ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

କୃଷ୍ଯାଦିଵୃତ୍ତଯୋ ଜ୍ଞେଯାଃ କୁସୀଦଂ ଵୃଦ୍ଧିଜୀଵିକା । ଉଦ୍ଧାରୋଽର୍ଥପ୍ରଯୋଗଃ ସ୍ଯାତ୍କଣିଶଂ ସସ୍ଯମଞ୍ଜରୀ ।। ୩୬୬.

ଚାଷ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମକୁ ଜୀବିକା ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ସୁଦ ଦେଇ ଅର୍ଥ ଉପାର୍ଜନ କରିବାକୁ କୁସୀଦ କୁହାଯାଏ। ଧନ ଉଧାର ଦେବା ହେଉଛି ଅର୍ଥର ବ୍ୟବହାର। ଧାନର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଗୁଛକୁ ସସ୍ୟମଞ୍ଜରୀ କୁହାଯାଏ।

ସିଂଶାରୁଃ ସସ୍ଯଶୂକଂ ସ୍ଯାତ୍ ସ୍ତମ୍ବୋ ଗୁତ୍ସସ୍ତୃଣାଦିନଃ । ଧାନ୍ଯଂ ଵ୍ରୀହିଃ ସ୍ତମ୍ବକରିଃ କଡ଼ଙ୍ଗରୋ ଵୁଷଂ ସ୍ମୃତଂ ।। ୩୬୬.

ଧାନର ବାହାର ଛିଲକୁ ସିଂଶାରୁ କୁହାଯାଏ; ଗଛର ଡାଣ୍ଡକୁ ଷ୍ଟମ୍ବ କୁହାଯାଏ; ଘାସ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ଭିତର ଅଂଶକୁ ଗୁତ୍ସ କୁହାଯାଏ। ଧାନ୍ୟ ମାନେ ଚାଉଳ; ଗୁଛ ଧାରିଥିବା ଡାଣ୍ଡକୁ ଷ୍ଟମ୍ବକରି କୁହାଯାଏ; କରଙ୍ଗର କୁହାଯାଏ ଚାଉଳର ଭୁଷି।

ମାଷାଦଯଃ ଶମୀଧାନ୍ଯେ ଶୁକଧାନ୍ଯେ ଯଵାଦଯଃ । ତୃଣଧାନ୍ଯାନି ନୀଵାରାଃ ଶୂର୍ପଂ ପ୍ରସ୍ଫୋଟନଂ ସ୍ମୃତଂ ।। ୩୬୬.

ମାଷ ଓ ଏହା ପରି ଧାନ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଡାଲ ଧାନ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଶମୀ ଧାନ୍ୟ, ଯବ ଓ ଏହା ପରି ଧାନ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମୋଟ ଧାନ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଜଙ୍ଗଲି ଧାନ୍ୟକୁ ନୀବାର କୁହାଯାଏ; ଧାନ ଝାଡ଼ିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଝାଲିକୁ ଶୂର୍ପ କୁହାଯାଏ।

ସ୍ଯୂତପ୍ରସେଵୌ କଣ୍ଡୋଲପିଟୌ କଟକିନିଞ୍ଜକୌ । ସମାନୌ ରସଵତ୍ଯାନ୍ତୁ ପାକସ୍ଥାନମହାନସେ ।। ୩୬୬.

ସ୍ୟୂତ ଓ ପ୍ରସେବ ହେଉଛି ଚମଚ; କଣ୍ଡୋଳ ଓ ପିଟା ହେଉଛି ଚୋପା; କଟକି ଓ ନିଞ୍ଜକ ଏକ ପରିପ୍ରକାର। ରସବତୀ ହେଉଛି ତରକାରିର ରସ; ଖାଦ୍ୟ ପକାଇବା ସ୍ଥାନକୁ ରସଘର କୁହାଯାଏ।

ପୌରୋଗଵସ୍ତଦଧ୍ଯକ୍ଷଃ ସୂପକାରାସ୍ତୁ ଵଲ୍ଲଵାଃ । ଆରାଲିକା ଆନ୍ଧସିକାଃ ସୂଦା ଔଦନିକା ଗୁଣାଃ ।। ୩୬୬.

