ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଏଵଂ କୃତେ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯଧିକନ୍ତୁ ସହସ୍ତ୍ରକମ୍। କୋଷ୍ଠକାନାଂ ସମୁଦ୍‌ଦିଷ୍ଟଂ ମଧ୍ଯେ ଷୋଡଶକୋଷ୍ଠକୈଃ

ଏଭଳି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ମଣ୍ଡଳଟିରେ ଏକ ହଜାର ଏବଂ ଚବିଶଟି କୋଷ୍ଠକ ଥାଏ, ମଧ୍ୟରେ ଷୋଳଟି କୋଷ୍ଠକ ରହିଥାଏ।

ଭଦ୍ରକଂ ପରିଲିଖ୍ଯାଥ ପାର୍ଶ୍ଵେ ପଙ୍‌କ୍ତିଂ ଵିମୃଜ୍ଯ ତୁ। ତତଃ ଷୋଡଶଭିଃ କୋଷ୍ଠୈର୍ଦ୍ଦିକ୍ଷୁ ଭଦ୍କାଷ୍ଟକଂ ଲିଖେତ୍

ଭଲ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଘେରା ବାନ୍ଧି ଦେଇ, ପାଖରେ ଥିବା ଧାଡ଼ି ସଫା କରି, ଏହା ପରେ ଷୋଳଟି କୋଷ୍ଠକ ସହିତ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ଆଠଟି ଭଲ ଘେରା ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଉଚିତ।

ତତୋପି ପଙ୍‌କ୍ତିଂ ସମ୍ମୃଜ୍ଯ ତଦ୍ଵତ୍ ଷୋଡଶଭଦ୍ରକମ୍। ଲିଖିତ୍ଵା ପରିତଃ ପଙ୍‌କ୍ତିଂ ଵିମୃଜ୍ଯାଥ ପ୍ରାକଲ୍ପଯେତ୍

ତାପରେ ଧାଡ଼ି ସଫା କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ଷୋଳଟି ଭଲ ଘେରା ଆକି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାଡ଼ି ସଫା କରି, ପରେ ଯଥାଯଥିକ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵାରଦ୍ଵାଧଶକଂ ଦିକ୍ଷୁ ତ୍ରୀଣି ତ୍ରୀଣି ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଷଡ୍‌ଭିଃ ପରିଲୁପ୍ଯାନ୍ତର୍ମଧ୍ଯେ ଚତ୍ଵାରି ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଃ

ଦିଗ୍ବାରଗୁଡ଼ିକରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ତିନିଟି କରି ମୋଟ ବାରୋଟି କୋଷ୍ଠକ ତିଆରି କରାଯିବା ଉଚିତ। ଛଅଟି କୋଷ୍ଠକ ହଟାଇଲେ, ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ପାଖରେ ଚାରିଟି କୋଷ୍ଠକ ରହିଯାଏ।

ଚତ୍ଵାର୍ଯନ୍ତର୍ବହିର୍ଦ୍ଵେ ତୁ ଶୋଭାର୍ଥଂ ପରିମୃଜ୍ଯ ତୁ। ଉପଦ୍ଵାରପ୍ରସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ତ୍ରୀଣ୍ଯନ୍ତଃ ପଞ୍ଚ ବାହ୍ଯତଃ

ଭିତରେ ଚାରିଟି, ବାହାରେ ଦୁଇଟି, ଶୋଭା ପାଇଁ ସଫା କରାଯିବ। ଉପଦ୍ୱାର ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ, ଭିତରେ ତିନିଟି ଏବଂ ବାହାରେ ପାଞ୍ଚଟି ରଖାଯିବ।

ପରିମୃଜ୍ଯ ତଥା ଶୋଭାଂ ପୂର୍ଵଵତ୍ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍। ବହିଃ କୋଣେଷୁ ସପ୍ତାନ୍ତସ୍ତ୍ରୀଣି କୋଷ୍ଠାନି ମାର୍ଜଯେତ୍

ଏଭଳି ଶୋଭା ପାଇଁ ସଫା କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ବାହାର କୋଣରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାତଟି ସୀମାର ଭିତରେ ତିନିଟି କୋଷ୍ଠକ ସଫା କରିବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତିକଵ୍ଯୂହେ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯଜେତ୍ କଜେ । ମଧ୍ଯେ ପୂର୍ଵାଦିତଃ ପଦ୍ମେ ଵାସୁଦେଵାଦଯଃ କ୍ରମାତ୍

ପଞ୍ଚତିରିଶଟି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯିବ। ପୂର୍ବ ଦିଗର ପଦ୍ମରେ, କ୍ରମକ୍ରମେ ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜିତ ହେବେ।

ଵରାହଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚ ପୂର୍ଵପଦ୍ମେ ତତଃ କ୍ରମାତ୍। ଵ୍ଯୂହାନ୍ ସମ୍ପୂଜଯେତ୍ତାଵତ୍ ଯାଵତ୍ ଷଡ୍‌ଵିଂଶମୋ ଭଵେତ୍

ପୂର୍ବ ପଦ୍ମରେ ବରାହଙ୍କୁ ପୂଜି, ତାପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଛବିଶଟି ବ୍ୟବସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଯଥୋକ୍ତଂ ଵ୍ଯୂହମଖିଲମେକସ୍ମିନ୍ ପଙ୍କଜେ କ୍ରମାତ୍। ଯଷ୍ଟଵ୍ଯମିତି ଯତ୍ନେନ ପ୍ରଚେତା ମନ୍ଯତେଽଧ୍ଵରମ୍

ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଏକ ପଦ୍ମରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ଯଜ୍ଞ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି।

ସପ୍ତନ୍ତୁ ମୂର୍ତ୍ତିଭେଦେନ ଵିଭକ୍ତଂ ମନ୍ଯତେଽଚ୍ଯୁତମ୍। ଚତ୍ଵାରିଶତ୍ କରଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ହ୍ଯୁତ୍ତରଂ ଵିଭଜେତ୍ କ୍ରମାତ୍

ସାତଟି ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମନେ କରାଯାଏ। ଚାଳିଶି ହାତ ଆକାରର କ୍ଷେତ୍ରଟିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବିଭାଜନ କରିବା ଉଚିତ।

ଏକୈକଂ ସପ୍ତଧା ଭୂଯସ୍ତଥୈଵୈକଂ ଦ୍ଵିଧା ପୁନଃ। ଚତୁଃ ଷଷ୍ଟ୍ଯୁତ୍ତଂର ସପ୍ତଶତାନ୍ଯେକଂ ସହସ୍ତ୍ରକମ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକଟିକୁ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରି, ଏଭଳି ଏକଟିକୁ ପୁଣି ଦୁଇ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିବା ଉଚିତ। ଚଉଷଠି, ସାତଶ ଏବଂ ଏକ ହଜାର କୋଷ୍ଠକ ହୁଏ।

କୋଷ୍ଠକାନାଂ ଭଦ୍ରକଞ୍ଚ ମଧ୍ଯେ ଷୋଡଶକୋଷ୍ଠକୈଃ। ପାର୍ଶ୍ଵେ ଵୀଥୀଂ ତତଶ୍ଚାଷ୍ଟଭଦ୍ରାଣ୍ଯଥ ଚ ଵୀଥିକା

ମଧ୍ୟରେ ଭଲ ଘେରା ଏବଂ ଷୋଳଟି କୋଷ୍ଠକ ସହିତ କୋଷ୍ଠକଗୁଡ଼ିକ, ପାଖରେ ଧାଡ଼ି, ତାପରେ ଆଠଟି ଭଲ ଘେରା ଏବଂ ଏକ ଛୋଟ ଧାଡ଼ି ରହିଥାଏ।

ଷୋଡଶାଵ୍ଜାନ୍ଯଥୋ ଵୀଥୀ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିପଙ୍କଜମ୍। ଵୀଥୀପଦ୍ମାନି ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତ୍ ପଙ୍‌କ୍ତିଵୀଥିକଜାନ୍ଯଥ

ଷୋଳଟି ଧାଡ଼ି ଏବଂ ଏକ ଧାଡ଼ି, ଚବିଶଟି ପଦ୍ମ, ବତିଶଟି ଧାଡ଼ିପଦ୍ମ ଏବଂ ଧାଡ଼ି ଓ ଛୋଟ ଧାଡ଼ିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଗୁଡ଼ିକ।

ଚତ୍ଵାରିଶତ୍ତତୋ ଵୀଥୀ ଶେଷପଙ୍‌କ୍ତିତ୍ରଯେଣ ଚ। ଦ୍ଵାରଶୋଭୋପଶୋବାଃ ସ୍ଯୁର୍ଦ୍ଦିକ୍ଷୁ ମଧ୍ଯେ ଵିଲୋପ୍ଯ ଚ

ତାପରେ ଚାଳିଶି ଧାଡ଼ି, ଶେଷ ତିନିଟି ଧାଡ଼ି ସହିତ; ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ଦ୍ୱାର ଓ ତାହାର ଶୋଭା ବଢ଼ିଯାଏ, ମଧ୍ୟରେ ହଟାଯାଏ।

ଦ୍ଵିଚ୍ତୁଃ ଷଡ୍‌ଦ୍ଵାରସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିକ୍ଷୁ ଵିଲୋପଯେତ୍। ପଞ୍ଚ ତ୍ରୀଣ୍ଯେକକଂ ବାହ୍ଯେ ଶୋବୋପଦ୍ଵାରସିଦ୍ଧଯେ

ଦୁଇ, ଚାରି ଏବଂ ଛଅ ଦ୍ୱାର ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ, ଚାରି ଦିଗରେ ହଟାଯିବ। ବାହାରେ ପାଞ୍ଚ, ତିନି ଏବଂ ଗୋଟିଏ, ଶୋଭା ଉପଦ୍ୱାର ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ।

ଦ୍ଵାରାଣାଂ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋରନ୍ତଃ ପଡ୍ ଵା ଚତ୍ଵାରି ମଧ୍ଯତଃ। ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ଲୁମ୍ପେଦେଵମେଵ ଷଡ୍ ଭଵନ୍ତ୍ଯୁପଶୋଭିକାଃ

ଦ୍ୱାରରେ, ପାଖରେ ଭିତରେ ଚାରିଟି ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଇଟି କରି ହଟାଇଲେ, ଏଭଳି ଛଅଟି ଶୋଭା ଦେଇଥାଏ।

ଏକସ୍ଯାଂ ଦିଶି ସଙ୍ଖ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁଃ ଚତସ୍ତ୍ରଃ ପରିସଙ୍ଖ୍ଯଯା

ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ, ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ଚାରିଟି ସଂଖ୍ୟା ରହିଥାଏ।

ଏକୈକସ୍ଯାଂ ଦିଶି ତ୍ରୀଣି ଦ୍ଵାରଣ୍ଯପି ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ। ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ତୁ କୋଣେଷୁ ପଙ୍କ୍ତୌ ପଙ୍କ୍ତୌ କ୍ରମାତ୍ ସୃଜେତ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ତିନିଟି ଦ୍ୱାର ରଖିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣରେ ପାଞ୍ଚଟି ପାଞ୍ଚଟି ଦ୍ୱାରକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ଧାରାବାହିକ ଭାବରେ ରଖିବାକୁ ହେବ।

କୋଷ୍ଠକାନି ଭଵେଦେଵଂ ମର୍ତ୍ଯେଷ୍ଟ୍ଯଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଶୁଭମ୍

ଏଭଳି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ, ଦେବମଣ୍ଡଳର ଉଚିତ୍ ଘେରା ତିଆରି ହେଉଛି, ଏବଂ ଏହିପରି ମାନବ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଶୁଭ ମଣ୍ଡଳ ସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି।

ନାରଦ ଉଵାଚ ମଧ୍ଯେ ପଦ୍ମେ ଯଦେଦ୍‌ବ୍ରହ୍ମ ସାଙ୍ଗଂ ପୂର୍ଵେବ୍ଜନାଭକମ୍। ଆଗ୍ନେଯେବ୍ଜେ ଚ ପ୍ରକୃତିଂ ଯାମ୍ଯେବ୍ଜେ ପୁରୁଷଂ ଯଜେତ୍

ନାରଦ କହିଲେ—ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପଦ୍ମରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗର ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ପଦ୍ମନାଭକୁ, ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗର ପତ୍ରରେ ପ୍ରକୃତିକୁ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପତ୍ରରେ ପୁରୁଷକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।

ପୁରୁଷାଦ୍ଦଶିଣେ ଵହ୍ନିଂ ନୈର୍ଋତେ ଵାରୁଣେନିଲମ୍। ଆଦିତ୍ଯମୈନ୍ଦଵେ ପଦ୍ମେ ଋଗ୍‌ଯଜୁଶ୍ଚୈଶପଦ୍ମକେ

ପୁରୁଷଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାଖରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ, ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ବାରୁଣ୍ୟ ଏବଂ ବାୟୁଙ୍କୁ, ପଶ୍ଚିମ ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ, ବାୟବ୍ୟ ପତ୍ରରେ ଋଗ୍ ଏବଂ ଯଜୁର ବେଦକୁ, ଉତ୍ତର ପତ୍ରରେ ଈଶାନ ଦିଗର ଦେବତାକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଇନ୍ଦ୍ରାଦୀଂଶ୍ଚ ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ପଦ୍ମେ ଷୋଡଶକେ ତଥା। ସାମାଥର୍ଵାଣମାକାଶଂ ଵାଯୁ ତେଜସ୍ତତା ଜଲମ୍

ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ୍ମବୃତ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ସୋଡ଼ଶ ଦେବତା, ସାମ ବେଦ, ଅଥର୍ବ ବେଦ, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ତେଜସ୍ ଏବଂ ପରେ ଜଳକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।

ପୃଥିଵୀଞ୍ଚ ମନଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତ୍ଵକ୍ ଚକ୍ଷୁରର୍ଚ୍ଚଯେତ୍। ରସନାଞ୍ଚ ତଥା ଘ୍ରାଣଂ ଭୂର୍ଭୁଵଶ୍ଚୈଵ ଷୋଡଶମ୍

ପୃଥିବୀ, ମନ, କାନ, ଚମ, ଚକ୍ଷୁ, ରସନା ଏବଂ ଘ୍ରାଣକୁ, ଭୂଃ, ଭୁଵଃ ଏବଂ ସ୍ଵଃ—ଏହି ଷୋଡ଼ଶ ଉପାଦାନକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ମହର୍ଜନସ୍ତପଃ ସତ୍ଯଂ ତଥାଗ୍ନିଷ୍ଟୋମମେଵ ଚ। ଅତ୍ଯଗ୍ନିଷ୍ଟୋମକଂ ଚୌକ୍‌ଥଂ ଷୋଡଶୀଂ ଵାଜପେଯକମ୍

ମହର୍, ଜନ, ତପ, ସତ୍ୟ ଏବଂ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ, ଅତିରାତ୍ର, ଉକ୍ଥ, ଷୋଡ଼ଶୀ ଏବଂ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।

ଅତିରାତ୍ରଞ୍ଚ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ତଥାପ୍ତୋର୍ଯାମମର୍ଚ୍ଚଯେତ୍। ମନୋ ବୁଦ୍ଧିମହଙ୍କାରଂ ଶବ୍ଦଂ ସ୍ପର୍ଶଞ୍ଚ ରୂପକମ୍

ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞକୁ ଯଥାଯଥ ପୂଜା କରିବା ପରେ ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ ଯଜ୍ଞକୁ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଏବଂ ରୂପକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ରସଂ ଗନ୍ଧଞ୍ଚ ପଦ୍ମେ ଷୁ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଷୁ କ୍ରମାତ୍। ଜୀଵଂ ମନୋଧିପଞ୍ଚାହଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଶବ୍ଦମାତ୍ରକମ୍

ପଦ୍ମର ଚବିଶଟି ପତ୍ରରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ରସ ଏବଂ ଗନ୍ଧ, ଜୀବ, ମନୋଧି, ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଶବ୍ଦ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।

ଵାସୁଦେଵାଦିମୂର୍ତ୍ତିଂଶ୍ଚ ତଥା ଚୈଵ ଦଶାତ୍ମକମ୍। ମନଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତ୍ଵଚଂ ପ୍ରାର୍ଚ୍ଚ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ରସନଂ ତଥା

ବାସୁଦେବ ଆଦି ଦଶଟି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ, ମନ, କାନ, ଚମ, ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ରସନାକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଘ୍ରାଣଂ ଵାକ୍‌ପାଣିପାଦଞ୍ଚ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଵାରିଜେଷ୍ଵିମାନ୍। ଚତୁର୍ଥାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯାଃ ସାଙ୍ଗାଃ ସପରିଵାରକାଃ

ଘ୍ରାଣ, ବାକ୍, ହାତ ଏବଂ ପାଦ—ଏହି ବତିଶଟି ଉପାଦାନକୁ ପଦ୍ମର ପତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଚତୁର୍ଥ ଘେରାରେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ପରିବାର ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପାଯୂପସ୍ଥୌ ଚ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ମାସାନାଂ ଦ୍ଵାଦଶାଧିପାନ୍। ପୁରୁଷୋତ୍ତମାଦିଷଡ୍‌ଵିଶାନଂ ବାହ୍ଯାଵରଣକେଯଜେତ୍

ପାୟୁ ଏବଂ ଉପସ୍ଥକୁ ପୂଜା କରିବା ସହିତ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସର ଅଧିପତିମାନେକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ବାହ୍ୟ ଘେରାରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଆଦି ଛଅ ଦେବତା ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।