ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ପାରିଭଦ୍ରେ ନିମ୍ବତରୁର୍ମନ୍ଦାରଃ ପାରିଜାତକଃ । ଵଞ୍ଜୁଲଶ୍ଚିତ୍ରକୃଚ୍ଚାଥ ଦ୍ଵୌ ପୀତନକପୀତନୌ ।। ୩୬୩.

ପାରିଭଦ୍ର ଉଦ୍ୟାନରେ ନିମ୍ବ ଗଛ, ମନ୍ଦାର ଉଦ୍ୟାନରେ ପାରିଜାତ ଗଛ, ବଞ୍ଜୁଳ, ଚିତ୍ରକୃଚ୍ଚ ଓ ଦୁଇଟି ପୀତନକ ଗଛ ଅଛି।

ଆମ୍ରାତକେ ମଧୂକେ ତୁ ଗୁଡପୁଷ୍ପମଧୁଦ୍ରୁମୌ । ପୀଲୌ ଗୁଡ଼ଫଲଃ ସ୍ରଂସୀ ନୀଦେଯୀ ଚାମ୍ବୁଵେତସଃ ।। ୩୬୩.

ଆମ୍ରାତକ ଓ ମଧୂକ ଉଦ୍ୟାନରେ ଗୁଡ଼ଫୁଲ ଓ ମଧୁ ଦେଇଥିବା ଗଛ, ପୀଲା, ଭାରି ଫଳ ଦେଇଥିବା ସ୍ରଂସୀ, ନୀଦେୟୀ ଓ ଅମ୍ବୁବେତସ ଗଛ ଅଛି।

ଶୋଭାଞ୍ଜନେ ଶିଗ୍ରୁତୀକ୍ଷ୍ଣଗନ୍ଧକାକ୍ଷୀରମୋଚକାଃ । ରକ୍ତୋଽସୌ ମଧୁଶିଗ୍ରୁଃ ସ୍ଯାଦରିଷ୍ଟଃ ଫେଣିଲଃ ସମୌ ।। ୩୬୩.

ଶୋଭାଞ୍ଜନ, ଶିଗ୍ରୁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଗନ୍ଧ ଥିବା ଗନ୍ଧକାକ୍ଷୀର ଓ ମୋଚକ ଗଛ, ଲାଲ୍ ମଧୁଶିଗ୍ରୁ, ଅରିଷ୍ଟ ଓ ଫେଣିଲ ସମଉ ଗଛ ଅଛି।

ଗାଲଵଃ ଶାଵରୋ ଲୋଧ୍ରସ୍ତିରୀଟସ୍ତିଲ୍ଵମାର୍ଜନୌ । ଶେଲୁଃ ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକଃ ଶୀତ ଉଦ୍ଦାଲୋ ବହୁଵାରକଃ ।। ୩୬୩.

ଗାଳବ, ଶାବର, ଲୋଧ୍ର, ତିରୀଟ, ତିଲ୍ବ ଓ ଆର୍ଜନ ଗଛ, ଶେଲୁ, ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ, ଶୀତ, ଉଦ୍ଦାଳ ଓ ବହୁବାରକ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ଵୈକଙ୍କତଃ ଶ୍ରୁଵାଵୃକ୍ଷୋ ଗ୍ରନ୍ଥିଲୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରପାଦପି । ତିନ୍ଦୁକଃ ସ୍ଫୂର୍ଜକଃ କାଲୋ ନାଦେଯୀ ଭୂମିଜମ୍ବୁକଃ ।। ୩୬୩.

ବୈକଙ୍କଟ, ଶ୍ରୁଭାବୃକ୍ଷ, ଗ୍ରନ୍ଥିଳ, ବ୍ୟାଘ୍ରପାଦ, ଟିଣ୍ଡୁକ, ସ୍ଫୂର୍ଜକ, କାଳ, ନାଦେୟୀ ଓ ଭୂମିଜମ୍ବୁକ ଗଛ ଅଛି।

କାକତିନ୍ଦୌ ପୀଲୁକଃ ସ୍ଯାକତ୍ ପାଟଲିର୍ମୋକ୍ଷମୁଷ୍କକୌ । କ୍ରମୁକଃ ପଟ୍ଟିକାଖ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ କୁମ୍ଭୀ କୈଟର୍ଯ୍ଯକଟ୍ଫଲେ ।। ୩୬୩.

କାକତିନ୍ଦୁ, ପୀଲୁକ, ସ୍ୟାକତ, ପାଟଳି, ମୋକ୍ଷ, ମୁଷ୍କକ, କ୍ରମୁକ, ପଟ୍ଟିକା, କୁମ୍ଭୀ, କୈଟର୍ୟ ଓ କଟଫଳ ଗଛ ଅଛି।

ଵୀରଵୃକ୍ଷୋଽରୁଷ୍କରୋଽଗ୍ନିମୁଖୀ ଭଲ୍ଲାତକୀ ତ୍ରିଷୁ । ସର୍ଜକାସନଜୀଵଶ୍ଚ ପୀତସାଲେଽଥ ମାଲକେ ।। ୩୬୩.

ବୀରବୃକ୍ଷ, ଅରୁଷ୍କର, ଅଗ୍ନିମୁଖୀ ଓ ତିନି ପ୍ରକାରର ଭଲ୍ଲାତକୀ ଗଛ, ସର୍ଜକା, ସନଜୀବ, ପୀତସାଳ ଓ ମାଲକ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ସର୍ଜାଶ୍ଵକର୍ଣୌ ଵୀରେନ୍ଦ୍ରୌ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ରୁଃ କକୁଭୋଽର୍ଜୁନଃ । ଇଙ୍ଗୁଦୀ ତାପସତରର୍ମୋଚା ଶାଲ୍ମଲିରେଵ ଚ ।। ୩୬୩.

ସର୍ଜ, ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ବୀରେନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ରୁ, କକୁଭ, ଅର୍ଜୁନ, ଇଙ୍ଗୁଦୀ, ତାପସତର, ମୋଚା ଓ ଶାଲମଳୀ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ଚିରଵିଲ୍ଵୋ ନକ୍ତମାଲଃ କରଜଶ୍ଚ କରଞ୍ଚକେ । ପ୍ରକୀର୍ଯ୍ଯଃ ପୂତିକରଜୋ ମର୍କଟ୍ଯଙ୍ଗରଵଲ୍ଲରୀ ।। ୩୬୩.

ଚିରବିଲ୍ବ, ନକ୍ତମାଳ, କରଜ ଓ କରଞ୍ଚକ; ପ୍ରକୀର୍ଯ୍ୟ, ପୂତିକରଜ ଓ ବାନର ଆକୃତିର ବଲ୍ଲରୀ ଗଛ ଅଛି।

ରୋହୀ ରୋହିତକଃ ପ୍ଲୀହଶତ୍ରୁର୍ଦାଡ଼ିମପୁଷ୍ପକଃ । ଗାଯତ୍ରୀ ବାଲତନଯଃ ଖଦିରୋ ଦନ୍ତଧାଵନଃ ।। ୩୬୩.

ରୋହୀ, ରୋହିତକ, ପ୍ଲୀହଶତ୍ରୁ, ଦାରିମପୁଷ୍ପକ, ଗାୟତ୍ରୀ, ବାଳତନୟ, ଖଦିର ଓ ଦନ୍ତଧାବନ ଗଛ ଅଛି।

ଅରିମେଦୋ ଵିଟ୍‌ଖଦିରେ କଦରଃ ଖଦିରେ ସିତେ । ପଞ୍ଚାଙ୍ଗୁଲୋ ଵର୍ଦ୍ଧମାନସ୍ଚଞ୍ଚୁର୍ଗନ୍ଧର୍ଵହସ୍ତକଃ ।। ୩୬୩.

ଅରିମେଦ, ବିଟ୍ଖଦିର, କଦର, ସିଧା ଖଦିର, ପଞ୍ଚାଙ୍ଗୁଳ, ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ, ଚଞ୍ଚୁ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବହସ୍ତକ ଗଛ ଅଛି।

ପିଣ୍ଡୀତକୋ ମରୁଵକଃ ପୀତଦାରୁ ଚ ଦାରୁ ଚ । ଦେଵାଦାରୁଃ ପୂତିକାଷ୍ଠଂ ଶ୍ଯାମା ତୁ ମହୀଲାହ୍ଵଯା ।। ୩୬୩.

ପିଣ୍ଡୀତକ, ମରୁବକ, ପୀତଦାରୁ, ଦାରୁ, ଦେବଦାରୁ, ପୂତିକାଠ, ଏବଂ ମହୀଲା ନାମରେ ପରିଚିତ ଶ୍ୟାମା।

ଲତା ଗୋଵନ୍ଦନୀ ଗୁନ୍ଦା ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଃ ଫଲିନୀ ଫଲୀ । ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣପତ୍ରୋର୍ଣନଟକଟ୍ଵଙ୍ଗଟୁଣ୍ଟୁକାଃ ।। ୩୬୩.

ଲତା, ଗୋବନ୍ଦନୀ, ଗୁଣ୍ଡା, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ଫଳିନୀ, ଫଳୀ, ମଣ୍ଡୂକପତ୍ର, ଉର୍ଣ୍ଣନଟ, କଟ୍ବଙ୍ଗ ଏବଂ ଟୁଣ୍ଟୁକା।

ଶ୍ଯୋନାକଶୁକନାସର୍କ୍ଷଦୀର୍ଘଵୃନ୍ତକୁଟନ୍ନଟାଃ । ପୀତଦ୍ରୁଃ ସରଲଶ୍ଚାଥ ନିଚୁଲୋଽମ୍ବୁଜ ଇଜ୍ଜଲଃ ।। ୩୬୩.

ଶ୍ୟୋନାକ, ଶୁକନାସ, ଋକ୍ଷ, ଦୀର୍ଘବୃନ୍ତ, କୁଟନ୍ନଟା, ପୀତଦ୍ରୁ, ସରଳ, ନିଚୁଳ, ଅମ୍ବୁଜ ଏବଂ ଇଜ୍ଜଳ।

କାକୋଡୁମ୍ବରିକା ଫଲ୍ଗୁରରିଷ୍ଟଃ ପିଚୁମର୍ଦକଃ । ସର୍ଵ୍ଵତୋଭଦ୍ରକୋ ନିମ୍ବେ ଶିରୀଷସ୍ତୁ କପୀତନଃ ।। ୩୬୩.

କାକୋଡୁମ୍ବରିକା, ଫଳ୍ଗୁ, ଅରିଷ୍ଟ, ପିଚୁମର୍ଦ୍ଦ, ସର୍ବତୋଭଦ୍ରକ, ନିମ୍ବ, ଶିରୀଷ ଏବଂ କପୀତନ।

ଵକୁଲୋ ଵଞ୍ଜୁଲଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପିଚ୍ଛିଲାଽଗୁରୁଶିଂଶପାଃ । ଜଯା ଜଯନ୍ତୀ ତର୍କାରୀ କଣିକା ଗଣିକାରିକା ।। ୩୬୩.

ବକୁଳ, ବଞ୍ଜୁଳ, ପିଚ୍ଛିଳା, ଅଗୁରୁ, ଶିଂଶପା, ଜୟା, ଜୟନ୍ତୀ, ତରକାରୀ, କଣିକା ଏବଂ ଗଣିକାରିକା।

ଶ୍ରୀପର୍ଣମଗ୍ନିମନ୍ଧଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵତ୍ସକୋ ଗିରିମଲ୍ଲିକା । କାଲସ୍କନ୍ଧସ୍ତମାଲଃ ସ୍ଯାତ୍ ତଣ୍ଡୁଲୀଯୋଽଲ୍ପମାରିଷଃ ।। ୩୬୩.

ଶ୍ରୀପର୍ଣ୍ଣ, ଅଗ୍ନିମନ୍ଧ, ବତ୍ସକ, ଗିରିମଲ୍ଲିକା, କାଳସ୍କନ୍ଧ, ତମାଳ, ତଣ୍ଡୁଳିୟ ଏବଂ ଅଲ୍ପମାରିଷ।

ସିନ୍ଧୁଵାରସ୍ତୁ ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ ସୈଵାସ୍ଫୋତା ଵନୋଦ୍ଭଵା । ଗଣିକା ଯୂଥିକାଽମ୍ବଷ୍ଠା ସପ୍ତଲା ନଵମାଲିକା ।। ୩୬୩.

ସିନ୍ଧୁବାର, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ, ସୈବା, ସ୍ଫୋଟା, ବନଉତ୍ପନ୍ନ, ଗଣିକା, ଯୂଥିକା, ଅମ୍ବଷ୍ଠା, ସପ୍ତଲା ଏବଂ ନବମାଲିକା।

ଅତିମୁକ୍ତଃ ପୁଣ୍ଡ୍ରକଃ ସ୍ଯାତ୍କୁମାରୀ ତରଣିଃ ସହା । ତତ୍ର ଶୋଣେ କୁରୁଵକସ୍ତତ୍ର ପୀତେ କୁରୁଷ୍ଟକଃ ।। ୩୬୩.

ଅତିମୁକ୍ତ, ପୁଣ୍ଡ୍ରକ, କୁମାରୀ, ତରଣି ଏବଂ ସହା; ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ କୁରୁବକ; ହଳଦିଆରେ କୁରୁଷ୍ଟକ।

ନୀଲା ଝିଣ୍ଟୀ ଦ୍ଵଯୋର୍ଵାଣା ଭ୍କ୍ତିଣ୍ଟୀ ସୈରୀଯକସ୍ତଥା । ତସ୍ମିନ୍ ରକ୍ତେ କୁରୁଵକଃ ପୀତେ ସହଚରୀ ଦ୍ଵଯୋଃ ।। ୩୬୩.

ନୀଳା, ଝିଣ୍ଟି, ଦ୍ୱୟୋର୍ବାଣା, ଭକ୍ତିଣ୍ଟି, ସୈରୀୟକ; ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ କୁରୁବକ; ହଳଦିଆରେ ଦୁଇଟିର ସହଚରୀ।

ଧୁସ୍ତୂରଃ କିତଵୋ ଧୂର୍ତ୍ତୋ ରୁଚକୋ ମାତୁଲଙ୍ଗକେ । ସମୀରଣୋ ମରୁଵକଃ ପ୍ରସ୍ଥପୁଷ୍ପଃ ଫଣିଜ୍ଭ୍କ୍ତକଃ ।। ୩୬୩.

ଧୁସ୍ତୂର, କିତବ, ଧୂର୍ତ୍ତ, ରୁଚକ, ମାତୁଳଙ୍ଗକ, ସମୀରଣ, ମରୁବକ, ପ୍ରସ୍ଥପୁଷ୍ପ ଏବଂ ଫଣିଜଭକ୍ତକ।

କୁଠେରକସ୍ତୁ ପର୍ଣାସେଽଥାସ୍ଫୋତୋ ଵସୁକାର୍କକେ । ଶିଵମଲ୍ଲୀ ପାଶୁପତୋ ଵୃନ୍ଦା ଵୃକ୍ଷାଦନୀ ତଥା ।। ୩୬୩.

କୁଠେରକ, ପର୍ଣ୍ଣାସ, ସ୍ଫୋଟ, ବସୁକାର୍କକ, ଶିବମଲ୍ଲୀ, ପାଶୁପତ, ବୃନ୍ଦା ଏବଂ ବୃକ୍ଷାଦନୀ।

ଜୀଵନ୍ତିକା ଵୃକ୍ଷରୁହା ଗୁଡୂଚୀ ତନ୍ତ୍ରିକାଽମୃତା । ସୋମଵଲ୍ଲୀ ମଧୁପର୍ଣୀ ମୂର୍ଵା ତୁ ମୋରଟୀ ତଥା ।। ୩୬୩.

ଜୀବନ୍ତିକା, ବୃକ୍ଷରୁହା, ଗୁଡୂଚୀ, ତନ୍ତ୍ରିକା, ଅମୃତା, ସୋମବଲ୍ଲୀ, ମଧୁପର୍ଣ୍ଣୀ, ମୂର୍ବା ଏବଂ ମୋରଟୀ।

ମଧୂଲିକା ମଧୁଶ୍ରେଣୀ ଗୋକର୍ଣୀ ପୀଲୁପର୍ଣ୍ଯପି । ପାଠାଽମ୍ବଷ୍ଠା ଵିଦ୍ଧକର୍ଣୀ ପ୍ରାଚୀନା ଵନତିକ୍ତିକା ।। ୩୬୩.

ମଧୂଳିକା, ମଧୁଶ୍ରେଣୀ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣୀ, ପୀଲୁପର୍ଣ୍ଣୀ, ପାଠା, ଅମ୍ବଷ୍ଠା, ବିଦ୍ଧକର୍ଣ୍ଣୀ, ପ୍ରାଚୀନା ଏବଂ ବନତିକ୍ତିକା।

କଟୁଃ କଟୁମ୍ଭରା ଚାଥ ଚକ୍ରାଙ୍ଗୀ ଶକୁଲାଦନୀ । ଆତ୍ମଗୁପ୍ତା ପ୍ରାଵୃଷାଯୀ କପିକଚ୍ଛୁଶ୍ଚ ମର୍କଟୀ ।। ୩୬୩.

କଟୁ, କଟୁମ୍ଭରା, ଚକ୍ରାଙ୍ଗୀ, ଶକୁଳାଦନୀ, ଆତ୍ମଗୁପ୍ତା, ପ୍ରାବୃଷାୟୀ, କପିକଚ୍ଛୁ ଏବଂ ମର୍କଟୀ।

ଅପାମାର୍ଗଃ ଶୈଖରିକଃ ପ୍ର୍ତ୍ଯକ୍ପର୍ଣୀ ମଯୂରକଃ । ଫଞ୍ଚିକା ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଭାର୍ଗୀ ଦ୍ରଵନ୍ତୀ ଶମ୍ଭରୀ ଵୃଷା ।। ୩୬୩.

ଅପାମାର୍ଗ, ଶୈଖରିକ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ପର୍ଣ୍ଣୀ, ମୟୂରକ, ଫଞ୍ଚିକା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭାର୍ଗୀ, ଦ୍ରବନ୍ତୀ, ଶମ୍ଭରୀ ଏବଂ ବୃଷା।

ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣୀ ଭଣ୍ଡୀରୀ ସମଙ୍ଗା କାଲମେଷିକା । ରୋଦନୀ କଚ୍ଛୁରାଽନନ୍ତା ସମୁଦ୍ରାନ୍ତା ଦୁରାଲଭା ।। ୩୬୩.

ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣ୍ଣୀ, ଭଣ୍ଡୀରୀ, ସମଙ୍ଗା, କାଳମେଷିକା, ରୋଦନୀ, କଚ୍ଛୁରା, ଅନନ୍ତା, ସମୁଦ୍ରାନ୍ତା ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭା।

ପୃଶ୍ନିପର୍ଣୀ ପୃଥକ୍ପର୍ଣୀ କଲଶିର୍ଧାଵନିର୍ଗୁହା । ନିଦୀଗ୍ଧିକା ସ୍ପୃଶୀ ଵ୍ଯାଘ୍ରୀ କ୍ଷୁଦ୍ରା ଦୁସ୍ପର୍ଶ୍ଯା ସହ ।। ୩୬୩.

ପୃଶ୍ନିପର୍ଣ୍ଣୀ, ପୃଥକ୍ପର୍ଣ୍ଣୀ, କଳଶୀ, ଧାବନିର୍ଗୁହା, ନିଦୀଗ୍ଧିକା, ସ୍ପୃଶୀ, ବ୍ୟାଘ୍ରୀ, କ୍ଷୁଦ୍ରା ଏବଂ ଦୁସ୍ପର୍ଶ୍ୟା।

ଅଵଲ୍ଗୁଜଃ ସୋମରାଜୀ ସୁଵଲ୍ଲିଃ ସୋମଵଲ୍ଲିକା । କାଲମେଷୀ କୃଷ୍ଣାଫ୍ଲା ଵାକୁଚୀ ପୂତିଫଲ୍ଯଽପି ।। ୩୬୩.

ଅବଲ୍ଗୁଜ, ସୋମରାଜୀ, ସୁବଲ୍ଲୀ, ସୋମବଲ୍ଲିକା, କାଳମେଷୀ, କୃଷ୍ଣାଫଳା, ବାକୁଚୀ ଏବଂ ପୂତିଫଳୀ।