ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ସର୍ଵଵାଦ୍ଯମଯୀ ଘଣ୍ଟା ତସ୍ଯା ଵାଦନମର୍ଥକୃତ୍ । ଗୋଶକୃନ୍ମୂତ୍ରଵଲ୍ମୀକମୃତ୍ତିକାଭସ୍ମଵାରିଭିଃ ।। ୩୨୭.

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧାତୁରେ ତିଆରି ଘଣ୍ଟା ଉପଯୁକ୍ତ; ଏହାର ଧ୍ୱନି ଉପକାରୀ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଗୋମୟ, ଗୋମୁତ୍ର, ପିଲାମାଟି, ଭସ୍ମ ଏବଂ ପାଣିରେ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ।

ଵେସ୍ମାଯତନଲିଙ୍ଗାଦେଃ କାର୍ଯ୍ଯମେଵଂ ଵିଶୋଧନମ୍ । ସ୍କନ୍ଦୋ ନମଃ ଶିଵାଯେତି ମନ୍ତ୍ରଃ ସର୍ଵ୍ଵାର୍ଥସାଧକଃ ।। ୩୨୭.

ଘର, ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ଲିଙ୍ଗ ଆଦିକୁ ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; 'ସ୍କନ୍ଦ, ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ ।

ଗୀତଃ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୋ ଵେଦେ ଲୋକେ ଗୀତଃ ଷଡ଼କ୍ଷରଃ । ଓମିତ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ଥିତଃ ଶମ୍ଭୁର୍ମ୍ମୁଦ୍ରାର୍ଥଂ ଵଟଵୀଜଵତ୍ ।। ୩୨୭.

ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ବେଦରେ ଗାଯାଯାଏ, ଛଅ ଅକ୍ଷରୀ ଲୋକରେ ଗାଯାଯାଏ; 'ଓଁ' ରୂପେ ଶମ୍ଭୁ ଶେଷରେ ଅଛନ୍ତି, ବଟବୃକ୍ଷର ବୀଜ ପରି ମୁଦ୍ରା ପାଇଁ ।

କ୍ରମାନ୍ନମଃ ଶିଵାଯେତି ଈଶାନାଦ୍ଯାନି ଵୈ ଵିଦୁଃ । ଷଡ଼କ୍ଷରସ୍ଯ ସୂତ୍ରସ୍ଯ ଭାଷ୍ଯଦ୍ଵିଦ୍ଯାକଦମ୍ବକଂ ।। ୩୨୭.

'ନମଃ ଶିବାୟ' ଏବଂ ଈଶାନ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଜଣାଯାଏ; ଛଅ ଅକ୍ଷରୀ ସୂତ୍ର ଅନେକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନର ସମୂହ ।

ଯଦୋଁନମଃ ଶିଵାଯେତି ଏତାଵତ୍ ପରମଂ ପଦମ୍ । ଅନେନ ପୂଜଯେଲ୍ଲିଙ୍ଗଂ ଲିଙ୍ଗେ ଯସ୍ମାତ୍ ସ୍ଥିତଃ ଶିଵଃ ।। ୩୨୭.

'ନମଃ ଶିବାୟ' ଏହିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଶିବ ଲିଙ୍ଗରେ ବସିଛନ୍ତି ।

ଅନୁଗ୍ରହାଯ ଲୋକାନାଂ ଧର୍ମ୍ମକାମାର୍ଥମୁକ୍ତିଦଃ । ଯୋ ନ ପୂଜଯତେ ଲିଙ୍ଗନ୍ନ ସ ଧର୍ମ୍ମାଦିଭାଜନଂ ।। ୩୨୭.

ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ମୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ—ଯେଉଁଠି ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରେନାହିଁ, ସେ ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳର ଅଧିକାରୀ ହୁଏନାହିଁ ।

ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନାଦ୍ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିର୍ଯାଵଜ୍ଜୀଵମତୋ ଯଜେତ୍ । ଵରଂ ପ୍ରାଣପରିତ୍ଯାଗୋ ଭୁଞ୍ଜୀତାପୂଜ୍ଯ ନୈଵ ତଂ ।। ୩୨୭.

ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନରେ ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ଏହାକୁ ନ ପୂଜିବାଠାରୁ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେବା ଭଲ ।

ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପୂଜନାଦ୍ରୁଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପୂଜନାତ୍ । ସୂର୍ଯ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ଯପୂଜାତଃ ଶକ୍ତ୍ଯାଦିଃ ଶକ୍ତିପୂଜନାତ୍ ।। ୩୨୭.

ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ରୁଦ୍ର ହୁଅ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ବିଷ୍ଣୁ ହୁଅ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହୁଅ, ଶକ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସେମାନେ ହୁଅ ।

ସର୍ଵଯଜ୍ଞତପୋଦାନେ ତୀର୍ଥେ ଵେଦେଷୁ ଯତ୍ ଫଲଂ । ତତ୍ ଫଲଂ କୋଟିଗୁଣିତଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଲିଙ୍ଗଂ ଲଭେନ୍ନରଃ ।। ୩୨୭.

ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ, ତୀର୍ଥ ଏବଂ ବେଦରୁ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ ସେହି ଫଳ କୋଟିଗୁଣିତ ମିଳେ ।

ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯଂ ଯୋର୍ଚ୍ଚଯେଲ୍ଲିଙ୍ଗଂ କୃତ୍ଵା ଵିଲ୍ଵେନ ପାର୍ଥିଵମ୍ । ଶତୈକାଦଶିକଂ ଯାଵତ୍ କୁଲମୁଦ୍‌ଧୃତ୍ଯ ନାକଭାକ୍ ।। ୩୨୭.

ଯେଉଁଠି ଏକ ମୃତ୍ପିଣ୍ଡ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି ବିଲ୍ବପତ୍ର ଦେଇ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ଏକଶେ ଏଗାରୋଟି ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ ।

ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିତ୍ତାନୁସାରେଣ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ପ୍ରାସାଦସଞ୍ଚଯମ୍ । ଅଲ୍ପେ ମହତି ଵା ତୁଲ୍ଯଫଲମାଢ୍ଯଦରିଦ୍ରଯୋଃ ।। ୩୨୭.

ଭକ୍ତି ଓ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଛୋଟ କି ବଡ଼, ଧନୀ କି ଗରିବ—ଫଳ ସମାନ ।

ଭାଗଦ୍ଵଯଞ୍ଚ ଧର୍ମାର୍ଥଂ କଲ୍ପଯେଜ୍ଜୀଵନାଯ ଚ । ଧନସ୍ଯ ଭାଗମେକନ୍ତୁ ଅନିତ୍ଯଂ ଜୀଵିତଂ ଯତଃ ।। ୩୨୭.

ଧନର ଦୁଇ ଭାଗ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ପାଇଁ, ଏକ ଭାଗ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ; କାରଣ ଧନ ଓ ଜୀବନ ଅସ୍ଥାୟୀ ।

ତ୍ରିସପ୍ତକୁଲମୁଦ୍‌ଧୃତ୍ଯ ଦେଵାଗାରକୃଦର୍ଥଂଭାକ୍ । ମୃତ୍କଷ୍ଠେଷ୍ଟକଶୈଲାଦ୍ଯୈଃ କ୍ରମାତ୍ କୋଟିଗୁଣଂ ଫଲମ୍ ।। ୩୨୭.

ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କଲେ ସତେଇ ପୁଢ଼ି ପିଢ଼ି ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ; ମାଟି, କାଠ, ଇଟ୍, ପାଥର ଦ୍ୱାରା କ୍ରମକ୍ରମେ କୋଟିଗୁଣିତ ଫଳ ମିଳେ ।

ଅଷ୍ଟେଷ୍ଟକସୁରାଗାରକାରୀ ସ୍ଵର୍ଗମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ପାଂଶୁନା କ୍ରୀଡମାନୋପି ଦେଵାଗାରକୃଦର୍ଥଭାକ୍ ।। ୩୨୭.

ଅଠ ଇଟ୍‌ରେ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ; ମାଟିରେ ଖେଳୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଦେବମନ୍ଦିର ତିଆରି କଲେ ଫଳ ମିଳେ ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଛନ୍ଦୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ମୂଲଜୈସ୍ତୈଃ ପିଙ୍ଗଲୋକ୍ତଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ସର୍ଵ୍ଵାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତଗଣୌ ମ୍ଲୌ ଦ୍ଵୌ ଜୌ ସ୍ତୌ ତ୍ରିକୌ ଗଣାଃ ।। ୩୨୮.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ଛନ୍ଦ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେଉଁଠି ପିଙ୍ଗଳ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମୂଳ ଅକ୍ଷର ରହିଛି—ସର୍ବ, ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତ, ମ୍ଲୌ, ଦ୍ୱ, ଜୌ, ଷ୍ଟୌ, ତ୍ରିକ—ଏହିମାନେ ଅକ୍ଷର ଗୋଷ୍ଠୀ ।

ହ୍ରସ୍ଵୋ ଗୁରୁର୍ଵ୍ଵା ପାଦାନ୍ତେ ପୂର୍ଵ୍ଵୋ ଯୋଗାଦ୍‌ ଵିସର୍ଗତଃ । ଅନୁସ୍ଵାରାଦ୍ଵ୍ଯଞ୍ଜନାତ୍ ସ୍ଥାତ୍ ଜିହ୍ଵାମୂଲୀଯତସ୍ତଥା ।। ୩୨୮.

ପଦର ଶେଷରେ ଛୋଟ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ଅକ୍ଷର, ପୂର୍ବରୁ ଯୋଗ ହେବା କିମ୍ବା ବିସର୍ଗ, ଅନୁସ୍ୱାର କିମ୍ବା ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଠାରୁ ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠି ଜିଭର ମୂଳରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ ବୋଲି ଧରାଯାଏ।

ଉପାଧ୍ମାନୀଯତୋ ଦୀର୍ଵୋ ଗୁରୁର୍ଗ୍ଲୌ ନୌ ଗଣାଵିହ । ଵସଵୋଷ୍ଟୌ ଚ ଚତ୍ଵାରୋ ଵେଦାଦିତ୍ଯାଦିଲୋପତଃ ।। ୩୨୮.

ଫୁଙ୍କି ଦେଇ ଉଚ୍ଚାରିତ ଦୀର୍ଘ ଅକ୍ଷର କିମ୍ବା ଗୁରୁ ଅକ୍ଷର 'ଗ୍ଲଉ' ଓ 'ନଉ' ଗୋଷ୍ଠୀରେ ମିଳେ; ଅଷ୍ଟ ବସୁ ଓ ଚାରିଜଣ ବେଦରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯାହା ଆଦିତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ପାଦ ଆପାଦପୂରଣେ ଗାଯତ୍ର୍ଯୋ ଵସଵଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଜଗତ୍ଯା ଆଦିତ୍ଯାଃ ପାଦୋ ଵିରାଜୋ ଦିଶ ଈରିତାଃ ।। ୩୩୦.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ପଦ ଅର୍ଥାତ୍ ପାଦ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂରଣ ପାଇଁ; ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦରେ ବସୁମାନେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି; ଜଗତୀ ଛନ୍ଦରେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ; ବିରାଜ୍ ଛନ୍ଦର ପଦ ଦିଗମାନେ ହେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।

ଵିଷ୍ଣୁତୋ ରୁଦ୍ରାଃ ପାଦଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛନ୍ଦ ଏକାଦିପାଦକଂ । ଆଦ୍ଯଂ ଚତୁଷ୍ପାଚ୍ଚତୁର୍ମିସ୍ତ୍ରିପାତ୍ ସପ୍ତାକ୍ଷରୈଃ କ୍କଚିତ୍ ।। ୩୩୦.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ରୁଦ୍ରମାନେ ପଦ ହେବେ; ଛନ୍ଦ ପ୍ରଥମ ପଦରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ପ୍ରଥମଟି ଚାରିପଦୀୟ, ପରେ ଚାରିଟି, ତାପରେ ତିଣିପଦୀୟ, କେବେ କେବେ ସାତ ଅକ୍ଷର ଥାଏ।

ସା ଗାଯତ୍ରୀ ପଦେ ନୀଵୃତ୍ ତତ୍‌ପ୍ରତିଷ୍ଠାଦି ଷଟ୍ ତ୍ରିପାତ୍ । ବଧଁମାନା ଷଡ଼ଷ୍ଟାଷ୍ଟା ତ୍ରିପାତ୍ ଷଡ୍ ଵସୂଭୂଵରୈଃ ।। ୩୩୦.

ସେଇ ଗାୟତ୍ରୀ ପଦରେ ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ; ତାହାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଛଅଟି ତିଣିପଦୀୟ ରୂପ; ବନ୍ଧାଯିବା ସମୟରେ ଛଅ, ଆଠ, ତିଣିପଦୀୟ, ଛଅ ବସୁ ଓ ଭୁଵର ଥାଏ।

ଗାଯତ୍ରୀ ତ୍ରିପଦା ନୀଵୃତ୍ ନାଗୀ ନଵନଵର୍ତ୍ତୁଭିଃ । ଵାରାହୀ ରସଦ୍ଵିରସା ଛମ୍ଦଶ୍ଚାଥ ତୃତୀଯକପ୍ ।। ୩୩୦.

ଗାୟତ୍ରୀ ତିଣିପଦୀୟ, ନିବୃତ୍ତ, ନାଗବତ, ନଅ ଓ ନଅ ମୁଡ଼ା ଥାଏ; ବାରାହୀ ରସ ସହିତ ଓ ରସ ବିନା, ଛନ୍ଦ ଏବଂ ତୃତୀୟ ପଦ।

ଦ୍ଵିଷାଦ୍ ଦ୍ଵାଦଶଵସ୍ଵନ୍ତୈଃ ତ୍ରିପାତ୍ତୁ ତ୍ରୈଷ୍ଟଭୈଃ ସ୍ମୃତମ୍ । ଉଷ୍ଣିକ୍ ଛନ୍ଦୋଽଷ୍ଟଵସୁକୈଃ ପାଦୈର୍ଵେଦେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ ।। ୩୩୦.

ଦ୍ୱାଦଶ ବସୁ ଶେଷରେ ଥିଲେ, ତିଣିପଦୀୟ ଠାରୁ ତାହାକୁ ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଉଷ୍ଣିକ୍ ଛନ୍ଦ ବେଦରେ ଅଷ୍ଟ ବସୁ ପଦ ସହିତ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

କକୁବୁଷ୍ଣିଗଷ୍ଟସୂର୍ଯ୍ଯଵସ୍ଵର୍ଣା ତ୍ରିଭିରେଵ ସଃ । ପୁନରୁଷ୍ଣିକ୍ ସୂର୍ଯ୍ଯଵସୁଵସ୍ଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ତ୍ରିପାଦ୍ଭଵେତ୍ ।। ୩୩୦.

କକୁଭ୍, ଉଷ୍ଣିକ୍, ଅଷ୍ଟ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବସୁ, ବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ତିଣିଟି ହୁଏ; ପୁଣି ଉଷ୍ଣିକ୍ ତିଣିପଦୀୟ ହୁଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବସୁ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ।

ପରୋଷ୍ଣିକ୍ ପରତସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଚତୁଷ୍ଣଦାତ୍ ତ୍ରିଭିର୍ଭଵେତ୍ । ସାଷ୍ଟାକ୍ଷରୈରନୁଷ୍ଟୁପ୍ ସ୍ଯାତ୍ ଚତୁଷ୍ପାଚ୍ଚ ତ୍ରିପାତ୍ କ୍କଚିତ୍ ।। ୩୩୦.

ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଷ୍ଣିକ୍, ତାହାଠାରୁ ପରେ, ଚାରିପଦୀୟ ଠାରୁ ତିଣିପଦୀୟ ହୁଏ; ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଅଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର ସହିତ, କେବେ କେବେ ଚାରିପଦୀୟ, କେବେ କେବେ ତିଣିପଦୀୟ।

ଅଷ୍ଟାର୍କସୂର୍ଯ୍ଯଵର୍ଣୈଃ ସ୍ଯାତ୍ ମଧ୍ଯେଽନ୍ତେ ଚ କ୍କଚିଦ୍ଭଵେତ୍ । ଵୃହତୀଜଗତ୍ଯସ୍ତ୍ରଵୋଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ପୂର୍ଵ୍ଵକୋ ଯଦି ।। ୩୩୦.

ଅଷ୍ଟ ଅର୍କ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ, ମଧ୍ୟରେ ଓ ଶେଷରେ କେତେକ ସମୟରେ ମିଳିଥାଏ; ପୂର୍ବରୁ ଯଦି ଗାୟତ୍ରୀ, ଜଗତୀ କିମ୍ବା ବୃହତୀ ରହିଥାଏ।

ତୃତୀଯଃ ପଥ୍ଯା ଭଵତି ଦ୍ଵିତୀଯାନ୍ଯଂ କୁସାରିଣୀ । ସ୍କନ୍ଧୌ ଗ୍ରୀଵା କ୍ରୋଷ୍ଟୁକେ ସ୍ଯାଦ୍ ଯକ୍ଷେ ସ୍ଯାଦ୍ଵୋ ଵୃହତ୍ଯପି ।। ୩୩୦.

ତୃତୀୟଟି ପଥ୍ୟା, ଦ୍ୱିତୀୟଟି କୁସାରିଣୀ ହୁଏ; ବାହୁ, ଗଳା ଓ ଘୁଁଡ଼ି ଯକ୍ଷ ଓ ବୃହତୀ ପାଇଁ ହୁଏ।

ଉପରିଷ୍ଟାଦ୍‌ ଵୃହତ୍ଯନ୍ତେ ପୁରସ୍ତାଦ୍ ଵୃହତୀ ପୁନଃ । କ୍କଚିନ୍ନଵକାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଦିଗ୍ଵିଦିକ୍ଷ୍ଵଷ୍ଟଵର୍ଣିକାଃ ।। ୩୩୦.

ଉପରେ, ବୃହତୀର ଶେଷରେ ଓ ପୂର୍ବରେ ପୁଣି ବୃହତୀ ଥାଏ; କେବେ କେବେ ନଅ ଜାଗା, ଚାରିଟି, ଦିଗ ଓ ଅଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର ଥାଏ।

ମହାଵୃହତୀ ଜାଗତୈଃ ସ୍ଯାତ୍ ତ୍ରିଭିଃ ସତୋ ଵୃହତ୍ଯପ୍ରି । ଭଣ୍ଡିଲଃ ପଙ୍‌କ୍ତିଚ୍ଛନ୍ଦଃ ସ୍ଯାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ଯାର୍କାଷ୍ଟାଷ୍ଟଵର୍ଣକୈଃ ।। ୩୩୦.

ମହାବୃହତୀ ଜଗତୀ ସହିତ ତିଣିଟି ରହିଥାଏ, ବୃହତୀ ପ୍ରିୟ ହୁଏ; ଭଣ୍ଡିଳ ପଙ୍କ୍ତି ଛନ୍ଦ, ଅଷ୍ଟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅର୍କ ଅକ୍ଷର ସହିତ।

ପୂର୍ଵ୍ଵୌ ଵେଦଯୁଜୌ ସତଃ ପଙ୍‌କ୍ତିଶ୍ଚ ଵିପରୀତକୌ । ପ୍ରସ୍ତାରପଙକ୍ତିଃ ପୁରତଃ ପଵାଦାସ୍ତାରପଙ୍‌କ୍ତିକା ।। ୩୩୦.

ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ବେଦ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ପଙ୍କ୍ତି ବିପରୀତ ହୁଏ; ପ୍ରସ୍ତାର ପଙ୍କ୍ତି ସାମ୍ନାରେ, ପବାଦା ତାର ପଙ୍କ୍ତି।