ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ପୁରୁଷାଦ୍ଦଶିଣେ ଵହ୍ନିଂ ନୈର୍ଋତେ ଵାରୁଣେନିଲମ୍। ଆଦିତ୍ଯମୈନ୍ଦଵେ ପଦ୍ମେ ଋଗ୍‌ଯଜୁଶ୍ଚୈଶପଦ୍ମକେ

ପୁରୁଷଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାଖରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ, ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ବାରୁଣ୍ୟ ଏବଂ ବାୟୁଙ୍କୁ, ପଶ୍ଚିମ ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ, ବାୟବ୍ୟ ପତ୍ରରେ ଋଗ୍ ଏବଂ ଯଜୁର ବେଦକୁ, ଉତ୍ତର ପତ୍ରରେ ଈଶାନ ଦିଗର ଦେବତାକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଇନ୍ଦ୍ରାଦୀଂଶ୍ଚ ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ପଦ୍ମେ ଷୋଡଶକେ ତଥା। ସାମାଥର୍ଵାଣମାକାଶଂ ଵାଯୁ ତେଜସ୍ତତା ଜଲମ୍

ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ୍ମବୃତ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ସୋଡ଼ଶ ଦେବତା, ସାମ ବେଦ, ଅଥର୍ବ ବେଦ, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ତେଜସ୍ ଏବଂ ପରେ ଜଳକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।

ପୃଥିଵୀଞ୍ଚ ମନଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତ୍ଵକ୍ ଚକ୍ଷୁରର୍ଚ୍ଚଯେତ୍। ରସନାଞ୍ଚ ତଥା ଘ୍ରାଣଂ ଭୂର୍ଭୁଵଶ୍ଚୈଵ ଷୋଡଶମ୍

ପୃଥିବୀ, ମନ, କାନ, ଚମ, ଚକ୍ଷୁ, ରସନା ଏବଂ ଘ୍ରାଣକୁ, ଭୂଃ, ଭୁଵଃ ଏବଂ ସ୍ଵଃ—ଏହି ଷୋଡ଼ଶ ଉପାଦାନକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ମହର୍ଜନସ୍ତପଃ ସତ୍ଯଂ ତଥାଗ୍ନିଷ୍ଟୋମମେଵ ଚ। ଅତ୍ଯଗ୍ନିଷ୍ଟୋମକଂ ଚୌକ୍‌ଥଂ ଷୋଡଶୀଂ ଵାଜପେଯକମ୍

ମହର୍, ଜନ, ତପ, ସତ୍ୟ ଏବଂ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ, ଅତିରାତ୍ର, ଉକ୍ଥ, ଷୋଡ଼ଶୀ ଏବଂ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।

ଅତିରାତ୍ରଞ୍ଚ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ତଥାପ୍ତୋର୍ଯାମମର୍ଚ୍ଚଯେତ୍। ମନୋ ବୁଦ୍ଧିମହଙ୍କାରଂ ଶବ୍ଦଂ ସ୍ପର୍ଶଞ୍ଚ ରୂପକମ୍

ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞକୁ ଯଥାଯଥ ପୂଜା କରିବା ପରେ ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ ଯଜ୍ଞକୁ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଏବଂ ରୂପକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ରସଂ ଗନ୍ଧଞ୍ଚ ପଦ୍ମେ ଷୁ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଷୁ କ୍ରମାତ୍। ଜୀଵଂ ମନୋଧିପଞ୍ଚାହଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଶବ୍ଦମାତ୍ରକମ୍

ପଦ୍ମର ଚବିଶଟି ପତ୍ରରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ରସ ଏବଂ ଗନ୍ଧ, ଜୀବ, ମନୋଧି, ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଶବ୍ଦ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।

ଵାସୁଦେଵାଦିମୂର୍ତ୍ତିଂଶ୍ଚ ତଥା ଚୈଵ ଦଶାତ୍ମକମ୍। ମନଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତ୍ଵଚଂ ପ୍ରାର୍ଚ୍ଚ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ରସନଂ ତଥା

ବାସୁଦେବ ଆଦି ଦଶଟି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ, ମନ, କାନ, ଚମ, ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ରସନାକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଘ୍ରାଣଂ ଵାକ୍‌ପାଣିପାଦଞ୍ଚ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଵାରିଜେଷ୍ଵିମାନ୍। ଚତୁର୍ଥାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯାଃ ସାଙ୍ଗାଃ ସପରିଵାରକାଃ

ଘ୍ରାଣ, ବାକ୍, ହାତ ଏବଂ ପାଦ—ଏହି ବତିଶଟି ଉପାଦାନକୁ ପଦ୍ମର ପତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଚତୁର୍ଥ ଘେରାରେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ପରିବାର ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପାଯୂପସ୍ଥୌ ଚ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ମାସାନାଂ ଦ୍ଵାଦଶାଧିପାନ୍। ପୁରୁଷୋତ୍ତମାଦିଷଡ୍‌ଵିଶାନଂ ବାହ୍ଯାଵରଣକେଯଜେତ୍

ପାୟୁ ଏବଂ ଉପସ୍ଥକୁ ପୂଜା କରିବା ସହିତ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସର ଅଧିପତିମାନେକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ବାହ୍ୟ ଘେରାରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଆଦି ଛଅ ଦେବତା ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଚକ୍ରାବ୍ଜେ ତେଷୁ ସମ୍ପୂଜ୍ଯା ମାସାନାଂ ପତଯଃ କ୍ରମାତ୍। ଅଷ୍ଟୌ ପ୍ରକୃତଯଃ ଷଡ୍ ଵା ପଞ୍ଚାଥ ଚତୁରୋଽପରେ

ଚକ୍ରପଦ୍ମରେ ମାସର ଅଧିପତିମାନେକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଆଠଟି ପ୍ରକୃତି, ପରେ ଛଅ, ପାଞ୍ଚ ଏବଂ ଚାରି ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।

ରଜଃ ପାତଂ ତତଃ କୁର୍ଯ୍ଯାଲ୍ଲିଖିତେ ମଣ୍ଡଲେ ଶ୍ରୃଣୁ। କର୍ଣିକା ପୀତଵର୍ଣା ସ୍ଯାଦ୍ରେଶାଃ ସର୍ଵାଃ ସିତାଃ ସମାଃ

ତାପରେ ଚିତ୍ରିତ ମଣ୍ଡଳରେ ରେଖା ଆକିବା ଉଚିତ। କର୍ଣ୍ଣିକା ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପତ୍ର ସ୍ଵେତ ଏବଂ ସମାନ ହେବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵିହସ୍ତେଽଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରାଃ ସ୍ଯୁର୍ହସ୍ତେ ଚାର୍ଦ୍ଧସମାଃ ସିତାଃ। ପଦ୍ମଂ ଶୁକ୍ଲେନସନ୍ଧୀଂସ୍ତୁ କୃଷ୍ଣେନ ଶ୍ଯାମତୋଥଵା

ଦୁଇ ହାତରେ ପତ୍ର ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣର ହେବା ଉଚିତ, ଏକ ହାତରେ ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ପରିମାଣ, ସମସ୍ତ ପତ୍ର ସ୍ଵେତ ହେବା ଦରକାର। ପଦ୍ମର ଯୋଗାଯୋଗ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଵେତ ରଙ୍ଗରେ ଏବଂ ଚାହିଲେ କଳା କିମ୍ବା ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ଯୋଡ଼ିବା ଉଚିତ।

କେଶରା ରକ୍ତପୀତାଃ ସ୍ଯୁଃ କୋଣାନ୍ ରକ୍ତେନ ପୂରଯେତ୍। ଭୂଷଯେଦ୍‌ଯୋଗପୀଠନ୍ତୁ ଯଥେଷ୍ଟଂ ସାର୍ଵଵର୍ଣିକୈଃ

ପଦ୍ମର କେଶର ଲାଲ ଏବଂ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ହେବା ଉଚିତ। କୋଣଗୁଡିକୁ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଭରିବା ଦରକାର। ଯୋଗପୀଠକୁ ଇଚ୍ଛାମତା ସମସ୍ତ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭାୟିତ କରିବା ଉଚିତ।

ଲତାଵିତାନପତ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ଵୀଂଥିକାମୁପଶୋଭଯେତ। ପୀଠଦ୍ଵାରେ ତୁ ଶୁକ୍ଲେନ ଶୋଭାରକ୍ତେନ ପୀତତଃ

ଲତା, ଛାତା, ପତ୍ର ଏବଂ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣରେ ପୀଠକୁ ଶୋଭାୟିତ କରିବା ଉଚିତ। ପୀଠର ଦ୍ୱାରରେ ସ୍ଵେତ ରଙ୍ଗ ଶୋଭା ପାଇଁ, ଲାଲ ରଙ୍ଗ ରୂପର ଲାଗି ଏବଂ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।

ଉପସୋଭାଞ୍ଚ ନୀଲେନ କୋଣଶଂଶାଁସ୍ଚ ଵୈ ସିତାନ୍। ଭଦ୍ରକେ ପୂରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତମେଵମନ୍ଯେଷୁ ପୂରଣମ୍

ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇବା ଏବଂ କୋଣଗୁଡିକୁ ସ୍ଵେତ ରଙ୍ଗରେ ଭରିବା ଉଚିତ। ଭଦ୍ରକର ପାଇଁ ଏହିପରି ଭରଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ଅନ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭରଣ କରିବା ଦରକାର।

ଅରକାନ୍ ପୀତରକ୍ତାଭିଃ ଶ୍ଯାମାନ୍ ନେମିନ୍ତୁରକ୍ତତଃ। ସିତଶ୍ଯାମାରୁଣାଃ ସୃଷ୍ଣାଃ ପୀତା ରେଖାସ୍ତୁ ବାହ୍ଯତଃ

ଅରକା ବୀଜଗୁଡିକ ଲାଲ୍ ରେଖା ସହିତ କଳା ଦେଖାଯାଏ, ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରୁ କଳା ହୋଇଥାଏ; ବାହାରେ ସଧା ରେଖା, କଳା ଓ ଲାଲ୍ ରେଖା ଥାଏ, ଏବଂ ବାହାର ଦିଗରେ ହଳଦିଆ ରେଖା ଥାଏ।

ଶାଲିପିଷ୍ଟାଦି ଶୁକ୍ଲଂ ସ୍ଯାଦ୍ରକ୍ତଂ କୌସୁମ୍ଭକାଦିକମ୍। ହରିଦ୍ରଯା ଚ ହାରିଦ୍ରଂ କୃଷ୍ଣଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦଗ୍ଧଧାନ୍ଯତଃ

ଚାଉଳ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଧାନ୍ୟର ଚୁଣା ସଧା ରଙ୍ଗର ହୁଏ; କୁସୁମ୍ଭ ଓ ଏହା ପରି ଫୁଲରୁ ଲାଲ୍ ହୁଏ; ହଳଦୀରୁ ହଳଦିଆ ହୁଏ; ପୁଡିଥିବା ଧାନ୍ୟରୁ କଳା ହୁଏ।

ଶମୀପତ୍ରାଦିକୈଃ ଶ୍ଯାମଂ ଵୀଜାନାଂ ଲକ୍ଷଜାପ୍ଯତଃ। ଚତୁର୍ଲକ୍ଷୈମ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ଵିଦ୍ଯାନାଂ ଲକ୍ଷସାଧନମ୍

ଶମୀ ଗଛର ପତ୍ର ଓ ଏହା ପରି ଉପାଦାନରୁ ବୀଜ କଳା ହୁଏ; ବୀଜର ଚିହ୍ନମାନେ ମଧ୍ୟ କଳା ହୁଏ; ମନ୍ତ୍ର ଓ ବିଦ୍ୟା ପୂରଣ ପାଇଁ ଚାରି ଲକ୍ଷ ହେଉଛି ମାପ।

ଅଯୁତଂ ବୁଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାନାଂ ସ୍ତୋତ୍ରାଣାଞ୍ଚ ସହସ୍ତ୍କମ୍। ପୂର୍ବ୍ଵମେଵାଥ ଲକ୍ଷେଣ ମନ୍ତ୍ରସୁଦ୍ଧିସ୍ତଥାତ୍ମନଃ

ବୁଦ୍ଧିବିଦ୍ୟା ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର ଏବଂ ସ୍ତୋତ୍ର ପାଇଁ ଏକ ହଜାର ହେଉଛି; ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ଓ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହୁଏ।

ତଥାପରେଣ ଲକ୍ଷେଣ ମନ୍ତ୍ରଃ କ୍ଷେତ୍ରୀକୃତୋ ଭଵେତ୍। କୂର୍ଵମେଵାସମୋ ହୋମୋ ଵୀଜାନାଂ ସମ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଏଭଳି, ଆଉ ଏକ ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ; ପୂର୍ବରୁ ବୀଜମାନଙ୍କର ହୋମ ସମାନ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି।

ପୂର୍ଵସେଵା ଦଶାଂଶେନ ମନ୍ତ୍ରାଦୀନାଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତା। ପୁରଶ୍ଚର୍ଯ୍ଯେ ତୁ ଭନ୍ତ୍ରେ ତୁ ମାସିକଂ ଵ୍ରତମାଚରେତ୍

ମନ୍ତ୍ର ଓ ଏହା ସଦୃଶ ପୂର୍ବସେବାର ଦଶମାଂଶ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ପୁରଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା କ୍ରମରେ ଏକ ମାସର ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଭୁଵି ନ୍ଯସେଦ୍ଵାମପାଦଂ ନ ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ ପ୍ରତିଗ୍ରହମ୍। ଏଵଂ ଦ୍ଵିତ୍ରିଗୁଣେନୈଵ ମଧ୍ଯମୋତ୍ତମସିଦ୍ଧଯଃ

ଯେଉଁଠାରେ ବାମ ପାଦ ଭୂମିରେ ରଖିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଦୁଇ ଗୁଣ କିମ୍ବା ତିନି ଗୁଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।

ମନ୍ତ୍ରଧ୍ଯାନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯେନ ସ୍ଯାନ୍ମନ୍ତ୍ରଜଂ ଫଲମ୍। ସ୍ଥୂଲଂ ଶବ୍ଦମଯଂ ରୂପଂ ଵିଗ୍ରହଂ ବାହ୍ଯମିଷ୍ଯତେ

ମୁଁ ମନ୍ତ୍ର ଧ୍ୟାନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଫଳ ମିଳେ; ମୋଟା, ଶବ୍ଦରୂପ ରୂପକୁ ବାହ୍ୟ ରୂପ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।

ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ମ୍ମଯଂ ରୂପଂ ହାର୍ଦ୍ଦଂ ଚିନ୍ତାମଯଂ ଭଵେତ୍। ଚିନ୍ତଯା ରହିତଂ ଯତ୍ତୁ ତତ୍ ପରଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତମ୍

ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ହେଉଛି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଥିବା, ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ଓ ଚିନ୍ତାରୁ ଗଠିତ; ଯାହା ଚିନ୍ତା ରହିତ, ସେହିଠାରେ ପରମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଇତରେଷାଂ ସ୍ମୃତଂ ରୂପଂ ହାର୍ଦ୍ଦଂ ଚିନ୍ତାମଯଂ ସଦା। ସ୍ଥୂଲଂ ଵୈରାଜମାଖ୍ଯାତଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଵୈ ଲିଙ୍ଗିତଂ ଭଵେତ୍

ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହୃଦୟରେ ଥିବା ଚିନ୍ତାରୂପ ରୂପ ସଦା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ମୋଟା ରୂପକୁ ବିରାଟ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସୂକ୍ଷ୍ମକୁ ଲିଙ୍ଗ ବୋଲି ଧରାଯାଏ।

ଚିନ୍ତଯା ରହିତଂ ରୂପମୈଶ୍ଵରଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତମ୍। ହୃତ୍ପୁଣ୍ଡରୀକନିଲଯଞ୍ଚୈତନ୍ଯଂ ଜ୍ଯୋତିରଵ୍ଯଯମ୍

ଚିନ୍ତା ରହିତ ରୂପକୁ ଦିବ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ଚେତନା ଅବିନାଶୀ ଆଲୋକ।

ଵୀଜଂ ଵୀଜାତ୍କମଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ କଦମ୍ବକୁସୁମାକୃତିମ୍। କୁମ୍ଭାନ୍ତରଗତୋ ଦୀପୋ ନିରୁଦ୍ଧପ୍ରସଵୋ ଯଥା

ବୀଜକୁ ବୀଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଆକୃତିରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେପରି ଏକ ଘଡ଼ା ଭିତରେ ଦୀପ ରଖାଯାଇଛି ଏବଂ ତାହାର ଆଗୁନ ଅବରୁଦ୍ଧ।

ସଂହତଃ କେଵଲସ୍ତିଷ୍ଠେଦେଵଂ ମନ୍ତ୍ରେଶ୍ଵରୋ ହୃଦି। ଅନେକଶୁଷିରେ କୁମ୍ଭେ ତାଵନ୍ମାତ୍ରା ଗଭସ୍ତଯଃ

ଏଭଳି, ମନ୍ତ୍ରେଶ୍ୱର ହୃଦୟରେ ଏକତା ଓ ଏକାକୀ ଭାବେ ରହନ୍ତି; ଯେପରି ଅନେକ ଛିଦ୍ର ଥିବା ଘଡ଼ାରେ ପ୍ରଭା ଚିତ୍ରିତ ହୁଏ।

ପ୍ରସରନ୍ତି ଵହିସ୍ତଦ୍ଵନ୍ନାଡୀଭିର୍ଵୀଜରଶ୍ମଯଃ। ଅଥାଵଭାସତୋ ଦୈଵୀମାତ୍ମୀକୃତ୍ଯ ତନୁଂ ସ୍ଥିତାଃ

ସେହିପରି ବୀଜର କିରଣ ନାଳୀ ଦ୍ୱାରା ବାହାରକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ; ପରେ ତାହା ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ।