ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ସର୍ଵ୍ଵସ୍ଥୈ ଦେହି ସର୍ଵ୍ଵସ୍ଯାଃ ସର୍ଵ୍ଵସ୍ଯାଃ ସର୍ଵ୍ଵଯୋସ୍ତଥା । ଶେଷଂ ରମାଵଦ୍ରୂପଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ତିସ୍ରଶ୍ଚ ତିସୃଣାଂ ।। ୩୫୨.

ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ହେ ଦାତା, ସମସ୍ତଙ୍କର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଇଟିର; ଅବଶିଷ୍ଟ ଯାହା ରମାଙ୍କ ରୂପରେ ରହିଥାଏ, ଦୁଇ-ଦୁଇ ଏବଂ ତିନିର ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଟି।

ବୁଦ୍ଧୀର୍ବୁଦ୍‌ଧ୍ଯା ବୁଦ୍ଧଯେ ଚ ବୁଦ୍‌ଧ୍ଯୈ ବୁଦ୍ଧେଶ୍ଚ ହେମତେ । କଵିଵତ୍ସ୍ଯାନ୍ମୁନୀନାଞ୍ଚ ନଦୀ ନଦ୍ଯୌ ନଦୀଂ ନଦୀଃ ।। ୩୫୨.

ବୁଦ୍ଧି, ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା, ବୁଦ୍ଧି ପାଇଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର, ସୁନା ପାଇଁ; କବିଙ୍କ ପରି, ମୁନିମାନେ, ନଦୀ, ଦୁଇଟି ନଦୀ, ନଦୀ, ଏବଂ ନଦୀମାନେ।

ନଦ୍ଯା ନଦୀଭିର୍ନଦ୍ଯୈ ଚ ନଦ୍ଯାଞ୍ଚୈଵ ନଦୀଷୁ ଚ । କୁମାରୀ ଜୃମ୍ଭଣୀତ୍ଯେଵଂ ଶ୍ରୀଃ ଶ୍ରିଯୌ ଚ ଶ୍ରିଯଃ ଶ୍ରିଯା ।। ୩୫୨.

ନଦୀ ଦ୍ୱାରା, ନଦୀମାନେ ସହିତ, ନଦୀ ପାଇଁ, ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; କୁମାରୀ, ହାଡ଼ିଉଠିବା, ଏହିପରି, ଶ୍ରୀ, ଦୁଇଟି ଶ୍ରୀ, ଶ୍ରୀମାନେ, ଏବଂ ଶ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା।

ଶ୍ରିଯୈ ଶ୍ରିଯେ ସ୍ତ୍ରୀଂ ସ୍ତ୍ରିଯଞ୍ଚ ସ୍ତ୍ରୀଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ସ୍ତ୍ରିଯୈ । ସ୍ତ୍ରିଯାଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସ୍ତ୍ରିଯାଞ୍ଚ ଗ୍ରାମଣ୍ଯାଂ ଧେନ୍ଵୈ ଚ ଧେନଵେ ।। ୩୫୨.

ଶ୍ରୀ ପାଇଁ, ଶ୍ରୀକୁ, ଜଣେ ଜଣା, ଜଣେ ମହିଳା, ଏବଂ ମହିଳା, ମହିଳାମାନେ, ମହିଳା ଦ୍ୱାରା, ମହିଳାକୁ; ମହିଳାମାନଙ୍କର, ମହିଳାମାନଙ୍କର, ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ, ଗ୍ରାମମୁଖ୍ୟରେ, ଗାଈ ପାଇଁ, ଏବଂ ଗାଈ ପାଇଁ।

ଜମ୍ବୂର୍ଜମ୍ବ୍ଵୌ ଚ ଜମ୍ବୂଶ୍ଚ ଜମ୍ବୂନାଞ୍ଚ ଫଲମ୍ପିଵ । ଵର୍ଷାଭ୍ଵୌ ଚ ପୁନର୍ଭ୍ଵୌ ଚ ମାତୄର୍ଵ୍ଵାପରି ଚ ଗୌଶ୍ଚ ନୌଃ ।। ୩୫୨.

ଜମ୍ବୁ ଗଛ, ଦୁଇଟି ଜମ୍ବୁ ଗଛ, ଏବଂ ଜମ୍ବୁ ଗଛମାନେ, ଜମ୍ବୁ ଗଛମାନଙ୍କର, ଫଳ ପରି; ଦୁଇଟି ବର୍ଷାକାଳ, ଦୁଇଟି ପୁନର୍ଜନ୍ମ, ମାଆମାନେ, ଉପରେ, ଏବଂ ଗାଈ, ନାଉ।

ଵାଗ୍ଵାଚା ଵାଗ୍ଭିଶ୍ଚ ଵାକ୍ଷୁ ସ୍ରଗ୍ଭ୍ଯାଂ ସ୍ରଜି ସ୍ରଜୋସ୍ତଥା । ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭ୍ଯାଞ୍ଚୈଵ ଵିଦ୍ଵତ୍ସୁ ଭଵତୀ ସ୍ଯାଦ୍ ଭଵନ୍ତ୍ଯପି ।। ୩୫୨.

ବାକ୍, ବାକ୍ ଦ୍ୱାରା, ବାକ୍ମାନେ ସହିତ, ବାକ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; ଦୁଇଟି ମାଳା ସହିତ, ମାଳାରେ, ଏବଂ ମାଳାମାନଙ୍କର; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସହିତ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, 'ଭବତୀ' ହେବ, ଏବଂ 'ଭବନ୍ତି' ମଧ୍ୟ।

ଦୀଵ୍ଯନ୍ତୀ ଭାତୀ ଭାନ୍ତୀ ଚ ତୁଦନ୍ତୀ ଚ ତୁଦତ୍ଯପି । ରୁଦତୀ ରୁନ୍ଧତୀ ଦେଵୀ ଗୃହ୍ଣତୀ ଚୋରଯନ୍ତ୍ଯପି ।। ୩୫୨.

ଦୀପ୍ତିମାନ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଚମକୁଥିବା, ଆଘାତ କରୁଥିବା, ଏବଂ ଆଘାତ କରୁଥିବା; କାନ୍ଦୁଥିବା, ରୋକୁଥିବା, ଦେବୀ, ଧରୁଥିବା, ଏବଂ ଚୋରାଇଥିବା।

ଦୃଷତ୍ ଦୃଷଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଦୃଷଦି ଵିଶେଷଵିଦୁଷୀ କୃତିଃ । ସମିତ୍ ସମିଦ୍‌ବ୍ଯାଂ ସମିଧି ସୀମା ସୀମ୍ନି ଚ ସୀମନି ।। ୩୫୨.

ପଥର, ଦୁଇଟି ପଥର ସହିତ, ପଥର ଉପରେ, ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନୀ, କାର୍ଯ୍ୟ; ଶାଳା, ଦୁଇଟି ଶାଳା ସହିତ, ଶାଳାରେ, ସୀମା, ସୀମାରେ, ଏବଂ ସୀମାରେ।

ଦାମନୀଭ୍ଯାଂ କକୁଦ୍ଭ୍ଯାଞ୍ଚ କେଯମାବ୍ଯାଂ ତଥାସୁ ଚ । ଗୀର୍ଭ୍ଯାଞ୍ଚୈଵ ଗିରା ଗୀର୍ଷୁ ସୁଭୂଃ ସୁପୂଃ ପୁରା ପୁରି ।। ୩୫୨.

ଦୁଇଟି ବନ୍ଧ ସହିତ, ଦୁଇଟି କୁଞ୍ଚ ସହିତ, ଦୁଇଟି କେୟମ ସହିତ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; ଦୁଇଟି କଥା ସହିତ, କଥା ସହିତ, କଥାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଭଲ ଭୂମି, ଭଲ ସହର, ସହର, ଏବଂ ସହରରେ।

ଦ୍ଯୌର୍ଦ୍ଯୁଭ୍ଯାଂ ଦିଵି ଦ୍ଯୁଷୁ ତାଦୃଶ୍ଯା ତାଦୃଶୀ ଦିଶଃ । ଯାଦୃଶ୍ଯାଂ ଯାଦୃଶୀ ତଦ୍ଵତ୍ ସୁଵଚୋଭ୍ଯାଂ ସୁଵଚଃ ସ୍ଵପି ୩୫୨.

ଆକାଶ, ଦୁଇଟି ଆକାଶ ସହିତ, ଆକାଶରେ, ଆକାଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏପରି ଜଣେ, ଏପରି ଜଣେ ଜଣା, ଦିଗ; ଏପରି ଜଣେ ମଧ୍ୟରେ, ଏପରି ଜଣା, ଏହିପରି, ଦୁଇଟି ଭଲ କଣ୍ଠ ସହିତ, ଭଲ କଣ୍ଠ, ଏବଂ ଶୟନରେ।

ସ୍କନ୍ଦ ଉଵାଚ ନପୁଂସକେ କିଂ କେ କାନି କିଂ କେ କାନି ତତୋ ଜଲଂ । ସର୍ଵଂ ସର୍ଵେ ଚ ପୂର୍ଵାଦ୍ଯାଃ ସୋମପଂ ସୋମପାନି ଚ ।। ୩୫୩.

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ନପୁଂସକରେ କ'ଣ, କିଏ, କେଉଁଗୁଡ଼ିକ, କ'ଣ, କିଏ, କେଉଁଗୁଡ଼ିକ, ତାପରେ ପାଣି; ସମସ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀମାନେ, ସୋମପାନ କରୁଥିବା, ସୋମପାନ କରୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ।

ଗ୍ରାମଣି ଗ୍ରାଣଣିନୀ ଚ ଗ୍ରାମଣି ଗ୍ରାମଣୀନ୍ଯପି । ଵାରି ଵାରିଣୀ ଵାରୀଣି ଵାରିଣାଂ ଵାରିଣୀଦୃଶଂ ।। ୩୫୩.

ଗ୍ରାମମୁଖ୍ୟ, ଗ୍ରାମମୁଖ୍ୟା, ଏବଂ ଗ୍ରାମମୁଖ୍ୟ, ଗ୍ରାମମୁଖ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ; ପାଣି, ପାଣି ଭରିଥିବା, ପାଣି ଭରିଥିବାମାନେ, ପାଣିମାନଙ୍କର, ଏବଂ ପାଣି ଭଳି।

ଶୁଚଯେ ଶୁଚିନେ ଦେହି ମୃଦୁନେ ମୃଦଵେ ତଥା । ତ୍ରପୁ ତ୍ରପୁଣି ତ୍ରପୁଣାଞ୍ଚ ଚଖଲପୂନି ଖଲପ୍ଵି ଚ ।। ୩୫୩.

ଶୁଧ୍ଧ ପାଇଁ, ଶୁଧ୍ଧ ଜଣେ ପାଇଁ, ହେ ଦାତା, ମୃଦୁ ପାଇଁ, ମୃଦୁ ଜଣେ ପାଇଁ; ତାମ୍ବା, ତାମ୍ବାରେ, ତାମ୍ବାର, ପାତ୍ରରେ, ପାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ।

କର୍ତ୍ତ୍ତ୍ରା ଚ କର୍ତୃଣେ କର୍ତ୍ତ୍ତ୍ରେ ଅତିର୍ଵ୍ଯତିରିଣାନ୍ତଥା । ଅଭିନ୍ଯଭିନିନୀ ଚୈଵ ସୁଵଚାଂସି ସୁଵାକ୍ଷୁ ଚ ।। ୩୫୩.

କର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା, କର୍ତ୍ତା ପାଇଁ, କର୍ତ୍ତାକୁ, ଏବଂ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଦ୍ୱାରା, ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ପାଇଁ; ଅନୁକରଣ କରୁଥିବା ଦ୍ୱାରା, ଅନୁକରଣ କରୁଥିବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଭଲ କଥାମାନେ, ଏବଂ ଭଲ କଥାରେ।

ଯଦ୍‌ଯତ୍‌ତ୍ଵିମେ ତତ୍ କର୍ମ୍ମାଣି ଇଦଞ୍ଚେମେ ତ୍ଵିମାନି ଚ । ଈଦୃକ୍ତ୍ଵଦୋଽମୁନୀ ଅମୂନି ଅମୁନା ସ୍ଯାଦମୀଷୁ ଚ ।। ୩୫୩.

ଯାହା କିଛି ଏମାନେ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟମାନେ, ଏହି ଏବଂ ଏମାନେ, ଏମାନେ ମଧ୍ୟ; ଏପରି, ସେମାନେ, ସେମାନେ, ସେଠାରୁ, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।

ଅହମାଵାଂ ଵଯଂ ମାଂ ଵୈ ଆଵାମସ୍ମାନ୍ମଯା କୃତଂ । ଆଵାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ତଥାସ୍ମାଭିର୍ମ୍ମହ୍ଯମସ୍ମଭ୍ଯମେଵ ଚ ।। ୩୫୩.

ମୁଁ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ, ଆମେ, ମୋତେ, ନିଶ୍ଚୟ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ, ଆମକୁ, ମୋ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଛି; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଆମେ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ମୋ ପାଇଁ, ଆମ ପାଇଁ, ନିଶ୍ଚୟ।

ମଦାଵାଭ୍ଯାଂ ମଦସ୍ମଚ୍ଚ ପୁତ୍ରୋଽଯଂ ମମ ଚାଵଯୋଃ । ଅସ୍ମାକମପି ଚାସ୍ମାସୁ ତ୍ଵଂ ଯୁଵାଂ ଯୂଯଂମୀଜିରେ ।। ୩୫୩.

ମୋ ଏବଂ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଠାରୁ, ଆମଠାରୁ, ଏହି ପୁଅ ମୋର ଏବଂ ଆମ ଦୁଇଜଣର; ଆମର ଏବଂ ଆମ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ, ଯଜ୍ଞ କରିଛ।

ତ୍ଵାଂ ଯୁଵାଞ୍ଚ ଯୁଷ୍ମାଂଶ୍ଚ ତ୍ଵଯା ଯୁଷ୍ମାଭିରୀରିତଂ । ତୁଭ୍ଯଂ ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ଯୁଷ୍ମଭ୍ଯଂ ତ୍ଵତ୍ ଯୁଵାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ଯୁଷ୍ମତ୍ ।। ୩୫୩.

ତୋତେ, ତୋମାନେ ଦୁଇଜଣ, ଏବଂ ତୋମେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ; ତୋତେ ଦ୍ୱାରା, ତୋମାନେ ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ତୋମେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି; ତୋତେ ପାଇଁ, ତୋମାନେ ଦୁଇଜଣ ପାଇଁ, ଏବଂ ତୋମେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ; ତୋତେ ଠାରୁ, ତୋମାନେ ଦୁଇଜଣ ଠାରୁ, ଏବଂ ତୋମେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ।

ତଵ ଯୁଵଯୋର୍ଯୁଷ୍ମାକଂ ତ୍ଵଯି ଯୁଷ୍ମାସୁ ଭାରତୀ । ଉପଲକ୍ଷଣମତ୍ରୈଵ ଅଜ୍ଭ୍କ୍ତଲନ୍ତାଶ୍ଚ ତେ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୫୩.

ତୋର, ତୋମାନେ ଦୁଇଜଣର, ଏବଂ ତୋମେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର; ତୋରେ, ତୋମାନେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ତୋମେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଭାରତ; ଏଠି ଏହାର ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ 'ଅଜ୍ଭକ୍ତଲନ୍ତ' ଶେଷ ଯେଉଁ ରୂପ ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି।

ସ୍କନ୍ଦ ଉଵାଚ କାରକଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିଭକ୍ତ୍ଯର୍ଥସମନ୍ଵିତଂ । ଗ୍ରାମୋଽସ୍ତି ହେମହାର୍କେହ ନୌମି ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶ୍ରିଯା ସହ ।। ୩୫୪.

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ କାରକ ବିଷୟରେ, ବିଭକ୍ତିର ଅର୍ଥ ସହିତ, ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଏଠାରେ ଏକ ଗ୍ରାମ ଅଛି, ନାମ ହେମହାର୍କ। ମୁଁ ଶ୍ରୀ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।

ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଃ କର୍ତ୍ତା ଵିଦ୍ଯାନ୍ତଂ କୃତିନଃ ସମୁପାସତେ । ହେତୁକର୍ତ୍ତାଲମ୍ଭଯତେ ହିତଂ ଵୈ କର୍ମ୍ମକର୍ତ୍ତରି ।। ୩୫୪.

ଯିଏ ସ୍ୱାଧୀନ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜ୍ଞାନ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେବନ୍ତି। ହେତୁ କାରଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରାଯାଏ; ଉପକୃତି କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ହୁଏ।

ସ୍ଵଯଂ ଭିଦ୍ଯେତ୍ ପ୍ରାକୃତଧୀଃ ସ୍ଵଯଞ୍ଚ ଛିଦ୍ଯତେ ତରୁଃ । ସର୍ତ୍ତାଽଭିହିତ ଉତ୍ତମଃ କର୍ତ୍ତାଽନଭିହିତୋଽଧମଃ ।। ୩୫୪.

ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକ ନିଜେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଏବଂ ଗଛ ମଧ୍ୟ ନିଜେ ଛେଦିତ ହୁଏ। ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯିଏ ଉଲ୍ଲେଖିତ ନୁହେଁ, ସେ ନିମ୍ନ।

କର୍ତ୍ତାଽନଭିହିତୋ ଧର୍ମ୍ମଃ ଶିଷ୍ଯେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଯତେ ଯଥା । କର୍ତ୍ତା ପଞ୍ଚଵିଧଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କର୍ମ୍ମ ସପ୍ତଵିଧଂ ଶ୍ରୁଣୁ ।। ୩୫୪.

ଉଲ୍ଲେଖିତ ନୁହେଁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ। କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର, କାର୍ଯ୍ୟ ସାତ ପ୍ରକାର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—ଶୁଣ।

ଈପ୍ସିତଂ କର୍ମ୍ମ ଚ ଯଥା ଶ୍ରଦ୍ଦଧାତି ଦ୍ଦରି ଯତିଃ । ଅନୀପ୍ସିତଂ କର୍ମ୍ମ ଯଥା ଅହିଂ ଲଙ୍ଘଯତେ ଭୃଶଂ ।। ୩୫୪.

ଯେପରି ଏକ ଯତି ଆଶା କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ କରେ, ସେପରି ଏକ ସାପ ଅନଚାହିଦା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜୋରେ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରେ।

ନୈଵେପ୍ସିତଂ ନାନୀପ୍ସିତଂ ଦୁଗ୍ଧଂ ସମ୍ଭକ୍ଷଯନ୍ରଜଃ । ଭକ୍ଷ୍ଯେଦପ୍ଯକଥିତଂ ଗୋପାଲୋ ଦୋଗ୍ଧି ଗାଂ ପଯଃ ।। ୩୫୪.

ନ ଚାହିଦା, ନ ଅନଚାହିଦା—ଯେପରି ଧୂଳି ମିଶିଥିବା ଦଧି ଖାଯାଏ; ଅକଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୋପାଳ ଗାଈଠାରୁ ଦୁଧ ଦୋହେ।

କର୍ତ୍ତୃ କର୍ମାଽଥ ଗମଯେଚ୍ଛିଷ୍ଯଂ ଗ୍ରାମଂ ଗୁରୁର୍ଯଥା । କର୍ମ୍ମ ଚାଭିହିତଂ ପୂଜା କ୍ରିଯତେ ଵୈ ଶ୍ରିଯେ ହରେଃ ।। ୩୫୪.

କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଏକାଠି ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଗ୍ରାମକୁ ନେଇଯାଏ, ଯେପରି ଗୁରୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ଉଲ୍ଲେଖିତ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ପୂଜା, ଯାହା ହରିଙ୍କ ଶ୍ରୀ ପାଇଁ କରାଯାଏ।

କର୍ମ୍ମାନଭିହିତଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ହରେଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତୁ ସର୍ଵ୍ଵଦଂ । କରଣଂ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵାହ୍ଯମାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ତଥା ।। ୩୫୪.

ଅନୁଲ୍ଲେଖିତ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ହରିଙ୍କ ସ୍ତୁତି, ଯାହା ସଦା କରିବା ଉଚିତ। କରଣ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ବାହ୍ୟ ଓ ଅଭ୍ୟନ୍ତର।

ଚକ୍ଷୁଷା ରୂପଂ ଗୃହ୍ଣାତି ଵାହ୍ଯଂ ଦାତ୍ରେଣ ତଲ୍ଲୁନେତ୍ । ସମ୍ପ୍ରଦାନଂ ତ୍ରିଧା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରେରକଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଗାଂ ।। ୩୫୪.

ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ବାହ୍ୟ ରୂପ ଧରାଯାଏ; ହାତ ଦ୍ୱାରା ସେହି ରୂପ କାଟାଯାଏ। ସମ୍ପ୍ରଦାନ ତିନି ପ୍ରକାର—ପ୍ରେରକ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗାଈ ଦେବା।

ନରୋ ଦଦାତି ନୃପତଯେ ଦାସନ୍ତଦନୁମନ୍ତୃକଂ । ଅନିରାକର୍ତ୍ତୃକଂ ଭର୍ତ୍ରେ ଦଦ୍ଯାତ୍ ପୁଷ୍ପାଣି ସଜ୍ଜନଃ ।। ୩୫୪.

ଏକ ମଣିଷ ରାଜାଙ୍କୁ, ଦାସ ଭାବେ, ଅନୁମତିଦାତା ସହିତ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ଅସ୍ୱୀକାର କରେନାହିଁ, ସେ ଭଳା ଲୋକ ଭଳି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଫୁଲ ଦେଇଥାଏ।