ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଚୋ ଦୁର୍ଜନେ ନିର୍ମ୍ମଲେ ଛଶ୍ଛେଦେ ଜିର୍ଜ୍ଜଯନେ ତଥା । ଜଂ ଗୀତେ ଜ୍ଞଃ ପ୍ରଶସ୍ତେ ସ୍ଯାଦ୍ ବଲେ ଞୋ ଗାଯନେ ଚ ଟଃ ।। ୩୪୮.

'ଚ' ଦୁଷ୍ଟ ପାଇଁ, 'ଚି' ନିର୍ମଳ ପାଇଁ; 'ଛ' କଟିବା, 'ଛି' ଜୟ ପାଇଁ; 'ଜଂ' ଗୀତ ପାଇଁ, 'ଜ୍ଞ' ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ; 'ଟ' ବଳ ପାଇଁ, 'ଞ' ମଧ୍ୟ ଗାନ ପାଇଁ।

ଠଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲେ ଶୂନ୍ଯେ ଶିଵେ ଚୋଦ୍ବନ୍ଧନେ ମତଃ । ଡଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରେ ଧ୍ଵନୌ ତ୍ରାସେ ଢକ୍କାଯାଂ ଢୋ ଧ୍ଵନୌ ମତଃ ।। ୩୪୮.

ଠ ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳର ଶୂନ୍ୟରେ ଓ ଶିବଙ୍କ ବନ୍ଧନରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଡ ରୁଦ୍ର, ଶବ୍ଦ, ଭୟ ଓ ଢକ୍କା ଶବ୍ଦରେ ଅଛି । ଢ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ।

ଣୋ ନିଷ୍କର୍ଷେ ନିଶ୍ଚଯେ ଚ ତଶ୍ଚୌରେ କ୍ରୋଡପୁଚ୍ଛକେ । ଭକ୍ଷଣେ ଥଶ୍ଛେଦନେ ଦୋ ଧାରଣେ ଶୋଭନେ ମତଃ ।। ୩୪୮.

ଣ ତୁଳାଇବା ଓ ନିଶ୍ଚିତତାରେ ବ୍ୟବହୃତ । ଟ ଚୋର ଓ ନେଉଲିର ପୁଛରେ । ଭକ୍ଷଣ କାଳରେ ଥ, କାଟିବାରେ ଦ, ଧାରଣ ଓ ଶୋଭାରେ ଦ ବ୍ୟବହୃତ ।

ଧୋ ଧାତରି ଚ ଧୂସ୍ତୂରେ ନୋ ଵୃନ୍ଦେ ସୁଗତେ ତଥା । ପ ଉପଵନେ ଵିଖ୍ଯାତଃ ଫଶ୍ଚ ଝଞ୍ଝାନିଲେ ମତଃ ।। ୩୪୮.

ଧ ଧାରକ ଓ ଧୁଷ୍ଟୁରା ଗଛରେ । ନ ଦଳ ଓ ଶୁଭ ଗତିରେ । ପ ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଫ ବଡ଼ ପବନରେ ବ୍ୟବହୃତ ।

ଫୁଃ ଫୁତ୍କାରେ ନିଷ୍ଫଲେ ଚ ଵିଃ ପକ୍ଷୀ ଭଞ୍ଚ ତାରକେ । ମା ଶ୍ରୀର୍ମ୍ମାନଞ୍ଚ ମାତା ସ୍ଯାଦ୍ଯାଗେ ଯୋ ଯାତୃଵୀରଣେ ।। ୩୪୮.

ଫୁ ଫୁଙ୍କିବା ଓ ଅଫଳତାରେ । ବି ପକ୍ଷୀରେ । ଭଞ୍ ତାରାରେ । ମା ଶ୍ରୀ, ସମ୍ମାନ ଓ ମାଆରେ । ଯ ଯଜ୍ଞ ଓ ଯାତ୍ରୀମଧ୍ୟରେ ବୀରରେ ।

ରୋ ଵହ୍ନୌ ଚ ଲଃ ଶକ୍ରେ ଚ ଲୋ ଵିଧାତରି ଈରିତଃ । ଵିଶ୍ଲେଷଣେ ଵୋ ଵରୁଣେ ଶଯନେ ଶଶ୍ଚ ଶଂ ସୁଖେ ।। ୩୪୮.

ର ଅଗ୍ନିରେ, ଲ ଇନ୍ଦ୍ରରେ, ଲୋ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାରେ କୁହାଯାଏ । ବିଚ୍ଛେଦରେ ଭୋ, ବରୁଣ ଓ ଶୋଇବାରେ ଶ ଶୁଖରେ ବ୍ୟବହୃତ ।

ଷଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ସଃ ପରୋକ୍ଷେ ଚ ସା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସଂ କଚେ ମତଃ । ଧାରଣେ ହସ୍ତଥା ରୁଦ୍ରେ କ୍ଷଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ତ୍ରେ ଚାକ୍ଷରେ ମତଃ ।। ୩୪୮.

ଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠରେ, ସ ପରୋକ୍ଷରେ, ସା ଲକ୍ଷ୍ମୀରେ, ସଂ କେଶରେ ବ୍ୟବହୃତ । ଧା ଧାରଣ ଓ ରୁଦ୍ରରେ । କ୍ଷ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅକ୍ଷରରେ ବ୍ୟବହୃତ ।

କ୍ଷୋ ନୃସିଂହେ ହରୌ ତଦ୍ଵତ୍ କ୍ଷେତ୍ରପାଲକଯୋରପି । ମନ୍ତ୍ର ଏକାକ୍ଷରୋ ଦେଵୋ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକଃ ।। ୩୪୮.

କ୍ଷ ନୃସିଂହ, ହରି ଓ କ୍ଷେତ୍ରର ଦୁଇ ପାଳକରେ ବ୍ୟବହୃତ । ଏକ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଦେବତା, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ ।

ହୈହଯଶିରସେ ନମଃ ସର୍ଵ୍ଵଵିଦ୍ଯାପ୍ରଦୋ ମନୁଃ । ଅକାରାଦ୍ଯାସ୍ତଥା ମନ୍ତ୍ରା ମାତୃକାମନ୍ତ୍ର ଉତ୍ତମଃ ।। ୩୪୮.

ହୈହୟ ମୁଣ୍ଡକୁ ନମସ୍କାର । ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ । ଅକାର ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଓ ମାତୃକା ମନ୍ତ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ ।

ଏକପଦ୍ମେଽର୍ଚଯେଦେତାନ୍ନଵ ଦୁର୍ଗାଶ୍ଚ ପୂଜଯେତ୍ । ଭଗଵତୀ କାତ୍ଯାଯନୀ କୌଶିକୀ ଚାଥ ଚଣ୍ଡିକା ।। ୩୪୮.

ଏହିମାନେକୁ ଏକ ଦଳ ଉପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ନବଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ — ଭଗବତୀ, କାତ୍ୟାୟନୀ, କୌଶିକୀ ଓ ଚଣ୍ଡିକା ।

ପ୍ରଚଣ୍ଡା ସୁରନାଯିକା ଉଗ୍ରା ପାର୍ଵ୍ଵତୀ ଦୁର୍ଗଯା । ଓଂ ଚଣ୍ଡିକାଯୈ ଵିଦ୍ମହେ ଭଗଵତ୍ଯୈ ଧୀମହି ତନ୍ନୋ ଦୁର୍ଗା ପ୍ରଚୋଦଯାତ୍ । କ୍ରମାଦି ତୁ ଷଡ଼ଙ୍ଗଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଗଣୋ ଗୁରୁର୍ଗୁରୁଃ କ୍ରମାତ୍ ।। ୩୪୮.

ପ୍ରଚଣ୍ଡା, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟିକା, ଉଗ୍ରା, ପାର୍ବତୀ, ଦୁର୍ଗା । 'ଓଁ ଚଣ୍ଡିକାକୁ ଅମେ ଚିନ୍ତା କରୁ, ଭଗବତୀକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ, ଦୁର୍ଗା ଆମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତୁ' । କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଷରଙ୍ଗ, ଗଣ, ଗୁରୁ ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ପୂଜିବା ନିୟମ ଅଛି ।

ଅଜିତାପରାଜିତା ଚାଥ ଜଯା ଚ ଵିଜଯା ତତଃ । କାତ୍ଯାଯନୀ ଭଦ୍ରକାଲୀ ମଙ୍ଗଲା ସିଦ୍ଧିରେଵତୀ ।। ୩୪୮.

ଅଜିତା, ଅପରାଜିତା, ତାପରେ ଜୟା ଓ ବିଜୟା; କାତ୍ୟାୟନୀ, ଭଦ୍ରକାଳୀ, ମଙ୍ଗଳା ଓ ସିଦ୍ଧିରେବତୀ ।

ସିଦ୍ଦାଦିଵଟୁକାଃ ପୂଜ୍ଯା ହେତୁକଶ୍ଚ କପାଲିକଃ । ଏକପାଦୋ ଭୀମରୂପୋ ଦିକ୍ପାଲାନ୍ମଧ୍ଯତୋ ନଵ ।। ୩୪୮.

ସିଦ୍ଧା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଟୁକମାନେ ପୂଜ୍ୟ, ହେତୁକ ଓ କପାଳିକ ମଧ୍ୟ । ଏକପାଦ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ମଧ୍ୟରେ ନବ ଦିଗପାଳମାନେ ।

ହ୍ରୀଂ ଦୁର୍ଗେ ଦୁର୍ଗେ ରକ୍ଷଣି ସ୍ଵାହା ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ । ଗୌରୀ ପୂଜ୍ଯା ଚ ଧର୍ମ୍ମଦ୍ଯାଃ ସ୍କନ୍ଦାଦ୍ଯାଃ ଶକ୍ତଯୋ ଯଜେତ୍ ।। ୩୪୮.

'ହ୍ରୀଂ ଦୁର୍ଗେ ଦୁର୍ଗେ ରକ୍ଷ କର, ସ୍ୱାହା' — ମନ୍ତ୍ରର ଫଳ ପାଇଁ । ଗୌରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଓ ଧର୍ମ ଆଦି ସ୍କନ୍ଦ ଆଦି ଶକ୍ତିମାନେକୁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ ।

ପ୍ରଜ୍ଞା ଜ୍ଞାନା କ୍ରିଯା ଵାଚା ଵାଗୀଶୀ ଜ୍ଵାଲିନୀ ତଥା । କାମିନୀ କାମମାଲା ଚ ଇନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ଶକ୍ତିପୂଜନଂ ।। ୩୪୮.

ପ୍ରଜ୍ଞା, ଜ୍ଞାନା, କ୍ରିୟା, ବାଚା, ବାଗୀଶୀ, ଜ୍ୱାଳିନୀ, କାମିନୀ, କାମମାଳା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଶକ୍ତିମାନେ ପୂଜ୍ୟ ।

ଓଂ ଗଂ ସ୍ଵାହା ମୂଲମନ୍ତ୍ରୋଽଯଂ ଗଂ ଵା ଗଣପତଯେ ନମଃ । ଷଡ଼ଙ୍ଗୋ ରକ୍ତଶୁକ୍ଲଶ୍ଚ କଦନ୍କତାକ୍ଷପରଶୂତ୍କଟଃ ।। ୩୪୮.

'ଓଁ ଗଂ ସ୍ୱାହା' ମୂଳମନ୍ତ୍ର; କିମ୍ବା 'ଗଂ ଗଣପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' । ଷରଙ୍ଗ ଲାଲ ଓ ଧଳା, ବାଙ୍କା ଦୃଷ୍ଟି, ପରଶୁ ଓ ବଡ଼ ପେଟ ଥିବା ।

ସମୋଦକୋଽଥ ଗନ୍ଧାଦିଗନ୍ଧୋଲ୍କାଯେତି ଚ କ୍ରମାତ୍ । ଗଜୋ ମହାଗଣପତିର୍ମ୍ମହୋ ଲ୍କଃ ପୂଜ୍ଯ ଏଵ ଚ ।। ୩୪୮.

ମୋଦକ, ତାପରେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ, ଦୀପ ଦେଇ କ୍ରମକ୍ରମେ ପୂଜିବା । ହାତୀ, ମହାଗଣପତି ଓ ମହାଲ୍କ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ।

କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଯ ଏକଦନ୍ତତ୍ରିପୁରାନ୍ତକାଯ ଶ୍ଯାମଦନ୍ତଵିକଟହରହାସାଯ । ଲମ୍ଵନାଶାନନାଯ ପଦ୍ମଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯ ମେଘୋଲ୍କାଯ ଧୂମୋଲ୍କାଯ । ଵକ୍ରତୁଣ୍ଡାଯ ଵିଘ୍ନେଶ୍ଵରାଯ ଵିକଟୋତ୍କଟାଯ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗମନାଯ ।। ୩୪୮.

କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ଏକଦନ୍ତ, ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ଶ୍ୟାମଦନ୍ତ, ବିକଟ, ହର, ହାସା; ଲମ୍ବନାଶାନ, ପଦ୍ମଦଂଷ୍ଟ୍ର, ମେଘଉଲ୍କା, ଧୂମଉଲ୍କା; ବକ୍ରତୁଣ୍ଡ, ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର, ବିକଟୋତ୍କଟ ଓ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗମନଙ୍କୁ ।

ଵକ୍ରତୁଣ୍ଡାଯ ଵିଘ୍ନେଶ୍ଵରାଯ ଵିକଟୋତ୍କଟାଯ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗମନାଯ । ଭୁଜଗେନ୍ଦ୍ରହାରାଯ ଶଶାଙ୍କଧରାଯ ଗଣାଧିପତଯେ ସ୍ଵାହା ।। ୩୪୮.

ବକ୍ରତୁଣ୍ଡ, ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର, ବିକଟୋତ୍କଟ, ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗମନ; ଭୁଜଗେନ୍ଦ୍ରହାର, ଶଶାଙ୍କଧର ଓ ଗଣାଧିପତିଙ୍କୁ — ସ୍ୱାହା ।

ଏତୈର୍ମ୍ମନୁଭିଃ ସ୍ଵାହାନ୍ତୈଃ ପୂଜ୍ଯ ତିଲହୋମାଦିନାର୍ଥଭାକ୍ । କାଦ୍ଯୈର୍ଵା ଵୀଜସଂଯୁକ୍ତୈରାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ନମୋଽନ୍ତକୈଃ ।। ୩୪୮.

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁଠି 'ସ୍ୱାହା' ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ ହୁଏ, ସେଠି ତିଳ ଓ ଅନ୍ୟ ହୋମ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। କିମ୍ବା 'କା' ରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା, ବୀଜ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା ଓ 'ନମଃ' ରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିପାରିବେ।

ମନ୍ତ୍ରାଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥଗ୍ଵା ସ୍ଯୁର୍ଦ୍ଵିରେଫଦ୍ଵିର୍ମୁଖାକ୍ଷିଣଃ । କାତ୍ଯାଯନଂ ସ୍କନ୍ଦ ଆହ ଯତ୍ତଦ୍ଵ୍ଯାକରଣଂ ଵଦେ ।। ୩୪୮.

ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଅଲଗା ଅଛି, କେତେକରେ ଦୁଇଟି 'ର' କିମ୍ବା 'ବ' ଥାଏ, କେତେକରେ ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଶେଷରେ 'କ' ଥାଏ। କାତ୍ୟାୟନ ଓ ସ୍କନ୍ଦ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେହି ବ୍ୟାକରଣ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

ସ୍କନ୍ଦ ଉଵାଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଵ୍ଯାକରଣଂ ସାରଂ ସିଦ୍ଧଶବ୍ଦସ୍ଵରୂପକମ୍ । କାତ୍ଯାଯନଵିବୋଧାଯ ବାଲାନାଂ ବୋଧନାଯ ଚ ।। ୩୪୯.

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ମୁଁ ବ୍ୟାକରଣର ସାର ଓ ସିଦ୍ଧ ଶବ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, କାତ୍ୟାୟନଙ୍କ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଓ ଶିଶୁମାନେ ବୁଝିବା ପାଇଁ।

ସ୍କନ୍ଦ ଉଵାଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସନ୍ଧିସିଦ୍ଧରୂପଂ ସ୍ଵରସନ୍ଧିମଥାଦିତଃ । ଦଣ୍ଡାଗ୍ରଂ ସାଗତା ଦଧୀଦଂ ନଦୀହତେ ମଧୂଦକଂ ।। ୩୫୦.

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ମୁଁ ସନ୍ଧିର ସିଦ୍ଧ ରୂପ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱର ସନ୍ଧି ଆରମ୍ଭ କରି। 'ଦଣ୍ଡାଗ୍ର', 'ସାଗତ', 'ଦଧୀଦଂ', 'ନଦୀହତେ', 'ମଧୂଦକଂ' ଏହାର ଉଦାହରଣ।

ପିତୄଷଭଃ ଲୄକାରଶ୍ଚ ତଵେଦଂ ସକଲୋଦକଂ । ଅର୍ଦ୍ଧର୍ଚ୍ଚୋଽଯଂ ତଵଲ୍କାରଃ ସୈଷା ସୈନ୍ଦ୍ରୀ ତଵୌଦନମ୍ ।। ୩୫୦.

'ପିତୃଷଭ', 'ଌ' ଅକ୍ଷର ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଳ ତୁମର। ଏହା ଅର୍ଧ ଚଣ୍ଡ ଅଟେ, 'ତବଲ୍କାର', ଏହା 'ସୈନ୍ଦ୍ରୀ', ତୁମର ଖାଦ୍ୟ।

ଶଟ୍ଟୌଘୋଽଭଵଦିତ୍ଯେଵଂ ଵ୍ଯସୁଧୀର୍ଵସ୍ଵଲଙ୍କୃତଂ । ପିତ୍ରର୍ଥୋପଵନଂ ଦାତ୍ରୀ ନାଯକୋ ଲାଵକୋ ନଯଃ ।। ୩୫୦.

'ଶଟ୍ଟଘ', 'ବ୍ୟସୁଧୀର', 'ବସ୍ୱଲଙ୍କୃତଂ' ଏପରି ହୋଇଛି। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ 'ଉପବନ', 'ଦାତ୍ରୀ', 'ନାୟକ', 'ଲାବକ', 'ନୟ'।

ତଇହ ତଯିହେତ୍ଯାଦି ତେଽତ୍ର ଯୋତ୍ର ଜଲେଽକଜଂ । ପ୍ରକୃତିର୍ନୋ ଅହୋ ଏହି ଅ ଅଵେହି ଇ ଇନ୍ଦ୍ରକଂ ।। ୩୫୦.

'ତୈହ', 'ତୟିହେ' ଏବଂ ଏପରି। 'ତେ' ଏଠାରେ, 'ଯୋତ୍ର', 'ଜଳେ', 'ଅକଜଂ', 'ପ୍ରକୃତିର', 'ନୋ', 'ଅହୋ', 'ଏହି', 'ଅ', 'ଅଭେହି', 'ଇ', 'ଇନ୍ଦ୍ରକଂ'।

ଉ ଉତ୍ତିଷ୍ଠ କଵୀ ଏତୌ ଵାଯୂ ଏତୌ ଵନେ ଇମେ । ଅମୀ ଏତେ ଯଜ୍ଞଭୂତେ ଏହି ଦେଵ ଇମନ୍ନଯ ।। ୩୫୦.

'ଉ', ଉଠ, କବିମାନେ। 'ଏତୌ', ବାୟୁ; 'ଏତୌ', ବନରେ, ଏମାନେ। ଏମାନେ ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱରୂପ। ଆସ, ଦେବ, ଏହାକୁ ଏଠାରେ ଆଣ।

ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସନ୍ଧି ଵ୍ଯଞ୍ଜାନାନାଂ ଵାଗ୍ଯତୋଽଜେକମାତୃକଃ । ଷଡେତେ ତଦିମେ ଵାଦିଵାଙ୍‌ନୀତିଃ ଷଣ୍ମୁଖାଦିକମ୍ ।। ୩୫୦.

ମୁଁ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଅକ୍ଷରର ସନ୍ଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଏକ ମାତୃକାରୁ ବାଣୀର ଉତ୍ପତ୍ତି। ଏହି ଛଅଟି ଓ ସେଗୁଡ଼ିକ, ବାଣୀର ନୀତି, ଷଣ୍ମୁଖ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ।

ଵାଙ୍‌ମନସଂ ଵାଗ୍‌ଭାଵାଦିର୍ଵାକ୍ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ତଚ୍ଛରୀରକଂ । ତଲ୍ଲୁନାତି ତଚ୍ଚରେଚ୍ଚ କ୍ରୁଙ୍‌ଙାସ୍ତେ ସୁଗଣ୍ଣିହ ।। ୩୫୦.

ବାଣୀ ଓ ମନ, ବାଣୀର ଉତ୍ପତ୍ତି, ବାଣୀ ମୃଦୁ, ଏହାର ଦେହ। ଏହା କାଟେ, ଚଳେ, 'କ୍ରୁଙ୍ଙାସ୍ତେ', 'ସୁଗଣ୍ଣିହ'।