ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଅଭିମାନାଦ୍ରତିଃ ସା ଚ ପରିପୋଷମୁପେଯୁଷୀ । ଵ୍ଯଭିଚାର୍ଯ୍ଯାଦିସାମାନ୍ଯାତ୍ ଶ୍ରୃଙ୍ଗାର ଇତି ଗୀଯତେ ।। ୩୩୯.

ଅଭିମାନରୁ ରତି ହୁଏ, ଯାହା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ନେଇଯାଏ; ବିଭିନ୍ନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରୁ ଏହାକୁ ଶୃଙ୍ଗାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତଦ୍ଭେଦାଃ କାମମିତରେ ହାସ୍ଯାଦ୍ଯା ଅପ୍ଯନେକଶଃ । ସ୍ଵସ୍ଵସ୍ଥାଦିଵିଶେଷୋତ୍ଥପରିଘୋଷସ୍ଵଲକ୍ଷଣାଃ ।। ୩୩୯.

ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ କାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଯେପରିକି ହାସ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି ଅନେକ ପ୍ରକାର; ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜସ୍ୱ ଲକ୍ଷଣ ଅଛି, ନିଜ ଅବସ୍ଥା ଓ କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ସତ୍ତ୍ଵାଦିଗୁଣସନ୍ତାନାଜ୍ଜାଯନ୍ତେ ପରମାତ୍ମନଃ । ରାଗାଦ୍ବଵତି ଶ୍ରୃଙ୍ଗାରୋ ରୌଦ୍ରସ୍ତୈକ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରଜାଯତେ ।। ୩୩୯.

ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍ ଗୁଣର ଅନୁକ୍ରମରୁ ପରମାତ୍ମାରୁ ଏହାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ରାଗରୁ ଶୃଙ୍ଗାର, ତୀବ୍ରତାରୁ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ଵୀରୋଽଵଷ୍ଟମ୍ଭଜଃ ସଙ୍କୋଚଭୂର୍ଵ୍ଵୀଭତ୍ସ ଇଷ୍ଯତେ । ଶ୍ରୃଙ୍ଗାରହାସ୍ଯକରୁଣା ରୌଦ୍ରଵୀରଭଯାନକାଃ ।। ୩୩୯.

ବୀରତା ଦୃଢତାରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଘୃଣା ସଂକୋଚରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଶୃଙ୍ଗାର, ହାସ୍ୟ, କରୁଣା, କ୍ରୋଧ, ବୀରତା ଓ ଭୟ ଏମିତି—

ଵୀରାଚ୍ଚାଦ୍ଭୁତନିଷ୍ପତ୍ତିଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵୀଭତ୍ସାଦ୍ଭଯାନକଃ । ଶ୍ରୃଙ୍ଗାରହାସ୍ଯକରୁଣା ରୌଦ୍ରଵୀରଭଯାନକାଃ ।। ୩୩୯.

ବୀରତାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଘୃଣାରୁ ଭୟ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଶୃଙ୍ଗାର, ହାସ୍ୟ, କରୁଣା, କ୍ରୋଧ, ବୀରତା ଓ ଭୟ ଏମିତି—

ଵୀଭତ୍ସାଦ୍ଭୁତଶାନ୍ତାଖ୍ଯାଃ ସ୍ଵଭାଵାଚ୍ଚତୁରୋ ରସାଃ । ଲକ୍ଷ୍ମୀରିଵ ଵିନା ତ୍ଯାଗାନ୍ନ ଵାଣୀ ଭାତି ନୀରସା ।। ୩୩୯.

ଘୃଣାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଚାରିଟି ରସ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିନା ବାଣୀ ରୂପହୀନ, ତେଣୁ ତ୍ୟାଗ ବିନା ରସ ନଥାଏ।

ଅପାରେ କାଵ୍ଯସଂସାରେ କଵିରେଵ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଯଥା ଵୈ ରୋଚତେ ଵିଶ୍ଵଂ ତଥେଵଂ ପରିଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୩୩୯.

ଅସୀମ କାବ୍ୟ ଜଗତରେ କବି ହିଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; କବିଙ୍କ ମନରେ ଯେପରି ଭଲ ଲାଗେ, ସେପରି ସଂସାର ଚାଲିଥାଏ।

ଅପାରେ କାଵ୍ଯସଂସାରେ କଵିରେଵ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଯଥା ଵୈ ରୋଚତେ ଵିଶ୍ଵଂ ତଥେଦଂ ପରିଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୩୩୯.

ଅସୀମ କାବ୍ୟ ଜଗତରେ କବି ହିଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; କବିଙ୍କ ମନରେ ଯେପରି ଭଲ ଲାଗେ, ଏହି ସଂସାର ସେପରି ଘୁରେ।

ନ ଭାଵହୀନୋଽସ୍ତି ରସୋ ନ ଭାଵୋ ରସଵର୍ଜ୍ଜିତଃ । ଭାଵଯନ୍ତି ରସାନେଭିର୍ଭାଵ୍ଯନ୍ତେ ଚ ରସା ଇତି ।। ୩୩୯.

ଭାବ ବିନା କୌଣସି ରସ ନାହିଁ, ରସ ବିନା କୌଣସି ଭାବ ନାହିଁ; ଏମାନେ ମିଶି ରସକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ରସ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।

ସ୍ଥାଯିତନୋଽଷ୍ଟୌ ରତିମୁଖାଃ ସ୍ତମ୍ଭାଦ୍ଯା ଵ୍ଯଭିଚାରିଣଃ । ମନୋଽନୁକୂଲେଽନୁଭଵଃ ସୁଖସ୍ଯ ରତିରିଷ୍ଯ୍ତେ ।। ୩୩୯.

ଅଠଟି ମୂଳ ଭାବ, ଯାହାର ଆରମ୍ଭ ରତିରୁ, ଏବଂ ଷ୍ଟମ୍ଭ ଇତ୍ୟାଦି ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବ ବିବେଚିତ; ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଯେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ତାହାକୁ ରତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ହର୍ଵାଦିଭିଶ୍ଚ ମନସୋ ଵିକାଶୋ ହାସ ଉଚ୍ଯତେ । ଚିତ୍ରାଦିଦର୍ଶନାଚ୍ଚେତୋଵୈକ୍ଲଵ୍ଯଂ ବ୍ରୁଵତେ ଭଯମ୍ ।। ୩୩୯.

ହର୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମନ ଯେତେବେଳେ ବିସ୍ତୃତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ହାସ୍ୟ ବୋଲାଯାଏ; ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ତାହାକୁ ଭୟ କୁହନ୍ତି।

ଜୁଗୁପ୍ସା ଚ ପଦାର୍ଥାନାଂ ନିନ୍ଦା ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଵାହିନାଂ । ଵିସ୍ମଯୋଽତିଶଯେନାର୍ଥଦର୍ଶନାଚ୍ଚିତ୍ତଵିସ୍ତୃତିଃ ।। ୩୩୯.

ବସ୍ତୁମାନେ ପ୍ରତି ଘୃଣାକୁ ଅବଗ୍ରହ ବୋଲନ୍ତି; ଅପଶ୍ରୟ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦା ହୁଏ; ଅତିଶୟ ଜିନିଷ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ମନ ବିସ୍ତୃତ ହୁଏ।

ଅଷ୍ଟୌ ସ୍ତମ୍ଭାଦଯଃ ସତ୍ତ୍ଵାଦ୍ରଜସସ୍ତମସଃ ପରମ୍ । ସ୍ତମ୍ଭଶ୍ଚେଷ୍ଟାପ୍ରତୀଘାତୋ ଭଯରାଗାଦ୍ଯୁପାହିତଃ ।। ୩୩୯.

ଷ୍ଟମ୍ଭ ଇତ୍ୟାଦି ଅଠଟି ଭାବ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍ ଠାରୁ ଉପରେ; ଷ୍ଟମ୍ଭ ହେଉଛି କ୍ରିୟାର ବିରତି, ଯାହା ଭୟ, ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରୁ ହୁଏ।

ଶ୍ରମରାଗାଦ୍ଯୁପେତାନ୍ତଃକ୍ଷୋଭଜନ୍ମ ଵପୁର୍ଜ୍ଜଲଂ । ସ୍ଵେଦୋ ହର୍ଷାଦିଭିର୍ଦ୍ଦେହୋଚ୍ଛାସାଽନ୍ତଃପୁଲକୋଦ୍‌ଗମଃ ।। ୩୩୯.

ଶରୀରରେ କ୍ଲାନ୍ତି, ଆସକ୍ତି ଓ ଏହାଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରୁ ପସିନା ଆସେ; ଏହିଠାରେ ଦେହ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ ଓ ଜଳ ଦେଖାଯାଏ। ଆନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାବନାରୁ ଶରୀରରେ ପସିନା ଆସେ, ଏବଂ ଭିତରୁ ଭାବବିହ୍ୱଳତାରେ ଚମ୍ପା ହୁଏ।

ହର୍ଷାଦିଜନ୍ମଵାକ୍ସଙ୍ଗଃ ସ୍ଵରଭେଦୋ ଭଯାଦିଭିଃ । ମନୋଵୈକ୍ଲଵ୍ଯମିଚ୍ଛନ୍ତି ଶୋକମିଷ୍ଟକ୍ଷଯାଦିଭିଃ ।। ୩୩୯.

ଆନନ୍ଦ ଓ ଏହାଭଳି ଭାବରୁ କଥା ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ; ଭୟ ଓ ଏହାଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ୱରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସେ। ଦୁଃଖରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ଏବଂ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ହାରାଇଲେ ଶୋକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

କ୍ରୋଧସ୍ତୈକ୍ଷ୍ଣପ୍ରବୋଧଶ୍ଚ ପ୍ରତିକୂ ଲାନୁକାରିଣି । ପୁରୁଷାର୍ଥସମାପ୍ତ୍ଯାର୍ଥୋ ଯଃ ସ ଉତ୍ସାହ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୩୯.

କ୍ରୋଧ ଥିଲେ ମନେ ତୀବ୍ର ଜାଗୃତି ଆସେ, ବିପରୀତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶେଷ ଭାବରେ। ମନୁଷ୍ୟର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ଯେ ଶକ୍ତି ଚେଷ୍ଟା ହୁଏ, ତାହାକୁ 'ଉତ୍ସାହ' କୁହାଯାଏ।

ଚିତ୍ତକ୍ଷୋଭଭଵୋତ୍ତମ୍ଭୋ ଵେପଥୁଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତଃ । ଵୈଵର୍ଣ୍ଯଞ୍ଚ ଵିଚଷାଦାଦିଜନ୍ମା କାନ୍ତିଵିପର୍ଯ୍ଯଯଃ ।। ୩୩୯.

ମନ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଭୟରୁ ଶରୀର କମ୍ପିଥିବାକୁ 'କମ୍ପନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଚିନ୍ତା ଓ ଏହାଭଳି ଭାବରୁ ଚେହେରାର ରଙ୍ଗ ହେବାକୁ 'ବର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରାସ' କୁହାଯାଏ।

ଦୁଃଖାନନ୍ଦାଦିଜନ୍ନେତ୍ରଜଲମଶ୍ରୁ ଚ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମସ୍ତମଯଃ ପ୍ରଲଯୋ ଲଙ୍ଘନାଦିଭିଃ ।। ୩୩୯.

ଦୁଃଖ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଏହାଭଳି ଭାବରୁ ଚକୁରୁ ଜଳ ବା ଅଶ୍ରୁ ଆସେ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକର ଶାନ୍ତି ଅବସ୍ଥା, ମୂର୍ଛା ଓ ଏହାଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ 'ପ୍ରଳୟ' ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ।

ଵୈରାଗ୍ଯାଦିର୍ମ୍ମନଃ ଖେଦୋ ନିର୍ଵେଦ ଇତି କଥ୍ଯତେ । ମନଃ ପୀଡ଼ଦିଜନ୍ମା ଚ ସାଦୋ ଗ୍ଲାନିଃ ଶରୀରଗା ।। ୩୩୯.

