ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ପଦ୍ମାର୍ଦ୍ଧଂ ନଵଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାଭିସ୍ତୁ ତିସୃଭିଃ ସ୍ମୃତା। ଅଷ୍ଟାଭିର୍ଦ୍ଵାରକାନ୍ କୁର୍ଯ୍ଯାନ୍ନେମିନ୍ତୁ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲୈଃ

ପଦ୍ମର ଅର୍ଧ ନବଟି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କହାଯାଇଛି; ନାଭି ତିନୋଟି ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଆଠଟି ଦ୍ୱାର ବନା, ଏବଂ ଧାଡ଼ିକୁ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ କର।

ତ୍ରିଧା ଵିଭଜ୍ଯ ଚ କ୍ଷେତ୍ରମନ୍ତର୍ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମଥାଙ୍କଯେତ୍। ଵଞ୍ଚାନ୍ତସ୍ଵରସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ତଷ୍ଵାସ୍ଫାଲ୍ଯ ଲିଖଦରାନ୍

କ୍ଷେତ୍ରକୁ ତିନିଭାଗ କରି, ତା’ପରେ ଦୁଇ ଭିତରେ ଚିହ୍ନ ଦେ। ଭିତର ଶବ୍ଦ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ ଟିପି ଏକାଏକି ଆଙ୍କ।

ଇନ୍ଦୀଵରଦଲାକାରାନଥଵା ମାତୁଲାଙ୍ଗଵତ୍। ପଦ୍ମପତ୍ରାଯତାନ୍ଵାପି ଲିଖେଦିଚ୍ଛାନୁରୂପତଃ

ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ଆକୃତି, କିମ୍ବା ବାତାପା ଫଳ ଭଳି ଆକୃତି, କିମ୍ବା ଚାହାଁଥିବା ଅନୁଯାୟୀ ଲମ୍ବା କମଳ ପତ୍ର ଆଙ୍କ।

ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ବହିର୍ନ୍ନେମାଵରସନ୍ଧ୍ଯନ୍ତରେ ସ୍ଥିତଃ। ଭ୍ରାମଯେଦରମୂଲନ୍ତୁ ସନ୍ଧିମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ

ବାହାର ଧାଡ଼ିକୁ ଘୁରାଇ, ଯାହା ତଳ ସଂଧି ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି, ତା’ପରେ ପତ୍ରର ମୂଳକୁ ଘୁରାଇ, ଯାହା ସଂଧି ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି।

ଅରମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତୋ ମଦ୍ଯମରଣିଂ ଭ୍ରାମଯେତ୍ ସମମ୍। ଏଵଂ ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତରାଃ ସମ୍ଯକ୍ ମାତୁଲାଙ୍ଗନିଭାଃ ସମାଃ

ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ, ମଧ୍ୟର କଠିକୁ ସମଭାବରେ ଘୁରା। ଏଭଳି, ଅନ୍ୟ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବାତାପା ଫଳ ଭଳି ସମାନ ଭାବରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ତିଆରି କର।

ଵିଭଜ୍ଯ ସପ୍ତଧା କ୍ଷେତ୍ରଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶକରଂ ସମମ୍। ଦ୍ଵିଧା କୃତେ ଶତଂ ହ୍ଯତ୍ର ଷଣ୍ନଵତ୍ଯଧିକାନି ତୁ

କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସାତ ଭାଗ କରି, ଚୌଦ଼ଟି ଭାଗ ସମାନ କର। ଦୁଇଭାଗ କଲେ ଏଠାରେ ଏକଶଏ ଏବଂ ଛଅନବେଠାରୁ ଅଧିକ ହୁଏ।

କୋଷ୍ଠକାନି ଚତୁର୍ଭିସ୍ତୈର୍ମ୍ମଧ୍ଯେ ଭଦ୍ରଂ ସମାଲିଖେତ୍। ପରିତୋ ଵିସୃଜେଦ୍ଵୀଥ୍ଯୈ ତଥା ଦିକ୍ଷୁ ସମାଲିଖେତ୍

ସେଇ ଚାରିଟି ସହିତ, କୋଷ୍ଠର ମଧ୍ୟରେ ଭଲ ଚିହ୍ନ ଆଙ୍କ। ଚାରିପାଖରେ ରାସ୍ତା ପାଇଁ ବଣ୍ଟନ କର, ଏବଂ ଦିଗ ଅନୁଯାୟୀ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ କର।

କମଲାନି ପୁନର୍ଵୀଥ୍ଯୈ ପରିତଃ ପରିମୃଜ୍ଯ ତୁ। ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ମଧ୍ଯମକୋଷ୍ଠେ ତୁ ଗ୍ରୀଵାର୍ଥଂ ଦିକ୍ଷୁ ଲୋପଯେତ୍

ପୁଣି, ରାସ୍ତା ପାଇଁ ଚାରିପାଖରେ କମଳଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ କର। ମଧ୍ୟକୋଷ୍ଠରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଦୁଇଟି କରି ଗ୍ରୀବା ପାଇଁ ମାଛିଦେ।

ଚତ୍ଵାରି ବାହ୍ଯତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ରୀଣି ତ୍ରୀଣି ତୁ ଲୋପଯେତ୍। ଗ୍ରୀଵାପାର୍ଶ୍ଵେ ବହିସ୍ତ୍ଵେକା ଶୋଭା ସା ପରିକୀର୍ତ୍ତିତା

ବାହାରେ ପ୍ରଥମେ ଚାରିଟି, ତା’ପରେ ତିନି ତିନିଟି ମାଛିଦେ। ଗ୍ରୀବାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାହାରେ ଗୋଟିଏ ଶୋଭା ଦେବାକୁ କହାଯାଇଛି।

ଵିଭଜ୍ଯ ବାହ୍ଯକୋଣେଷୁ ସପ୍ତାନ୍ତସ୍ତ୍ରୀଣି ମାର୍ଜଯେତ୍। ମଣ୍ଡଲଂ ନଵଭାଗଂ ସ୍ଯାନ୍ନଵଵ୍ଯୂହଂ ହରି ଯଜେତ୍ ।। ୩୧ ପଞ୍ଚଵିଂଶାତିକଵ୍ଯୂହଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଵିଶ୍ଵରୂପଗମ୍। ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଧସ୍ତକଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଭକ୍ତଂ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତା ସମମ୍

ବାହାର କୋଣରେ ସାତଟି ସୀମାର ଭିତରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ତିନିଟି ସ୍ଥାନ ସଫା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ମଣ୍ଡଳଟି ନଉ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ନବ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ କୃତେ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯଧିକନ୍ତୁ ସହସ୍ତ୍ରକମ୍। କୋଷ୍ଠକାନାଂ ସମୁଦ୍‌ଦିଷ୍ଟଂ ମଧ୍ଯେ ଷୋଡଶକୋଷ୍ଠକୈଃ

ଏଭଳି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ମଣ୍ଡଳଟିରେ ଏକ ହଜାର ଏବଂ ଚବିଶଟି କୋଷ୍ଠକ ଥାଏ, ମଧ୍ୟରେ ଷୋଳଟି କୋଷ୍ଠକ ରହିଥାଏ।

ଭଦ୍ରକଂ ପରିଲିଖ୍ଯାଥ ପାର୍ଶ୍ଵେ ପଙ୍‌କ୍ତିଂ ଵିମୃଜ୍ଯ ତୁ। ତତଃ ଷୋଡଶଭିଃ କୋଷ୍ଠୈର୍ଦ୍ଦିକ୍ଷୁ ଭଦ୍କାଷ୍ଟକଂ ଲିଖେତ୍

ଭଲ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଘେରା ବାନ୍ଧି ଦେଇ, ପାଖରେ ଥିବା ଧାଡ଼ି ସଫା କରି, ଏହା ପରେ ଷୋଳଟି କୋଷ୍ଠକ ସହିତ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ଆଠଟି ଭଲ ଘେରା ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଉଚିତ।

ତତୋପି ପଙ୍‌କ୍ତିଂ ସମ୍ମୃଜ୍ଯ ତଦ୍ଵତ୍ ଷୋଡଶଭଦ୍ରକମ୍। ଲିଖିତ୍ଵା ପରିତଃ ପଙ୍‌କ୍ତିଂ ଵିମୃଜ୍ଯାଥ ପ୍ରାକଲ୍ପଯେତ୍

ତାପରେ ଧାଡ଼ି ସଫା କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ଷୋଳଟି ଭଲ ଘେରା ଆକି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାଡ଼ି ସଫା କରି, ପରେ ଯଥାଯଥିକ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵାରଦ୍ଵାଧଶକଂ ଦିକ୍ଷୁ ତ୍ରୀଣି ତ୍ରୀଣି ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଷଡ୍‌ଭିଃ ପରିଲୁପ୍ଯାନ୍ତର୍ମଧ୍ଯେ ଚତ୍ଵାରି ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଃ

ଦିଗ୍ବାରଗୁଡ଼ିକରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ତିନିଟି କରି ମୋଟ ବାରୋଟି କୋଷ୍ଠକ ତିଆରି କରାଯିବା ଉଚିତ। ଛଅଟି କୋଷ୍ଠକ ହଟାଇଲେ, ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ପାଖରେ ଚାରିଟି କୋଷ୍ଠକ ରହିଯାଏ।

ଚତ୍ଵାର୍ଯନ୍ତର୍ବହିର୍ଦ୍ଵେ ତୁ ଶୋଭାର୍ଥଂ ପରିମୃଜ୍ଯ ତୁ। ଉପଦ୍ଵାରପ୍ରସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ତ୍ରୀଣ୍ଯନ୍ତଃ ପଞ୍ଚ ବାହ୍ଯତଃ

ଭିତରେ ଚାରିଟି, ବାହାରେ ଦୁଇଟି, ଶୋଭା ପାଇଁ ସଫା କରାଯିବ। ଉପଦ୍ୱାର ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ, ଭିତରେ ତିନିଟି ଏବଂ ବାହାରେ ପାଞ୍ଚଟି ରଖାଯିବ।

ପରିମୃଜ୍ଯ ତଥା ଶୋଭାଂ ପୂର୍ଵଵତ୍ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍। ବହିଃ କୋଣେଷୁ ସପ୍ତାନ୍ତସ୍ତ୍ରୀଣି କୋଷ୍ଠାନି ମାର୍ଜଯେତ୍

ଏଭଳି ଶୋଭା ପାଇଁ ସଫା କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ବାହାର କୋଣରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାତଟି ସୀମାର ଭିତରେ ତିନିଟି କୋଷ୍ଠକ ସଫା କରିବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତିକଵ୍ଯୂହେ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯଜେତ୍ କଜେ । ମଧ୍ଯେ ପୂର୍ଵାଦିତଃ ପଦ୍ମେ ଵାସୁଦେଵାଦଯଃ କ୍ରମାତ୍

ପଞ୍ଚତିରିଶଟି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯିବ। ପୂର୍ବ ଦିଗର ପଦ୍ମରେ, କ୍ରମକ୍ରମେ ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜିତ ହେବେ।

ଵରାହଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚ ପୂର୍ଵପଦ୍ମେ ତତଃ କ୍ରମାତ୍। ଵ୍ଯୂହାନ୍ ସମ୍ପୂଜଯେତ୍ତାଵତ୍ ଯାଵତ୍ ଷଡ୍‌ଵିଂଶମୋ ଭଵେତ୍

ପୂର୍ବ ପଦ୍ମରେ ବରାହଙ୍କୁ ପୂଜି, ତାପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଛବିଶଟି ବ୍ୟବସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଯଥୋକ୍ତଂ ଵ୍ଯୂହମଖିଲମେକସ୍ମିନ୍ ପଙ୍କଜେ କ୍ରମାତ୍। ଯଷ୍ଟଵ୍ଯମିତି ଯତ୍ନେନ ପ୍ରଚେତା ମନ୍ଯତେଽଧ୍ଵରମ୍

ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଏକ ପଦ୍ମରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ଯଜ୍ଞ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି।

ସପ୍ତନ୍ତୁ ମୂର୍ତ୍ତିଭେଦେନ ଵିଭକ୍ତଂ ମନ୍ଯତେଽଚ୍ଯୁତମ୍। ଚତ୍ଵାରିଶତ୍ କରଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ହ୍ଯୁତ୍ତରଂ ଵିଭଜେତ୍ କ୍ରମାତ୍

ସାତଟି ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମନେ କରାଯାଏ। ଚାଳିଶି ହାତ ଆକାରର କ୍ଷେତ୍ରଟିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବିଭାଜନ କରିବା ଉଚିତ।

ଏକୈକଂ ସପ୍ତଧା ଭୂଯସ୍ତଥୈଵୈକଂ ଦ୍ଵିଧା ପୁନଃ। ଚତୁଃ ଷଷ୍ଟ୍ଯୁତ୍ତଂର ସପ୍ତଶତାନ୍ଯେକଂ ସହସ୍ତ୍ରକମ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକଟିକୁ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରି, ଏଭଳି ଏକଟିକୁ ପୁଣି ଦୁଇ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିବା ଉଚିତ। ଚଉଷଠି, ସାତଶ ଏବଂ ଏକ ହଜାର କୋଷ୍ଠକ ହୁଏ।

କୋଷ୍ଠକାନାଂ ଭଦ୍ରକଞ୍ଚ ମଧ୍ଯେ ଷୋଡଶକୋଷ୍ଠକୈଃ। ପାର୍ଶ୍ଵେ ଵୀଥୀଂ ତତଶ୍ଚାଷ୍ଟଭଦ୍ରାଣ୍ଯଥ ଚ ଵୀଥିକା

ମଧ୍ୟରେ ଭଲ ଘେରା ଏବଂ ଷୋଳଟି କୋଷ୍ଠକ ସହିତ କୋଷ୍ଠକଗୁଡ଼ିକ, ପାଖରେ ଧାଡ଼ି, ତାପରେ ଆଠଟି ଭଲ ଘେରା ଏବଂ ଏକ ଛୋଟ ଧାଡ଼ି ରହିଥାଏ।

ଷୋଡଶାଵ୍ଜାନ୍ଯଥୋ ଵୀଥୀ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିପଙ୍କଜମ୍। ଵୀଥୀପଦ୍ମାନି ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତ୍ ପଙ୍‌କ୍ତିଵୀଥିକଜାନ୍ଯଥ

ଷୋଳଟି ଧାଡ଼ି ଏବଂ ଏକ ଧାଡ଼ି, ଚବିଶଟି ପଦ୍ମ, ବତିଶଟି ଧାଡ଼ିପଦ୍ମ ଏବଂ ଧାଡ଼ି ଓ ଛୋଟ ଧାଡ଼ିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଗୁଡ଼ିକ।

ଚତ୍ଵାରିଶତ୍ତତୋ ଵୀଥୀ ଶେଷପଙ୍‌କ୍ତିତ୍ରଯେଣ ଚ। ଦ୍ଵାରଶୋଭୋପଶୋବାଃ ସ୍ଯୁର୍ଦ୍ଦିକ୍ଷୁ ମଧ୍ଯେ ଵିଲୋପ୍ଯ ଚ

ତାପରେ ଚାଳିଶି ଧାଡ଼ି, ଶେଷ ତିନିଟି ଧାଡ଼ି ସହିତ; ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ଦ୍ୱାର ଓ ତାହାର ଶୋଭା ବଢ଼ିଯାଏ, ମଧ୍ୟରେ ହଟାଯାଏ।

ଦ୍ଵିଚ୍ତୁଃ ଷଡ୍‌ଦ୍ଵାରସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିକ୍ଷୁ ଵିଲୋପଯେତ୍। ପଞ୍ଚ ତ୍ରୀଣ୍ଯେକକଂ ବାହ୍ଯେ ଶୋବୋପଦ୍ଵାରସିଦ୍ଧଯେ

ଦୁଇ, ଚାରି ଏବଂ ଛଅ ଦ୍ୱାର ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ, ଚାରି ଦିଗରେ ହଟାଯିବ। ବାହାରେ ପାଞ୍ଚ, ତିନି ଏବଂ ଗୋଟିଏ, ଶୋଭା ଉପଦ୍ୱାର ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ।

ଦ୍ଵାରାଣାଂ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋରନ୍ତଃ ପଡ୍ ଵା ଚତ୍ଵାରି ମଧ୍ଯତଃ। ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ଲୁମ୍ପେଦେଵମେଵ ଷଡ୍ ଭଵନ୍ତ୍ଯୁପଶୋଭିକାଃ

ଦ୍ୱାରରେ, ପାଖରେ ଭିତରେ ଚାରିଟି ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଇଟି କରି ହଟାଇଲେ, ଏଭଳି ଛଅଟି ଶୋଭା ଦେଇଥାଏ।

ଏକସ୍ଯାଂ ଦିଶି ସଙ୍ଖ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁଃ ଚତସ୍ତ୍ରଃ ପରିସଙ୍ଖ୍ଯଯା

ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ, ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ଚାରିଟି ସଂଖ୍ୟା ରହିଥାଏ।

ଏକୈକସ୍ଯାଂ ଦିଶି ତ୍ରୀଣି ଦ୍ଵାରଣ୍ଯପି ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ। ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ତୁ କୋଣେଷୁ ପଙ୍କ୍ତୌ ପଙ୍କ୍ତୌ କ୍ରମାତ୍ ସୃଜେତ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ତିନିଟି ଦ୍ୱାର ରଖିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣରେ ପାଞ୍ଚଟି ପାଞ୍ଚଟି ଦ୍ୱାରକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ଧାରାବାହିକ ଭାବରେ ରଖିବାକୁ ହେବ।

କୋଷ୍ଠକାନି ଭଵେଦେଵଂ ମର୍ତ୍ଯେଷ୍ଟ୍ଯଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଶୁଭମ୍

ଏଭଳି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ, ଦେବମଣ୍ଡଳର ଉଚିତ୍ ଘେରା ତିଆରି ହେଉଛି, ଏବଂ ଏହିପରି ମାନବ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଶୁଭ ମଣ୍ଡଳ ସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି।