ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଏଵଂ ଚରମାଯତଯା ଅଲ୍ପାର୍ଦ୍ଧା ନେମଆଦଯଃ । ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ମୈ ଦ୍ଵିତୀଯାଯ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ମାତ୍ ଦ୍ଵିତୀଯକାତ୍ ।। ୩୫୧.

ଏପରି ଚରମ ଓ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ, ଅଲ୍ପ, ଅର୍ଧ ଓ ଏମାନେ; ଦ୍ୱିତୀୟକୁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଇଁ, ଦ୍ୱିତୀୟଠାରୁ, ଦ୍ୱିତୀୟର।

ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ମିନ୍ ଦ୍ଵିତୀଯେ ଚ ତୃତୀଯଶ୍ଚ ତଥାଽର୍କ୍କଵତ୍ । ସୋମପାଃ ସୋମପୌ ଜ୍ଞେଯୌସୋମପାଃ ସୋମପାଂ ବ୍ରଜ ।। ୩୫୧.

ଦ୍ୱିତୀୟରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଭକ୍ତିରେ, ତୃତୀୟ ଅର୍କ ପରି; ସୋମପା, ସୋମପାଉ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ସୋମପା, ସୋମପାଁକୁ ଯାଅ।

କୀଲାଲପୌ ସୋମପଶ୍ଚ ସୋମପା ସୋମପେ ଦଦ । ସୋମପାଭ୍ଯାଂ ସୋମପାଭ୍ଯଃ ସୋମପଃ ସୋମପୋଃ କୁଲଂ ।। ୩୫୧.

କୀଳାଳପାଉ, ସୋମପାଶ୍, ସୋମପା, ସୋମପେକୁ ଦିଅ; ଦୁଇ ସୋମପା ଦ୍ୱାରା, ସୋମପା ପାଇଁ, ସୋମପାର, ସୋମପୋହ୍ କୁଳ।

ଏଵଂ କୀଲାଲପାଦ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁ କଵିରଗ୍ନିସ୍ତଥାଽରଯଃ । ହେକଵେ କଵିମଗ୍ନୀ ତାନ୍ ହରୀନ୍ ସାତ୍ଯକିନା ହୃତଂ ।। ୩୫୧.

ଏଭଳି କୀଳାଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, କବି, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ; ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏଠାରେ କବି ଅଟେ ଅଗ୍ନି ଏବଂ ସେଇ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସାତ୍ୟକି ଦ୍ୱାରା ନେଇଯିବା ହୋଇଥିଲେ।

ରଵିଭ୍ଯାଂ ରଵିଭିର୍ଦ୍ଦେହି ଵହ୍ନିଯେ ଯଃ ସମାଗତଃ । ଅଗ୍ନେରଗ୍ନ୍ଯୋସ୍ତଥାଗ୍ନୀନାଂ କଵୌ କଵ୍ଯୋଃ କଵିଷ୍ଵଽଥ ।। ୩୫୧.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଯିଏ ଏଠାରେ ଆସିଛି, ତାକୁ ଦେଅ; ଅଗ୍ନିର, ଦୁଇ ଅଗ୍ନିର, ଅଗ୍ନିମାନେର, କବିର, ଦୁଇ କବିର, କବିମାନେର ମଧ୍ୟ।

ଏଵଂ ସୁସୃତିରଭ୍ରାନ୍ତିଃ ସୁକୀର୍ତ୍ତିଃ ସୁଧୃତିସ୍ତଥା । ସଖା ସଖାଯୌ ସଖାଯଃ ହେସଖେ ଵ୍ରଜ ସପ୍ତତିଂ ।। ୩୫୧.

ଏଭଳି ଭଲ ସୃଷ୍ଟି, ଭ୍ରମ ନଥିବା, ଭଲ ଖ୍ୟାତି ଓ ଭଲ ଦୃଢତା; ବନ୍ଧୁ, ଦୁଇ ବନ୍ଧୁ, ବନ୍ଧୁମାନେ—ହେ ବନ୍ଧୁ, ସତରେ ଯାଅ।

ସଖାଯଞ୍ଚ ସ ଖାଯୌ ଚ ସଖୀନ୍ ସଖ୍ଯା ଗତୋ ଦଦ । ସଖ୍ଯେ ସଖ୍ଯୁଶ୍ଚ ସଖ୍ଯଶ୍ଚ ସଖ୍ଯୋଃ ଶେଷଃ କଵେରିଵ ।। ୩୫୧.

ବନ୍ଧୁ, ଦୁଇ ବନ୍ଧୁ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ, ସେମାନେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱକୁ ପହଞ୍ଚି ଦେଉଛନ୍ତି; ବନ୍ଧୁତ୍ୱକୁ, ଦୁଇ ବନ୍ଧୁଙ୍କର, ବନ୍ଧୁମାନେର, ଦୁଇଙ୍କ ଅଂଶ ଅଟେ କବିଙ୍କ ଭଳି।

ପତ୍ଯା ପତ୍ଯେ ଚ ପତ୍ଯଶ୍ଚ ପତ୍ଯୁଃ ପତ୍ଯୋସ୍ତଥାଽଗ୍ନିଵତ୍ । ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିତ୍ଵାଦ୍ଯର୍ଥେ ଦ୍ଵଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ ।। ୩୫୧.

ସ୍ୱାମୀ, ସ୍ୱାମୀକୁ ଓ ସ୍ୱାମୀମାନେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର, ଦୁଇ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଭଳି; ଦୁଇ, ଦୁଇକୁ, ଦୁଇଦ୍ୱାରା, ଦୁଇତ୍ୱର ଅର୍ଥରେ, ଦୁଇଙ୍କର, ଦୁଇଙ୍କର।

ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରୀଂଶ୍ଚ ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭ୍ଯସ୍ତ୍ରଯାଣାଞ୍ଚ ତ୍ରିଷୁ କ୍ରମାତ୍ । କଵିଵତ୍ କତିକତୀତି ଶେଷଂ ଵହୁଵଚନଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୫୧.

ତିନି, ତିନିକୁ, ତିନିଦ୍ୱାରା, ତିନିଙ୍କ ପାଇଁ, ତିନିରେ, ଏକ ପରେ ଏକ; କବିଙ୍କ ଭଳି, 'କେତେ' ଓ ଏପରି ଶବ୍ଦରେ, ଅନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ବହୁବଚନ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।

ନୀନିଯୌ ଚ ନିଯୋ ହେନୀଃ ନିଯଂ ନିଯୌ ନିଯୋ ନିଯା । ନୀଭ୍ଯାଂ ନୀଭିର୍ନିଯେ ନୀଭ୍ଯଃ ନିଯାନ୍ନିଯି ନିଯୋସ୍ତଥା ।। ୩୫୧.

ନୀନିୟଉ ଓ ନିଯୋ, ହେନୀଃ, ନିୟମ, ନିୟଉ, ନିଯୋ, ନିୟା; ଦୁଇ ନୀଦ୍ୱାରା, ନୀମାନେ, ନୀପାଇଁ, ନୀଠାରୁ, ନିୟାନ ପାଇଁ, ନିୟି ପାଇଁ, ଦୁଇ ନିଯୋଙ୍କର ଭଳି।

ସୁଶ୍ରୀଃ ସୁଧୀଃ ପ୍ରଭୃତଯୋ ଗ୍ରାମଣୀଃ ପୂଜଯେଦ୍ଧରିଂ । ଗ୍ରାମଣ୍ଯୌ ଗ୍ରାମଣ୍ଯୋ ଗ୍ରାମଣ୍ଯଂ ଗ୍ରାମଣ୍ଯା ଗ୍ରାମଣୀଭିଃ ।। ୩୫୧.

ସୁଶ୍ରୀଃ, ସୁଧୀଃ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଗ୍ରାମର ନେତା, ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦୁଇ ଗ୍ରାମପତି, ଗ୍ରାମପତିମାନେ, ଗ୍ରାମପତିକୁ, ଗ୍ରାମପତିଙ୍କୁ, ଗ୍ରାମପତିମାନେ ଦ୍ୱାରା।

ଗ୍ରାମଣ୍ଯୋ ଗ୍ରାମଣ୍ଯାମେଵଂ ସେନାନୀପ୍ରମୁଖାଃ ସୁଭୂଃ । ସୁଭୁଵୌ ଚ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଞ୍ଚ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ ।। ୩୫୧.

ଗ୍ରାମପତିମାନେ, ଗ୍ରାମପତିକୁ, ଏଭଳି ସେନାପତି ଆଦି ମଧ୍ୟ, ସୁଭୂଃ; ଦୁଇ ସୁଭୁ, ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କର, ସ୍ୱୟଂଭୁ, ଓ ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କର।

ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵି ଏଵଂ ପ୍ରତିଭୁଵାଦଯଃ । ଖଲପୂଃ ଖଲପ୍ଵୌ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ଖଲପ୍ଵଞ୍ଚ ଖଲପ୍ଵି ଚ ।। ୩୫୧.

ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କର, ସ୍ୱୟଂଭୁରେ, ଏଭଳି ପ୍ରତିଭୁ ଆଦି; ଖଳପୂଃ, ଦୁଇ ଖଳପ୍ବୁ, ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଖଳପ୍ବ, ଓ ଖଳପ୍ବି।

ଏଵଂ ଶରପୂମୁଖାଃ ସ୍ଯୁଃ କ୍ରୋଷ୍ଟା କ୍ରୋଷ୍ଟାର ଈରିତାଃ । କ୍ରୋଷ୍ଟୂଂଶ୍ଚ କୋଷ୍ଟୁଶ୍ଚ କୋଷ୍ଟୁନା କ୍ରୋଷ୍ଟ୍ରା କ୍ରୋଷ୍ଟୂନାଂ କୋଷ୍ଟରୀଦୃଶଂ ।। ୩୫୧.

ଏଭଳି ଶରପୂ ଆଦି; କ୍ରୋଷ୍ଟା, କ୍ରୋଷ୍ଟାର ଘୋଷିତ; କ୍ରୋଷ୍ଟୁନ୍, କୋଷ୍ଟୁ, କୋଷ୍ଟୁଦ୍ୱାରା, କ୍ରୋଷ୍ଟ୍ରା, କ୍ରୋଷ୍ଟୁନ୍ଙ୍କର, କୋଷ୍ଟରୀ ଭଳି।

ପିତା ପିତରୌ ପିତରଃ ହେପିତଃ ପିତରୌ ଶୁଭୌ । ପିତୄନ୍ ପିତୁଃ ପିତୁଃ ପିତ୍ରୋଃ ପିତୄଣାଂ ପିତରୀଦୃଶଂ ।। ୩୫୧.

ପିତା, ଦୁଇ ପିତା, ପିତାମାନେ, ହେ ପିତା, ଦୁଇ ଶୁଭ ପିତା; ପୂର୍ବଜମାନେ, ପିତାଙ୍କର, ପିତାଙ୍କର, ଦୁଇ ପିତାଙ୍କର, ପୂର୍ବଜମାନେର, ପିତା ଭଳି।

ଏଵଂ ଭ୍ରାତା ଚ ଜାମାତୃମୁଖା ନୄଣାଂ ନୃଣାଂ ତଥା । କର୍ତ୍ତା କର୍ତ୍ତାରୌ କର୍ତ୍ତୄଶ୍ଚ କର୍ତ୍ତୄଣାଂ କର୍ତ୍ତରୀଦୃଶଂ ।। ୩୫୧.

ଏଭଳି ଭାଇ ଓ ଜାମାତା ଆଦି, ପୁରୁଷମାନେର, ଏବଂ ପୁରୁଷମାନେର; କର୍ତ୍ତା, ଦୁଇ କର୍ତ୍ତା, କର୍ତ୍ତାମାନେ, କର୍ତ୍ତାମାନେର, କର୍ତ୍ତା ଭଳି।

ପିତୃଵଚ୍ଚୈଵମୁଟ୍ଗାତା ସ୍ଵସା ନପ୍ତ୍ରାଦଯଃ ସ୍ମୃତାଃ । ସୁରାଃ ସୁରାଯୌ ସୁରାଯଃ ନୁରାଯାଞ୍ଚ ସୁରାଯ୍ଯପି ।। ୩୫୧.

ପୂର୍ବଜମାନେ ଭଳି, ଉଟଗାତା, ଭଉଣୀ, ନାତି ଆଦିକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ମନେ କରାଯାଏ; ଦେବତାମାନେ, ଦୁଇ ଦେବତା, ଦେବତାମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ସୁରାୟ୍ୟ ମଧ୍ୟ।

ଗୌଃ ଗାଵୌ ଗାଙ୍ଗା ଗଵା ଚ ଗୋର୍ଗଵୋଶ୍ଚ ଗଵାଂ ଗଵି । ଏଵ ଦ୍ଯୌର୍ଗ୍ଲୌଶ୍ଚାପି ତଥା ସ୍ଵରାନ୍ତାଃ ପୁଂସି ନାଯକାଃ ।। ୩୫୧.

ଗାଈ, ଦୁଇ ଗାଈ, ଗାଙ୍ଗା, ଗାଈମାନେ ଦ୍ୱାରା, ଗାଈମାନେର, ଗାଈମାନେର, ଗାଈରେ; ଏଭଳି ଦ୍ୟୌଃ ଓ ଗ୍ଲୌ ଓ ସ୍ୱର ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ ଥିବା ପୁରୁଷ ନାୟକମାନେ।

ସୁଵାକ୍ ସୁଵାଚୌ ସୁଵାଚା ସୁଵାଗ୍ଭ୍ଯାଞ୍ଚ ସୁଵାକ୍ଷ୍ଵପି । ଏଵଂ ଦିକ୍ପ୍ରମୁଖାଃ ପ୍ରାଙ୍ଚ ପ୍ରାଞ୍ଚୌ ପ୍ରାଞ୍ଚଞ୍ଚ ଭୋ ଵ୍ରଜ ।। ୩୫୧.

ସୁବାକ୍, ଦୁଇ ସୁବାକ୍, ସୁବାକା, ଦୁଇ ସୁବାକ୍ ଦ୍ୱାରା, ସୁବାକ୍ମାନେରେ; ଏଭଳି ଦିଗ୍ ଆଦି, ପ୍ରାଞ୍ଚ, ଦୁଇ ପ୍ରାଞ୍ଚ, ପ୍ରାଞ୍ଚ, ହେ, ଯାଅ।

ପ୍ରାଗ୍‌ଭ୍ଯାଂ ପ୍ରାଗ୍ଭିଃ ପ୍ରାଚାଞ୍ଚ ପ୍ରାଚି ଚ ପ୍ରାଙ୍‌ସୁ ପ୍ରାଙ୍ସୁ ପ୍ରାଙ୍ଶ୍ଵପି ଏଵଂ ହ୍ଯୁଦଙୁଦୀଚୀ ଵା ସମ୍ଯଙ୍କ ପ୍ର୍ତ୍ଯକସମୀଚ୍ଯପି ।। ୩୫୧.୫୫ ତିର୍ଯ୍ଯଙ୍‌ତିରଶ୍ଚ ସଧ୍ର୍ଯଙ୍ ଚ ଵିଶ୍ଵଦ୍ର୍ଯଙ୍ ପୂର୍ଵଵତ୍ ସ୍ମୃତାଃ । ଅଦଦ୍ର୍ଯଙଦମୁଯଙ୍ ସ୍ଯାତ୍ ତତାମୁମୁଯଙୀରିତଃ ।। ୩୫୧.

ଦୁଇ ପ୍ରାଗ୍ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରାଗ୍ମାନେ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରାଚାନ୍, ପ୍ରାଚିରେ, ପ୍ରାଞ୍ସୁରେ, ପ୍ରାଞ୍ସୁରେ, ପ୍ରାଞ୍ସ୍ମାନେରେ; ଏଭଳି ଉଦଂ, ଉଦୀଚୀ, ସମ୍ୟକ୍, ପ୍ରତ୍ୟକ୍, ସମୀଚୀ ମଧ୍ୟ।

ଅଦଦ୍ର୍ଯଙଦମୁଯଙ୍ ସ୍ଯାତ୍ ତଥାମୁମୁଯଙୀରିତଃ । ଅଦଦ୍ର୍ଯଞ୍ଚୋ ହ୍ଯମୁଦ୍ରୀଚଃ ଅଦଦ୍ର୍ଯଗ୍‌ଭ୍ଯାଞ୍ଚ ପୂର୍ଵ୍ଵଵତ୍ ।। ୩୫୧.

ଅଦଦ୍ର୍ୟଙ୍ଗ ଓ ଅମୁୟଙ୍ଗ ଏଭଳି, ଅମୁୟଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଘୋଷିତ; ଅଦଦ୍ର୍ୟଞ୍ଚ, ଅମୁଦ୍ରୀଚ, ଦୁଇ ଅଦଦ୍ର୍ୟଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି।

ତତ୍ତ୍ଵତୃଷି ତତ୍ତ୍ଵତୃଟ୍‌ସୁ ଏଵଂ କାଷ୍ଠତଡ଼ାଦଯଃ । ଭିଷକ୍ ଭିଷଗବ୍ଯାଂ ଭିଷଜି ଜନ୍ମଭାଗାଦଯସ୍ତଥା ।। ୩୫୧.

ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱତୃଷି, ତତ୍ତ୍ୱତୃଟ୍ସୁ, କାଠତରା ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ, ଭିଷକ୍, ଭିଷଗଭ୍ୟାମ୍, ଭିଷଜି ଓ ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାଗତ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ମରୁତ୍ ମରୁଦ୍ଭ୍ଯାଂ ମରୁତି ଏଵଂ ଶତ୍ରୁଜିଦାଦଯଃ । ଭଵାନ୍ ଭଵନ୍ତୌ ଭଵତାଂ ଭଵଂଶ୍ଚୈଵ ଭଵତ୍ଯପି ।। ୩୫୧.

ମରୁତ୍, ମରୁଦ୍ଭ୍ୟାମ୍, ମରୁତି ଏବଂ ଶତ୍ରୁଜିଦ୍ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ; ଭବାନ୍, ଭବନ୍ତୌ, ଭବତାଁ, ଭବଂ ଓ ଭବତି ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ।

ମହାନ୍ମହାନ୍ତୌ ମହତାମେଵଂ ଭଗଵଦାଦଯଃ । ଏଵଂ ମଘଵାନ୍ମଘଵନ୍ତୌ ଅଗ୍ନିଚିଚ୍ଚାଗ୍ନିଚିତ୍ଯପି ।। ୩୫୧.

ମହାନ୍, ମହାନ୍ତୌ, ମହତାମ୍ ଏବଂ ଭଗବଦ୍ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ; ଏଭଳି ମଘବାନ୍, ମଘବନ୍ତୌ, ଅଗ୍ନିଚିତ୍, ଅଗ୍ନିଚିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ରୂପରେ ଅଛି।

ଅଗ୍ନିଚିତ୍‌ସ୍ଵେଵମେଵାନ୍ଯତ୍ ଵେଦଵିତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ତ୍ଵପି । ଵେଦଵିଦାମେଵମନ୍ଯତ୍ ଯଃ ସମସ୍ତେନ ସର୍ଵ୍ଵଵିତ୍ ।। ୩୫୧.

ଏହିପରି ଅଗ୍ନିଚିତ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ, ବେଦବିଦ୍, ବବିତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ଏଭଳି ରୂପରେ; ବେଦବିଦ୍ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ, ଯିଏ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣେ, ସେ 'ସର୍ବ୍ବବିଦ୍' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ରାଜା ରାଜାନୌ ରାଜ୍ଞଃ ରୀଜ୍ଞି ରାଜନି ରାଜନ୍ । ଯଜ୍ଵା ଯଜ୍ଵାନସ୍ତଦ୍ଵତ୍ କରୀ ଦଣ୍ଡୀ ଚ ଦଣ୍ଡିନୀ ।। ୩୫୧.

ରାଜା, ରାଜାନୌ, ରାଜ୍ଞଃ, ରୀଜ୍ଞି, ରାଜନି, ରାଜନ୍; ଯଜ୍ୱା, ଯଜ୍ୱାନଃ, ଏହିପରି କରୀ, ଦଣ୍ଡୀ ଓ ଦଣ୍ଡିନୀ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।

ପନ୍ଥାଃ ପନ୍ଥାନୌ ଚ ପଥଃ ପଥିମ୍ଭାଂ ପଥି ଚେଦୃଶମ୍ । ମନ୍ଥା ଋଭୁକ୍ଷାଃ ପଶ୍ଯାଦ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ ।। ୩୫୧.

ପନ୍ଥାଃ, ପନ୍ଥାନୌ, ପଥଃ, ପଥିମ୍ଭାମ୍, ପଥି ଏହିପରି; ମନ୍ଥା, ଋଭୁକ୍ଷାଃ, ପଶ୍ୟାଦ୍ୟାଃ, ପଞ୍ଚ, ପଞ୍ଚ ଓ ପଞ୍ଚଭିଃ ଏଭଳି ରୂପରେ ଅଛି।

ପ୍ରତାନ୍ ପ୍ରତାନୌ ପ୍ରତାନ୍ଭ୍ଯାଂ ହେପ୍ର୍ତାଂଶ୍ଚ ସୁଶର୍ମ୍ମଣଃ । ଆପଃ ଅପଃ ଅଦ୍ଭିରପ୍ଯେଵଂ ପ୍ରଶାଂଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଶାମ୍ଯପି ।। ୩୫୧.

ପ୍ରତାନ୍, ପ୍ରତାନୌ, ପ୍ରତାନ୍ଭ୍ୟାମ୍, ସୁଶର୍ମଣଙ୍କ 'ହେ ପ୍ରତାନ୍'; ଆପଃ, ଅପଃ, ଅଦ୍ଭିସ୍ ଏବଂ ପ୍ରଶାଂ, ପ୍ରଶାମ୍ୟ ଏହିପରି ରୂପରେ ଅଛି।

କଃ କେନ ସର୍ଵ୍ଵଵତ୍ କେଷୁ ଅଯଂ ଚେମେଇମାନ୍ନଯଃ । ଅନେନ ଚାଭ୍ଯାମେଭିଶ୍ଚ ଅସ୍ମୈ ଚେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵମସ୍ଯଚ ।। ୩୫୧.

କଃ, କେନ, ସର୍ବ୍ବବତ୍, କେଷୁ, ଏହି 'ଏୟଂ', ଏମେ, ଏମାନ୍, ନୟଃ; ଅନେନ, ଚାଭ୍ୟାମ୍, ଏଭିଃ, ଅସ୍ମୈ, ଚେଭ୍ୟଃ, ସ୍ୱମ୍, ଅସ୍ୟ ଏହିପରି ରୂପରେ ଅଛି।