ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଵିଶ୍ଵା ଵିଷା ପ୍ରତିଵିଷା ଵନଶ୍ରୃଙ୍ଗାଟଗୋକ୍ଷୁରୌ । ନାରାଯଣୀ ଶତମୂଲୀ କାଲେଯକହରିଦ୍ରଵଃ ।। ୩୬୩.

ବିଶ୍ୱା, ବିଷା, ପ୍ରତିବିଷା, ବନଶୃଙ୍ଗାଟ, ଗୋକ୍ଷୁର, ନାରାୟଣୀ, ଶତମୂଳୀ, କାଳେୟକ ଓ ହଳଦୀ।

ଦାର୍ଵୀ ପଚମ୍ପଚା ଦାରୁ ଶୁକ୍ଲା ହୈମଵତୀ ଵଚା । ଵଚୋଗ୍ରଗନ୍ଧା ଷଡ୍‌ଗ୍ରନ୍ଥା ଗୋଲୋମୀ ଶତପର୍ଵିଂକା ।। ୩୬୩.

ଦାର୍ଭୀ, ପଚମ୍ପଚା, ଦାରୁ, ଶୁକ୍ଳା, ହୈମବତୀ, ବଚା, ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧ ଥିବା ବଚା, ଷଡ୍‌ଗ୍ରନ୍ଥା, ଗୋଲୋମୀ ଓ ଶତପର୍ବିଙ୍କା।

ଆସ୍ଫୋତା ଗିରିକର୍ଣୀ ସ୍ଯାତ୍ ସିଂହାସ୍ଯୋ ଵାସକୋ ଵୃଷଃ । ମିଶୀ ମଧୁରିକାଚ୍ଛତ୍ରା କୋକିଲାକ୍ଷେକ୍ଷୁରକ୍ଷୁରା ।। ୩୬୩.

ଆସ୍ଫୋଟା, ଗିରିକର୍ଣ୍ଣୀ, ସିଂହାସ୍ୟ, ବାସକ, ବୃଷ, ମିଶୀ, ମଧୁରିକା, ଛତ୍ରା, କୋକିଳାକ୍ଷ, ଇକ୍ଷୁର ଓ କ୍ଷୁରା।

ଵିଡଙ୍ଗୋଽସ୍ତ୍ରୀ କୃମିଘ୍ନଃ ସ୍ଯାତ୍ ଵଜ୍ରଦ୍ରୁସ୍ରୁକ୍ସ୍ନୁହୀ ସୁଧା । ଗୃଦ୍ଵୀକା ଗୋସ୍ତନୀ ଦ୍ରାକ୍ଷା ଵଲା ଵାଟ୍ଯାଲକସ୍ତଥା ।। ୩୬୩.

ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ଅଷ୍ଟ୍ରୀ, କ୍ରିମିଘ୍ନ, ବଜ୍ରଦ୍ରୁ, ସ୍ରୁକ୍ସ୍ନୁହୀ, ସୁଧା, ଗୃଦ୍ବୀକା, ଗୋସ୍ତନୀ, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ବଳା ଓ ବାଟ୍ୟାଲକ।

କାଲା ମସୂରଵିଦଲା ତ୍ରିପୁଟା ତ୍ରିଵୃତ୍ । ମଧୁକଂ କ୍ଲୀତକଂ ଯଷ୍ଟିମଧୁକା ମଧୁଯଷ୍ଟିକା ।। ୩୬୩.

କାଳା, ମସୁର, ବିଦଳା, ତ୍ରିପୁଟା, ତ୍ରିବୃତ୍, ମଧୁକ, କ୍ଲୀତକ, ଯଷ୍ଟିମଧୁକ ଓ ମଧୁୟଷ୍ଟିକା।

ଵିଦାରୀ କ୍ଷୀରଶୁକ୍ଲେକ୍ଷୁଗନ୍ଧା କ୍ରୋଷ୍ଟ୍ରୀ ଚ ଯା ସିତା । ଗୋପୀ ଶ୍ଯାମା ଶାରିଵା ସ୍ଯାଦନନ୍ତୋତ୍ପଲଶାରିଵା ।। ୩୬୩.

ବିଦାରୀ, କ୍ଷୀରଶୁକ୍ଳ, ଇକ୍ଷୁଗନ୍ଧା, କ୍ରୋଷ୍ଟ୍ରୀ, ଯା, ସିତା, ଗୋପୀ, ଶ୍ୟାମା, ଶାରିବା, ଅନନ୍ତା ଓ ଉତ୍ପଳଶାରିବା।

ମୋଚା ରମ୍ଭା ଚ କଦଲୀ ଭଷ୍ଟାକୀ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷିଣୀ । ସ୍ଥିରା ଧ୍ରୁଵା ସାଲପର୍ଣୀ ଶ୍ରୃଙ୍ଗୀ ତୁ ଵୃଷଭୋ ଵୃଷଃ ।। ୩୬୩.

ମୋଚା, ରମ୍ଭା, କଦଳୀ, ଭଷ୍ଟାକୀ, ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷିଣୀ, ସ୍ଥିରା, ଧ୍ରୁବା, ସାଳପର୍ଣୀ, ଶୃଙ୍ଗୀ, ବୃଷଭ ଓ ବୃଷ।

ଗାଙ୍ଗେରୁକୀ ନାଗବଲା ମୁଷଲୀ ତାଲମୂଲିକା । ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନୀ ପଟୋଲିକା ଜାଲୀ ଅଜଶ୍ରୃଙ୍ଗୀ ଵିଷାଣିକା ।। ୩୬୩.

ଗାଙ୍ଗେରୁକୀ, ନାଗବଳା, ମୁଷଳୀ, ତାଳମୂଳିକା, ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନୀ, ପଟୋଲିକା, ଜାଳୀ, ଅଜଶୃଙ୍ଗୀ ଓ ବିଷାଣିକା।

ସ୍ଯାଲ୍ଲାଙ୍ଗଲିକ୍ଯଗ୍ନିଶିଖା ତାମ୍ବୂଲୀ ଗଗଵଲ୍ଲ୍ଯପି । ହରେଣୂ ରେଣୁକା କୌନ୍ତୀ ହ୍ରୀଵେରୋ ଦିଵ୍ଯନାଗରଂ ।। ୩୬୩.

ଲାଙ୍ଗଳିକୀ, ଅଗ୍ନିଶିଖା, ତାମ୍ବୂଳୀ, ଗଗନବଲ୍ଲୀ, ହରେଣୁ, ରେଣୁକା, କୌନ୍ତୀ, ହ୍ରୀବେରା ଓ ଦିବ୍ୟନାଗର।

କାଲାନୁସାର୍ଯ୍ଯଵୃଦ୍ଧାଶ୍ମପୁଷ୍ପଶୀତଶିଵାନି ତୁ । ଶିଵା ତାମଲକୀ ଚାଥ ହନୁର୍ହଟ୍ଟଵିଲାସିନୀ ।। ୩୬୩.

କାଳାନୁସାରୀ, ବୃଦ୍ଧାଶ୍ମ, ପୁଷ୍ପଶୀତ, ଶିବାନୀ, ଶିବା, ତାମଳକୀ ଓ ହନୁରହଟ୍ଟବିଲାସିନୀ।

ଗ୍ରନ୍ଥିପର୍ଣଂ ଶୁକଂ ଵର୍ହି ଵଲା ତୁ ତ୍ରିପୁଟା ତ୍ରୁଟିଃ । ଶିଵା ତାମଲକୀ ଚାଥ ହନୁର୍ହଟ୍ଟଵିଲାସିନୀ ।। ୩୬୩.

ଗ୍ରନ୍ଥିପର୍ଣ୍ଣ, ଶୁକ, ବର୍ହି, ବଳା, ତ୍ରିପୁଟା, ତ୍ରୁଟି, ଶିବା, ତାମଳକୀ ଓ ହନୁରହଟ୍ଟବିଲାସିନୀ।

କୁଟଂ ନଟଂ ଦଶପୁରଂ ଵାନେଯଂ ପରିପେଲଵମ୍ । ତପସ୍ଵିନୀ ଜଟାମାଂସୀ ପୃକ୍କା ଦେଵୀ ଲତା ଲକ୍ଷୂ ।। ୩୬୩.

କୁଟ, ନଟ, ଦଶପୁର, ବାନେୟ, ପରିପେଲବ, ତପସ୍ବିନୀ, ଜଟାମାଂସୀ, ପୃକ୍କା, ଦେବୀ, ଲତା ଓ ଲକ୍ଷୂ।

କର୍ଚୁରକୋ ଦ୍ରାଵିଡ଼କୋ ଗନ୍ଧମୂଲୀ ଶଠୀ ସ୍ମୃତା । ସ୍ଯାଦୃକ୍ଷଗନ୍ଧା ଛଗଲାନ୍ତ୍ରା ଵେଗୀ ଵୃଦ୍ଧଦାରକଃ ।। ୩୬୩.

କର୍ଚ୍ଚୁରକ, ଦ୍ରାବିରକ, ଗନ୍ଧମୂଳୀ, ଶଠୀ, ଋକ୍ଷଗନ୍ଧା, ଛଗଳାନ୍ତ୍ରା, ବେଗୀ ଓ ବୃଦ୍ଧଦାରକ।

ତୁଣ୍ଡିକେରୀ ରକ୍ତଫଲା ଵିମ୍ବିକା ପୀଲୁପର୍ଣ୍ଯଽପି । ଚାଙ୍ଗେରୀ ଚୁକ୍ରିକାମ୍ବଷ୍ଠା ସ୍ଵର୍ଣକ୍ଷୀରୀ ହିମାଵତୀ ।। ୩୬୩.

ତୁଣ୍ଡିକେରୀ, ରକ୍ତଫଳା, ବିମ୍ବିକା, ପୀଳୁପର୍ଣୀ, ଚାଙ୍ଗେରୀ, ଚୁକ୍ରିକା, ଅମ୍ବଷ୍ଠା, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣକ୍ଷୀରୀ ଓ ହିମାବତୀ।

ସହସ୍ରଵେଧୀ ଚୁକ୍ରୋଽମ୍ଲଵେତସଃ ଶତଵେଧ୍ଯପି । ଜୀଵନ୍ତୀ ଜୀଵନୀ ଜୀଵା ଭୂମିନିମ୍ବଃ କିରାତକଃ ।। ୩୬୩.

ସହସ୍ରବେଧୀ, ଚୁକ୍ର, ଅମ୍ଳବେତସ, ଶତବେଧୀ, ଜୀବନ୍ତୀ, ଜୀବନୀ, ଜୀବା, ଭୂମିନିମ୍ବ ଓ କିରାତକ।

କୂର୍ଚଶୀର୍ଷୋ ମଧୁକରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ କପିଵୃକସ୍ତଥା । ଦଦ୍ରୁଘ୍ନଃ ସ୍ଯାଦେଡ଼ଗଜୋ ଵର୍ଷାଭୂଃ ଶୋଥହାରିଣୀ ।। ୩୬୩.

କୂର୍ଚ୍ଚଶୀର୍ଷ, ମଧୁକର, ଚନ୍ଦ୍ର, କପିବୃକ, ଦଦ୍ରୁଘ୍ନ, ଅଦେରଗଜ, ବର୍ଷାଭୂ ଓ ଶୋଥହାରିଣୀ।

ଵାରାହୀ ଵଦରା ଗୃଷ୍ଟିଃ କାକମାଚୀ ତୁ ଵାଯସୀ । ଶତପୁଷ୍ପା ସିଚଚ୍ଛତ୍ରାଽତିଚ୍ଛତ୍ରା ମଧୁରା ମିସିଃ ।। ୩୬୩.

ବାରାହୀ, ବଦରା, ଗୃଷ୍ଟି, କାକମାଚୀ, ବାୟସୀ, ଶତପୁଷ୍ପା, ସିଚଚ୍ଛତ୍ରା, ଅତିଛତ୍ରା, ମଧୁରା ଓ ମିଶୀ।

ଅଵାକ୍ପୁଷ୍ପୀ କାରଵୀ ଚ ସରଣା ତୁ ପ୍ରସାରଣୀ । କଟମ୍ଭରୀ ଭଦ୍ରଵଲା କର୍ଵ୍ଵୂରଶ୍ଚ ଶଟୀ ହ୍ଯଥ ।। ୩୬୩.

ଅବାକ୍ପୁଷ୍ପୀ, କାରବୀ, ସରଣା, ପ୍ରସାରଣୀ, କଟମ୍ଭରୀ, ଭଦ୍ରବଳା, କର୍ବୂର ଓ ଶଟୀ — ଏହି ସବୁ ଉଦ୍ଭିଦର ନାମ।

ପଟୋଲଃ କୁଲକସ୍ତିକ୍ତଃ କାରଵେଲ୍ଲଃ କଟିଲ୍ଲକଃ । କୁଷ୍ମାଣ୍ଡକସ୍ତୁ କର୍କାରୁରିର୍ଵାରୁଃ କର୍କଟୀ ସ୍ତ୍ରିଯୌ ।। ୩୬୩.

ପଟୋଳ, କୁଳକ, ତିକ୍ତ, କାରବେଲ୍ଲା, କଟିଲ୍ଲକ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, କର୍କାରୁ, ବାରୁ ଓ କର୍କଟୀ — ଏହି ସମସ୍ତ ନାରୀଲିଙ୍ଗ।

ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଃ କଟୁତୁମ୍ବୀ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଶାଲା ତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରାଵରୁଣୀ । ଅର୍ଶୋଘ୍ନଃ ଶୂରଣଃ କନ୍ଦୋ ମୁସ୍ତକଃ କୁରୁଵିନ୍ଦକଃ ।। ୩୬୩.

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, କଟୁତୁମ୍ବୀ, ବିଶାଳା, ଇନ୍ଦ୍ରାବରୁଣୀ, ଅର୍ଶୋଘ୍ନ, ଶୂରଣ, କନ୍ଦ, ମୁଷ୍ଟକ ଓ କୁରୁବିନ୍ଦକ — ଏହି ଉଦ୍ଭିଦମାନେ।

ଵଂଶେ ତ୍ଵକ୍ସାରକର୍ମ୍ମାରଵେଣୁମସ୍କରତେଜନାଃ । ଛତ୍ରାତିଚ୍ଛତ୍ରପାଲଘ୍ନୀ ମାଲାତୃଣକଭୂସ୍ତୃଣେ ।। ୩୬୩.

ବାଁସରେ — ତ୍ୱକ୍ସାର, କର୍ମାର, ବେଣୁ, ମସ୍କର, ତେଜନା; ଚତ୍ରା, ଅତିଚତ୍ର, ପାଳଘ୍ନୀ, ମାଳାତୃଣ ଓ ଭୂତୃଣ — ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।

ତୃଣରାଜାହ୍ଵଯସ୍ତାଲୋ ଘୋଣ୍ଟା କ୍ରମୁକପୁଗକୌ । ଶାର୍ଦୂଲଦ୍ଵୀପିନୌ ଵ୍ଯାଘ୍ନେ ହର୍ଯ୍ଯକ୍ଷଃ କେଶରୀ ହରିଃ ।। ୩୬୩.

ତୃଣରାଜ, ତାଳ, ଘଣ୍ଟା, କ୍ରମୁକ, ପୁଗ, ଶାର୍ଦୂଳ, ଦ୍ୱୀପିନ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ହର୍ୟକ୍ଷ, କେଶରୀ ଓ ହରି — ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ।

କୋଲଃ ପୋତ୍ରୀ ଵରାହଃ ସ୍ଯାତ୍ କୋକ ଈହାମୃଗୋ ଵୃକଃ । ଲୂତୋର୍ଣନାଭୌ ତୁ ସମୌ ତନ୍ତୁଵାଯଶ୍ଚ ମର୍କଟେ ।। ୩୬୩.

କୋଳ, ପୋତ୍ରୀ, ବରାହ, କୋକ, ଇହାମୃଗ, ବୃକ, ଲୂତ, ଉର୍ଣ୍ଣନାଭ, ତନ୍ତୁବାୟ ଓ ମର୍କଟ — ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ।

ଵୃଶ୍ଚିକଃ ଶୂକକୀଟଃ ସ୍ଯାତ୍ସାରଙ୍ଗସ୍ତୋକକୌ ସମୌ । କୃକଵାକୁସ୍ତାମ୍ରଚୂଡ଼ଃ ପିକଃ କୋକିଲ ଇତ୍ଯପି ।। ୩୬୩.

ବୃଶ୍ଚିକ, ଶୂକକୀଟ, ସାରଙ୍ଗ, ତୋକକ, କୃକବାକୁ, ତାମ୍ରଚୂଡ, ପିକ ଓ କୋକିଳ — ଏହି ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ।

କାକେ ତୁ କରଟାରିଷ୍ଟୌ ଵକଃ କହ୍ଵ ଉଦାହୃତଃ । କୋକଶ୍ଚକ୍ରଶ୍ଚକ୍ରଵାକୋ କାଦମ୍ବଃ କଲହଂସକଃ ।। ୩୬୩.

କାକ, କରଟ, ଅରିଷ୍ଟ, ବକ, କହ୍ବ, କୋକ, ଚକ୍ର, ଚକ୍ରବାକ, କାଦମ୍ବ ଓ କଳହଂସକ — ଏହି ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ।

ପତଙ୍ଗିକା ପୁତ୍ତିକା ସ୍ଯାତ୍ସରଘା ମଧୁମକ୍ଷଇକା । ଦ୍ଵିରେଫପୁଷ୍ପଲିଡ୍‌ଭୃଙ୍ଗଷଟ୍ପଦଭ୍ରମରାଽଲଯଃ ।। ୩୬୩.

ପତଙ୍ଗିକା, ପୁତ୍ତିକା, ସରଘା, ମଧୁମକ୍ଷିକା, ଦ୍ୱିରେଫ, ପୁଷ୍ପଳିଡ, ଭୃଙ୍ଗ, ଷଟ୍ପଦ, ଭ୍ରମର ଓ ଆଳୟ — ଏହି ସମସ୍ତ କୀଟ।

କେକୀ ଶିଖ୍ଯସ୍ଯ ଵାକ୍କେକା ଶକୁନ୍ତିଶକୁନିଦ୍ଵିଜାଃ । ସ୍ତ୍ରୀ ପକ୍ଷତିଃ ପକ୍ଷମୂଲଞ୍ଚଞ୍ଚୂସ୍ତୋଟିରୁଭେ ସ୍ତ୍ରିଯୌ ।। ୩୬୩.

ଶିଖୀର ମହିଳାକୁ କେକୀ କୁହାଯାଏ; ବାକ୍କେକା, ଶକୁନ୍ତି, ଶକୁନିଦ୍ୱିଜ, ନାରୀ, ପକ୍ଷତି, ପକ୍ଷମୂଳ, ଚଞ୍ଚୁ ଓ ଟୋଟି — ଏହି ସମସ୍ତ ନାରୀଲିଙ୍ଗ।

ଗତିରୁଡଡୀନସଣ୍ଡୀନୌ କୁଲାଯୋ ନୀଡ଼ମସ୍ତ୍ରିଯାଂ । ପେଶୀ କୋଷୋ ଦ୍ଵିହୀନେଽଣ୍ଡଂ ପୃଥୁକଃ ଶାଵକଃ ଶିଶୁ ।। ୩୬୩.

ଗତି, ରୁଡ଼ଡ଼ୀ, ନସଣ୍ଡୀ — ଏହିମାନେ ନାରୀଲିଙ୍ଗ; କୁଳାୟ ନପୁଂସକ; ପେଶୀ, କୋଷ, ଦ୍ୱିହୀନ, ଅଣ୍ଡ, ପୃଥୁକ, ଶାବକ ଓ ଶିଶୁ — ଏହି ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ।

ପୋତଃ ପାକୋଽର୍ଭକୋ ଡିମ୍ଭଃ ସନ୍ଦୋହଵ୍ଯୂହକୋ ଗଣଃ । ସ୍ତୋମୌଵନିକରଵ୍ରାତା ନିକୁରମ୍ବଂ କଦମ୍ବକଂ ୩୬୩.

ପୋତ, ପାକ, ଅର୍ଭକ, ଡିମ୍ଭ, ସନ୍ଦୋହ, ବ୍ୟୂହକ, ଗଣ, ସ୍ତୋମ, ବନିକର, ବ୍ରାତ, ନିକୁରମ୍ବ ଓ କଦମ୍ବକ — ଏହି ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ।