ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ସ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମ୍ମମସ୍ତ୍ରିଯାଂ ପୁଣ୍ଯଶ୍ରେଯସୀ ସୁକୃତଂ ଵୃଷଃ । ମୁତ୍ପ୍ରୀତିଃ ପ୍ରମଦୋ ହର୍ଷଃ ପ୍ରମୋଦାମୋଦସମ୍ମଦାଃ ।। ୩୬୦.

ଧର୍ମ, ନାରୀରେ ପୁଣ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ଭଲ କାମ, ବୃଷଭ (ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ), ଆନନ୍ଦ, ସନ୍ତୋଷ, ଖୁସି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସ—ଏହି ସବୁ ନାରୀ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ।

ସ୍ଯାଦାନନ୍ଦଥୁରାନନ୍ଦଃ ଶର୍ମ୍ମଶାତସୁଖାନି ଚ । ଶ୍ଵାଶ୍ରେଯସଂ ଶିଵଂ ଭଦ୍ରଂ କଲ୍ଯାଣଂ ମଡ୍ଗଲଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୩୬୦.

ଏଠି ଆନନ୍ଦ, ପରମ ସୁଖ, ଖୁସି, ଶତଗୁଣ ସୁଖ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ, ଭଲ ଭାଗ୍ୟ, ଶୁଭ, ମଙ୍ଗଳ, ଭଲ ଦୁଃଖ ଓ ଶୁଭତା ଅଛି।

ଭାଵୁକଂ ଭଵିକଂ ଭଵ୍ଯଂ କୁଶଲଂ କ୍ଷେମମସ୍ତ୍ରିଯାଂ । ଦୈଵଂ ଦିଷ୍ଟଂ ଭାଗଧେଯଂ ଭାଗ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀ ନିଯତିର୍ଵ୍ଵିଧିଃ ।। ୩୬୦.

ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଭବିଷ୍ୟତ୍, ଶୁଭତା, ଦକ୍ଷତା, ନିରାପଦତା—ଏହି ସବୁ ନାରୀ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗିତ। ଭାଗ୍ୟ, ଦୈବ, ଅନୁଧାରଣ, ନିୟତି, ନାରୀ, ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମ ଓ ବିଧି।

କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଆତ୍ମା ପୁରୁଷଃ ପ୍ରଧାନଂ ପ୍ରକୃତିଃ ସ୍ତ୍ରିଯାଂ । ଦୈଵଂ ଦିଷ୍ଟଂ ଭାଗଧେଯଂ ଭାଗ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀ ନିଯତିର୍ଵ୍ଵିଧିଃ ।। ୩୬୦.

କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ଆତ୍ମା, ପୁରୁଷ, ପ୍ରଧାନ ଓ ପ୍ରକୃତି—ଏହି ସବୁ ନାରୀ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ। ଭାଗ୍ୟ, ଦୈବ, ଅନୁଧାରଣ, ନିୟତି, ନାରୀ, ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମ ଓ ବିଧି।

ଚିତ୍ତନ୍ତୁ ଚେତୋ ହୃଦଯଂ ସ୍ଵାନ୍ତଂ ହୃନ୍ମାନସମ୍ମନଃ । ବୁଦ୍ଧିର୍ମ୍ମନୀଷା ଵିଷଣା ଧୀଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ଶେମୁଷୀ ମତିଃ ।। ୩୬୦.

ମନ, ଚିନ୍ତା, ହୃଦୟ, ଅନ୍ତଃକରଣ, ହୃଦୟ ଓ ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ବିବେକ, ଉପଲବ୍ଧି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ଜ୍ଞାନ ଓ ମତି।

ପ୍ରେକ୍ଷୋପଲବ୍ଧିଶ୍ଚିତ୍ସମ୍ବିତ୍ପ୍ରତିପଜ୍ଜ୍ଞପ୍ତିଚେତନାଃ । ଧୀର୍ଧାରଣାଵତୀ ମେଧା ସଙ୍କଲ୍ପଃ କର୍ମ୍ମ ମାନସଂ ।। ୩୬୦.

