ତଦସାମଯିକତ୍ଵଞ୍ଚ ଗ୍ରାମ୍ଯତ୍ଵଞ୍ଚେତି ପଞ୍ଚଧା । ଛାନ୍ଦସତ୍ଵଂ ନ ଭାଷାଯାମଵିସ୍ପଷ୍ଟମବୋଧତଃ ।। ୩୪୭.
ଏହିପରି ଅସାମୟିକତା ଓ ଗ୍ରାମ୍ୟତା ମିଳି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଦୋଷ ହୁଏ। ଛନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ଶବ୍ଦ ସାଧାରଣ ଭାଷାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏନାହିଁ; ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଅବୋଧତା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ଗୂଢ଼ାର୍ଥତା ଵିପର୍ଯ୍ଯସ୍ତାର୍ଥତା ସଂଶଯିତାର୍ଥତା । ଅଵିସ୍ପଷ୍ଟାର୍ଥତା ଭେଦାସ୍ତତ୍ର ଗୂଢ଼ାର୍ଥତେତି ସା ।। ୩୪୭.
ଲୁଚିଥିବା ଅର୍ଥ, ବିପରୀତ ଅର୍ଥ, ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଅର୍ଥ—ଏହିମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର, ଏଠାରେ ଲୁଚିଥିବା ଅର୍ଥ ପ୍ରଥମ।
ଯତ୍ରାର୍ଥୋ ଦୁଃଖସଂଵେଦ୍ଯୋ ଵିପର୍ଯ୍ଯସ୍ତାର୍ଥ୍ତା ପୁନଃ । ଵିଵକ୍ଷିତାନ୍ଯଶବ୍ଦାର୍ଥପ୍ରତିପତ୍ତିର୍ମଲୀମସା ।। ୩୪୭.
ଯେଉଁଠାରେ ଅର୍ଥ ଦୁଃଖଦାୟକ ଅନୁଭୂତି ଦେଉଛି, ସେଉଁଠି ଲୁଚିଥିବା ଅର୍ଥ। ବିପରୀତ ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠି ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅର୍ଥ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଭୁଲ୍ ବୁଝାଯାଏ, ଏହିପରି ଅର୍ଥ ଅଶୁଦ୍ଧ।
ଅନ୍ଯାର୍ଥତ୍ଵାସମର୍ଥତ୍ଵେ ଏତାମେଵୋପସର୍ପତଃ । ସନ୍ଦିହ୍ଯମାନଵାଚ୍ଯତ୍ଵମାହୁଃ ସଂଶଯିତାର୍ଥତାଂ ।। ୩୪୭.
ଯେତେବେଳେ ଅର୍ଥ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ କିମ୍ବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ଅର୍ଥର ଅସ୍ପଷ୍ଟତା।
ଦୋଷତ୍ଵମନୁବଧ୍ନାତି ସଜ୍ଜନୋଦ୍ଵେଜନାଦୃତେ । ଅସୁଖୋଚ୍ଚାର୍ଯ୍ଯମାଣତ୍ଵଂ କଷ୍ଟତ୍ଵଂ ସମଯାଚ୍ଯୁତିଃ ।। ୩୪୭.
ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଛାଡ଼ି, ଦୋଷ ସ୍ଥିର ହୁଏ। ଯେଉଁ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣରେ କଷ୍ଟଦାୟକ କିମ୍ବା ପ୍ରଚଳିତ ରୀତିରୁ ବାହାରିଛି, ତାହାକୁ କଠିନତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅସାମଯିତତା ନେଯାମେତାଞ୍ଚ ମୁନଯୋ ଜଗୁଃ । ଗ୍ରାମ୍ଯତା ତୁ ଜଘନ୍ଯାର୍ଥପ୍ରତିପତ୍ତିଃ ଶଲୀକୃତା ।। ୩୪୭.
ଏହାକୁ ଅସାମୟିକତା ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ, ମୁନିମାନେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି। ଗ୍ରାମ୍ୟତା ହେଉଛି ନିମ୍ନ ବା ଅପମାନଜନକ ଅର୍ଥ ବୁଝିବା, ଯାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଵକ୍ତଵ୍ଯଗ୍ରାମ୍ଯଵାଚ୍ଯସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ସ୍ମରଣାଦପି । ତଦ୍ଵାଚକପଦେନାଭିସାମ୍ଯାଦ୍ଭଵତି ସା ତ୍ରିଧା ।। ୩୪୭.
ଯେଉଁ କଥା ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଅପ୍ରସଙ୍ଗିକ, ସେଠାରେ କହିବା, ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ଏହାକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ତିନି ପ୍ରକାରର ଦୋଷ ହୁଏ—ବାକ୍ୟରେ, ମନରେ ଓ ଶବ୍ଦ ସଦୃଶତା ଦ୍ୱାରା।
ଦୋଷଃ ସାଧାରଣଃ ପ୍ରାତିସ୍ଵିକୋଽର୍ଥସ୍ଯ ସ ତୁ ଦ୍ଵିଧା । ଅନେକଭାଗୁପାଲମ୍ଭଃ ସାଧାରଣ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୪୭.
ଦୋଷ ସାଧାରଣ କିମ୍ବା ବିଶେଷ ଅର୍ଥରେ ଥାଏ; ସାଧାରଣ ଦୋଷ ଅନେକ ଅଂଶରେ ଲାଗୁଥିବା ନିନ୍ଦା ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ।
କ୍ରିଯାକାରକଯୋର୍ଭ୍ରଂଶୋ ଵିସନ୍ଧିଃ ପୁନରୁକ୍ତତା । ଵ୍ଯସ୍ତସମ୍ବନ୍ଧତା ଚେତି ପଞ୍ଚ ସାଧାରଣା ମତାଃ ।। ୩୪୭.
କ୍ରିୟା କିମ୍ବା କର୍ତ୍ତାର ଅଭାବ, ଯୋଗର ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ପୁନରୁକ୍ତି ଓ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ସମ୍ପର୍କ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସାଧାରଣ ଦୋଷ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଅକ୍ରିଯତ୍ଵଂ ତ୍ରିଯାଭ୍ରଂଶୋ ଭ୍ରଷ୍ଟକାରକତା ପୁନଃ । ସର୍ତ୍ତ୍ର୍ଯାଦିକାରକାଭାଵୋ ଵିସନ୍ଧିଃ ସନ୍ଧିଦୂଷଣମ୍ ।। ୩୪୭.
କ୍ରିୟା ନ ହେବା, ତିନିଟି ଅଂଶର ଅଭାବ, କର୍ତ୍ତା ହରାଇଯିବା, କର୍ତ୍ତା ଯେପରିକି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ନଥିବା, ଯୋଗର ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ଯୋଗର ଦୁଷ୍ଟତା—ଏମିତି ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ।
ଵିଗତୋ ଵା ଵିରୁଦ୍ଧୋ ଵା ସନ୍ଧିଃ ସ ଭଵତି ଦ୍ଵିଧା । ସନ୍ଧେର୍ଵ୍ଵିରୁଦ୍ଧତା କଷ୍ଟପାଦାଦର୍ଥାନ୍ତରାଗମାତ୍ ।। ୩୪୭.
ଯୋଗ ନଷ୍ଟ ହେଲେ କିମ୍ବା ବିରୋଧ ହେଲେ, ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଦୋଷ ହୁଏ; ଯୋଗର ବିରୋଧ କଠିନ ପଢ଼ା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥ ଆସିବା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ପୁନରୁକ୍ତତ୍ଵମାଭୀକ୍ଷ୍ଣ୍ଯାଦଭିଧାନଂ ଦ୍ଵିଧୈଵ ତତ୍ । ଅର୍ଥାଵୃତ୍ତିଃ ପଦାଵୃତ୍ତିରର୍ଥାଵୃତ୍ତିରପି ଦ୍ଵିଧା ।। ୩୪୭.
ପୁନରୁକ୍ତି ଦୁଇପ୍ରକାର—ବାରମ୍ବାର କହିବା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ଏହା ଅର୍ଥର ପୁନରୁକ୍ତି କିମ୍ବା ଶବ୍ଦର ପୁନରୁକ୍ତି, ଅର୍ଥର ପୁନରୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦୁଇପ୍ରକାର।
ପ୍ରଯୁକ୍ତ ଵରଶବ୍ଦେନ ତଥା ଶବ୍ଦାନ୍ତରେଣ ଚ । ନାଵର୍ତ୍ତତେ ପଦାଵୃତ୍ତୌ ଵାଚ୍ଯମାଵର୍ତ୍ତତେ ପଦମ୍ ।। ୩୪୭.
ଏକେ ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ସହିତ ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର କଲେ, ଶବ୍ଦର ପୁନରୁକ୍ତି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଥର ନୁହେଁ।
ଵ୍ଯସ୍ତସମ୍ବନ୍ଧତା ସୁଷ୍ଠୁସମ୍ବନ୍ଧୋ ଵ୍ଯଵଧାନତଃ । ସମ୍ବନ୍ଧାନ୍ତରନିର୍ଭାଷାତ୍ ସମ୍ବନ୍ଧାନ୍ତରଜନ୍ମନଃ ।। ୩୪୭.
ଯେତେବେଳେ ଠିକ୍ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଆସେ, ଅନ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ଆସିବା କିମ୍ବା ନୂତନ ସମ୍ପର୍କ ହେବା ଦ୍ୱାରା, ସେଠି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ସମ୍ପର୍କ ଦୋଷ ହୁଏ।
ଅଭାଵେପି ତଯୋରନ୍ତର୍ଵ୍ଯଵଧାନାତ୍ତ୍ତ୍ରିଧୈଵ ସା । ଅନ୍ତରା ପଦଵାକ୍ଯାଭ୍ଯାଂ ପୁନର୍ଦ୍ଵିଧା ।। ୩୪୭.
ସେହି ଦୁଇଟି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମଧ୍ୟରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଥିଲେ ଏହା ତିନିପ୍ରକାର; ଏହି ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇପ୍ରକାର ହୁଏ।
ଵାଚ୍ଯମର୍ଥାର୍ଥ୍ଯମାନତ୍ଵାତ୍ତଦ୍ଦ୍ଵିଧା ପଦଵାକ୍ଯଯୋଃ । ଵ୍ଯୁତ୍ପାଦିତପୂର୍ଵ୍ଵଵାଚ୍ଯଂ ଵ୍ଯୁତ୍ପାଦ୍ଯଞ୍ଚେତି ଭିଦ୍ଯତେ ।। ୩୪୭.
ଯେଉଁଥିରେ କହିବାକୁ ଥିବା ଅର୍ଥ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ସେଠି ଏହା ଶବ୍ଦ ଓ ବାକ୍ୟ ଦୁଇପ୍ରକାର; ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଥିବା ଓ ଆଗକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଥିବା ଭାବରେ ଭିନ୍ନ।
ଇଷ୍ଟଵ୍ଯାଘାତକାରିତ୍ଵଂ ହେତୋଃ ସ୍ଯାଦସମର୍ଥତା । ଅସିଦ୍ଧତ୍ଵଂ ଵିରୁଦ୍ଧତ୍ଵମନୈକାନ୍ତିକତା ତଥା ।। ୩୪୭.
ଯଦି କାରଣ ଇଚ୍ଛିତ ବିପରୀତ କାମ କରେ, କିମ୍ବା ସେଠି ଅସାର୍ଥକତା, ଅସିଦ୍ଧତା, ବିରୋଧ କିମ୍ବା ଅନିଶ୍ଚିତତା ଥାଏ, ତେବେ କାରଣ ଅସମର୍ଥ ହୁଏ।
ଏଵଂ ସତ୍ପ୍ରତିପକ୍ଷତ୍ଵଂ କାଲାତୀତତ୍ଵସଙ୍କରଃ । ପକ୍ଷେ ସପକ୍ଷେ ନାସ୍ତିତ୍ଵଂ ଵିପକ୍ଷେଽସ୍ତିତ୍ଵମେଵ ତତ୍ ।। ୩୪୭.
ଏଭଳି, ଠିକ୍ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ଥିବା, ଅତୀତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ମିଶ୍ରଣ, ବିଷୟ ଓ ସମାନ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିବା, ବିପକ୍ଷରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥିବା ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ।
କାଵ୍ଯେଷୁ ପରିଷଦ୍ଯାନାଂ ନ ଭଵେଦପ୍ଯରୁନ୍ତୁଦମ୍ । ଏକାଦଶନିରର୍ଥତ୍ଵଂ ଦୁଷ୍କରାଦୌ ନ ଦୁଷ୍ଯତି ।। ୩୪୭.
କବିତାରେ, ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କର ସଭାରେ, ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାଧା ହୁଏନାହିଁ; ଏକାଦଶ ପ୍ରକାରର ଅର୍ଥହୀନତା କଠିନ ରଚନାରେ ଦୋଷ ନୁହେଁ।
ଦୁଃଖୀକରୋତି ଦୋଷଜ୍ଞାନ୍ ଗୂଢାର୍ଥତ୍ଵଂ ନ ଦୁଷ୍କରେ । ନ ଗ୍ରାମ୍ଯତୋଦ୍ଵେଗକାରୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧେର୍ଲ୍ଲୋକଶାସ୍ତ୍ରଯୋଃ ।। ୩୪୭.
ଯେଉଁ ଦୋଷ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେଠି ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ କଠିନ କାବ୍ୟରେ ଦୋଷ ନୁହେଁ; ଗ୍ରାମ୍ୟତା ଯଦି ସାଧାରଣ ଚଳନ୍ତି ଭାଷା କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଚଳିତ, ତେବେ ଦୋଷ ନୁହେଁ।
କ୍ରିଯାଭ୍ରଂଶେନ ଲକ୍ଷ୍ମାସ୍ତି କ୍ରିଯାଧ୍ଯାହାରଯୋଗତଃ । ଭ୍ରଷ୍ଟକାରକତାକ୍ଷେପବଲାଧ୍ଯାହୃତକାରକେ ।। ୩୪୭.
କ୍ରିୟା ଅଭାବ ଯେଉଁଠି ଅନୁମାନରେ ପୂରଣ ହୁଏ, କିମ୍ବା କର୍ତ୍ତା ଅଭାବ ପରେ ଇଙ୍ଗିତ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ ହୁଏ, ସେଠି ଏହି ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯୋ ଗୃହ୍ଯତେ ନୈଵ କ୍ଷତଂ ଵିଗତସନ୍ଧିନା । କଷ୍ଟପାଠାଦ୍ଵିସନ୍ଧିତ୍ଵଂ ଦୁର୍ଵ୍ଵଚାଦୌ ନ ଦୁର୍ଭଗମ୍ ।। ୩୪୭.
ଯାହା ଧରିବାକୁ ଥିଲା, ଯୋଗ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଧରାଯାଏନାହିଁ; କଠିନ ପଢ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୋଗ ଦୋଷ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ବୋଧ ଅଂଶରେ ଏହା ଗୁରୁତର ଦୋଷ ନୁହେଁ।
ଅନୁପ୍ରାସେ ପଦାଵୃତ୍ତିର୍ଵ୍ଯସ୍ତସମ୍ବନ୍ଧତା ଶୁଭା । ନାର୍ଥସଂଗ୍ରହଣେ ଦୋଷୋ ଵ୍ଯୁତ୍କ୍ରମାଦ୍ଯୈର୍ନ୍ନ ଲିପ୍ଯତେ ।। ୩୪୭.
ଅନୁପ୍ରାସରେ, ଶବ୍ଦର ପୁନରୁକ୍ତି ଓ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ସମ୍ପର୍କ ଭଲ ମନାଯାଏ; ଅର୍ଥ ଧରିପାରିବାରେ ଅସମର୍ଥତା ଦୋଷ ନୁହେଁ, ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦ ହୁଏନାହିଁ।
ଵିଭକ୍ତିସଂଜ୍ଞାଲିଙ୍ଗାନାଂ ଯତ୍ରୋଦ୍ଵେଗୋ ନ ଧୀମତାଂ । ସଂଖ୍ଯାଯାସ୍ତତ୍ର ଭିନ୍ନତ୍ଵମୁପ୍ମାନୋପମେଯଯୋଃ ।। ୩୪୭.
ଯେଉଁଠି ବିଭକ୍ତି, ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପଣ୍ଡିତମାନେ ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେଠି ଉପମା ଓ ଉପମେୟର ଭିନ୍ନତା ଦୋଷ ନୁହେଁ।
ଅନେକସ୍ଯ ତଥୈକେନ ବହୂନାଂ ବହୁଭିଃ ଶୁଭା । କଵୀନାଂ ସମୁଦାଚାରଃ ସମଯୋ ନାମ ଗୀଯତେ ।। ୩୪୭.
କବିମାନଙ୍କର ଚଳନା ନିୟମକୁ ସମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—କେବେ କେବେ ଗୋଟିଏ ଜିନିଷ ଅନେକ ପାଇଁ, କେବେ କେବେ ଅନେକ ଜିନିଷ ଗୋଟିଏ ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଅନେକ ଜିନିଷ ଅନେକ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଏହି ସବୁ ଶୁଭ ଅର୍ଥରେ।
ସାମାନ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଶିଷ୍ଟଶ୍ଚ ଧର୍ମ୍ମଵଦ୍ଭଵତି ଦ୍ଵିଧା । ସିଦ୍ଧସୈଦ୍ଧାନ୍ତିକାନାଞ୍ଚ କଵୀନାଞ୍ଚାଵିଵାଦତଃ ।। ୩୪୭.
ନିୟମ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ସାଧାରଣ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ, ଏହା ଧର୍ମକୁ ମାନୁଥିବା ଲୋକ, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ତତ୍ତ୍ୱବେତ୍ତା ଓ କବିମାନଙ୍କ ପାଖରେ ନିର୍ବିବାଦ ଭାବେ ଚାଲିଥାଏ।
ଯଃ ପ୍ରସିଧ୍ଯତି ସାମାନ୍ଯ ଇତ୍ଯସୌ ସମଯୋ ମତଃ । ସର୍ଵ୍ଵେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତିକା ଯେନ ସଞ୍ଚରନ୍ତି ନିରତ୍ଯଯଂ ।। ୩୪୭.
ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚଳିତ, ତାହାକୁ ସାଧାରଣ ନିୟମ କୁହାଯାଏ; ଏହି ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ତତ୍ତ୍ୱବେତ୍ତାମାନେ ଭୁଲ ବିନା ଚାଲନ୍ତି।
କିଯନ୍ତ ଏଵ ଵା ଯେନ ସାମାନ୍ଯସ୍ତେନ ସ ଦ୍ଵିଧା । ଛେଦସିଦ୍ଧାନ୍ତତୋଽନ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ କେଷାଞ୍ଚିଦ୍ ଭ୍ରାନ୍ତିତୋ ଯଥା ।। ୩୪୭.
ଯାହା କେବଳ କିଛି ଲୋକ ମାନନ୍ତି, ସେଠି ନିୟମ ବିଶିଷ୍ଟ ହୁଏ; ଏହା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମତରୁ ଭିନ୍ନ ହୁଏ, କେତେକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଭୁଲ ବୁଝିବାରୁ ହୁଏ।
ତର୍କଜ୍ଞାନାଂ ମୁନେଃ କସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗିକା । ଭୂତଚୈତନ୍ଯତା କସ୍ଯ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ସୁପ୍ରକାଶତା ।। ୩୪୭.
ତର୍କରେ ପାରଙ୍ଗତ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତିକ୍ଷଣିକତାକୁ ମାନନ୍ତି; କିଛିଏ ଭାବନ୍ତି ଭୂତମାନେ ଚେତନାଧାରୀ, ଆଉ କିଛିଏ ଜ୍ଞାନକୁ ଆପଣେ ଆଲୋକମୟ କୁହନ୍ତି।
ପ୍ରଜ୍ଞାତସ୍ଥୂଲତାଶବପ୍ଦାନେକାନ୍ତତ୍ଵଂ ତଥାର୍ହତଃ । ଶୈଵଵୈଷ୍ଣଵଶାକ୍ତେଯସୌରସିଦ୍ଧାନ୍ତିନାଂ ମତିଃ ।। ୩୪୭.
ଅର୍ହତମାନେ ମାନନ୍ତି ଯେ, ଦୃଢତା ପାଇଁ ଶବ୍ଦର ଅନେକ ଅର୍ଥ ଅଛି; ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶାକ୍ତ, ସୌର ମତବାଦୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ନିଶ୍ଚିତ ମତ ରଖନ୍ତି।