ୍ସାର୍ଯ ସଂଵିଶେତ୍। ଭୂତଶୁଦ୍ଧିଂ ଵିଧାଯାଥ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ କୃତମୁଦ୍ରକଃ

ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଜପି ଫୁଲ ବିକିରି କରି ବାଧା ଦୂର କରିବା ଓ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ଭୂତ ଶୁଦ୍ଧି କରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।

ଫଟ୍କାରାନ୍ତାଂ ଶିଖାଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ସର୍ଷପାନ୍ ଦିକ୍ଷୁ ନିକ୍ଷିପେତ୍। ଵାସୁଦେଵେନ ଗୋମୂତ୍ରଂ ସଙ୍କର୍ଷଣେନ ଗୋମଯମ୍

'ଫଟ୍' ଶବ୍ଦରେ ଶିଖା ମନ୍ତ୍ର ଜପି ଦିଗଗୁଡିକୁ ସରସପ ଦାଣା ରଖିବା ଉଚିତ; ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହିତ ଗଈ ମୁତ୍ର, ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ସହିତ ଗଈ ମୟ ଦେବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନେନ ପଯସ୍ତଜ୍ଜାଦ୍ ଦଧି ନାରାଯଣାଦ୍ ଘୃତମ୍। ଏକଦ୍ଵିତ୍ର୍ଯାଦିଵାରାଣି ଘୃତାଦ୍ଵୈ ଭାଗତୋଧିକମ୍

ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସହିତ ଦୁଧ, ନାରାୟଣଙ୍କ ସହିତ ଦହି ଓ ଘିଅ; ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି ଓ ଏପରି ଅନୁସାରେ ଘିଅର ଅଂଶ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ।

ଘୃତପାତ୍ରେ ତଦେକତ୍ର ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯମୁଦାହୃତମ୍। ମଣ୍ଡପଷ୍ରୋକ୍ଷଣାଯୈକଞ୍ଚାପରମ୍ପ୍ରାଶନାଯ ଚ

ଘିଅ ପାତ୍ରରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏକସାଥି ରଖିଲେ 'ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ' କୁହାଯାଏ; ଏକ ଅଂଶ ମଣ୍ଡପ ଶିଞ୍ଚିବା ପାଇଁ, ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ପିଇବା ପାଇଁ ଉପଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

ସ୍ନାନାଯ ଦଶକୁମ୍ଭେଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯାନ୍ ଲୋକପାନ୍ ଯଜେତ୍। ପୂଜ୍ଯାଜ୍ଞାଂ ଶ୍ରାଵଯେତ୍ତାଂଶ୍ଚ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଚାଜ୍ଞଯା ହରେଃ

ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଦଶ ଘଡ଼ିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଲୋକପାଳଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଆଜ୍ଞା ଦେଇ, ହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ରହିବା ଉଚିତ।

ଯାଗଦ୍ରଵ୍ଯାଦି ସଂରକ୍ଷଯ ଵିକିରାନ୍ ଵିକିରେତ୍ତତଃ। ମୂଲାଷ୍ଟଶତସଞ୍ଜପ୍ତାନ୍ କୁଶକୂର୍ଚାନ୍ ହରେଚ୍ଚ ତାନ୍

ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରି, ପରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିକିରି କରିବା ଉଚିତ; ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଏକଶ ଏଠି ଥର ଜପି କୁଶ ଗ୍ରାସ ଉଠାଇବା ଉଚିତ।

ଐଶାନ୍ଯାଂ ଦିଶି ତତ୍ରସ୍ଥଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ କୁମ୍ଭଞ୍ଚ ଵର୍ଦ୍ଧନୀମ୍। କୁମ୍ଭେ ସାଙ୍ଗଂ ହରିଂ ପ୍ରାର୍ଚ୍ଯ ଵର୍ଦ୍ଧନ୍ଯାମସ୍ତ୍ରମର୍ଚଯେତ୍

ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏଠି ଘଡ଼ି ଓ ବର୍ଦ୍ଧନୀ ଦେବୀକୁ ରଖିବା ଉଚିତ; ଘଡ଼ିରେ ହରିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ପୂଜା କରି, ବର୍ଦ୍ଧନୀରେ ଅସ୍ତ୍ର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଯାଗଗୃହଂ ଵର୍ଦ୍ଧନ୍ଯାଚ୍ଛିନ୍ନଦାରଯା। ସିଞ୍ଚନ୍ନଯେତ୍ତତଃ କୁମ୍ଭଂ ପୂଜଯେଚ୍ଚ ସ୍ଥିରାସନେ

ବର୍ଦ୍ଧନୀ ଓ ଛିନ୍ନଦାରା ସହିତ ଯଜ୍ଞ ଘରକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ଶିଞ୍ଚିବା ସହିତ ଘଡ଼ି ଆଣି ଏକ ଦୃଢ଼ ଆସନରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ସପଞ୍ଚରତ୍ନଵସ୍ତ୍ରାଢ୍ଯକୁମ୍ଭେ ଗନ୍ଧାଦିଭିର୍ହରିମ୍। ଵର୍ଦ୍ଧନ୍ଯାଂ ହେମଗର୍ଭାଯାଂ ଯଜେଜସ୍ତ୍ରଞ୍ଚ ଵାମତଃ

ପଞ୍ଚ ରତ୍ନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଘଡ଼ିରେ ହରିଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବର୍ଦ୍ଧନୀ, ଯାହାର ଭିତରେ ସୁନା ରହିଛି, ସେଠାରେ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ବାମପାଶେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ସମୀପେ ଵାସ୍ତୁଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଭୂଵିନାଯକମର୍ଚ୍ଚଯେତ୍। ସ୍ତପନଂ କଲ୍ପଯେଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତ୍ଯାଦୌ ତଥୈଵ ଚ

ସେଠାରେ ବାସ୍ତୁଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଭୂବିନାୟକଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ସ୍ଥାପନ କରି, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଆଦି ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।

ପୂର୍ଣକୁମ୍ଭାନ୍ ନଵ ସ୍ଥାପ୍ଯ ନଵକୋଣେଷୁ ନିର୍ଵ୍ରଣାନ୍। ପାଦ୍ଯମର୍ଘ୍ଯମାଚମନୀଯଂ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଞ୍ଚ ନିଃ କ୍ଷିପେତ୍

ନବଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ି, ଦୋଷ ନଥିବା, ନବ କୋଣରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ସେମାନଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆଚମନ ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ।

ପୂର୍ଵାଦିକଲସେଗ୍ନ୍ଯାଦୌ ପଞ୍ଚାମୃତଜଲାଦିକମ୍। ଦଧି କ୍ଷୀରଂ ମଧୂଷ୍ଣୋଦଂ ପାଦ୍ଯଂ ସ୍ଯାଚ୍ଚତୁରଙ୍ଗକମ୍

ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆରମ୍ଭରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ କଳଶରେ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ଅମୃତ, ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେବାକୁ ହୁଏ—ଦହି, ଦୁଧ, ମଧୁ, ଉଷ୍ଣ ପାଣି ଓ ଚାରିପ୍ରକାର ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ।

ପଦ୍ମଶ୍ଯାମାକଦୂର୍ଵାଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁପତ୍ନୀ ଚ ପାଦ୍ଯକମ୍। ତଥାଷ୍ଟାଙ୍ଗାର୍ଘ୍ଯମାଖ୍ଯାତଂ ଯଵଗନ୍ଧଫଲାକ୍ଷତମ୍

ପଦ୍ମ, ଶ୍ୟାମାକ, ଦୂର୍ବା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଯବ, ସୁଗନ୍ଧି ଫଳ ଓ ଅକ୍ଷତ ସହିତ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଅର୍ଘ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

କୁଶାଃ ସିଦ୍ଧାର୍ଥପୁଷ୍‌ପାଣି ତିଲା ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଚାର୍ହଣମ୍ ଲଵଙ୍ଗକକ୍କୋଲଯୁତଂ ଦଦ୍ଯାଦାଚମନୀଯକମ୍

କୁଶ, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଫୁଲ, ତିଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ; ଲବଙ୍ଗ ଓ କକ୍କୋଳ ମିଶାଇ ଆଚମନ ପାଇଁ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ।

ସ୍ନାପଯେନ୍ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ଦେଵଂ ପଞ୍ଚାମୃତୈରପି। ଶୁଦ୍ଧୋଦଂ ମଧ୍ଯକୁମ୍ବେନ ଦେଵମୂଦ୍ଧର୍ନି ଵିନିଃ କ୍ଷିପେତ୍

ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଓ ପଞ୍ଚାମୃତ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ; ଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ମଧ୍ୟ କଳଶରେ ରଖି, ଦେବତାଙ୍କୁ ସେଥିରେ ବିସ୍ତାପିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।