ବିରକ୍ତି ଓ ଏହାଭଳି ଅବସ୍ଥାରୁ ମନର କ୍ଲାନ୍ତିକୁ 'ନିର୍ବେଦ' କୁହାଯାଏ। ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଏହାଭଳି କାରଣରୁ ମନର ଦୁର୍ବଳତା ଶରୀରରେ 'ଗ୍ଲାନି' ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

ଶଙ୍କାନିଷ୍ଟାଗମୋତ୍ପ୍ରେକ୍ଷା ସ୍ଯାଦସୂଯା ଚ ମତ୍ସରଃ । ମଦିରାଦ୍ଯୁପଯୋଗୋତ୍ଥଂ ମନଃ ସଂମୋହନଂ ମଦଃ ।। ୩୩୯.

ସନ୍ଦେହ, ଅପମଙ୍ଗଳ ଆଶଙ୍କା ଓ ଅନୁମାନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ 'ସନ୍ଦେହ' କୁହାଯାଏ; ଇର୍ଷ୍ୟାକୁ 'ମତ୍ସର' କୁହନ୍ତି। ମଦ୍ୟପାନ ଓ ଏହାଭଳି ଜିନିଷରୁ ମନର ମତିଭ୍ରମକୁ 'ମଦ' କୁହାଯାଏ।

କ୍ରିଯାତିଶଯଜନ୍ମାନ୍ତଃଶରୀରୋତ୍ଥକ୍ଲମଃ ଶ୍ରମଃ । ଶ୍ରୃଙ୍ଗାରାଦିକ୍ରିଯାଦ୍ଵେଷଶ୍ଚିତ୍ତସ୍ଯାଲସ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୩୯.

ଅତିରିକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଶରୀରରେ ଯେ କ୍ଲାନ୍ତି ଆସେ, ତାହାକୁ 'ଶ୍ରମ' କୁହାଯାଏ। ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ଏହାଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନିଚ୍ଛା, ମନର ଅଲସତାକୁ 'ଆଲସ୍ୟ' କୁହାଯାଏ।

ଦୈନ୍ଯଂ ସତ୍ତ୍ଵାଦପଭ୍ରଂଶଶ୍ଚିନ୍ତାର୍ଥପରିଭାଵନଂ । ଇତିକର୍ତ୍ତଵ୍ଯତୋପାଯାଦର୍ଶନଂ ମୋହ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୩୯.

ଦୁଃଖ ହେଉଛି ସତ୍ତ୍ୱର ଅବନତି ଓ ଅନୁବାରେ ଚିନ୍ତା। କଣ କରିବା ଉଚିତ ଓ କିପରି କରିବା ଉଚିତ ଜଣାନଥିବାକୁ 'ମୋହ' କୁହାଯାଏ।

ସ୍ମୃତିଃ ସ୍ଯାଦନୁଭୂତସ୍ଯ ଵସ୍ତୁନଃ ପ୍ରତିଵିମ୍ବନଂ । ମତିରର୍ଥପରିଚ୍ଛେଦସ୍ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନୋପନାଯିତଃ ।। ୩୩୯.

ଅନୁଭୂତ ବସ୍ତୁର ଚିତ୍ତରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ 'ସ୍ମୃତି' କୁହାଯାଏ। ବସ୍ତୁର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିବା ଦ୍ୱାରା ଯେ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଆସେ, ତାହାକୁ 'ମତି' କୁହାଯାଏ।

ଵ୍ରୀଡାନୁରାଗାଦିଭଵଃ ସଙ୍କୋଚଃ କୋପି ଚେତସଃ । ଭଵେଚ୍ଚପଲତାଽସ୍ଥୈର୍ଯଂ ହର୍ଷଶ୍ଚିତ୍ତପ୍ରସନ୍ନତା ।। ୩୩୯.

ଲଜ୍ଜା, ଆସକ୍ତି ଓ ଏହାଭଳି ଭାବରୁ ମନରେ ଯେ ସଂକୋଚ ଆସେ, ତାହାକୁ 'ସଂକୋଚ' କୁହାଯାଏ। ଅସ୍ଥିରତାକୁ 'ଚପଳତା', ଆନନ୍ଦକୁ ମନର ପ୍ରସନ୍ନତା କୁହାଯାଏ।

ଆଵେଶଶ୍ଚ ପ୍ରତୀକାରଃ ଶଯୋ ଵୈଧୁର୍ଯ୍ଯମାତ୍ମନଃ । କର୍ତ୍ତଵ୍ଯେ ପ୍ରତିଭାଭ୍ରଂଶୋ ଜଡ଼ତେତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ।। ୩୩୯.

ମନରେ ଅଧିକ ଭାବ, ପ୍ରତିକାର ଓ ଆତ୍ମବିଭ୍ରାନ୍ତି — ଏମିତି ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଯାଏ। କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହାର ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ହାରାଇଯିବାକୁ 'ଜରତ' କୁହାଯାଏ।

ଇଷ୍ଟପ୍ରାପ୍ତେରୁପଚିତଃ ସମ୍ପଦାଭ୍ଯୁଦଯୋ ଧୃତିଃ । ଗର୍ଵ୍ଵଃ ପରେଷ୍ଵଵଜ୍ଞାନମାତ୍ମନ୍ଯୁତ୍କର୍ଷଭାଵାନା ।। ୩୩୯.

ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ମିଳିବା ଓ ସମ୍ପଦ ବୃଦ୍ଧିରୁ ଯେ ସନ୍ତୋଷ ଆସେ, ତାହାକୁ 'ଧୃତି' କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ନିଜକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବିବାକୁ 'ଗର୍ବ' କୁହାଯାଏ।

ଭଵେଦ୍ଵିଷାଦୋ ଦୈଵାଦେର୍ଵିଘାତୋଽଭୀଷ୍ଟଵସ୍ତୁନି । ଔସ୍ସୁକ୍ଯମୀଷ୍ସିତାପ୍ରାପ୍ତେର୍ଵାଞ୍ଛଯା ତରଲା ସ୍ଥିତିଃ ।। ୩୩୯.

ଦେବତା ଓ ଏହାଭଳି କାରଣରୁ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ପାଇଁ ବାଧା ଆସିଲେ 'ବିଷାଦ' ହୁଏ। ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ମିଳିବା ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ମନର ଅସ୍ଥିରତାକୁ 'ଉତ୍ସୁକତା' କୁହାଯାଏ।

ଚିତ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ସ୍ତୈମିତ୍ଯମପସ୍ମାରୋଽଚଲା ସ୍ଥିତିଃ । ଯୁଦ୍‌ଧେ ବାଧାଦିଭୀସ୍ତ୍ରାସୋ ଵୀପ୍ସା ଚିତ୍ତଚମତ୍କୃତିଃ ।। ୩୩୯.

ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ନିର୍ଜନ୍ତୁ ଅବସ୍ଥାକୁ 'ଅପସ୍ମାର' କୁହାଯାଏ, ଏହା ଏକ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥା। ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଏହାଭଳି ସମୟରେ ବିପଦରୁ ଭୟ ଆସେ, ଏବଂ 'ବୀପ୍ସା' ହେଉଛି ମନର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।

କ୍ରୋଧସ୍ଯାପ୍ରଶମୋଽମର୍ଷଃ ପ୍ରବୋଧଶ୍ତେଚନୋଦଯଃ । ଅଵହିତ୍ଥଂ ଭଵେଦ୍‌ଗୁପ୍ତିରିଙ୍ଗିତାକାରଗୋଚରା ।। ୩୩୯.

କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ନ ହେଲେ ତାହାକୁ 'ଅମର୍ଷ' କୁହାଯାଏ, ତୀବ୍ରତା ଆସିଲେ ତାହାକୁ 'ପ୍ରବୋଧ' କୁହନ୍ତି। ଚିହ୍ନ ଓ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ ହେଉଥିବା ଲୁଚାଇବାକୁ 'ଅବହିତ୍ଥ' କୁହାଯାଏ।