ଦୃଷ୍ଟି, ଉପଲବ୍ଧି, ଚେତନା, ସଚେତନତା, ପ୍ରାପ୍ତି, ପରିଚୟ, ବୁଦ୍ଧି, ସ୍ମୃତି, ମନେ ଧରିବା, ସଂକଳ୍ପ ଓ ମାନସିକ କାର୍ଯ୍ୟ।

ସଙ୍‌ଖ୍ଯା ଵିଚାରଣା ଚର୍ଚ୍ଚା ଵିଚିକିତ୍ସା ତୁ ସଂଶଯଃ । ଅଧ୍ଯାହାରସ୍ତର୍କ୍କ ଊହଃ ସମୌ ନିର୍ଣଯନିଶ୍ଚଯୌ ।। ୩୬୦.

ଗଣନା, ଚିନ୍ତନ, ଆଲୋଚନା, ସନ୍ଦେହ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତତା; ଅନୁମାନ, ତର୍କ, ଅନୁମାନ କରିବା, ନିଷ୍କର୍ଷ ଓ ନିଶ୍ଚୟ।

ମିଥ୍ଯାଦୃଷ୍ଟିର୍ନାମ୍ତିକତା ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ମ୍ମିଥ୍ଯାମତିର୍ଭ୍ରମଃ । ଅଙ୍ଗୀକାରାଭ୍ଯୁପଗମପ୍ରତିଶ୍ରଵସମାଧଯଃ ।। ୩୬୦.

ମିଥ୍ୟା ଦୃଷ୍ଟି, ନିକଟତା, ଭ୍ରମ, ଭ୍ରାନ୍ତି, ମିଥ୍ୟା ବୁଝିବା, ଭ୍ରମଣ; ଗ୍ରହଣ, ସ୍ୱୀକୃତି, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ।

ମୋକ୍ଷେ ଧୀର୍ଜ୍ଞାନମନ୍ଯତ୍ର ଵିଜ୍ଞାନଂ ଶିଲ୍ପଶାସ୍ତ୍ରଯୋଃ । ମୁକ୍ତିଃ କୈଵଲ୍ଯନିର୍ଵ୍ଵାଣଶ୍ରେଯୋନିଃ ଶ୍ରେଯସାମୃତଂ ।। ୩୬୦.

ମୋକ୍ଷରେ ଦୃଢତା ଓ ଜ୍ଞାନ; ଅନ୍ୟଠାରେ କଳା ଓ ବିଦ୍ୟାରେ ବିବେକ; ମୁକ୍ତି, ଏକାକିତ୍ୱ, ନିର୍ବାଣ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାର ଅମୃତ।

ମୋକ୍ଷୋଽପଵର୍ଗୋଥାଜ୍ଞାନମଵିଦ୍ଯାହମ୍ମତିଃ ସ୍ତ୍ରିଯାଂ । ଵିମର୍ଦୋତ୍ଥେ ପରିମଲୋ ଗନ୍ଧେ ଜନମନୋହରେ ।। ୩୬୦.

ମୋକ୍ଷ, ମୁକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ; ଅଜ୍ଞାନ, ଅହଂକାର ଓ ନାରୀରେ ବୁଝିବା; ଘଷଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମନକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା ଗନ୍ଧ।

. ଆମୋଦଃ ସୋଽତିନିର୍ହାରୀ ସୁରଭିର୍ଘ୍ରାଣତର୍ପଣଃ । ଶୁକ୍ଲଶୁଭ୍ରଶୁଚିଶ୍ଯେତଵିଶଦଶ୍ଵେତପାଣ୍ଡରାଃ ।। ୩୬୦.

ସୁଗନ୍ଧ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ମଧୁର ଗନ୍ଧ, ଘ୍ରାଣକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିବା; ଧଳା, ପବିତ୍ର, ସଫା, ଚମକୁଥିବା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ହଳକା ଧଳା।

ଅଵଦାତଃ ସିତୋ ଗୌରୋ ବଲକ୍ଷୋ ଧଵଲୋଽର୍ଜ୍ଜୁନଃ । ହରିଣାଃ ପାଣ୍ଡୁରଃ ପାଣ୍ଡୁରୀଷତ୍ପାଣ୍ଡୁସ୍ତୁ ଧୂସରଃ ।। ୩୬୦.

ନିର୍ମଳ, ଧଳା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ହଳକା, ଚମକୁଥିବା; ହଳଦିଆ, ହଳକା ଧଳା, ଅଳ୍ପ ଧଳା ଓ ଧୂସର।

କୃଷ୍ଣେ ନୀଲାସିତଶ୍ଯାମକାଲଶ୍ଯାମଲମେଚକାଃ । ପୀତୋ ଗୌରୋ ହରିଦ୍ରାଭଃ ପାଲାଶୋ ପରିତୋ ହରିତ୍ ।। ୩୬୦.

କଳା, ଗାଢ଼ ନୀଳ, ଗଭୀର କଳା, ଶ୍ୟାମ, ଗାଢ଼ ଶ୍ୟାମ ଓ ଚମକୁଥିବା; ହଳଦିଆ, ଧଳା, ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ, ହଳକା ଓ ସବୁଦିକୁ ହରିତ।

ରୋହିତୋ ଲୋହିତୋ ରକ୍ତଃ ଶୋଣଃ କୋକନଦଚ୍ଛଵିଃ । ଅଚଵ୍ଯକ୍ତରାଗସ୍ତ୍ଵରୁମଃ ଶ୍ଵେତରକ୍ତସ୍ତୁ ପାଟଲଃ ।। ୩୬୦.

ଲାଲ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଗାଢ଼ ଲାଲ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଲ, କମଳର ରଙ୍ଗ; ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଲାଲ, ବେଶି ଲାଲ, ଧଳା ଲାଲକୁ ପାଟଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶ୍ଯାଵଃ ସ୍ଯାତକପିଶୋ ଧୂମ୍ରଧୂମଲୌ କୃଷ୍ଣଲୋହିତେ । କ୍କଡ଼ାରଃ କପିଲଃ ପିଡ୍ଗପିଶଙ୍ଗୌ କଦ୍ରୁପିଙ୍ଗଲୌ ।। ୩୬୦.

ଶ୍ୟାମ, କପିଶ, ଧୂସର, ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, କଳା-ଲାଲ; କଠିନ, କପିଲ, ପିଙ୍ଗଳ, କପିଶ ଓ ପିଙ୍ଗଳବର୍ଣ୍ଣ।

ଚିତ୍ରଂ ଵିର୍ମ୍ମୀରକଲ୍ମାଷଶଵଲୈତାଶ୍ଚ କର୍ଵ୍ଵୁରେ । ଵ୍ଯାହାର ଉକ୍ତିର୍ଲପିତମପଭ୍ରଂଶୋଽପଶବ୍ଦକଃ ।। ୩୬୦.

ବିବିଧ ରଙ୍ଗ, ଚିତ୍ରିତ, ଦାଗ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଚିହ୍ନିତ ଓ ରଙ୍ଗିନ; କଥା, ଉଚ୍ଚାରଣ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା, ଭ୍ରଷ୍ଟ ଭାଷା ଓ ଭୁଲ ଶବ୍ଦ।

ତିଙ୍‌ସୁଵନ୍ତଵଯୋ ଵାକ୍ଯଂ କ୍ରିଯା ଵା କାରକାନ୍ଵିତା । ଇତିହାସଃ ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣଂ ।। ୩୬୦.

କ୍ରିୟାପଦ, ନାମପଦ, ବାକ୍ୟ, କାରକ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ; ଇତିହାସ, ପୁରାତନ ଘଟଣା ଓ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣ ସହିତ ପୁରାଣ।

ଆଖ୍ଯାତିକୋପଲବ୍ଧାର୍ଥା ପ୍ରବନ୍ଧଃ କଲ୍ପନା କଥା । ସମାହାରଃ ସଂଗ୍ରହସ୍ତୁ ପ୍ରଵହ୍ଲିକା ପ୍ରହେଲିକା ।। ୩୬୦.

କଥା ଭିତରେ ଅର୍ଥ ବୁଝାଯାଏ, ଏହିପରି ଗଳ୍ପକୁ କଥା କୁହାଯାଏ। କଳ୍ପନା ଭିତ୍ତିକ ଲେଖାକୁ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁହାଯାଏ। ବିଭିନ୍ନ କଥା ଏକଠା କରିଥିବା ସଂଗ୍ରହକୁ ସମାହାର କୁହାଯାଏ। ଧାଡ଼ି ଦେଇ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରଶ୍ନକୁ ପ୍ରହେଳିକା କୁହାଯାଏ।

ସମସ୍ଯା ତୁ ସମାସାର୍ଥା ସ୍ମୃତିସ୍ତୁ ଧର୍ମ୍ମସଂହିତା । ଆଖ୍ଯାହ୍ଵେ ଚାଭିଧାନଞ୍ଚ ଵାର୍ତ୍ତା ଵୃତ୍ତାନ୍ତ ଈରିତଃ ।। ୩୬୦.

