ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଵିଧିର୍ଵିଧାନେ ଦୈଵେଽପି ପ୍ରଣିଧିଃ ପ୍ରାର୍ଥନେ ଚରେ । ଵଧୂର୍ଜାଯା ସ୍ନୁଷା ସ୍ତ୍ରୀ ଚ ସୁଧାଲେପୋଽମୃତଂ ସ୍ନୁହୀ ।। ୩୬୨.

ନିୟମ ଓ ତାହାର ପ୍ରୟୋଗ, ଦେବତାଙ୍କ କଥାରେ ମଧ୍ୟ, ନିରୀକ୍ଷଣ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ; ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପତ୍ନୀ, ବୁହା, ନାରୀ, ଅମୃତ ଓ ସ୍ନୁହୀ ଗଛର ରସ ଅମୃତ ସମାନ।

ସ୍ପୃହା ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପଣିଡତମ୍ମନ୍ଯଗର୍ଵ୍ଵିତୌ । ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁରଧିକ୍ଷେପେ ଭାନୂରଶ୍ମିଦିଵାକରୌ ।। ୩୬୨.

ଲୋଭ, ନିଶ୍ଚୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ବିଦ୍ୱତ୍ତାର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ମନର ଅଭିମାନ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଅପମାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାହାର କିରଣ ଓ ଦିନକର।

ଦ୍କାଲାଣୌ ଶୈଲପାଷାଣୌ ମୂର୍ଖନୀଚୌ ପୃଥଗ୍ଜନୌ । ତରୁଶୈଲୌ ଶିଖରିଣୌ ତନୁସ୍ତ୍ଵଗ୍ଦେହଯୋରପି ।। ୩୬୨.

ଦୁଇଟି କାଳ, ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ପଥର, ମୂର୍ଖ ଓ ନିମ୍ନ ଲୋକ, ଦୁଇଜଣ ଭିନ୍ନ ଲୋକ; ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼, ଶିଖର ଓ ଚୂଡ଼ା, ଦେହ ଓ ଚର୍ମ ମଧ୍ୟରେ।

ଆତ୍ମା ଯତ୍ନୋ ଧୃତିର୍ବୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ଵଭାଵୋ ବ୍ରହ୍ମ ଵର୍ଷ୍ମ ଚ । ଉତ୍ଥାନଂ ପୌରୁଷେ ତନ୍ତ୍ରେ ଵ୍ଯୁତ୍ଥାନଂ ପ୍ରତିରୋଧନେ ।। ୩୬୨.

ଆତ୍ମା, ଚେଷ୍ଟା, ଧୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ସ୍ୱଭାବ, ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଦେହର ଉଚ୍ଚତା; କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉଦ୍ୟମ ଓ ବିପକ୍ଷରେ ଉଦ୍ୟମ।

ନିର୍ଯ୍ଯାତନଂ ଵୈରଶୁଦ୍ଧୌ ଦାନେ ନ୍ଯାସାର୍ପଣେଽପି ଚ । ଵ୍ଯସନଂ ଵିପଦି ଭ୍ରଂଶେ ଦୋଷେ କାମଜକୋପଜେ ।। ୩୬୨.

ଶତ୍ରୁତା ଶୁଦ୍ଧିରେ ବିଦାୟ, ଦାନ, ଅର୍ପଣ ଓ ସମର୍ପଣରେ; ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ବିପତ୍, ହାନି, ଅପରାଧ ଯାହା କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ମୃଗଯାକ୍ଷୋ ଦିଵାସ୍ଵପ୍ନଃ ପରିଵାଦଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ମଦଃ । ତୌର୍ଯ୍ଯତ୍ରିକଂ ଵୃଥାଟ୍ଯା ଚ କାମଜୋ ଦଶକୋ ଗଣଃ ।। ୩୬୨.

ଶିକାର, ଜୁଆ, ଦିନେ ଶୁଅ, ଅପବାଦ, ନାରୀ, ମଦ; ତିନି ପ୍ରକାର କଳା, ଅନାବଶ୍ୟକ ଘୁଞ୍ଚିବା ଓ କାମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦଶ ପ୍ରକାର ଦଳ।

ପୈଶୂନ୍ଯଂ ସାହସଂ ଦ୍ରୋହ ଈର୍ଷ୍ଯାସୂଯାର୍ଥଦୂଷଣମ୍ । ଵାଗ୍‌ଦଣ୍ଡଶ୍ଚୈଵ ପାରୁଷ୍ଯଂ କ୍ରୋଧଜୋଽପି ଗଣୋଽଷ୍ଟକଃ ।। ୩୬୨.

ନିନ୍ଦା, ହିଂସା, ବିଶ୍ୱାସଘାତ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ, ଧନ ନଷ୍ଟ; କଠୋର କଥା ଓ କ୍ରୁରତା, କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆଠ ପ୍ରକାର ଦଳ।

ଅକର୍ମ୍ମଗୁହ୍ଯେ କୌପୀନଂ ମୈଥୁନଂ ସଙ୍ଗତୌ ରତୌ । ପ୍ରଧାନଂ ପରମାର୍ଥା ଧୀଃ ପ୍ରଜ୍ଞାନଂ ବୁଦ୍ଧିଚିହ୍ନଯୋଃ ।। ୩୬୨.

ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ କୌପୀନ, ଯୌନ ସଂଯୋଗ ସାଙ୍ଗ ଓ ଆନନ୍ଦରେ; ପ୍ରଧାନ ଅର୍ଥ, ବୁଦ୍ଧିମତା ଓ ଜ୍ଞାନର ଚିହ୍ନ।

କ୍ରନ୍ଦନେ ରୋଦନାହ୍ଵାନେ ଵଷ୍ମ ଦେହପ୍ରମାଣଯୋଃ । ଆରାଧନଂ ସାଧନେ ସ୍ଯାଦଵାପ୍ତୌ ତୋଷଣେଽପି ଚ ।। ୩୬୨.

କାନ୍ଦିବା, ରୋଦନ, ଡାକିବା ଓ ଦେହ ମାପିବାରେ; ପୂଜାରେ ସାଧନା ଓ ଲାଭରେ ସନ୍ତୋଷ।

ରତ୍ନଂ ସ୍ଵଜାତିଶ୍ରେଷ୍ଠେଽପି ଲକ୍ଷ୍ମ ଚିହ୍ନିପ୍ରଧାନଯୋଃ । କଲାପୋ ଭୂଷଣେ ଵର୍ହେ ତୂଣୀରେ ସଂହତେଽପି ଚ ।। ୩୬୨.

ମଣି, ନିଜ ଜାତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ, ଚିହ୍ନ ପ୍ରଧାନ ଚିହ୍ନମାନେ; ଭୂଷଣରେ ମାଳା, ଧନୁଷରେ ତୁଣୀ ଓ ଏକତ୍ରିତ ହେବାରେ।

ତଲ୍ପଂ ଶଯ୍ଯାଟ୍ଟଦାରେଷୁ ଡିମ୍ଭୌ ତୁ ଶିଶୁଵାଲିଶୌ । ସ୍ତମ୍ଭୌ ସ୍ଥୂଣାଜଡ଼ୀଭାଵୌ ସଭ୍ଯେ ସଂସଦି ଵୈ ସଭା ।। ୩୬୨.

ଶଯ୍ୟା ଓ ଶୋଇବା ସ୍ଥାନରେ ଖଟ, ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶିଶୁ; ଦଣ୍ଡ ଓ ଥାମ ଜରା ଦେହରେ, ସଭାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେବା।

କିରଣପ୍ରଗ୍ର୍ହୌ ରଶ୍ମୀ ଧର୍ମ୍ମାଃ ପୁଣ୍ଯଯମାଦଯଃ । ଲଲାମଂ ପୁଚ୍ଛପୁଣ୍ଡ୍ରାଶ୍ଵଭୂଷାପ୍ରାଧାନ୍ଯକେତୁଷୁ ।। ୩୬୨.

କିରଣ ଓ ପ୍ରଭା, ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟର ଉତ୍ସ; ମୁଣ୍ଡା ଚିହ୍ନ, ପୁଛ ଓ ଘୋଡ଼ାର ମୁଖ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଚିହ୍ନ।

ପ୍ରତ୍ଯଯୋଽଧୀନଶପଥଜ୍ଞାନଵିସ୍ଵାସହେତୁଷୁ । ସମଯାଃ ଶପଥାଚାରକାଲସିଦ୍ଧାନ୍ତସଂଵିଦଃ ।। ୩୬୨.

ନିଶ୍ଚୟ ଅଧୀନତା, ଶପଥ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଭରସାର କାରଣରେ; ସମ୍ମତି, ଶପଥ, ଆଚରଣ, ସମୟ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ବୁଝିବାରେ।

ଅତ୍ଯଯୋଽତିକ୍ରମେ କୃଚ୍ଛ୍ରେ ସତ୍ଯଂ ଶପଥତଥ୍ଯଯୋଃ । ଵୀର୍ଯ୍ଯଂ ବଲପ୍ରଭାଵୌ ଚ ରୂପ୍ଯଂ ରୂପେ ପ୍ରଶସ୍ତକେ ।। ୩୬୨.

ଅତିକ୍ରମରେ ଅପରାଧ, କଠିନତା, ଶପଥ ଓ ଅସତ୍ୟରେ ସତ୍ୟ; ଶକ୍ତି, ବଳ ଓ ପ୍ରଭାବ, ରୂପ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାରେ ଚାଁଦି।

ଦୁରୋଦରୋ ଦ୍ଯୁତକାରେ ପଣେ ଦ୍ଯୂତେ ଦୁରୋଦରଂ । ମହାରଣ୍ଯେ ଦୁର୍ଗପଥେ କାନ୍ତାରଃ ପୁନ୍ନପୁଂସକଂ ।। ୩୬୨.

ଜୁଆରେ ଖାଲି ପେଟ, ଦ୍ୟୁତରେ ଦାଉ, ଜୁଆରେ ଖାଲି ପେଟ; ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ କଠିନ ପଥ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ନପୁଂସକ ଲିଙ୍ଗ।

ଯମାନିଲେନ୍ଦ୍ରଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଵିଷ୍ଣୁସିଂହାଦିକେ ହରିଃ । ଦଶେଽସ୍ତ୍ରିଯାଂ ଭଯେ ଶ୍ଵଭ୍ରେ ଜଠରଃ କଠିନେଽପି ଚ ।। ୩୬୨.

ଯମ, ବାତାସ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ ହରି ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି; ଜଣେ ଜିଅର ଭୟରେ, ଗଭୀର ଖାଇଁରେ, ଏବଂ କଠିନ ପେଟରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ବିରାଜ ଅଛି।

ଉଦାରୋ ଦାତୃମହତୋରିତରସ୍ତ୍ଵନ୍ଯନୀଚଯୋଃ । ଚୂଡ଼ା କିରୀଟଂ କେଶାଶ୍ଚ ସଂଯତା ମୌଲଯସ୍ତ୍ରଯଃ ।। ୩୬୨.

ଏହି ମହାଦାନୀ ମନୁଷ୍ୟରେ ସେ ଉଦାର ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଛୋଟ ଲୋକମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟକୁ କିରିଟ କୁହାଯାଏ, କେଶ ଅର୍ଥାତ୍ ଚୁଲି, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ଚୁଲିକୁ ମୌଳି କୁହାଯାଏ, ଏହାର ତିନି ପ୍ରକାର ଅଛି।

ବଲିଃ କରୋପହାରାଦୌ ସୈନ୍ଯସ୍ଥୈର୍ଯ୍ଯାଦିକେ ବଲଂ । ସ୍ତ୍ରୀକଟୀଵସ୍ତ୍ରବନ୍ଧେଽପି ନୀଵୀ ପରିପଣେଽପି ଚ ।। ୩୬୨.

ବଳି ହେଉଛି ହାତରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଉପହାର; ବଳ ଅର୍ଥାତ୍ ସେନାରେ ଦୃଢତା ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ। ନୀବୀ ହେଉଛି ଜଣେ ଜିଅର କମରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଜୁଆରେ ବ୍ୟବହୃତ ବାନ୍ଧ ମଧ୍ୟ।

ଶୁକ୍ରଲେ ମୂଷିକେ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ସୁକୃତେ ଵୃଷଭେ ଵୃଷଃ । ଦ୍ଯୂତାକ୍ଷେ ସାରିଫଲକେଽପ୍ଯାକର୍ଷୋଽଥାଽକ୍ଷମିନ୍ଦ୍ରିଯେ ।। ୩୬୨.

ଶୁକ୍ର ଅର୍ଥାତ୍ ବୀର୍ୟ; ମୂଷିକ ହେଉଛି ଉଠୁକା; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନେ ଉତ୍ତମ; ବୃଷ ହେଉଛି ବଳଦ; ଦ୍ୟୂତାକ୍ଷ ହେଉଛି ଜୁଆର ଗୁଟି; ସାରିଫଳକ ହେଉଛି ଖେଳର ତକ୍ତା; ଆକର୍ଷ ମାନେ ଆକର୍ଷଣ; ଅକ୍ଷ ଅର୍ଥାତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ।

ନା ଦ୍ଯୂତାଙ୍ଗେ ଚ କର୍ଷେ ଚ ଵ୍ଯଵହାରେ କଲିଦ୍ରୁମେ । ଉଷ୍ଣୀଷଃ ସ୍ଯାନ୍ କିରୀଟାଦୌ କର୍ଷୂଃ କୁଲ୍ଯାଭିଧାଯିନୀ ।। ୩୬୨.

ଜୁଆରେ, ଭାଗ୍ୟ ଟାଣିବାରେ, ଆଇନି କାମକାଜରେ ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ, ଉଷ୍ଣୀଷ ହେଉଛି ପଗଡି, କିରିଟ ହେଉଛି ମୁକୁଟ, କର୍ଷୂ ହେଉଛି ମାପ, ଏବଂ କୁଳ୍ୟା ହେଉଛି ପାନି ଚାନେଲ।

ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଽଧିକୃତେଽଧ୍ଯାକ୍ଷଃ ସୂର୍ଯ୍ଯଵହ୍ନୀ ଵିଭାଵସୂ । ଶ୍ରୃଙ୍ଗାରାଦୌ ଵିଷେ ଵୋର୍ଯ୍ଯେ ଗୁଣେ ରାଗେ ଦ୍ରଵେ ରସଃ ।। ୩୬୨.

ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଯିବାରେ ଅଧିକୃତକୁ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ କୁହାଯାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ବିଭାବସୁ କୁହାଯାଏ; ପ୍ରେମରେ ବିଷ ମାନେ ବିଷ, ବର୍ୟ୍ୟ ହେଉଛି ଘୋଡ଼ା; ଗୁଣ ମାନେ ଗୁଣ; ରାଗ ହେଉଛି ଆସକ୍ତି; ଦ୍ରବ ମାନେ ତରଳ; ରସ ହେଉଛି ସ୍ୱାଦ।

ତେଜଃପୁରୀଷଯୋର୍ଵର୍ଚ୍ଚ ଆଗଃ ପାପାପରାଧଯୋଃ । ଛନ୍ଦଃ ପଦ୍ଯେଽଭିଲାଷେ ଚ ସାଧୀଯାନ୍ ସାଧୁଵାଢଯୋଃ ୩୬୨.

ଅଗ୍ନି ଓ ପଖାନ୍ଡର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ବର୍ଚ୍ଚ କୁହାଯାଏ; ଆଗ ହେଉଛି ପାପ ଓ ଅପରାଧ; ଛନ୍ଦ ହେଉଛି କବିତାର ଛନ୍ଦ ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ; ସାଧୀୟାନ୍ ମାନେ ଉତ୍ତମ, ସାଧୁ ହେଉଛି ଭଲ ଲୋକ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଭୂପୁରାଦ୍ରିଵନୌଷଧିସିଂହାଦିଵର୍ଗକାନ୍ । ଭୂରନନ୍ତା କ୍ଷମା ଧାତ୍ରୀ କ୍ଷ୍ମାପ୍ଯା କୁଃ ସ୍ଯାଦ୍ଧରିତ୍ର୍ଯପି ।। ୩୬୩.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଔଷଧି, ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀ ବିଷୟରେ କହିବି। ଭୂ, ଅନନ୍ତା, କ୍ଷମା, ଧାତ୍ରୀ, କ୍ଷ୍ମାପ୍ୟା, କୁଃ ଏବଂ ଧରିତ୍ରୀ — ଏହା ସବୁ ପୃଥିବୀର ନାମ।

ମୃନ୍ମୃତ୍ତିକା ପ୍ରଶସ୍ତା ତୁ ମୃତ୍ସା ମୃତ୍ସ୍ନା ଚ ମୃତ୍ତିକା । ଜଗତ୍ତ୍ରିପିଷ୍ଟପଂ ଲୋକଂ ଭୁଵନଂ ଜଗତୀ ସମା ।। ୩୬୩.

ମୃନ୍, ମୃତ୍ତିକା, ପ୍ରଶସ୍ତା, ମୃତ୍ସା, ମୃତ୍ସ୍ନା ଏବଂ ମୃତ୍ତିକା — ଏହା ସବୁ ମାଟିର ନାମ। ଜଗତ, ତ୍ରିପିଷ୍ଠପ, ଲୋକ, ଭୁବନ, ଜଗତୀ — ଏହା ସବୁ ସଂସାରର ନାମ।

ଅଯନଂ ଵର୍ତ୍ମ ମାର୍ଗାଧ୍ଵପନ୍ଥାନଃ ପଦଵୀ ସୃତିଃ । ସରଣିଃ ପଦ୍ଧତିଃ ପଦ୍ଯା ଵର୍ତ୍ତନ୍ଯେକପଦୀତି ଚ ।। ୩୬୩.

ଅୟନ, ବର୍ତ୍ମ, ମାର୍ଗ, ଅଧ୍ୱ, ପନ୍ଥାନ, ପଦବୀ, ସୃତି, ସରଣି, ପଦ୍ଧତି, ପଦ୍ୟା, ବର୍ତ୍ତନୀ, ଏକପଦୀ — ଏହା ସବୁ ପଥ ବା ରାସ୍ତାର ଅର୍ଥ।

ପୂଃ ସ୍ତ୍ରୀ ପୁରୀନଗର୍ଯ୍ଯୌ ଵା ପତ୍ତନଂ ପୁଟଭେଦନମ୍ । ସ୍ଯାନୀଯଂ ନିଗମୋଽନ୍ଯତ୍ତୁ ଯନ୍ମୂଲନଗରାତ୍ପୁରମ୍ ।। ୩୬୩.

ପୂଃ, ପୁରୀ, ନଗରୀ, ପଟ୍ଟନ, ପୁଟଭେଦନ — ଏହା ସବୁ ସହରର ନାମ। ନୀୟ ଏବଂ ନିଗମ ଅନ୍ୟ ନାମ, ମୂଳ ସହରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସହରକୁ ପୁରମ୍ କୁହାଯାଏ।

ତଚ୍ଛାଶାନଗରଂ ଵେଶୋ ଵେଶ୍ଯାଜନସମାଶ୍ରଯଃ । ଆପଣସ୍ତୁ ନିଷଦ୍ଯାଯାଂ ଵିପଣିଃ ପଣ୍ଯଵୀଥିକା ।। ୩୬୩.

ତଚ୍ଛାଶାନଗର ହେଉଛି ସହରର ଏକ ଅଞ୍ଚଳ; ବେଶ ହେଉଛି ଘର, ବେଶ୍ୟାଜନ ହେଉଛି ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ଘର। ଆପଣ ହେଉଛି ବସିବା ପାଇଁ ବଜାର, ବିପଣି ହେଉଛି ଦୋକାନ, ପଣ୍ୟବୀଥିକା ହେଉଛି ବଜାର ରାସ୍ତା।

ରଥ୍ଯା ପ୍ରତୋଲୀ ଵିଶିଖା ସ୍ଯାଚ୍ଚଯୋ ଵପ୍ରମସ୍ତ୍ରିଯାଂ । ପ୍ରାକାରୋ ଵରଣଃ ଶାଲଃ ପ୍ରାଚୀରଂ ପ୍ରାନ୍ତତୋ ଵୃତିଃ ।। ୩୬୩.

ରଥ୍ୟା, ପ୍ରତୋଳୀ, ବିଶିଖା — ଏହା ସବୁ ରାସ୍ତା; ଚୟ ହେଉଛି ଟିଅ, ବପ୍ର ହେଉଛି ପ୍ରାଚୀର, ଅସ୍ତ୍ରିୟା ହେଉଛି ଜିଅ; ପ୍ରାକାର ହେଉଛି ଦେଉଳି, ବରଣ ହେଉଛି ବାଡ଼, ଶାଳ ହେଉଛି ମଣ୍ଡପ, ପ୍ରାଚୀର ହେଉଛି ଚାରିପାଖର ବାଡ଼, ବୃତି ହେଉଛି ପାର୍ଶ୍ୱର ଘେର।

ଭିତ୍ତିଃ ସ୍ତ୍ରୀ କୁଡ୍ଯମେଡୂକଂ ଯଦନ୍ତର୍ନସ୍ତକୀକସଂ । ଵାସଃ କୁଟୀ ଦ୍ଵଯୋଃ ଶାଲା ସଭା ସଞ୍ଜଵନନ୍ତ୍ଵିଦମ୍ ।। ୩୬୩.

ଭିତ୍ତି ହେଉଛି ଦେଉଳି, କୁଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଦେଉଳି, ଏଡ଼ୂକ ହେଉଛି ଧାନ ଭଣ୍ଡାର, ଭିତରେ ଯାହା ଅଛି ତାକୁ ନସ୍ତକୀକ କୁହାଯାଏ। ବାସ ହେଉଛି ଘର, କୁଟି ହେଉଛି ଛୋଟ ଘର, ଶାଳା ଦୁଇ ଲୋକ ପାଇଁ ଘର, ସଭା ହେଉଛି ସଭାଘର, ସଞ୍ଜବନ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅର୍ଥରେ।