ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ପରିଵେଷସ୍ତୁ ପରିଧିରୁପସୂର୍ଯ୍ଯକମଣ୍ଡଲେ । କିରଣୋଽସ୍ନମଯୂଖାଂଶୁଗଭସ୍ତିଘୃଣିଧୂଷ୍ଣଯଃ ।। ୩୬୦.

ପରିବେଷ ଅର୍ଥ ଆଲୋକର ହାଲୋ, ପରିଧି ଅର୍ଥ ସୀମା, ଉପସୂର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ଥ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମୀପ, କମଣ୍ଡଳ ଅର୍ଥ ଚକ୍ର; କିରଣ, ଅସ୍ନ, ମୟୂଖ, ଅଂଶୁ, ଗଭସ୍ତି, ଘୃଣି, ଧୂଷ୍ଣୟ — ଏହିଗୁଡିକ କିରଣର ନାମ।

ଭାନୁଃ କରୋ ମରୀଚିଃ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସଯୋର୍ଦୀଧିତିଃ ସ୍ତ୍ରିଯାଂ । ସ୍ଯୁଃ ପ୍ରଭା ରୁଗ୍ରୁଚିସ୍ତ୍ଵିଡ୍‌ଭାଭାଶ୍ଛଵିଦ୍ଯୁତିଦୀପ୍ତଯଃ ।। ୩୬୦.

ଭାନୁ, କର, ମରୀଚି — ପୁରୁଷ ଲିଙ୍ଗରେ କିରଣ; ଦୀଧିତି — ଷ୍ଟ୍ରୀ ଲିଙ୍ଗରେ; ପ୍ରଭା, ରୁଚ, ରୁଚି, ତ୍ୱିଡ, ଭା, ଭାଶ, ଛବି, ଦ୍ୟୁତି, ଦୀପ୍ତି — ଏହିଗୁଡିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଚମକର ନାମ।

ରୋଚିଃ ଶୋଚିରୁଭେ କ୍ଲୀଵେ ପ୍ରକାଶୋ ଦ୍ଯୋତ ଆତପଃ । କୋଷ୍ଣଂ କଵୋଷ୍ଣଂ ମନ୍ଦୋଷ୍ଣଂ କଦୁଷ୍ଣଂ ତ୍ରିଷୁ ତଦ୍ଵତି ।। ୩୬୦.

ରୋଚି, ଶୋଚି — ନପୁଂସକ ଲିଙ୍ଗରେ ଆଲୋକ; ପ୍ରକାଶ ଅର୍ଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଦ୍ୟୋତ ଅର୍ଥ ଆଲୋକିତ କରିବା, ଆତପ ଅର୍ଥ ତାପ; କୋଷ୍ଣ, କବୋଷ୍ଣ, ମନ୍ଦୋଷ୍ଣ, କଦୁଷ୍ଣ — ଏହିଗୁଡିକ ତାପର ନାମ, ତିନି ଲିଙ୍ଗରେ।

ତିଗ୍ମଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଖରଂ ତଦ୍ଵଦ୍‌ଦିଷ୍ଟୋଽନେହା ଚ କାଲକଃ । ଘସ୍ରୋ ଦିନାହନୀ ଚୈଧ ସାଯଂସନ୍ଧ୍ଯା ପିତୃପ୍ରସୂଃ ।। ୩୬୦.

ତିଗ୍ମ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଖର — ଏହିଗୁଡିକ ତୀବ୍ରତା; ଦିଷ୍ଟ, ଅନୀହ, କାଳକ — ସମୟର ନାମ; ଘସ୍ର, ଦିନା, ଅହନୀ — ଦିନ; ଇଧ, ସାୟମ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ପିତୃପ୍ରସୂ — ସାନ୍ଧ୍ୟା, ସାୟନ୍ତନ, ପିତୃଙ୍କ ପୂଜା ସମୟ।

ପ୍ରତ୍ଯୂଷୋଽହର୍ମୁଖଂ କଲ୍ଯମୁଷଃପ୍ରତ୍ଯୂଷସୀ ଅପି । ପ୍ରାହ୍ଵାପରାଦ୍ଵମଧ୍ଯାହ୍ଣାସ୍ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯମଥ ଶର୍ଵ୍ଵରୀ ।। ୩୬୦.

ପ୍ରତ୍ୟୁଷ, ଅହର୍ମୁଖ, କଳ୍ୟମ, ଉଷଃପ୍ରତ୍ୟୁଷସୀ — ଏହିଗୁଡିକ ପ୍ରଭାତ; ପ୍ରାହ୍ୱ, ଅପରାହ୍ୱ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ — ସକାଳ, ବିକାଳ, ମଧ୍ୟଦିନ; ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା — ଦିନର ତିନି ସନ୍ଧି; ଶର୍ବରୀ — ରାତି।

ଯାମୀ ତମୀ ତମିସ୍ରା ଚ ଜ୍ଯୌତ୍ସ୍ନୀ ଚନ୍ଦ୍ରିକଯାନ୍ଵିତା । ଆଗାମିଵର୍ତ୍ତମାନାହର୍ଯୁକ୍ତାଯାଂ ନିଶି ପକ୍ଷିଣୀ ।। ୩୬୦.

ୟାମୀ, ତମୀ, ତମିସ୍ରା — ଏହିଗୁଡିକ ରାତିର ନାମ; ଜ୍ୟୌତ୍ସ୍ନୀ, ଚନ୍ଦ୍ରିକା — ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକ; ଆଗାମୀ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଅହର୍ୟୁକ୍ତା — ଆସୁଥିବା, ଚାଲୁଥିବା ଏବଂ ଦିନ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ରାତି; ପକ୍ଷିଣୀ — ପକ୍ଷ।

ଅର୍ଦ୍ଧରାତ୍ରାନିଶୀଥୌ ଦ୍ଵୌ ପ୍ରଦୋଷୋ ରଜନୀମୁଖଂ । ସ ପର୍ଵ୍ଵସନ୍ଧିଃ ପ୍ରତିପତ୍ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯୋର୍ଯଦନ୍ତରମ୍ ।। ୩୬୦.

ଅର୍ଧରାତ୍ର, ନିଶୀଥ — ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରାତି; ପ୍ରଦୋଷ — ରାତି ଆରମ୍ଭ; ରଜନୀମୁଖ — ରାତିର ଆରମ୍ଭ; ପର୍ବସନ୍ଧି — ଚନ୍ଦ୍ରମାସର ଦିନ ସନ୍ଧି, ପ୍ରଥମ ଓ ପଞ୍ଚଦଶୀ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରାଳ।

ପକ୍ଷାନ୍ତୌ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯୌ ଦ୍ଵେ ପୌର୍ଣମାସୀ ତୁ ପୂର୍ଣିମା । କଲାହିନେ ସାନୁମତିଃ ପୂର୍ଣେ ରାକା ନିଶାକରେ ।। ୩୬୦.

ପକ୍ଷାନ୍ତ, ପଞ୍ଚଦଶୀ — ପକ୍ଷର ଶେଷ, ପଞ୍ଚଦଶ ଦିନ; ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ — ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର; କଳାହିନୀ — କ୍ଷୟ ଚନ୍ଦ୍ର; ଅନୁମତି — ବୃଦ୍ଧି ଚନ୍ଦ୍ର; ରାକା — ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ଅମାଵାସ୍ଯା ତ୍ଵମାଵସ୍ଯା ଦର୍ଶଃ ସୂର୍ଯ୍ଯେନ୍ଦୁସଙ୍ଗମଃ । ସା ଦୃଷ୍ଟେନ୍ଦୁଃ ସିନୀଵାଲୀ ସା ନଷ୍ଟେନ୍ଦୁକଲା ହୁହୂଃ ।। ୩୬୦.

ଅମାବାସ୍ୟା — ନୂତନ ଚନ୍ଦ୍ର; ଦର୍ଶ — ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ମିଶ୍ରଣ; ଦୃଷ୍ଟେନ୍ଦୁ — ଦେଖିବା ଚନ୍ଦ୍ର; ସିନୀବାଳୀ — ପତଳା ଚନ୍ଦ୍ର; ନଷ୍ଟେନ୍ଦୁକଳା — ହାରାଇଯାଇଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରର ଅଂଶ; ହୁହୂ — ନୂତନ ଚନ୍ଦ୍ରର ଅନ୍ୟ ନାମ।

ସଂଵର୍ତ୍ତଃ ପ୍ରଲଯଃ କଲ୍ପଃ କ୍ଷଯଃ କଲ୍ପାନ୍ତ ଇତ୍ଯପି । କଲୁଷଂ ଵୃଜିନୈନୋ।़ଘମଂହୋଦୁରିତଦୁଷ୍କୃତମ୍ ।। ୩୬୦.

ବିନାଶ, ପ୍ରଳୟ, ଏକ ଯୁଗର ଶେଷ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଳୟ—ଏହି ସବୁକୁ ମଳିନତା, ପାପ, ଦୁଷ୍କର୍ମ, ଭୟଙ୍କର ତ୍ରୁଟି ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମ୍ମମସ୍ତ୍ରିଯାଂ ପୁଣ୍ଯଶ୍ରେଯସୀ ସୁକୃତଂ ଵୃଷଃ । ମୁତ୍ପ୍ରୀତିଃ ପ୍ରମଦୋ ହର୍ଷଃ ପ୍ରମୋଦାମୋଦସମ୍ମଦାଃ ।। ୩୬୦.

ଧର୍ମ, ନାରୀରେ ପୁଣ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ଭଲ କାମ, ବୃଷଭ (ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ), ଆନନ୍ଦ, ସନ୍ତୋଷ, ଖୁସି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସ—ଏହି ସବୁ ନାରୀ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ।

ସ୍ଯାଦାନନ୍ଦଥୁରାନନ୍ଦଃ ଶର୍ମ୍ମଶାତସୁଖାନି ଚ । ଶ୍ଵାଶ୍ରେଯସଂ ଶିଵଂ ଭଦ୍ରଂ କଲ୍ଯାଣଂ ମଡ୍ଗଲଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୩୬୦.

ଏଠି ଆନନ୍ଦ, ପରମ ସୁଖ, ଖୁସି, ଶତଗୁଣ ସୁଖ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ, ଭଲ ଭାଗ୍ୟ, ଶୁଭ, ମଙ୍ଗଳ, ଭଲ ଦୁଃଖ ଓ ଶୁଭତା ଅଛି।

ଭାଵୁକଂ ଭଵିକଂ ଭଵ୍ଯଂ କୁଶଲଂ କ୍ଷେମମସ୍ତ୍ରିଯାଂ । ଦୈଵଂ ଦିଷ୍ଟଂ ଭାଗଧେଯଂ ଭାଗ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀ ନିଯତିର୍ଵ୍ଵିଧିଃ ।। ୩୬୦.

ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଭବିଷ୍ୟତ୍, ଶୁଭତା, ଦକ୍ଷତା, ନିରାପଦତା—ଏହି ସବୁ ନାରୀ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗିତ। ଭାଗ୍ୟ, ଦୈବ, ଅନୁଧାରଣ, ନିୟତି, ନାରୀ, ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମ ଓ ବିଧି।

କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଆତ୍ମା ପୁରୁଷଃ ପ୍ରଧାନଂ ପ୍ରକୃତିଃ ସ୍ତ୍ରିଯାଂ । ଦୈଵଂ ଦିଷ୍ଟଂ ଭାଗଧେଯଂ ଭାଗ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀ ନିଯତିର୍ଵ୍ଵିଧିଃ ।। ୩୬୦.

କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ଆତ୍ମା, ପୁରୁଷ, ପ୍ରଧାନ ଓ ପ୍ରକୃତି—ଏହି ସବୁ ନାରୀ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ। ଭାଗ୍ୟ, ଦୈବ, ଅନୁଧାରଣ, ନିୟତି, ନାରୀ, ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମ ଓ ବିଧି।

ଚିତ୍ତନ୍ତୁ ଚେତୋ ହୃଦଯଂ ସ୍ଵାନ୍ତଂ ହୃନ୍ମାନସମ୍ମନଃ । ବୁଦ୍ଧିର୍ମ୍ମନୀଷା ଵିଷଣା ଧୀଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ଶେମୁଷୀ ମତିଃ ।। ୩୬୦.

ମନ, ଚିନ୍ତା, ହୃଦୟ, ଅନ୍ତଃକରଣ, ହୃଦୟ ଓ ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ବିବେକ, ଉପଲବ୍ଧି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ଜ୍ଞାନ ଓ ମତି।

ପ୍ରେକ୍ଷୋପଲବ୍ଧିଶ୍ଚିତ୍ସମ୍ବିତ୍ପ୍ରତିପଜ୍ଜ୍ଞପ୍ତିଚେତନାଃ । ଧୀର୍ଧାରଣାଵତୀ ମେଧା ସଙ୍କଲ୍ପଃ କର୍ମ୍ମ ମାନସଂ ।। ୩୬୦.

ଦୃଷ୍ଟି, ଉପଲବ୍ଧି, ଚେତନା, ସଚେତନତା, ପ୍ରାପ୍ତି, ପରିଚୟ, ବୁଦ୍ଧି, ସ୍ମୃତି, ମନେ ଧରିବା, ସଂକଳ୍ପ ଓ ମାନସିକ କାର୍ଯ୍ୟ।

ସଙ୍‌ଖ୍ଯା ଵିଚାରଣା ଚର୍ଚ୍ଚା ଵିଚିକିତ୍ସା ତୁ ସଂଶଯଃ । ଅଧ୍ଯାହାରସ୍ତର୍କ୍କ ଊହଃ ସମୌ ନିର୍ଣଯନିଶ୍ଚଯୌ ।। ୩୬୦.

ଗଣନା, ଚିନ୍ତନ, ଆଲୋଚନା, ସନ୍ଦେହ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତତା; ଅନୁମାନ, ତର୍କ, ଅନୁମାନ କରିବା, ନିଷ୍କର୍ଷ ଓ ନିଶ୍ଚୟ।

ମିଥ୍ଯାଦୃଷ୍ଟିର୍ନାମ୍ତିକତା ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ମ୍ମିଥ୍ଯାମତିର୍ଭ୍ରମଃ । ଅଙ୍ଗୀକାରାଭ୍ଯୁପଗମପ୍ରତିଶ୍ରଵସମାଧଯଃ ।। ୩୬୦.

ମିଥ୍ୟା ଦୃଷ୍ଟି, ନିକଟତା, ଭ୍ରମ, ଭ୍ରାନ୍ତି, ମିଥ୍ୟା ବୁଝିବା, ଭ୍ରମଣ; ଗ୍ରହଣ, ସ୍ୱୀକୃତି, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ।

ମୋକ୍ଷେ ଧୀର୍ଜ୍ଞାନମନ୍ଯତ୍ର ଵିଜ୍ଞାନଂ ଶିଲ୍ପଶାସ୍ତ୍ରଯୋଃ । ମୁକ୍ତିଃ କୈଵଲ୍ଯନିର୍ଵ୍ଵାଣଶ୍ରେଯୋନିଃ ଶ୍ରେଯସାମୃତଂ ।। ୩୬୦.

ମୋକ୍ଷରେ ଦୃଢତା ଓ ଜ୍ଞାନ; ଅନ୍ୟଠାରେ କଳା ଓ ବିଦ୍ୟାରେ ବିବେକ; ମୁକ୍ତି, ଏକାକିତ୍ୱ, ନିର୍ବାଣ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାର ଅମୃତ।

ମୋକ୍ଷୋଽପଵର୍ଗୋଥାଜ୍ଞାନମଵିଦ୍ଯାହମ୍ମତିଃ ସ୍ତ୍ରିଯାଂ । ଵିମର୍ଦୋତ୍ଥେ ପରିମଲୋ ଗନ୍ଧେ ଜନମନୋହରେ ।। ୩୬୦.

ମୋକ୍ଷ, ମୁକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ; ଅଜ୍ଞାନ, ଅହଂକାର ଓ ନାରୀରେ ବୁଝିବା; ଘଷଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମନକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା ଗନ୍ଧ।

. ଆମୋଦଃ ସୋଽତିନିର୍ହାରୀ ସୁରଭିର୍ଘ୍ରାଣତର୍ପଣଃ । ଶୁକ୍ଲଶୁଭ୍ରଶୁଚିଶ୍ଯେତଵିଶଦଶ୍ଵେତପାଣ୍ଡରାଃ ।। ୩୬୦.

ସୁଗନ୍ଧ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ମଧୁର ଗନ୍ଧ, ଘ୍ରାଣକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିବା; ଧଳା, ପବିତ୍ର, ସଫା, ଚମକୁଥିବା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ହଳକା ଧଳା।

ଅଵଦାତଃ ସିତୋ ଗୌରୋ ବଲକ୍ଷୋ ଧଵଲୋଽର୍ଜ୍ଜୁନଃ । ହରିଣାଃ ପାଣ୍ଡୁରଃ ପାଣ୍ଡୁରୀଷତ୍ପାଣ୍ଡୁସ୍ତୁ ଧୂସରଃ ।। ୩୬୦.

ନିର୍ମଳ, ଧଳା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ହଳକା, ଚମକୁଥିବା; ହଳଦିଆ, ହଳକା ଧଳା, ଅଳ୍ପ ଧଳା ଓ ଧୂସର।

କୃଷ୍ଣେ ନୀଲାସିତଶ୍ଯାମକାଲଶ୍ଯାମଲମେଚକାଃ । ପୀତୋ ଗୌରୋ ହରିଦ୍ରାଭଃ ପାଲାଶୋ ପରିତୋ ହରିତ୍ ।। ୩୬୦.

କଳା, ଗାଢ଼ ନୀଳ, ଗଭୀର କଳା, ଶ୍ୟାମ, ଗାଢ଼ ଶ୍ୟାମ ଓ ଚମକୁଥିବା; ହଳଦିଆ, ଧଳା, ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ, ହଳକା ଓ ସବୁଦିକୁ ହରିତ।

ରୋହିତୋ ଲୋହିତୋ ରକ୍ତଃ ଶୋଣଃ କୋକନଦଚ୍ଛଵିଃ । ଅଚଵ୍ଯକ୍ତରାଗସ୍ତ୍ଵରୁମଃ ଶ୍ଵେତରକ୍ତସ୍ତୁ ପାଟଲଃ ।। ୩୬୦.

ଲାଲ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଗାଢ଼ ଲାଲ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଲ, କମଳର ରଙ୍ଗ; ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଲାଲ, ବେଶି ଲାଲ, ଧଳା ଲାଲକୁ ପାଟଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶ୍ଯାଵଃ ସ୍ଯାତକପିଶୋ ଧୂମ୍ରଧୂମଲୌ କୃଷ୍ଣଲୋହିତେ । କ୍କଡ଼ାରଃ କପିଲଃ ପିଡ୍ଗପିଶଙ୍ଗୌ କଦ୍ରୁପିଙ୍ଗଲୌ ।। ୩୬୦.

ଶ୍ୟାମ, କପିଶ, ଧୂସର, ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, କଳା-ଲାଲ; କଠିନ, କପିଲ, ପିଙ୍ଗଳ, କପିଶ ଓ ପିଙ୍ଗଳବର୍ଣ୍ଣ।

ଚିତ୍ରଂ ଵିର୍ମ୍ମୀରକଲ୍ମାଷଶଵଲୈତାଶ୍ଚ କର୍ଵ୍ଵୁରେ । ଵ୍ଯାହାର ଉକ୍ତିର୍ଲପିତମପଭ୍ରଂଶୋଽପଶବ୍ଦକଃ ।। ୩୬୦.

ବିବିଧ ରଙ୍ଗ, ଚିତ୍ରିତ, ଦାଗ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଚିହ୍ନିତ ଓ ରଙ୍ଗିନ; କଥା, ଉଚ୍ଚାରଣ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା, ଭ୍ରଷ୍ଟ ଭାଷା ଓ ଭୁଲ ଶବ୍ଦ।

ତିଙ୍‌ସୁଵନ୍ତଵଯୋ ଵାକ୍ଯଂ କ୍ରିଯା ଵା କାରକାନ୍ଵିତା । ଇତିହାସଃ ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣଂ ।। ୩୬୦.

କ୍ରିୟାପଦ, ନାମପଦ, ବାକ୍ୟ, କାରକ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ; ଇତିହାସ, ପୁରାତନ ଘଟଣା ଓ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣ ସହିତ ପୁରାଣ।

ଆଖ୍ଯାତିକୋପଲବ୍ଧାର୍ଥା ପ୍ରବନ୍ଧଃ କଲ୍ପନା କଥା । ସମାହାରଃ ସଂଗ୍ରହସ୍ତୁ ପ୍ରଵହ୍ଲିକା ପ୍ରହେଲିକା ।। ୩୬୦.

କଥା ଭିତରେ ଅର୍ଥ ବୁଝାଯାଏ, ଏହିପରି ଗଳ୍ପକୁ କଥା କୁହାଯାଏ। କଳ୍ପନା ଭିତ୍ତିକ ଲେଖାକୁ ପ୍ରବନ୍ଧ କୁହାଯାଏ। ବିଭିନ୍ନ କଥା ଏକଠା କରିଥିବା ସଂଗ୍ରହକୁ ସମାହାର କୁହାଯାଏ। ଧାଡ଼ି ଦେଇ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରଶ୍ନକୁ ପ୍ରହେଳିକା କୁହାଯାଏ।

ସମସ୍ଯା ତୁ ସମାସାର୍ଥା ସ୍ମୃତିସ୍ତୁ ଧର୍ମ୍ମସଂହିତା । ଆଖ୍ଯାହ୍ଵେ ଚାଭିଧାନଞ୍ଚ ଵାର୍ତ୍ତା ଵୃତ୍ତାନ୍ତ ଈରିତଃ ।। ୩୬୦.

ଅର୍ଥ ଭିତ୍ତିକ ଛୋଟ ଉକ୍ତିକୁ ସମସ୍ୟା କୁହାଯାଏ। ଧର୍ମ ସଂଗ୍ରହକୁ ସ୍ମୃତି କୁହାଯାଏ। କଥାକୁ ଆଖ୍ୟାନ ବା ନାମ ଭି କୁହାଯାଏ। ଘଟଣା ବିବରଣୀକୁ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କୁହାଯାଏ।