ଅର୍ଥ ଭିତ୍ତିକ ଛୋଟ ଉକ୍ତିକୁ ସମସ୍ୟା କୁହାଯାଏ। ଧର୍ମ ସଂଗ୍ରହକୁ ସ୍ମୃତି କୁହାଯାଏ। କଥାକୁ ଆଖ୍ୟାନ ବା ନାମ ଭି କୁହାଯାଏ। ଘଟଣା ବିବରଣୀକୁ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କୁହାଯାଏ।

ହୂତିରାକାରଣାହ୍ଵାନମୁପନ୍ଯାସସ୍ତୁ ଵାଙ୍‌ମୁଖଂ । ଵିଵାଦୋ ଵ୍ଯଵହାରଃ ସ୍ଯାତ୍ ପ୍ରତିଵାକ୍ଯୋତ୍ତରେ ସମେ ।। ୩୬୦.

କାରଣ ବିନା ଡାକିବାକୁ ହୂତି କୁହାଯାଏ। ମୁଖରେ କହିବାକୁ ଉପନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ। ତର୍କକୁ ବିବାଦ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରତିଉତ୍ତର ସହିତ ଯେଉଁ ଆଲୋଚନା ହୁଏ, ତାହାକୁ ବ୍ୟବହାର କୁହାଯାଏ।

ଉପୋଦ୍ଘାତ ଉଦାହାରୋ ହ୍ଯଥ ମିଥ୍ଯାଭିସଂଶନମ୍ । ଅଭିଶାପୋ ଯଶଃ କୀର୍ତ୍ତିଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ ପୃଚ୍ଛାନୁଯୋଗକଃ ।। ୩୬୦.

ଆରମ୍ଭର କଥାକୁ ଉପୋଦ୍ଘାତ କୁହାଯାଏ। ଉଦାହରଣକୁ ଉଦାହାରଣ କୁହାଯାଏ। ଭୁଲ୍ ଅଭିଯୋଗକୁ ମିଥ୍ୟା ଅଭିସଂଶନ କୁହାଯାଏ। ଶାପ, କୀର୍ତି, ପ୍ରଶ୍ନ ଏମିତି ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରକାର ଅଟେ।

ଆମ୍ରେଡିତଂ ଦ୍ଵିସ୍ତ୍ରିରୁକ୍ତଂ କୁତ୍ସାନିନ୍ଦେ ଚ ଗର୍ହଣେ । ସ୍ଯାଦାଭାଷଣମାଲାପଃ ପ୍ରଲାପୋଽନର୍ଥକଂ ଵଚଃ ।। ୩୬୦.

ଏକ କଥାକୁ ଦୁଇଥର କିମ୍ବା ତିନିଥର କହିବାକୁ ଆମ୍ରେଡ଼ିତ କୁହାଯାଏ। ଅପମାନ ବା ନିନ୍ଦାକୁ କୁତ୍ସା ବା ଗର୍ହଣା କୁହାଯାଏ। ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥାକୁ ଆଭାଷଣ ବା ଅଲାପ କୁହାଯାଏ। ଅର୍ଥହୀନ କଥାକୁ ପ୍ରଲାପ କୁହାଯାଏ।

ଅନୁଲାପୋ ମୁହୁର୍ଭାଷା ଵିଲାପଃ ପରିଦେଵନଂ । ଵିପ୍ରଲାପୋ ଵିରୋଧୋକ୍ତିଃ ସଂଲାପୋ ଭାପଣଂ ମିଥଃ ।। ୩୬୦.

ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଅନୁଲାପ କୁହାଯାଏ। ବାରମ୍ବାର କହିବାକୁ ମୁହୁର୍ଭାଷା କୁହାଯାଏ। ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ବିଳାପ କୁହାଯାଏ। ବିରୋଧ କଥାକୁ ବିପ୍ରଲାପ କୁହାଯାଏ। ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନାକୁ ସଂଲାପ କୁହାଯାଏ।

ସୁପ୍ରଲାପଃ ସୁଵଚନମପଲାପସ୍ତୁ ନିହ୍ନଵଃ । ଉଷତୀ ଵାଗକଲ୍ଯାଣୀ ସଙ୍ଗତଂ ହୃଦଯଙ୍ଗମଂ ।। ୩୬୦.

ଭଲ କଥାକୁ ସୁପ୍ରଲାପ କୁହାଯାଏ। ଉତ୍ତମ କଥାକୁ ସୁବଚନ କୁହାଯାଏ। ଅସ୍ୱୀକାର କୁହିଲେ ଅପଲାପ। ମଧୁର କଥାକୁ ଉଷତୀ ବା ଭଲ କଥା କୁହାଯାଏ। ମନକୁ ଛୁଇଁଯିବା କଥାକୁ ସଙ୍ଗତ କୁହାଯାଏ।

ଅତ୍ଯର୍ଥମଧୁରଂ ସାନ୍ତ୍ଵମବଦ୍ଧଂ ସ୍ଯାଦନର୍ଥକଂ । ନିଷ୍ଠୁରାଶ୍ଲୀଲପରୁଷଂ ଗ୍ରାମ୍ଯଂ ଵୈ ସୂନୃତଂ ପ୍ରିଯେ ।। ୩୬୦.

ଅତି ମଧୁର କଥାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନ କୁହାଯାଏ, ଅସଂଗତ କଥାକୁ ଅନର୍ଥକ କୁହାଯାଏ। କଠୋର, ଅଶ୍ଳୀଳ ବା ରୁଢ଼ କଥାକୁ ଗ୍ରାମ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ନିଷ୍ଠା କଥା ସଦ୍ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।

ସତ୍ଯଂ ତଥ୍ଯମୃତଂ ସମ୍ଯଙ୍ନାଦନିସ୍ଵାନନିସ୍ଵନାଃ । ଆରଵାରାଵସଂରାଵଵିରାଵା ଅଥ ମର୍ମ୍ମରଃ ।। ୩୬୦.

ସତ୍ୟ କଥା ହେଉଛି ଯଥାର୍ଥ, ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ଓ ଠିକ୍ କଥା। ଶବ୍ଦ ଓ ଧ୍ୱନି ହେଉଛି ଉଚ୍ଚାରଣ। ବଡ଼ ଚିତ୍କାର, ଚିତ୍କାର, ଦୁଃଖର ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଓ ମର୍ମର ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ସ୍ଵନିତେ ଵସ୍ତ୍ରପର୍ଣାନାଂ ଭୂଷଣାନାନ୍ତୁ ଶିଞ୍ଜିତଂ । ଵୀଣାଯା ନିକ୍କଣଃ କ୍କାଣଃ ତିରଶ୍ଚାଂ ଵାଶିତଂ ରୁତଂ ।। ୩୬୦.

କପଡ଼ା ଓ ପତ୍ରର ଖସଖସାହଟକୁ ଧ୍ୱନି କୁହାଯାଏ। ଗହଣାର ଝିଙ୍କାରକୁ ଶିଞ୍ଜିତ କୁହାଯାଏ। ବୀଣାର ଧ୍ୱନିକୁ ନିକ୍କଣ ବା କ୍କାଣ କୁହାଯାଏ। ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ ଚିତ୍କାରକୁ ବାଶିତ ବା ରୁତ କୁହାଯାଏ।

କୋଲାହଲଃ କଲକଲୋ ଗୀତଂ ଗାନମିମେ ସମେ । ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ ପ୍ରତିଧ୍ଵାନେ ତନ୍ତ୍ରୀକଣ୍ଠାନ୍ନିସାଦକଃ ।। ୩୬୦.

କୋଳାହଳ ଓ କଳକଳ ହେଉଛି ଉତ୍ତେଜନା। ଗୀତ ଓ ଗାନ ଏକେଇ। ଜଣେ ଜଣେ ଜଣାଣୀଙ୍କ ଧ୍ୱନିର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି, ତନ୍ତୁ ଓ କଣ୍ଠର ଧ୍ୱନି, ଏବଂ ତାଳ ଅବରୋହଣ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

କାକଲୀ ତୁ କଲେ ସୂକ୍ଷ୍ମେ ଧ୍ଵନୌ ତୁ ମଧୁରାସ୍ଫୁଟେ । କଲୋ ମନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ଗମ୍ଭୀରେ ତାରୋଽତ୍ଯୁଚ୍ଚୈସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଷୁ ।। ୩୬୦.

କାକଳୀ ହେଉଛି ମେଳରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧ୍ୱନି। ଧ୍ୱନି ହେଉଛି ମଧୁର କିନ୍ତୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ। କଳା ହେଉଛି ଗଭୀର ଧ୍ୱନି। ତାର ହେଉଛି ଅତି ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର।