ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଶବ୍ଦାଲଙ୍କାରମାହୁସ୍ତାନ୍ କାଵ୍ଯମୀମାଂସକା ଵିଦଃ । ଛାଯା ମୁଦ୍ରା ତଥୋକ୍ତିଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତିର୍ଗୁମ୍ଫନଯା ସହ ।। ୩୪୨.

କାବ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଅଲଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ ଶବ୍ଦ ଅଲଙ୍କାର ବୋଲି କୁହନ୍ତି — ଛାୟା, ମୁଦ୍ରା, ଉକ୍ତି, ଯୁକ୍ତି ଓ ଗୁଞ୍ଜନ ସହିତ ।

ଵାକୋଵାକ୍ଯମନୁପ୍ରାସଶ୍ଚିତ୍ରଂ ଦୁଷ୍କରମେଵ ଚ । କ୍ଷେଯା ନଵାଲଙ୍କୃତଯଃ ଶବ୍ଦାନାମିତ୍ଯସଙ୍କରାତ୍ ।। ୩୪୨.

ଅନୁପ୍ରାସ, ବାକ୍ୟ ଗଠନ, ଚିତ୍ର ରଚନା ଓ କଠିନତା — ଏହି ନବ ଅଲଙ୍କାର ଶବ୍ଦର ଅଲଙ୍କାର ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଭ୍ରମ ନାହିଁ ।

ତତ୍ରାନ୍ଯୋକ୍ତେରନୁକୃତିଶ୍ଛାଯା ସାପି ଚତୁର୍ଵ୍ଵିଧା । ଲୋକଚ୍ଛେକାର୍ଭକୋକ୍ତୀନାମେକୋକ୍ତେରନୁକାରତଃ ।। ୩୪୨.

ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର କଥାକୁ ଅନୁକରଣ କରାଯାଏ, ଏହାକୁ 'ଛାୟା' କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଚାରି ପ୍ରକାର — ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ କଥା, ଶିଶୁଙ୍କ କଥା ଓ ଏକ ଲୋକଙ୍କ କଥାର ଅନୁକରଣ ।

ଆଭାଣକୋକ୍ତିର୍ଲୋକୋକ୍ତିଃ ସର୍ଵ୍ଵସାମାନ୍ଯ ଏଵ ତାଃ । ଯାନୁଧାଵତି ଲୋକୋକ୍ତିଶ୍ଛାଯାମିଚ୍ଛନ୍ତି ତାଂ ବୁଧାଃ ।। ୩୪୨.

ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ କହୁଥିବା କଥାକୁ ଲୋକକଥା ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏମିତି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଗୁଥିବା କଥାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେଥିରେ ଆକାଂକ୍ଷା ରଖନ୍ତି ।

ଛେକା ଵିଦଗ୍ଧା ଵୈଦଗ୍ଧଯଂ କଲାସୁ କୁଶଲା ମତିଃ । ତାମୁଲ୍ଲିଖନ୍ତୀ ଛେକୋକ୍ତିଶ୍ଛାଯା କଵିଭିରିଷ୍ଯତେ ।। ୩୪୨.

ଯିଏ କଳାରେ ଦକ୍ଷ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ୟତାକୁ ଚେକା ବୋଲାଯାଏ । ଏହି ଚତୁର୍ୟତା ଯେତେବେଳେ କଥାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ସେଠିକୁ କବିମାନେ ଅନୁକରଣ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ।

ଅଵ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନୋକ୍ତିରଖିଲୈରର୍ଭକୋକ୍ତ୍ଯୋପଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ତେନାର୍ଭକୋକ୍ତିଶ୍ଛାଯା ତନ୍ମାତ୍ରୋକ୍ତିମନୁକୁର୍ଵ୍ଯତୀ ।। ୩୪୨.

ଯେଉଁ କଥା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶିଶୁମାନେ କହିଥିବା ଭଳି ଲାଗେ, ସେଉଁଠି ଶିଶୁଙ୍କ କଥା ବୋଲାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକାର ଶିଶୁକଥାର ଛାୟା କେବଳ ସେଇ ପ୍ରକାର କଥାକୁ ଅନୁକରଣ କରେ ।

ଵିପ୍ଲୁତାକ୍ଷରମଶ୍ଲୀଲଂ ଵଚୋ ମତ୍ତସ୍ଯ ତାଦୃଶୀ । ଯା ସା ଭଵତି ମତ୍ତୋକ୍ତିଶ୍ଛାଯୋକ୍ତାପ୍ଯତିଶୋଭତେ ।। ୩୪୨.

ଯେଉଁ କଥା ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଅଶ୍ଳୀଳ ଓ ମଦମାତା ଲୋକଙ୍କ କଥା ପରି ଲାଗେ, ସେଉଁଠି ମଦମାତାଙ୍କ କଥା ବୋଲାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକାର କଥାର ଛାୟା ମଧ୍ୟ କହାଗଲେ ଅଲଗା ଭାବରେ ଆକର୍ଷଣ କରେ ।

ଅଭିପ୍ରାଯଵିଶେଷେଣ କଵିଶକ୍ତିଂ ଵିଵୃଣ୍ଵତୀ । ମୁତ୍‌ପ୍ରଦାଯିନୀତି ସା ମୁଦ୍ରା ସୈଵ ଶଯ୍ଯାପି ନୋ ମତେ ।। ୩୪୨.

କବିଙ୍କ ବିଶେଷ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିବା, ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା କଥାକୁ ମୁଦ୍ରା ବୋଲାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଏହି ମୁଦ୍ରାକୁ ଆମେ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳ ବୋଲି ମନେ କରୁନାହିଁ ।

ଉକ୍ତିଃ ସା କଥ୍ଯତେ ଯସ୍ଵାମର୍ଥକୋଽପ୍ଯୁପପତ୍ତିମାନ୍ । ଲୋକଯାତ୍ରାର୍ଥଵିଧିନା ଧିନୋତି ହୃଦଯଂ ସତାଂ ।। ୩୪୨.

ଯେଉଁ କଥା ନିଜେ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଯୁକ୍ତିସଂପନ୍ନ, ଲୋକଜୀବନର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଥାଏ, ସେଉଁଠି ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରେ, ଏହିପରି କଥାକୁ 'ଉକ୍ତି' ବୋଲାଯାଏ ।

ଉଭୌ ଵିଧିନିଷେଧୌ ଚ ନିଯମାନିଯମାଵପି । ପିକଲ୍ପପରିସଙ୍ଖ୍ଯେ ଚ ତଦୀଯାଃ ପଡ଼ଥୋକ୍ତଯଃ ।। ୩୪୨.

ନିୟମ ଓ ନିଷେଧ, ନିୟମ ଓ ଅନିୟମ, ବିକଳ୍ପ ଓ ତାଲିକାରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ପ୍ରକାର କଥା ଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେଇଠି ବୁଝିବା ଉଚିତ ।

ଅଯୁକ୍ତଯୋରିଵ ମିଥୋ ଵାଚ୍ଯଵାଚକଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ । ଯୋଜନାଯୈ କଲ୍ପ୍ଯମାନା ଯୁକ୍ତିରୁତ୍ତା ମନୀଷିଭିଃ ।। ୩୪୨.

ଯେଉଁଠି ଦୁଇଟି ଅସଂଯୁକ୍ତ ବସ୍ତୁ, ଯଥା ବୋଲିବା ଓ ଅର୍ଥ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ ଧାରଣା କରାଯାଏ, ଏହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଉପାୟ ବୋଲି କହନ୍ତି ।

ପଦଞ୍ଚୈଵ ପଦାର୍ଥଶ୍ଚ ଵାକ୍ଯାର୍ଥମେଵ ଚ । ଵିଷ୍ଯୋଽସ୍ଯାଃ ପ୍ରକାରଣଂ ପ୍ରପଞ୍ଚଶ୍ଚେତି ଷଡ୍‌ଵିଧଃ ।। ୩୪୨.

ଶବ୍ଦ, ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ, ବାକ୍ୟର ଅର୍ଥ, ବିଷୟ, ପ୍ରସଙ୍ଗ ଓ ବିସ୍ତାର—ଏହି ଛଅ ପ୍ରକାର ଏହାର କ୍ଷେତ୍ର ।

ଗୁମ୍ଫନା ରଚନାଚର୍ଯ୍ଯା ଶବ୍ଦାର୍ଥକ୍ରମଗୋଚରା । ଶବ୍ଦାନୁକାରାଦର୍ଥାନୁପୂର୍ଵ୍ଵାର୍ଥେଯଂ କ୍ରମାତ୍ତ୍ରିଧା ।। ୩୪୨.

ଗଠନ, ରଚନାର କୌଶଳ ଓ ଶବ୍ଦ-ଅର୍ଥର କ୍ରମ—ଶବ୍ଦର ଅନୁକରଣ, ଅର୍ଥର କ୍ରମିକ ଅନୁସରଣ ଦ୍ୱାରା, ଏହିପରି ତିନି ପ୍ରକାର ରହିଛି ।

ଉକ୍ତିପତ୍ଯୁକ୍ତିମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵାକୋଵାକ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଧୈଵ ତତ୍ । ଋଜୁଵକ୍ରୋକ୍ତିଭେଦେନ ତତ୍ରାଦ୍ଯଂ ସହଜଂ ଵଚଃ ।। ୩୪୨.

ଯେଉଁ କଥା ଆଉ ଏକ କଥାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ସେଉଁଠି ଉକ୍ତିପତ୍ୟୁକ୍ତି ବୋଲାଯାଏ । ଏହା ଦୁଇପ୍ରକାର—ସିଧାସଳଖ ଓ ବାକ୍ର କଥା ଭେଦରେ, ତାହାର ପ୍ରଥମଟି ସ୍ୱାଭାବିକ କଥା ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ସ୍ଯାଦାଵୃତ୍ତିରନୁପ୍ରାସୋ ଵର୍ଣାନାଂ ପଦଵାକ୍ଯଯୋଃ । ଏକଵର୍ଣାଽନେକଵର୍ଣାଵୃତ୍ତେର୍ଵ୍ଵର୍ଣଗୁଣୋ ଦ୍ଵିଧା ।। ୩୪୩.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଅନୁପ୍ରାସ ହେଉଛି ଏକ ଅଥବା ଅନେକ ଅକ୍ଷର, ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ବାକ୍ୟରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି । ଏହିପରି ଅକ୍ଷରର ଗୁଣ ଦୁଇପ୍ରକାର—ଏକ ଅକ୍ଷରର ପୁନରାବୃତ୍ତି କିମ୍ବା ଅନେକ ଅକ୍ଷରର ।

ଏକଵର୍ଣଗତାଵୃତ୍ତେର୍ଜ୍ଜାଯନ୍ତେ ପଞ୍ଚ ଵୃତ୍ତଯଃ । ମଧୁରା ଲଲିତା ପ୍ରୌଢା ଭଦ୍ରା ପରୁଷଯା ସହ ।। ୩୪୩.

ଏକ ଅକ୍ଷରର ପୁନରାବୃତ୍ତିରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଶୈଳୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ: ମଧୁର, ଲଳିତ, ପ୍ରଉଢ଼, ଭଦ୍ର ଓ କଠୋର ।

ମଧୁରାଯାଶ୍ଚ ଵର୍ଗାନ୍ତାଦଧୋ ଵର୍ଗ୍ଯା ରଣୌ ସ୍ଵନୌ। ହ୍ରସ୍ଵସ୍ଵରେଣାନ୍ତରିତୌ ସଂଯୁକ୍ତତ୍ଵଂ ନକାରଯୋଃ ।। ୩୪୩.

ମଧୁର ଶୈଳୀରେ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରେଣୀର ଶେଷରେ, ତଳେ, ଯୁଦ୍ଧ ଧ୍ୱନିରେ, କିମ୍ବା ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ହୋଇଥାଏ, ଏବଂ ନକାରର ଯୁଗଳ ଥାଏ ।

ନ କାର୍ଯ୍ଯା ଵର୍ଣ୍ଯଵର୍ଣାନାମାଵୃତ୍ତିଃ ପଞ୍ଚମାଧିକା । ମ୍ହାପ୍ରାଣୋଷ୍ମସଂଯୋଗପ୍ରଵିମୁକ୍ତଲଘୂତ୍ତରୌ ।। ୩୪୩.

ଅଉଚିତ୍ୟ ଅକ୍ଷର ଅଥବା ଉଚ୍ଚାରଣ ଅସମ୍ଭବ ଅକ୍ଷର ପାଞ୍ଚ ଥରରୁ ଅଧିକ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ହଳକା ଅକ୍ଷର ମାନେ ମହାପ୍ରାଣ ଓ ଉଷ୍ମ ଯୁଗଳ ରହିଥାଏ ନାହିଁ ।

ଲଲିତା ବଲଭୂଯିଷ୍ଠା ପ୍ରୌଢା ଯା ପଣଵର୍ଗଜା । ଊଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଂ ରେଫେଣ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ନଟଵର୍ଗୋନପଞ୍ଚମାଃ ।। ୩୪୩.

ଲଳିତ ଶୈଳୀ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଉଢ଼ ଶୈଳୀ ଅକ୍ଷର ଶ୍ରେଣୀରୁ ଆସେ । ଉପରେ ଏହା ର ଅକ୍ଷର ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅକ୍ଷର ପଞ୍ଚମ ନୁହେଁ ।

ଭଦ୍ରାଯାଂ ପରିଶିଷ୍ଟାଃ ସ୍ଯୁଃ ପରୁଷା ସାଽଭିଧୀଯତେ । ଭଵନ୍ତି ଯସ୍ଯାମୂଷ୍ମାଣଃ ସଂଯୁକ୍ତାସ୍ତତ୍ତଦକ୍ଷରୈଃ ।। ୩୪୩.

ଭଦ୍ର ଶୈଳୀରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଯେଉଁ ଶୈଳୀକୁ କଠୋର ବୋଲାଯାଏ, ସେଠି ଉଷ୍ମ ଅକ୍ଷର ତାଦିଆ ଅକ୍ଷର ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ ।

ଅକାରଵର୍ଜ୍ଜମାଵୃତ୍ତିଃ ସ୍ଵରାଣାମତିଭୂଯସୀ । ଅନୁସ୍ଵାରଵିଶର୍ଗୌ ଚ ପାରୁଷ୍ଯାଯ ନିରନ୍ତରୌ ।। ୩୪୩.

ଅକାର ବ୍ୟତୀତ ଅତିରିକ୍ତ ସ୍ୱରର ପୁନରାବୃତ୍ତି, ଏବଂ ଅନୁସ୍ୱାର ଓ ବିସର୍ଗ ଏକାଠି ଥିଲେ, କଠୋରତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ଶଷସା ରେଫସଂଯୁକ୍ତାଶ୍ଚାକାରଶ୍ଚାପି ଭୂଯସା । ଅନ୍ତସ୍ଥାଭିନ୍ନମାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ହଃ ପାରୁଷ୍ଯାଯ ସଂଯୁତଃ ।। ୩୪୩.

ଯେଉଁ ଅକ୍ଷର 'ଷ' ଓ 'ର' ମିଶିଥାଏ, ଏବଂ 'କ' ଅକ୍ଷର ବହୁତ ବେଳେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ସେମାନେ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଅଲଗା ହେଉନାହିଁ, ଏବଂ 'ହ' ଅକ୍ଷର କଠୋର ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ।

ଅନ୍ଯଥାପି ଗୁରୁର୍ଵର୍ଣଃ ସଂଯୁକ୍ତେ ପରିପନ୍ଥିନି । ପାରୁଷ୍ଯାଯାଦିମାଂସ୍ତତ୍ର ପୂଜିତା ନ ତୁ ପଞ୍ଚମୀ ।। ୩୪୩.

ଯଦି ଅନ୍ୟ ଭାବରେ କୌଣସି ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସହିତ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବରେ ଯୋଗ ହୁଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ଏହା କଠୋର ମନ୍ତ୍ରଣା ହେବ, କିନ୍ତୁ ପଞ୍ଚମ ବ୍ୟଞ୍ଜନକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ।

ଦ୍ରାଵଣି ମାଧଵୀ ପଞ୍ଚଵର୍ଣାନ୍ତସ୍ଥୋଷ୍ମଭିଃ କ୍ରମାତ୍ । ଅନେକଵର୍ଣାଵୃତ୍ତିର୍ଯା ଭିନ୍ନାର୍ଥପ୍ରତିପାଦିକା ।। ୩୪୩.

ଦ୍ରବ୍ୟାତ୍ମକ ଧ୍ୱନି, 'ମ' ଅକ୍ଷର ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଅକ୍ଷରୀ 'ମାଧବୀ', ଏହା ସିବିଲାଣ୍ଟ ସହିତ କ୍ରମରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ପରେ ଥାଏ, ଏବଂ ଯାହାର ଅନେକ ଅକ୍ଷର ଓ ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ରହିଛି, ତାହାକୁ 'ଯମକ' କୁହାଯାଏ।

ଯମକଂ ସାଵ୍ଯପେତଞ୍ଚ ଵ୍ଯପେତଞ୍ଚେତି ତଦ୍‌ଦ୍ଵିଧା । ଆନନ୍ତର୍ଯାଦଵ୍ଯପେତଂ ଵ୍ଯପେତଂ ଵ୍ଯଵଧାନତଃ ।। ୩୪୩.

'ଯମକ' ଦୁଇ ପ୍ରକାରର — ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ। ଯେଉଁଠି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ବିରାମ ନାହିଁ, ସେଉଁଠିକୁ 'ଅବ୍ୟପେତ', ଏବଂ ଯେଉଁଠି ବିରାମ ଅଛି, ସେଉଁଠିକୁ 'ବ୍ୟପେତ' କୁହାଯାଏ।

ଦ୍ଵୈଵିଧ୍ଯେନାନଯୋଃ ସ୍ଥାନପାଦଭେଦାଚ୍ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ । ଆଦିପାଦାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତେଷ୍ଵେକଦ୍ଵିତ୍ରିନିଯୋଗତଃ ।। ୩୪୩.

ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ଓ ପଦରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହେତୁ, ଚାରି ପ୍ରକାର ହୁଏ — ଆରମ୍ଭରେ, ମଧ୍ୟରେ, ଶେଷରେ କିମ୍ବା ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି ସ୍ଥାନରେ ମିଶିଥାଏ।

ସପ୍ତଧା ସପ୍ତପୂର୍ଵେଣ୫ ଚେତ୍ ପାଦେନୋତ୍ତରୋତ୍ତରଃ । ଏକଦ୍ଵିତ୍ରିପଦାରମ୍ଭସ୍ତୁଲ୍ଯଃ ଷୋଢା ତଦାପରଂ ।। ୩୪୩.

ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ସାତ ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ସହିତ, ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦ ଏକ, ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ପଦ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭିନ୍ନତା ଛଅ ପ୍ରକାର ଏବଂ ସମାନ ହୁଏ।

ତୃତୀଯଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ପାଦସ୍ଯାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତଗୋଚରମ୍ । ପାଦାନ୍ତଯମକଞ୍ଚୈଵ କାଞ୍ଚୀଯମକମେଵ ଚ ।। ୩୪୩.

ତୃତୀୟ ପ୍ରକାର ତିନିଭାଗର — ପଦର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ଘଟେ; ଏହା ସହିତ 'ପଦାନ୍ତ-ଯମକ' ଏବଂ 'କାଞ୍ଚୀ-ଯମକ' ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ସଂସର୍ଗଯମକଞ୍ଚୈଵ ଵିକ୍ରାନ୍ତଯମକନ୍ତଥା । ପାଦାଦିଯମକଞ୍ଚୈଵ ତଥାମ୍ରେଡିତମେଵ ଚ ।। ୩୪୩.

'ସଂସର୍ଗ-ଯମକ', 'ବିକ୍ରାନ୍ତ-ଯମକ', 'ପଦାଦି-ଯମକ' ଏବଂ 'ଅମ୍ରେଡ଼ିତ-ଯମକ' ମଧ୍ୟ ଅଛି।