ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଅନ୍ତଃପୁରେ ତ୍ଵଧିକୃତଃ ସ୍ଯାଦନ୍ତର୍ଵଂଶିକୋ ଜନଃ । ସୌଵିଦଲ୍ଲାଃ କଞ୍ଚୁକିନଃ ସ୍ଥାପତ୍ଯାଃ ସୌଵିଦାଶ୍ଚ ତେ ।। ୩୬୬.

ଅନ୍ତଃପୁରରେ ନିଯୁକ୍ତ କର୍ମଚାରୀ ହେଉଛି ଅନ୍ତଃବଂଶୀ ଲୋକ; ପାହାଡ଼ିଆ, କଞ୍ଚୁକି, ନିର୍ମାତା ଏବଂ ସେବକମାନେ।

ଷଣ୍ଡୋ ଵର୍ଷଵରସ୍ତୁଲ୍ଯାଃ ସେଵକାର୍ଥ୍ଯନୁଜୀଵିନଃ । ଵିଷଯାନନ୍ତରୋ ରାଜା ଶତ୍ରୁମିତ୍ରମତଃ ପରଂ ।। ୩୬୬.

ହିଜଡା, ଏକ ବର୍ଷର ଛୁଆଁ ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସମାନ। ରାଜା ରାଜ୍ୟ ପରେ ଅଛନ୍ତି, ତାପରେ ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ବନ୍ଧୁ।

ଉଦାସୀନଃ ପରତରଃ ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହସ୍ତୁ ପୃଷ୍ଠତଃ । ଚରଃ ସ୍ପଶଃ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରଣିଧିରୁତ୍ତରଃ କାଲ ଆଯତିଃ ।। ୩୬୬.

ଉଦାସୀନ ଆଉ ଦୂରରେ ଅଛନ୍ତି; ପଛରୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଲୋକ ପଛରେ ଅଛନ୍ତି; ଚର ହେଉଛି ଗୁପ୍ତଚର, ଖବର ଆଣିଦେଇଥିବା ଉପରେ ଅଛନ୍ତି, ସମୟ ହେଉଛି ଆଗାମୀ।

ତତ୍କାଲସ୍ତୁ ତଦାତ୍ଵଂ ସ୍ଯାଦୁଦର୍କଃ ଫଲମୁତ୍ତରଂ । ଅଦୃଷ୍ଟଂ ଵହ୍ନିତୋଯାଦି ଦୃଷ୍ଟଂ ସ୍ଵପରଚକ୍ରଜମ୍ ।। ୩୬୬.

ସେଇ ସମୟ ତାହାର ନିଜ ସମୟ; ଫଳ ପରେ ଆସେ; ଅଦୃଶ୍ୟ ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ପାଣି ପରି, ଦୃଶ୍ୟ ନିଜ ବା ପର ଶିବିରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଭଦ୍ରକୁମ୍ଭଃ ପୂର୍ଣକୁମ୍ଭୋ ଭୃଙ୍ଗାରଃ କନକାଲୁକା । ପ୍ରଭିନ୍ନୋ ଗର୍ଜିତୋ ମତ୍ତୋ ଵମଥୁଃ କରଶୀକରଃ ।। ୩୬୬.

ଭଲ ଘଡ଼ା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା, କୋଇଳା, ସୁନାର ପାତ୍ର, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ପାଗଳ, ବାନ୍ତି କରୁଥିବା ଏବଂ ହାତ ଆକୃତିର ପାତ୍ର।

ସ୍ତ୍ରିଯାଂ ଶ୍ରୃଣିସ୍ତ୍ଵଙ୍କୁଶୋଽସ୍ତ୍ରୀ ପରିସ୍ତୋମଃ କୁଥୋ ଦ୍ଵଯୋଃ । କର୍ଣୀରଥଃ ପ୍ରଵହଣଂ ଦୋଲା ପ୍ରେଙ୍‌ଖାଦିକା ସ୍ତ୍ରିଯାଂ ।। ୩୬୬.

ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ: ହସୁଆ, ହାତୀ ଚାଳନା କରିବା ଆଉଜା; ପୁରୁଷ ପାଇଁ: ସ୍ତୁତିଗୀତ, ଦଣ୍ଡ; ଉଭୟ ପାଇଁ: କାନ, ରଥ, ଯାନ, ଝୁଲା ଏବଂ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ।

ଆଧୋରଣା ହସ୍ତିପକା ହସ୍ତ୍ଯାରୋହା ନିଷାଦିନଃ । ଭଟା ଯୋଧାଶ୍ଚ ଯୋଦ୍ଧାରଃ କଞ୍ଚୁକୋ ଵାରଣୋଽସ୍ତ୍ରିଯାଂ ।। ୩୬୬.

ହାତୀ ଚାଳକ, ହାତୀ ଦେଖିବା ଲୋକ, ହାତୀ ଚଡ଼ିବା ଲୋକ, ଶିକାରୀ, ସେନା, ଯୋଦ୍ଧା, ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା, କଞ୍ଚୁକ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ଢାଳ।

ଶୀର୍ଷଣ୍ଯଞ୍ଚ ଶିରସ୍ତ୍ରେଽଥ ତନୁତ୍ରଂ ଵର୍ମ୍ମ ଦଂଶନଂ । ଆମୁକ୍ତଃ ପ୍ରତିମୁକ୍ତଶ୍ଚ ପିନଦ୍ଧଶ୍ଚାପିନଦ୍ଧଵତ୍ ।। ୩୬୬.

ମୁଣ୍ଡ ଢାକିବା ଟୋପି, ମୁଣ୍ଡ ରକ୍ଷା, ଶରୀର ରକ୍ଷା କବଚ, ଢାଳ, ଆବୃତ, ଅଂଶିକ ଆବୃତ, ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଏବଂ ଅନବନ୍ଧା ପରି।

ଵ୍ଯୂହସ୍ତୁ ବଲଵିନ୍ଯାସଶ୍ଚକ୍ରଞ୍ଚାନୀକମସ୍ତ୍ରିଯାଂ । ଏକେଭୈକରଥା ତ୍ର୍ଯଶ୍ଵାଃ ପତ୍ତିଃ ଵଞ୍ଚପଦାତିକାଃ ।। ୩୬୬.

ବ୍ୟୁହ ହେଉଛି ସେନାର ଗଠନ; ଚକ୍ର ଏବଂ ଅଗ୍ରଭାଗ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ; ଏକ ହାତୀ, ଏକ ରଥ, ତିନିଟି ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି ଏବଂ ଚତୁର ଚାଳି ଚାଳିଥିବା ସେନା।

ପତ୍ତ୍ଯଙ୍ଗୈସ୍ତ୍ରିଗୁଣୈଃ ସର୍ଵୈଃ କ୍ରମାଦାଖ୍ଯା ଯଥୋତ୍ତରଂ । ସେନାମୁଖଂ ଗୁଲ୍ମଗଣୈ ଵାହିନୀ ପୃତନା ଚମୂଃ ।। ୩୬୬.

ପଦାତି ତିନି ପ୍ରକାର ଭାଗ ସହିତ କ୍ରମକ୍ରମେ ନାମ ଦିଆଯାଏ: ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗ, ଗୁଳ୍ମ, ଦଳ, ବାହିନୀ, ପ୍ରତନା ଏବଂ ଚମୂ।

ଅନୀକିନୀ ଦଶାନୀକିନ୍ଯୋଽକ୍ଷୋହିଣ୍ଯୋ ଗଜୀଦିଭିଃ । ଧନୁଃ କୋଦଣ୍ଡଇଷ୍ଵାସୌ କୋଟିରସ୍ଯାଟନୀ ସ୍ମୃତା ।। ୩୬୬.

ଏକ ଚମୂ, ଦଶଟି ଚମୂ, ହାତୀ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ; ଧନୁଷ, କୋଦଣ୍ଡ, ଇଷୁ ଧନୁର୍ବାଣୀ ପାଇଁ; କୋଟିର ଏବଂ ଆଟନୀ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖାଯାଏ।

ନସ୍ତକସ୍ତୁ ଧନୁର୍ମଧ୍ଯଂ ମୌର୍ଵୀ ଜ୍ଯା ଶିଞ୍ଜିନୀ ଗୁଣଃ । ପୃଷତ୍‌କବାଣଵିଶିଖା ଅଜିହ୍ମଗଖଗାଶୁଗାଃ ।। ୩୬୬.

ଧନୁଷର ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ନସ୍ତ, ତାର ମୌର୍ବୀ, ଦୋରି ଜ୍ୟା, ସିନା ଗୁଣ; ବାଣ, ଶର ଏବଂ ତୀର ହେଉଛି ସିଧା ଚାଲୁଥିବା, ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ।

ତୂଣୋପାସଙ୍ଗତୂଣୀରନିଷଙ୍ଗା ଇଷୁଧିର୍ଦ୍ଵଯୋଃ। ଅସିର୍ଋଷ୍ଟିଶ୍ଚ ନିସ୍ତ୍ରିଶଃ କରଵାଲଃ କୃପାଣଵତ୍ ।। ୩୬୬.

ତୁଣୀ, ପାଶ୍ୱ ତୁଣୀ, ମଞ୍ଜୁଷା ଏବଂ ଦୁଇଝଣା ପାଇଁ ଇଷୁଧି; ତଳୱାର, ବାଣ, ଦୁଇଧାର ତଳୱାର, ଧାର ତଳୱାର ଏବଂ ଛୋଟ ତଳୱାର।

ସରୁଃ ଖଙ୍ଗସ୍ଯ ମୁଷ୍ଟୌ ସ୍ଯାଦୀଲୀ ତୁ କରପାଲିକା । ଦ୍ଵଯୋଃ କୁଠାରଃ ସୁଧିତିଃ ଛୁରିକା ଚାସିପୁତ୍ରିକା ।। ୩୬୬.

ତଳୱାର ପାଇଁ ହାତଲାଗି, ହାତ ପାଇଁ ଛୋଟ ଢାଳ; ଉଭୟ ପାଇଁ: କୁହାଡ଼ି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର, ଛୁରୀ ଏବଂ ତଳୱାରିକା।

ପ୍ରାସସ୍ତୁ କୁନ୍ତୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସର୍ଵଲା ତୋମରୋଽସ୍ତ୍ରିଯାଂ । ଵୈତାଲିକା ବୋଧକରା ମାଗଧା ଵନ୍ଦିନସ୍ତୁତୌ ।। ୩୬୬.

ପ୍ରାସକୁ ବଣ୍ଡ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଟୋମର ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର; ବାଦକ, ଜାଗାଇବା ଲୋକ, ମାଗଧ ଗାୟକ ଏବଂ ସ୍ତୁତିକାର।

ସଂଶପ୍ତକାସ୍ତୁ ସମଯାତ୍ସଙ୍ଗ୍ଗ୍ରାମାଦନିଵର୍ତ୍ତିନଃ । ପତାକା ଵୈଜଯନ୍ତୀ ସ୍ଯାତ୍ କେତନଂ ଧ୍ଵଜମସ୍ତ୍ରିଯାଂ ।। ୩୬୬.

ଯେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନେ ସଂଶପ୍ତକ; ପତାକା, ବିଜୟପତାକା, ଚିହ୍ନ ଏବଂ ଧ୍ୱଜ ଅସ୍ତ୍ର।

ଅହଂ ପୂର୍ଵମହଂ ପୂର୍ଵ୍ଵମିତ୍ଯହଂପୂର୍ଵ୍ଵିକା ସ୍ତ୍ରିଯାଂ । ଅହମହମିକା ସା ସ୍ଯାଦ୍ଯୋଽହଙ୍କାରଃ ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୩୬୬.

ସ୍ତ୍ରୀ ମନେ: 'ମୁଁ ପ୍ରଥମ, ମୁଁ ପ୍ରଥମ' କହନ୍ତି; ପୁରୁଷ ମନେ: 'ମୁଁ ପ୍ରଥମ' କହନ୍ତି; ଏହିକୁ ଅହଂପୂର୍ବିକା କୁହାଯାଏ; ଏହା ପରସ୍ପର ଅହଂକାର।

ଶକ୍ତିଃ ପରାକ୍ରମଃ ପ୍ରାଣଃ ଶୌର୍ଯ୍ଯଂ ସ୍ଥାନସହୋବଲଂ । ମୂର୍ଛା ତୁ କଶ୍ମଲଂ ମୋହୋଽପ୍ଯଵମର୍ଦ୍ଦସ୍ତୁ ପୀଡ଼़ନଂ ।। ୩୬୬.

ଶକ୍ତି, ପ୍ରାକ୍ରମ, ପ୍ରାଣ, ସୌର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ଥାନରେ ଶକ୍ତି; ମୂର୍ଛା ହେଉଛି ଅବସ୍ଥା, ମୋହ ହେଉଛି ଭ୍ରମ, ଅବମର୍ଦ୍ଦ ହେଉଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା।

ଅଭ୍ଯଵସ୍କନ୍ଦନନ୍ତ୍ଵଭ୍ଯାସାଦନଂ ଵିଜଯୋ ଜଯଃ । ନିର୍ଵାସନଂ ସଂଜ୍ଞପନଂ ସାରଣଂ ପ୍ରତିଘାତନଂ ।। ୩୬୬.

ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା, ଆକ୍ରମଣ, ଅଭ୍ୟାସ, ବିଜୟ, ଜୟ, ନିର୍ବାସନ, ଘୋଷଣା, ଚଳାଚଳ ଏବଂ ପ୍ରତିରୋଧ।

ସ୍ଯାତ୍ପଞ୍ଚତା କାଲଧର୍ଭୋ ଦିଷ୍ଟାନ୍ତଃ ପ୍ରଲଯୋଽତ୍ଯ୍ଯଃ । ଵିଶୋ ଭୂମିସ୍ପୃଶୋ ଵୈଶ୍ଯା ଵୃତ୍ତିର୍ଵର୍ତନଜୀଵନେ ।। ୩୬୬.

ସବୁ ଜୀବର ଶେଷ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ; ସମୟ ହେଉଛି ସବୁ କିଛି ନଶ୍ୱର କରିଦେବାର କାରଣ; ବିନାଶ ହେଉଛି ଶେଷ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ବସୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଲୋକ। ବଣିକମାନେ ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଜୀବିକା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି।

କୃଷ୍ଯାଦିଵୃତ୍ତଯୋ ଜ୍ଞେଯାଃ କୁସୀଦଂ ଵୃଦ୍ଧିଜୀଵିକା । ଉଦ୍ଧାରୋଽର୍ଥପ୍ରଯୋଗଃ ସ୍ଯାତ୍କଣିଶଂ ସସ୍ଯମଞ୍ଜରୀ ।। ୩୬୬.

ଚାଷ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମକୁ ଜୀବିକା ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ସୁଦ ଦେଇ ଅର୍ଥ ଉପାର୍ଜନ କରିବାକୁ କୁସୀଦ କୁହାଯାଏ। ଧନ ଉଧାର ଦେବା ହେଉଛି ଅର୍ଥର ବ୍ୟବହାର। ଧାନର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଗୁଛକୁ ସସ୍ୟମଞ୍ଜରୀ କୁହାଯାଏ।

ସିଂଶାରୁଃ ସସ୍ଯଶୂକଂ ସ୍ଯାତ୍ ସ୍ତମ୍ବୋ ଗୁତ୍ସସ୍ତୃଣାଦିନଃ । ଧାନ୍ଯଂ ଵ୍ରୀହିଃ ସ୍ତମ୍ବକରିଃ କଡ଼ଙ୍ଗରୋ ଵୁଷଂ ସ୍ମୃତଂ ।। ୩୬୬.

ଧାନର ବାହାର ଛିଲକୁ ସିଂଶାରୁ କୁହାଯାଏ; ଗଛର ଡାଣ୍ଡକୁ ଷ୍ଟମ୍ବ କୁହାଯାଏ; ଘାସ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ଭିତର ଅଂଶକୁ ଗୁତ୍ସ କୁହାଯାଏ। ଧାନ୍ୟ ମାନେ ଚାଉଳ; ଗୁଛ ଧାରିଥିବା ଡାଣ୍ଡକୁ ଷ୍ଟମ୍ବକରି କୁହାଯାଏ; କରଙ୍ଗର କୁହାଯାଏ ଚାଉଳର ଭୁଷି।

ମାଷାଦଯଃ ଶମୀଧାନ୍ଯେ ଶୁକଧାନ୍ଯେ ଯଵାଦଯଃ । ତୃଣଧାନ୍ଯାନି ନୀଵାରାଃ ଶୂର୍ପଂ ପ୍ରସ୍ଫୋଟନଂ ସ୍ମୃତଂ ।। ୩୬୬.

ମାଷ ଓ ଏହା ପରି ଧାନ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଡାଲ ଧାନ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଶମୀ ଧାନ୍ୟ, ଯବ ଓ ଏହା ପରି ଧାନ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମୋଟ ଧାନ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଜଙ୍ଗଲି ଧାନ୍ୟକୁ ନୀବାର କୁହାଯାଏ; ଧାନ ଝାଡ଼ିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଝାଲିକୁ ଶୂର୍ପ କୁହାଯାଏ।

ସ୍ଯୂତପ୍ରସେଵୌ କଣ୍ଡୋଲପିଟୌ କଟକିନିଞ୍ଜକୌ । ସମାନୌ ରସଵତ୍ଯାନ୍ତୁ ପାକସ୍ଥାନମହାନସେ ।। ୩୬୬.

ସ୍ୟୂତ ଓ ପ୍ରସେବ ହେଉଛି ଚମଚ; କଣ୍ଡୋଳ ଓ ପିଟା ହେଉଛି ଚୋପା; କଟକି ଓ ନିଞ୍ଜକ ଏକ ପରିପ୍ରକାର। ରସବତୀ ହେଉଛି ତରକାରିର ରସ; ଖାଦ୍ୟ ପକାଇବା ସ୍ଥାନକୁ ରସଘର କୁହାଯାଏ।

ପୌରୋଗଵସ୍ତଦଧ୍ଯକ୍ଷଃ ସୂପକାରାସ୍ତୁ ଵଲ୍ଲଵାଃ । ଆରାଲିକା ଆନ୍ଧସିକାଃ ସୂଦା ଔଦନିକା ଗୁଣାଃ ।। ୩୬୬.

ପ୍ରଧାନ ଦେଖାଶୁଣାକାରୀ ହେଉଛି ପୌରୋହିତ; ରନ୍ଧନ କରୁଥିବାମାନେ ଗୋପାଳକ। ଆରାଳିକ, ଆନ୍ଧସିକ, ସୂଦ, ଔଦନିକ ଏମାନେ ରନ୍ଧନ କାମର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର।

କ୍ଲୀଵେଽଗ୍ଵରୀଷଂ ଭ୍ରାଷ୍ଟୋ ନା କର୍କର୍ଯ୍ଯାଲୁର୍ଗଲନ୍ତିକା । ଆଲିଞ୍ଜରଃ ସ୍ଯାନ୍ମଣିକଂ ସୁଷଵୀ କୃଷ୍ଣଜୀରକେ ।। ୩୬୬.

ନପୁଂସକକୁ ଅଗ୍ୱରୀଷ କୁହାଯାଏ; ଭୁନା ଧାନ୍ୟକୁ ଭ୍ରାଷ୍ଟ କୁହାଯାଏ; କର୍କର୍ୟ ଓ ଗଲନ୍ତିକା ଏଠାରେ ନୁହେଁ। ଆଲିଞ୍ଜର ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ମଣି; ସୁଷବୀ ହେଉଛି କଳା ଜିରା।

ଆରନାଲସ୍ତୁ କୁଲ୍ମାଷଂ ଵାହ୍ଲୀକଂ ହିଙ୍ଗୁ ରାମଠଂ । ନିଶା ହରିଦ୍ରା ପୀତା ସ୍ତ୍ରୀ ଖଣ୍ଡେ ମତ୍ସ୍ଯଣ୍ଡିଫାଣିତେ ।। ୩୬୬.

ଆରନାଳ ହେଉଛି ଚିପିଆ ଚାଉଳ; କୁଲ୍ମାଷ ହେଉଛି ଉବା ଡାଲ; ବାହ୍ଲୀକ ହେଉଛି ହିଙ୍ଗ; ରାମଠ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ମସଲା। ନିଶା ହେଉଛି ହଳଦୀ; ପୀତା ହେଉଛି ହଳଦିଆ; ଷ୍ଟ୍ରୀ ହେଉଛି ଜଣେ ଜଣା; ଖଣ୍ଡ ହେଉଛି ଟୁକୁଡ଼ା; ମତ୍ସ୍ୟଣ୍ଡି ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ମିଠା।

କୂର୍ଚିକା କ୍ଷୀରଵିକୃତିଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ମସୃଣଚିକ୍କଣଂ । ପୃଥୁକଃ ସ୍ଯାଚ୍ଚିପିଟକୋ ଧାନା ଭ୍ରଷ୍ଟଯଵାସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। ୩୬୬.

କୂର୍ଚ୍ଚିକା ହେଉଛି ଦୁଧର ଉତ୍ପାଦ; ସ୍ନିଗ୍ଧ ମାନେ ତେଲା-ତେଲା; ମସୃଣ ମାନେ ଚିକ୍କଣ ଓ ମୃଦୁ। ପୃଥୁକ ହେଉଛି ଚିଡ଼ା; ଚିପିଟକ ହେଉଛି ଚାପା ଧାନ୍ୟ; ଧାନା ହେଉଛି ଭୁନା ଯବ ଯାହା ମହିଳାମାନେ ଖାନ୍ତି।

ଜେମନଂ ଲେପ ଆହାରୋ ମାହେଯୀ ସୌରଭୀ ଚ ଗୌଃ । ଯୁଗାଦୀନାଞ୍ଚ ଵୋଢାରୋ ଯୁଗ୍ଯପ୍ରାସଙ୍ଗ୍ଯଶାଟକାଃ ।। ୩୬୬.

ଜେମନ ହେଉଛି ଲେପ; ଲେପ ହେଉଛି ଖାଦ୍ୟ; ମାହେୟୀ ହେଉଛି ମାହୀ ଅଞ୍ଚଳର ଗାଈ; ସୌରଭୀ ହେଉଛି ସୁଗନ୍ଧିତ ଗାଈ। ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଯେଉଁମାନେ ଜୋତା ଜନ୍ତୁ ଚଲାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୋଗ୍ୟପ୍ରାସଙ୍ଗ୍ୟ।