ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ସୁଶ୍ରୀଃ ସୁଧୀଃ ପ୍ରଭୃତଯୋ ଗ୍ରାମଣୀଃ ପୂଜଯେଦ୍ଧରିଂ । ଗ୍ରାମଣ୍ଯୌ ଗ୍ରାମଣ୍ଯୋ ଗ୍ରାମଣ୍ଯଂ ଗ୍ରାମଣ୍ଯା ଗ୍ରାମଣୀଭିଃ ।। ୩୫୧.

ସୁଶ୍ରୀଃ, ସୁଧୀଃ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଗ୍ରାମର ନେତା, ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦୁଇ ଗ୍ରାମପତି, ଗ୍ରାମପତିମାନେ, ଗ୍ରାମପତିକୁ, ଗ୍ରାମପତିଙ୍କୁ, ଗ୍ରାମପତିମାନେ ଦ୍ୱାରା।

ଗ୍ରାମଣ୍ଯୋ ଗ୍ରାମଣ୍ଯାମେଵଂ ସେନାନୀପ୍ରମୁଖାଃ ସୁଭୂଃ । ସୁଭୁଵୌ ଚ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଞ୍ଚ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ ।। ୩୫୧.

ଗ୍ରାମପତିମାନେ, ଗ୍ରାମପତିକୁ, ଏଭଳି ସେନାପତି ଆଦି ମଧ୍ୟ, ସୁଭୂଃ; ଦୁଇ ସୁଭୁ, ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କର, ସ୍ୱୟଂଭୁ, ଓ ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କର।

ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵି ଏଵଂ ପ୍ରତିଭୁଵାଦଯଃ । ଖଲପୂଃ ଖଲପ୍ଵୌ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ଖଲପ୍ଵଞ୍ଚ ଖଲପ୍ଵି ଚ ।। ୩୫୧.

ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କର, ସ୍ୱୟଂଭୁରେ, ଏଭଳି ପ୍ରତିଭୁ ଆଦି; ଖଳପୂଃ, ଦୁଇ ଖଳପ୍ବୁ, ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଖଳପ୍ବ, ଓ ଖଳପ୍ବି।

ଏଵଂ ଶରପୂମୁଖାଃ ସ୍ଯୁଃ କ୍ରୋଷ୍ଟା କ୍ରୋଷ୍ଟାର ଈରିତାଃ । କ୍ରୋଷ୍ଟୂଂଶ୍ଚ କୋଷ୍ଟୁଶ୍ଚ କୋଷ୍ଟୁନା କ୍ରୋଷ୍ଟ୍ରା କ୍ରୋଷ୍ଟୂନାଂ କୋଷ୍ଟରୀଦୃଶଂ ।। ୩୫୧.

ଏଭଳି ଶରପୂ ଆଦି; କ୍ରୋଷ୍ଟା, କ୍ରୋଷ୍ଟାର ଘୋଷିତ; କ୍ରୋଷ୍ଟୁନ୍, କୋଷ୍ଟୁ, କୋଷ୍ଟୁଦ୍ୱାରା, କ୍ରୋଷ୍ଟ୍ରା, କ୍ରୋଷ୍ଟୁନ୍ଙ୍କର, କୋଷ୍ଟରୀ ଭଳି।

ପିତା ପିତରୌ ପିତରଃ ହେପିତଃ ପିତରୌ ଶୁଭୌ । ପିତୄନ୍ ପିତୁଃ ପିତୁଃ ପିତ୍ରୋଃ ପିତୄଣାଂ ପିତରୀଦୃଶଂ ।। ୩୫୧.

ପିତା, ଦୁଇ ପିତା, ପିତାମାନେ, ହେ ପିତା, ଦୁଇ ଶୁଭ ପିତା; ପୂର୍ବଜମାନେ, ପିତାଙ୍କର, ପିତାଙ୍କର, ଦୁଇ ପିତାଙ୍କର, ପୂର୍ବଜମାନେର, ପିତା ଭଳି।

ଏଵଂ ଭ୍ରାତା ଚ ଜାମାତୃମୁଖା ନୄଣାଂ ନୃଣାଂ ତଥା । କର୍ତ୍ତା କର୍ତ୍ତାରୌ କର୍ତ୍ତୄଶ୍ଚ କର୍ତ୍ତୄଣାଂ କର୍ତ୍ତରୀଦୃଶଂ ।। ୩୫୧.

ଏଭଳି ଭାଇ ଓ ଜାମାତା ଆଦି, ପୁରୁଷମାନେର, ଏବଂ ପୁରୁଷମାନେର; କର୍ତ୍ତା, ଦୁଇ କର୍ତ୍ତା, କର୍ତ୍ତାମାନେ, କର୍ତ୍ତାମାନେର, କର୍ତ୍ତା ଭଳି।

ପିତୃଵଚ୍ଚୈଵମୁଟ୍ଗାତା ସ୍ଵସା ନପ୍ତ୍ରାଦଯଃ ସ୍ମୃତାଃ । ସୁରାଃ ସୁରାଯୌ ସୁରାଯଃ ନୁରାଯାଞ୍ଚ ସୁରାଯ୍ଯପି ।। ୩୫୧.

ପୂର୍ବଜମାନେ ଭଳି, ଉଟଗାତା, ଭଉଣୀ, ନାତି ଆଦିକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ମନେ କରାଯାଏ; ଦେବତାମାନେ, ଦୁଇ ଦେବତା, ଦେବତାମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ସୁରାୟ୍ୟ ମଧ୍ୟ।

ଗୌଃ ଗାଵୌ ଗାଙ୍ଗା ଗଵା ଚ ଗୋର୍ଗଵୋଶ୍ଚ ଗଵାଂ ଗଵି । ଏଵ ଦ୍ଯୌର୍ଗ୍ଲୌଶ୍ଚାପି ତଥା ସ୍ଵରାନ୍ତାଃ ପୁଂସି ନାଯକାଃ ।। ୩୫୧.

ଗାଈ, ଦୁଇ ଗାଈ, ଗାଙ୍ଗା, ଗାଈମାନେ ଦ୍ୱାରା, ଗାଈମାନେର, ଗାଈମାନେର, ଗାଈରେ; ଏଭଳି ଦ୍ୟୌଃ ଓ ଗ୍ଲୌ ଓ ସ୍ୱର ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ ଥିବା ପୁରୁଷ ନାୟକମାନେ।

ସୁଵାକ୍ ସୁଵାଚୌ ସୁଵାଚା ସୁଵାଗ୍ଭ୍ଯାଞ୍ଚ ସୁଵାକ୍ଷ୍ଵପି । ଏଵଂ ଦିକ୍ପ୍ରମୁଖାଃ ପ୍ରାଙ୍ଚ ପ୍ରାଞ୍ଚୌ ପ୍ରାଞ୍ଚଞ୍ଚ ଭୋ ଵ୍ରଜ ।। ୩୫୧.

ସୁବାକ୍, ଦୁଇ ସୁବାକ୍, ସୁବାକା, ଦୁଇ ସୁବାକ୍ ଦ୍ୱାରା, ସୁବାକ୍ମାନେରେ; ଏଭଳି ଦିଗ୍ ଆଦି, ପ୍ରାଞ୍ଚ, ଦୁଇ ପ୍ରାଞ୍ଚ, ପ୍ରାଞ୍ଚ, ହେ, ଯାଅ।

ପ୍ରାଗ୍‌ଭ୍ଯାଂ ପ୍ରାଗ୍ଭିଃ ପ୍ରାଚାଞ୍ଚ ପ୍ରାଚି ଚ ପ୍ରାଙ୍‌ସୁ ପ୍ରାଙ୍ସୁ ପ୍ରାଙ୍ଶ୍ଵପି ଏଵଂ ହ୍ଯୁଦଙୁଦୀଚୀ ଵା ସମ୍ଯଙ୍କ ପ୍ର୍ତ୍ଯକସମୀଚ୍ଯପି ।। ୩୫୧.୫୫ ତିର୍ଯ୍ଯଙ୍‌ତିରଶ୍ଚ ସଧ୍ର୍ଯଙ୍ ଚ ଵିଶ୍ଵଦ୍ର୍ଯଙ୍ ପୂର୍ଵଵତ୍ ସ୍ମୃତାଃ । ଅଦଦ୍ର୍ଯଙଦମୁଯଙ୍ ସ୍ଯାତ୍ ତତାମୁମୁଯଙୀରିତଃ ।। ୩୫୧.

ଦୁଇ ପ୍ରାଗ୍ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରାଗ୍ମାନେ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରାଚାନ୍, ପ୍ରାଚିରେ, ପ୍ରାଞ୍ସୁରେ, ପ୍ରାଞ୍ସୁରେ, ପ୍ରାଞ୍ସ୍ମାନେରେ; ଏଭଳି ଉଦଂ, ଉଦୀଚୀ, ସମ୍ୟକ୍, ପ୍ରତ୍ୟକ୍, ସମୀଚୀ ମଧ୍ୟ।

ଅଦଦ୍ର୍ଯଙଦମୁଯଙ୍ ସ୍ଯାତ୍ ତଥାମୁମୁଯଙୀରିତଃ । ଅଦଦ୍ର୍ଯଞ୍ଚୋ ହ୍ଯମୁଦ୍ରୀଚଃ ଅଦଦ୍ର୍ଯଗ୍‌ଭ୍ଯାଞ୍ଚ ପୂର୍ଵ୍ଵଵତ୍ ।। ୩୫୧.

ଅଦଦ୍ର୍ୟଙ୍ଗ ଓ ଅମୁୟଙ୍ଗ ଏଭଳି, ଅମୁୟଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଘୋଷିତ; ଅଦଦ୍ର୍ୟଞ୍ଚ, ଅମୁଦ୍ରୀଚ, ଦୁଇ ଅଦଦ୍ର୍ୟଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି।

ତତ୍ତ୍ଵତୃଷି ତତ୍ତ୍ଵତୃଟ୍‌ସୁ ଏଵଂ କାଷ୍ଠତଡ଼ାଦଯଃ । ଭିଷକ୍ ଭିଷଗବ୍ଯାଂ ଭିଷଜି ଜନ୍ମଭାଗାଦଯସ୍ତଥା ।। ୩୫୧.

ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱତୃଷି, ତତ୍ତ୍ୱତୃଟ୍ସୁ, କାଠତରା ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ, ଭିଷକ୍, ଭିଷଗଭ୍ୟାମ୍, ଭିଷଜି ଓ ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାଗତ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ମରୁତ୍ ମରୁଦ୍ଭ୍ଯାଂ ମରୁତି ଏଵଂ ଶତ୍ରୁଜିଦାଦଯଃ । ଭଵାନ୍ ଭଵନ୍ତୌ ଭଵତାଂ ଭଵଂଶ୍ଚୈଵ ଭଵତ୍ଯପି ।। ୩୫୧.

ମରୁତ୍, ମରୁଦ୍ଭ୍ୟାମ୍, ମରୁତି ଏବଂ ଶତ୍ରୁଜିଦ୍ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ; ଭବାନ୍, ଭବନ୍ତୌ, ଭବତାଁ, ଭବଂ ଓ ଭବତି ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ।

ମହାନ୍ମହାନ୍ତୌ ମହତାମେଵଂ ଭଗଵଦାଦଯଃ । ଏଵଂ ମଘଵାନ୍ମଘଵନ୍ତୌ ଅଗ୍ନିଚିଚ୍ଚାଗ୍ନିଚିତ୍ଯପି ।। ୩୫୧.

ମହାନ୍, ମହାନ୍ତୌ, ମହତାମ୍ ଏବଂ ଭଗବଦ୍ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ; ଏଭଳି ମଘବାନ୍, ମଘବନ୍ତୌ, ଅଗ୍ନିଚିତ୍, ଅଗ୍ନିଚିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ରୂପରେ ଅଛି।

ଅଗ୍ନିଚିତ୍‌ସ୍ଵେଵମେଵାନ୍ଯତ୍ ଵେଦଵିତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ତ୍ଵପି । ଵେଦଵିଦାମେଵମନ୍ଯତ୍ ଯଃ ସମସ୍ତେନ ସର୍ଵ୍ଵଵିତ୍ ।। ୩୫୧.

ଏହିପରି ଅଗ୍ନିଚିତ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ, ବେଦବିଦ୍, ବବିତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ଏଭଳି ରୂପରେ; ବେଦବିଦ୍ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ, ଯିଏ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣେ, ସେ 'ସର୍ବ୍ବବିଦ୍' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ରାଜା ରାଜାନୌ ରାଜ୍ଞଃ ରୀଜ୍ଞି ରାଜନି ରାଜନ୍ । ଯଜ୍ଵା ଯଜ୍ଵାନସ୍ତଦ୍ଵତ୍ କରୀ ଦଣ୍ଡୀ ଚ ଦଣ୍ଡିନୀ ।। ୩୫୧.

ରାଜା, ରାଜାନୌ, ରାଜ୍ଞଃ, ରୀଜ୍ଞି, ରାଜନି, ରାଜନ୍; ଯଜ୍ୱା, ଯଜ୍ୱାନଃ, ଏହିପରି କରୀ, ଦଣ୍ଡୀ ଓ ଦଣ୍ଡିନୀ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।

ପନ୍ଥାଃ ପନ୍ଥାନୌ ଚ ପଥଃ ପଥିମ୍ଭାଂ ପଥି ଚେଦୃଶମ୍ । ମନ୍ଥା ଋଭୁକ୍ଷାଃ ପଶ୍ଯାଦ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ ।। ୩୫୧.

ପନ୍ଥାଃ, ପନ୍ଥାନୌ, ପଥଃ, ପଥିମ୍ଭାମ୍, ପଥି ଏହିପରି; ମନ୍ଥା, ଋଭୁକ୍ଷାଃ, ପଶ୍ୟାଦ୍ୟାଃ, ପଞ୍ଚ, ପଞ୍ଚ ଓ ପଞ୍ଚଭିଃ ଏଭଳି ରୂପରେ ଅଛି।

ପ୍ରତାନ୍ ପ୍ରତାନୌ ପ୍ରତାନ୍ଭ୍ଯାଂ ହେପ୍ର୍ତାଂଶ୍ଚ ସୁଶର୍ମ୍ମଣଃ । ଆପଃ ଅପଃ ଅଦ୍ଭିରପ୍ଯେଵଂ ପ୍ରଶାଂଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଶାମ୍ଯପି ।। ୩୫୧.

ପ୍ରତାନ୍, ପ୍ରତାନୌ, ପ୍ରତାନ୍ଭ୍ୟାମ୍, ସୁଶର୍ମଣଙ୍କ 'ହେ ପ୍ରତାନ୍'; ଆପଃ, ଅପଃ, ଅଦ୍ଭିସ୍ ଏବଂ ପ୍ରଶାଂ, ପ୍ରଶାମ୍ୟ ଏହିପରି ରୂପରେ ଅଛି।

କଃ କେନ ସର୍ଵ୍ଵଵତ୍ କେଷୁ ଅଯଂ ଚେମେଇମାନ୍ନଯଃ । ଅନେନ ଚାଭ୍ଯାମେଭିଶ୍ଚ ଅସ୍ମୈ ଚେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵମସ୍ଯଚ ।। ୩୫୧.

କଃ, କେନ, ସର୍ବ୍ବବତ୍, କେଷୁ, ଏହି 'ଏୟଂ', ଏମେ, ଏମାନ୍, ନୟଃ; ଅନେନ, ଚାଭ୍ୟାମ୍, ଏଭିଃ, ଅସ୍ମୈ, ଚେଭ୍ୟଃ, ସ୍ୱମ୍, ଅସ୍ୟ ଏହିପରି ରୂପରେ ଅଛି।

ଅନଯୋରେଷାମେଷୁ ସ୍ଯାଚ୍ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚତୁରସ୍ତଥା । ଚତୁର୍ଣୋଞ୍ଚ ଚତୁର୍ଷ୍ଵଽସ୍ତି ସୁଗୀଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସୁଗିର୍ଯ୍ଯପି ।। ୩୫୧.

ଏହି ଦୁଇଟି ଓ ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚାରିଟି ଓ 'ଚତୁରସ୍' ରୂପ ଥାଏ; 'ଚତୁର୍ଣ୍ଣ' ଓ 'ଚତୁର୍ଷୁ' ମଧ୍ୟ ଅଛି; 'ସୁଗୀଃ', 'ଶ୍ରେଷ୍ଠ', 'ସୁଗିରୀ' ଏହିପରି ରୂପ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ସୁଦ୍ଯୌଃ ସୁଦିତ୍ରୌ ସୁଦ୍ଯୁଭ୍ଯାଂ ଵିଡ୍‌ଵିଷୌ ଵିଟ୍ସୁ ଯାଦୃଶଃ । ଯାଦୃଗ୍ଭ୍ଯାଞ୍ଚୈଵ ଵିଡ଼ଭ୍ଯାଞ୍ଚ ଷଟ୍ ଷଟ୍ ଷଣ୍ଣାଞ୍ଚ ଷଟ୍‌ସ୍ଵପି ।। ୩୫୧.

ସୁଦ୍ୟୌଃ, ସୁଦିତ୍ରୌ, ସୁଦ୍ୟୁଭ୍ୟାମ୍, ବିଡ୍ବିଷୌ, ବିଟ୍ସୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ; ଏହିପରି ଯାଦୃଗ୍ଭ୍ୟାମ୍, ବିରଭ୍ୟାମ୍, ଷଟ୍, ଷଟ୍, ଷଣ୍ଣାମ୍, ଷଟ୍ସୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ରୂପରେ ଅଛି।

ସୁଵଚାଃ ସୁଵଚସା ଚ ସୁଵଚୋଭ୍ଯାମଥେଦୃଶମ୍ । ହେ ସୁଵଚୋ ହେ ଉଶନନ୍ ଉଶନା ଵୋଶନସ୍ଯପି ।। ୩୫୧.

ସୁବଚାଃ, ସୁବଚସା, ସୁବଚୋଭ୍ୟାମ୍ ଏହିପରି; 'ହେ ସୁବଚୋ', 'ହେ ଉଶନନ୍', 'ଉଶନା', 'ଉଶନସ୍ୟ' ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ରୂପରେ ଅଛି।

ପୁରଦଂଶା ଅନେହା ହେଵିଦ୍ଵନ୍ ଵିଦ୍ଵାଂସ ଉତ୍ତମାଃ । ଵିଦୁଷେ ନମୋ ଵିଦ୍ଵଦ୍‌ଭ୍ଯାଂ ଵିଦ୍ଵତ୍ସୁ ଚ ଵଭୁଵିଵାନ୍ ।। ୩୫୧.

ପୁରଦଂଶା, ଅନେହା, ହେ ବିଦ୍ୱନ୍, ବିଦ୍ୱାଁସ, ଉତ୍ତମାଃ; ବିଦୁଷେ, ନମଃ, ବିଦ୍ୱଦ୍ଭ୍ୟାମ୍, ବିଦ୍ୱତ୍ସୁ, ବଭୁବିବାନ୍ ଏହିପରି ରୂପରେ ଅଛି।

ଏଵଞ୍ଚ ପେଚିଵାନ୍ ଶ୍ରେଯାନ୍ ଶ୍ରେଯାଂସୌ ଶ୍ରେଯସସ୍ତଥା । ଅସୌ ଅମ୍ ଅମୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଅମୁଂ ଭମୂନିହାମୁନା ।। ୩୫୧.

ଏହିପରି ପେଚିବାନ୍, ଶ୍ରେୟାନ୍, ଶ୍ରେୟାଁସୌ, ଶ୍ରେୟସସ୍; ଅସୌ, ଅମ୍, ଅମୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ଅମୁଁ, ଭମୂନି, ହାମୁନା ଏହିପରି ରୂପରେ ଅଛି।

ଅମୀଭିରମୁସ୍ମୈ ଵାମୁସ୍ମାଦମୁଷଥ୍ଯ ଵାମୁଯୋସ୍ତଥା । ଅମୀଷାମମୁସ୍ମିନ୍ନିତ୍ଯେଵଂ ଗୋଧୁକ୍ ଗୋଧୁଗ୍ମିରଗତଃ ।। ୩୫୧.

ଅମୀଭିର୍, ଅମୁସ୍ମୈ, ବାମୁସ୍ମାଦ୍, ଅମୁଷଥ୍ୟ, ବାମୁୟୋଃ; ଅମୀଷାମ୍, ଅମୁସ୍ମିନ୍ ଏହିପରି ଗୋଧୁକ୍, ଗୋଧୁଗ୍ମି, ରଗତଃ ଏଭଳି ରୂପରେ ଅଛି।

ଗୋଧୁକ୍ଷ୍ଵିତ୍ଯେଵମନ୍ଯେପି ମିତ୍ରଦ୍ରୁହୋ ମିତ୍ରଦ୍ରୁହା । ମିତ୍ରଧ୍ରୁଗ୍ଭ୍ଯାଂ ମିତ୍ରଧ୍ରୁଗ୍ଭିରେଵ ଚିତ୍ତଦ୍ରୁହାଦଯଃ ।। ୩୫୧.

ଏହିପରି ଗୋଧୁକ୍ଷୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ, ମିତ୍ରଦ୍ରୁହଃ, ମିତ୍ରଦ୍ରୁହା, ମିତ୍ରଦ୍ରୁଗ୍ଭ୍ୟାମ୍, ମିତ୍ରଦ୍ରୁଗ୍ଭିଃ ଏବଂ ଚିତ୍ତଦ୍ରୁହା ଓ ଅନ୍ୟ ଏହିପରି ରୂପରେ ଅଛି।

ସ୍ଵଲିଟ୍ ସ୍ଵଲିଡ୍ଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵଲିହି ଅନଡ୍ଵାନନଡୁତ୍ସୁ ଚ । ଅଜନ୍ତାଶ୍ଚ ହଲନ୍ତାଶ୍ଚ ପୁଂସ୍ଯାଥୋଽଥ ସ୍ତ୍ରିଯାଂ ଵଦେ ।। ୩୫୧.

ସ୍ୱଳିଟ୍, ସ୍ୱଳିଡ୍ଭ୍ୟାମ୍, ସ୍ୱଳିହି, ଅନଡ୍ୱାନ୍, ଅନଡୁତ୍ସୁ; ଅଜନ୍ତ ଓ ହଲନ୍ତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ, ଏବେ ପୁରୁଷ ଓ ପରେ ନାରୀ ଶବ୍ଦ ବିଷୟରେ କହିବି।

ସ୍କନ୍ଦ ଉଵାଚ ରମା ରମେ ରମାଃ ଶୁଭା ରମାଂ ରମେ ରମାସ୍ତଥା । ରମଯା ଚ ରମାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ରମାଭିଃ ସୃତମଵ୍ଯଯଂ ।। ୩୫୨.

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ରମା, ରମେ, ରମାଃ, ଶୁଭା, ରମାଁ, ରମେ, ରମାଃ; ରମୟା, ରମାଭ୍ୟାମ୍, ରମାଭିଃ ସହିତ ଏହି ଅବିଚଳିତ ପ୍ରବାହ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି।

ରମାଯୈ ଚ ରମାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ରମାଯା ରମଯୋଃ ଶୁଭଂ । ରମାଣାଞ୍ଚ ରମାଯାଞ୍ଚ ରମାଶ୍ଵେଵଂ କଲାଦଯଃ ।। ୩୫୨.

ଏହିପରି ରମାୟै, ରମାଭ୍ୟାମ୍, ରମାୟା, ରମୟୋଃ ଶୁଭ ରୂପ; ରମାଣାମ୍, ରମାୟାମ୍, ଏବଂ ଏହିପରି ରମାଃ, କଳା ଓ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ରୂପ ଅଛି।