ପ୍ରଧାନ ଦେଖାଶୁଣାକାରୀ ହେଉଛି ପୌରୋହିତ; ରନ୍ଧନ କରୁଥିବାମାନେ ଗୋପାଳକ। ଆରାଳିକ, ଆନ୍ଧସିକ, ସୂଦ, ଔଦନିକ ଏମାନେ ରନ୍ଧନ କାମର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର।

କ୍ଲୀଵେଽଗ୍ଵରୀଷଂ ଭ୍ରାଷ୍ଟୋ ନା କର୍କର୍ଯ୍ଯାଲୁର୍ଗଲନ୍ତିକା । ଆଲିଞ୍ଜରଃ ସ୍ଯାନ୍ମଣିକଂ ସୁଷଵୀ କୃଷ୍ଣଜୀରକେ ।। ୩୬୬.

ନପୁଂସକକୁ ଅଗ୍ୱରୀଷ କୁହାଯାଏ; ଭୁନା ଧାନ୍ୟକୁ ଭ୍ରାଷ୍ଟ କୁହାଯାଏ; କର୍କର୍ୟ ଓ ଗଲନ୍ତିକା ଏଠାରେ ନୁହେଁ। ଆଲିଞ୍ଜର ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ମଣି; ସୁଷବୀ ହେଉଛି କଳା ଜିରା।

ଆରନାଲସ୍ତୁ କୁଲ୍ମାଷଂ ଵାହ୍ଲୀକଂ ହିଙ୍ଗୁ ରାମଠଂ । ନିଶା ହରିଦ୍ରା ପୀତା ସ୍ତ୍ରୀ ଖଣ୍ଡେ ମତ୍ସ୍ଯଣ୍ଡିଫାଣିତେ ।। ୩୬୬.

ଆରନାଳ ହେଉଛି ଚିପିଆ ଚାଉଳ; କୁଲ୍ମାଷ ହେଉଛି ଉବା ଡାଲ; ବାହ୍ଲୀକ ହେଉଛି ହିଙ୍ଗ; ରାମଠ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ମସଲା। ନିଶା ହେଉଛି ହଳଦୀ; ପୀତା ହେଉଛି ହଳଦିଆ; ଷ୍ଟ୍ରୀ ହେଉଛି ଜଣେ ଜଣା; ଖଣ୍ଡ ହେଉଛି ଟୁକୁଡ଼ା; ମତ୍ସ୍ୟଣ୍ଡି ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ମିଠା।

କୂର୍ଚିକା କ୍ଷୀରଵିକୃତିଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ମସୃଣଚିକ୍କଣଂ । ପୃଥୁକଃ ସ୍ଯାଚ୍ଚିପିଟକୋ ଧାନା ଭ୍ରଷ୍ଟଯଵାସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। ୩୬୬.

କୂର୍ଚ୍ଚିକା ହେଉଛି ଦୁଧର ଉତ୍ପାଦ; ସ୍ନିଗ୍ଧ ମାନେ ତେଲା-ତେଲା; ମସୃଣ ମାନେ ଚିକ୍କଣ ଓ ମୃଦୁ। ପୃଥୁକ ହେଉଛି ଚିଡ଼ା; ଚିପିଟକ ହେଉଛି ଚାପା ଧାନ୍ୟ; ଧାନା ହେଉଛି ଭୁନା ଯବ ଯାହା ମହିଳାମାନେ ଖାନ୍ତି।

ଜେମନଂ ଲେପ ଆହାରୋ ମାହେଯୀ ସୌରଭୀ ଚ ଗୌଃ । ଯୁଗାଦୀନାଞ୍ଚ ଵୋଢାରୋ ଯୁଗ୍ଯପ୍ରାସଙ୍ଗ୍ଯଶାଟକାଃ ।। ୩୬୬.

ଜେମନ ହେଉଛି ଲେପ; ଲେପ ହେଉଛି ଖାଦ୍ୟ; ମାହେୟୀ ହେଉଛି ମାହୀ ଅଞ୍ଚଳର ଗାଈ; ସୌରଭୀ ହେଉଛି ସୁଗନ୍ଧିତ ଗାଈ। ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଯେଉଁମାନେ ଜୋତା ଜନ୍ତୁ ଚଲାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୋଗ୍ୟପ୍ରାସଙ୍ଗ୍ୟ।

ଚିରସୂତା ଵଷ୍କଯଣୀ ଧେନୁଃ ସ୍ଯାନ୍ନଵସୂତିକା । ସନ୍ଧିନୀ ଵୃଷଭାକ୍ରାନ୍ତା ଵେହଦ୍‌ଗର୍ଭୋପଘାତିନୀ ।। ୩୬୬.

ଦେରେ ବଛା ଦେଇଥିବା ଗାଈକୁ ଚିରସୂତା କୁହାଯାଏ; ବଷ୍କୟଣୀ ହେଉଛି ଗାଈ; ଧେନୁ ହେଉଛି ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ; ନବସୂତିକା ହେଉଛି ନୂଆ ବଛା ଦେଇଥିବା ଗାଈ। ସନ୍ଧିନୀ ହେଉଛି ଯୋଗ କରୁଥିବା; ବୃଷଭାକ୍ରାନ୍ତା ହେଉଛି ବଳଦ ଦ୍ୱାରା ଢାଙ୍କାଯାଇଥିବା; ବେହଦ୍ଗର୍ଭୋପଘାତିନୀ ହେଉଛି ଗର୍ଭ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା।

ପଣ୍ଯାଜୀଵୋ ହ୍ଯାପଣିକୋ ନ୍ଯାସଶ୍ଚୋପନିଧିଃ ପୁମାନ୍ । ଵିପଣୋ ଵିକ୍ରଯଃ ସଙ୍‌ଖ୍ଯା ସଙ୍‌ଖ୍ଯେଯେ ହ୍ଯାଦଶ ତ୍ରିଷୁ ।। ୩୬୬.

ବ୍ୟବସାୟ କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଉଥିବାକୁ ବଣିକ କୁହାଯାଏ; ଦୋକାନ ଚାଲାଉଥିବାକୁ ଆପଣିକ କୁହାଯାଏ; ନିକ୍ଷେପ ଓ ଭରସାକୁ ଉପନିଧି ଓ ନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ। ବିପଣ ହେଉଛି ବିକ୍ରୟ; ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି ଗଣନା; ତିନି ପ୍ରକାରରେ ଏକରୁ ଏଗାର ଯାଏଁ ସଂଖ୍ୟା ଗଣାଯାଏ।

ଵିଂଶତ୍ଯାଦ୍ଯାଃ ସଦୈକତ୍ଵେ ସର୍ଵ୍ଵାଃ ସଂଖ୍ଯେଯସଂଖ୍ଯଯୋଃ । ସଂଖ୍ଯାର୍ଥେ ଦ୍ଵିବହୁତ୍ଵେ ସ୍ତସ୍ତାସୁ ଚାନଵତେଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। ୩୬୬.

କୁଡ଼ିଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱିବଚନ ଓ ବହୁବଚନରେ ଗଣାଯାଏ। ସଂଖ୍ୟାର ଅର୍ଥରେ ଦ୍ୱିବଚନ ଓ ବହୁବଚନ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ; ନବ୍ବେ ନଉଁଯାଏଁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଷ୍ଟ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

ପଙ୍କ୍ତେଃ ଶତସହସ୍ରାଦି କ୍ରମମାଦ୍ଦଶଗୁଣୋତ୍ତରଂ । ମାନନ୍ତୁଲାଙ୍ଗୁଲିପ୍ରସ୍ଥୈର୍ଗୁଞ୍ଜାଃ ପଞ୍ଚାଦ୍ଯମାଷକଃ ।। ୩୬୬.

ପଂକ୍ତିରୁ ଶତ, ସହସ୍ର ଇତ୍ୟାଦି କ୍ରମରେ ଦଶଗୁଣ ହୋଇ ବଢ଼ିଯାଏ। ମାପରେ: ମାନ, ତୁଳା, ଅଙ୍ଗୁଳି, ପ୍ରସ୍ଥ, ଗୁଞ୍ଜା; ପାଞ୍ଚରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମାଷକ ହୁଏ।

ତେ ଷୋଡ଼ଶାକ୍ଷଃ କର୍ଷୋଽସ୍ତ୍ରୀ ପଲଂ କର୍ଷଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ସୁଵର୍ଣଵିସ୍ତୌ ହେମ୍ନୋଽକ୍ଷେ କୁରୁଵିସ୍ତସ୍ତୁ ତତ୍ପଲେ ।। ୩୬୬.

ଷୋଳ ଗୁଞ୍ଜା ଏକ କର୍ଷ ହୁଏ, ଏହା ଷ୍ଟ୍ରୀଲିଙ୍ଗ; ଚାରି କର୍ଷ ଏକ ପଳ ହୁଏ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାପ ହେଉଛି ସୋନା ପାଇଁ; ଅକ୍ଷ ହେଉଛି ଗୁଟି ପାଇଁ; କୁରୁ ମାପ ଏହି ପଳ ପାଇଁ।

ତଲା ସ୍ତ୍ରିଯାଂ ପଲଶତଂ ଭାରଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଂଶତିସ୍ତୁଲାଃ । କାର୍ଷାପଣଃ କାର୍ଷିକଃ ସ୍ଯାତ୍ କାର୍ଷିକେ ତାମ୍ରିକେ ପଣଃ ।। ୩୬୬.

ଷ୍ଟ୍ରୀଲିଙ୍ଗରେ ଏକ ଶତ ପଳ ଏକ ଭାର ହୁଏ; କୁଡ଼ି ତୁଳା ଏକ ଭାର ହୁଏ। କାର୍ଷାପଣ ହେଉଛି ଏକ ମୁଦ୍ରା; କାର୍ଷିକ ହେଉଛି ଏକ ମାପ; କାର୍ଷିକରେ ତାମ୍ର ମୁଦ୍ରାକୁ ପଣ କୁହାଯାଏ।

ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଵିତ୍ତଂ ସ୍ଵାପତେଯଂ ରିକ୍ଥମୃକ୍ଥଂ ଧନଂ ଵସୁ । ରୀତିଃ ସ୍ତ୍ରିଯାମାରକୂଟୋ ନ ସ୍ତ୍ରିଯାମଥ ତାମ୍ରକମ୍ ।। ୩୬୬.

ଦ୍ରବ୍ୟ, ବିତ୍ତ, ସ୍ୱାପତେୟ, ରିକ୍ଥ, ମୃକ୍ଥ, ଧନ, ବସୁ — ଏସବୁ ଧନର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ। ରୀତି ଷ୍ଟ୍ରୀଲିଙ୍ଗ; ଆରକୂଟ ଷ୍ଟ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ନୁହେଁ; ପରେ ତାମ୍ରକ ହେଉଛି ତାମ୍ବା।

ଶୁଲ୍ଵମୌଦୁମ୍ବରଂ ଲୌହେ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ କାଲାଯସାଯସୀ । କ୍ଷାରଂ କାଚୋଽଥ ଚପଲୋ ରସଃ ସୂତଶ୍ଚ ପାରଦେ ।। ୩୬୬.

ଶୁଲ୍ବ ହେଉଛି ଚାନ୍ଦି; ଔଦୁମ୍ବର ହେଉଛି ଉଦୁମ୍ବର ଗଛର କଠ; ଲୋହାକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁହାଯାଏ; କାଳାୟସ ହେଉଛି ଇସ୍ପାତ। କ୍ଷାର ହେଉଛି ଖାର; କାଚ ହେଉଛି ଗ୍ଲାସ; ଚପଳ ହେଉଛି ରସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ; ସୂତ ହେଉଛି ପାରଦ।

ଗରଲଂ ମାହିଷଂ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଂ ତ୍ରପୁସୀସକପିଚ୍ଚଟଂ । ହିଣ୍ଡୀରୋଽବ୍ଧିକଫଃ ଫେଣୋ ମଧୂଚ୍ଛିଷ୍ଟନ୍ତୁ ସିକ୍ଥକମ୍ ।। ୩୬୬.

ବିଷ, ମହିଷର ଶିଙ୍ଗ, ସିସା, ତା, ବାନର ଗୋବର, ନୀଳ, ସମୁଦ୍ର ଫେଣ, ଥୁ, ମଧୁର ଅବଶିଷ୍ଟ—ଏହାକୁ 'ସିକ୍ଥକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ରଙ୍ଗଵଙ୍ଗେ ପିଚୁସ୍ଥୂଲୋ କୂଲଟୀ ତୁ ମନଃଶିଲା । ଯଵକ୍ଷାରଶ୍ଚ ପାକ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ ତ୍ଵକ୍କ୍ଷୀରା ଵଂଶଲୋଚନା ।। ୩୬୬.

ରଙ୍ଗବଙ୍ଗ ଅର୍ଥାତ୍ ବଡ଼ ପିଚ, କୁଳଟୀ ହେଉଛି ମନ:ଶିଳା, ଯବକ୍ଷାର ହେଉଛି ରନ୍ଧନ ଯୋଗ୍ୟ ଏକ ଦ୍ରବ୍ୟ, ତ୍ୱକ୍କ୍ଷୀର ଅର୍ଥାତ୍ ବାଁଶ ମିଠା।

ଵୃଷଲା ଜଘନ୍ଯଜାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚାଣ୍ଡାଲାନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ଶଙ୍କରାଃ । କାରୁଃ ଶିଲ୍ପୀ ସଂହତୈସ୍ତୈର୍ଦ୍ଵଯୋଃ ଶ୍ରେଣିଃ ସଜାତିଭିଃ ।। ୩୬୬.

ବହିଷ୍କୃତ, ନିମ୍ନଜାତିର ମହିଳା ଜନ୍ମ, ଶୂଦ୍ର, ଚଣ୍ଡାଳ ଓ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କୁ 'ଶଙ୍କର' କୁହାଯାଏ। ଜେଉଁଠି କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ କୁ 'କାରୁ' ବୋଲାଯାଏ, ଏମାନେ ଏକାଠି ହେଲେ ନିଜ ଜାତିର ସମୂହ ତିଆରି କରନ୍ତି।

ରଙ୍ଗାଜୀଵଶ୍ଚିତ୍ରକରସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ତକ୍ଷା ଚ ଵର୍ଧକିଃ । ନାଡିନ୍ଧମଃ ସ୍ଵର୍ଣକାରୋ ନାପିତାନ୍ତାଵସାଯିନଃ ।। ୩୬୬.

ଚିତ୍ରାଙ୍କନ କରୁଥିବାକୁ 'ରଙ୍ଗଜୀବ', ଚିତ୍ରକୁ 'ଚିତ୍ରକର', କୁଶଳ କାମାରକୁ 'ତ୍ୱଷ୍ଟା', କାଠ କାମ କରୁଥିବାକୁ 'ତକ୍ଷ' କିମ୍ବା 'ବର୍ଧକି', ବାଂଶ ପାଇପ କରୁଥିବାକୁ 'ନାଡିନ୍ଧମ', ସୁନା କାମ କରୁଥିବାକୁ 'ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣକାର', ନାପିତକୁ 'ନାପିତ', ଏବଂ ଶବ ଉଠାଇବାକୁ 'ଅନ୍ତାବସାୟୀ' କୁହାଯାଏ।

ଜାଵାଲଃ ସ୍ଯାଦଜାଜୀଵୋ ଦେଵାଜୀଵସ୍ତୁ ଦେଵଲଃ । ଜାଯାଜୀଵାସ୍ତୁ ଶୈଲୂଷା ଭୃତକୋ ଭୃତିଭୁକ୍ତଥା ।। ୩୬୬.

ଅଗ୍ନିପୂଜକକୁ 'ଜାବାଳ', ଛାଗ ଚାଷୀକୁ 'ଅଜାଜୀବ', ଦେବତାଙ୍କ ପାଳକକୁ 'ଦେବଜୀବ' କିମ୍ବା 'ଦେବଳ', ଅଭିନେତାକୁ 'ଜାୟାଜୀବ' କିମ୍ବା 'ଶୈଳୂଷ', ଭଡ଼ା କାମ କରୁଥିବାକୁ 'ଭୃତକ' କିମ୍ବା 'ଭୃତିଭୁକ୍' କୁହାଯାଏ।

ଵିଵର୍ଣଃ ପାମରୋ ନୀଚଃ ପ୍ରାକୃତଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଜନଃ । ଵିହୀନୋପସଦୋ ଜାଲ୍ମୋ ଭୃତ୍ଯେ ଦାସେରଚେଟକାଃ ।। ୩୬୬.

ମିଶ୍ର ଜାତି, ନିମ୍ନ ଲୋକ, ସାଧାରଣ ଲୋକ, ଅସାଧୁ, ଦୁଷ୍ଟ, ଚାକର, ଦାସ କିମ୍ବା ଚେଟାକୁ ଏହି ନାମରେ ଡାକାଯାଏ।

ପଟୁସ୍ତୁ ପେଶଲୋ ଦକ୍ଷେ ମୃଗଯୁର୍ଲୁବ୍ଧକଃ ସ୍ମୃତଃ । ଚଣ୍ଡାଲସ୍ତୁ ଦିଵାକୀର୍ତ୍ତିଃ ପୁସ୍ତଂ ଲେପ୍ଯାଦିକର୍ମ୍ମଣି ।। ୩୬୬.

ତନ୍ତିକୁ 'ପଟୁ' କିମ୍ବା 'ପେଶଳ', ଦକ୍ଷ ଶିକାରୀକୁ 'ମୃଗୟୁ' କିମ୍ବା 'ଲୁଭ୍ଧକ', ଚଣ୍ଡାଳକୁ 'ଦିବାକୀର୍ତ୍ତି', ପୁସ୍ତକକୁ 'ପୁସ୍ତ', ଲେପ ଇତ୍ୟାଦି କାମକୁ 'ଲେପ୍ୟାଦି' କୁହାଯାଏ।

ପଞ୍ଚାଲିକା ପୁତ୍ରିକା ସ୍ଯାଦ୍ଵର୍କରସ୍ତରୁଣଃ ପଶୁଃ । ମଞ୍ଜୂଷା ପେଟକଃ ପେଡା ତୁଲ୍ଯସାଧାରଣୌ ସମୌ ୩୬୬.

ପୁତୁଳିକୁ 'ପଞ୍ଚାଲିକା' କିମ୍ବା 'ପୁତ୍ରିକା', ତରୁଣ ପଶୁକୁ 'ବର୍କର' କିମ୍ବା 'ତରୁଣ ପଶୁ', ବକ୍ସକୁ 'ମଞ୍ଜୂଷା', ଚେଷ୍ଟକୁ 'ପେଟକ', ଏବଂ ଖୋଲାକୁ 'ପେଡ଼ା' କୁହାଯାଏ; ପେଟକ ଓ ପେଡ଼ା ଦୁଇଟି ଏକରକମ ଓ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ସାମାନ୍ଯାନ୍ଯଽଥ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାମଲିଙ୍ଗାନି ତଚ୍ଛୃଣୁ । ସୁକୃତୀ ପୁଣ୍ଯଵାନ୍ ଧନ୍ଯୋ ମହେଚ୍ଛସ୍ତୁ ମହାଶଯଃ ।। ୩୬୭.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ସାଧାରଣ ନାମ ଓ ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ। ଯିଏ ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ଧନ୍ୟ, ଶୁଭକର୍ମୀ, ବଡ଼ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଓ ବଡ଼ ହୃଦୟ ଥାଏ।

ପ୍ରଵୀଣନିପୁଣାଭିଜ୍ଞଵିଜ୍ଞଵିଜ୍ଞନିଷ୍ଣାତଶିକ୍ଷିତାଃ । ସ୍ଯୁର୍ଵଦାନ୍ଯସ୍ଥୂଲଲକ୍ଷଦାନଶୌଣ୍ଡା ବହୁପ୍ରଦେ ।। ୩୬୭.

ଯିଏ ଦକ୍ଷ, କୁଶଳ, ଜ୍ଞାନୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଶିକ୍ଷିତ, ଦାନଶୀଳ, ବଡ଼ ଦାନ ଦେଇଥିବା, ଏବଂ ବହୁତ ଦେଇଥାଏ।

କୃତୀ କୃତଜ୍ଞଃ କୁଶଲ ଆସକ୍ତୋଦ୍ଯୁକ୍ତ ଉତ୍ସୁକଃ । ଇଭ୍ଯ ଆଢ୍ଯଃ ପରିଵୃଢୋ ହ୍ଯଧିଭୂର୍ନାଯକୋଽଧିପଃ ।। ୩୬୭.

ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳ, କୃତଜ୍ଞ, ଦକ୍ଷ, ଆସକ୍ତ, ଉଦ୍ୟୋଗୀ, ଉତ୍ସୁକ, ଧନୀ, ସମୃଦ୍ଧ, ବଡ଼ ହୋଇଥିବା, ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିବା କିମ୍ବା ପ୍ରଧାନ।

ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶ୍ରୀଲଃ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଃ ସ୍ଵୈର୍ଯ୍ଯଽପାଵୃତଃ । ଖଲପୂଃ ସ୍ଯାଦ୍ଧହୁକରୋ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରଶ୍ଚିରକ୍ରିଯଃ ।। ୩୬୭.

ଯିଏ ଶ୍ରୀମାନ୍, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଧନଶାଳୀ, ସ୍ୱାଧୀନ, ମନମୁକ୍ତ, ଗର୍ବିତ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କଥା କରୁଥିବା, ଧୀରେ କାମ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ଅଳସ।