ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଅଷ୍ଟମ୍ଯାଞ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ତୃତୀଯାଯାଂ ଵିଶେଷତଃ । ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯାର୍ଚ୍ଚନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ପୂଜଯେତ୍ କଲସୋଦରେ ।। ୩୨୬.

ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ବିଶେଷ କରି ତୃତୀୟା ତିଥିରେ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟଙ୍କ ପୂଜା ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା କଳଶ ଭିତରେ କରିବା ଉଚିତ।

ହୂଯମାନଞ୍ଚ ପ୍ରଣଵୋ ମୂର୍ତ୍ତିରୋଜସ ଈଦୃଶଂ । ମୂଲଞ୍ଚ ଵୌଷଡନ୍ତେନ କୁମ୍ଭମୁଦ୍ରାଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯେତ୍ ।। ୩୨୬.

ହୋମ ସମୟରେ 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ରୂପ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ମୂଳମନ୍ତ୍ର 'ଭୌଷଟ୍' ରେ ଶେଷ ହୁଏ, କୁମ୍ଭ ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ।

ହୋମଯେତ୍ କ୍ଷୀରଦୂର୍ଵାଜ୍ଯମମୃତାଞ୍ଚ ପୁନର୍ନଵାମ୍ । ପାଯସଞ୍ଚ ପୁରୋଡାସମଯୁତନ୍ତୁ ପଜେନ୍ମନୁଂ ।। ୩୨୬.

କ୍ଷୀର, ଦୁର୍ବା, ଘିଅ, ଅମୃତ ଓ ପୁନର୍ନଭା ଦେଇ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; ପାୟସ ଓ ପୁରୋଡାଶ ସହିତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଚତୁର୍ମୁଖଂ ଚତୁର୍ଵାହୁଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଞ୍ଚ କଲସନ୍ଦଧତ୍ । ଵରଦାଭଯକଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ସ୍ନାଯାଦ୍ଵୈ କୁମ୍ଭମୁଦ୍ରଯା ।। ୩୨୬.

ସେ ଚାରି ମୁହଁ, ଚାରି ହାତ, ଦୁଇଟି କଳଶ ଧରିଛନ୍ତି; ଦୁଇ ହାତରେ ବର ଓ ଅଭୟ ଦେଉଛନ୍ତି, କୁମ୍ଭ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଆରୋଗ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଦୀର୍ଘାଯୁରୌଷଧଂ ମନ୍ତ୍ରିତଂ ଶୁଭମ୍ । ଅପମୃତ୍ଯୁହରୋ ଧ୍ଯାତଃ ପୂଜିତୋଽଦ୍ଭୁତ ଏଵ ସଃ ।। ୩୨୬.

ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରିତ ଔଷଧ ଶୁଭ; ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା କଲେ ସେ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ଦୂର କରନ୍ତି।

ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ଵ୍ରତେଶ୍ଵରାଂଶ୍ଚ ସତ୍ଯାଦୀନିଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ରତସମ୍ର୍ପଣମ୍। ଅରିଷ୍ଟଶମନେ ଶସ୍ତମରିଷ୍ଟଂ ସୂତ୍ରନାଯକମ୍ ।। ୩୨୭.

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରତର ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ବ୍ରତ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସୂତ୍ର ନାୟକ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ହେମରତ୍ନମଯଂ ଭୂତ୍ଯୈ ମହାଶଙ୍ଖଞ୍ଚ ମାରଣେ । ଆପ୍ଯାଯନେ ଶଙ୍ଖସୂତ୍ରଂ ମୌକ୍ତିକଂ ପୂତ୍ରଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ ।। ୩୨୭.

ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସୁନା କିମ୍ବା ମଣିର ସୂତ୍ର; ନାଶ ପାଇଁ ବଡ଼ ଶଂଖ; ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଶଂଖ ସୂତ୍ର; ପୁଅ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ମୁକ୍ତା ସୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ସ୍ଫାଟିକଂ ଭୂତିଦଂ କୌଶଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ରୁଦ୍ରନେତ୍ରଜଂ । ଧାତ୍ରୀଫଲପ୍ରମାଣେନ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଁ ଚୋତ୍ତମନ୍ତତଃ ।। ୩୨୭.

ସ୍ଫଟିକ ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ, କଉସ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନୟନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ଯେଉଁଟି ଧାତ୍ରୀ ଫଳର ଆକାରର, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।

ସମେରୁଂ ମେରୁହୀନଂ ଵା ସୂତ୍ରଂ ଜପ୍ଯନ୍ତୁ ମାନସମ୍ । ଅନାମାଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାକ୍ରମ୍ଯ ଜପଂ ଭାଷ୍ଯନ୍ତୁ କାରଯେତ୍ ।। ୩୨୭.

ମେରୁ ମଣି ଥାଉ କି ନାଥାଉ, ମାଳାରେ ମନେମନେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଅନାମିକା ଠାରୁ ଅଙ୍ଗୁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣି ଚଳାଇ ଜପ କରିବା ଉଚିତ ।

ତର୍ଜ୍ଜନ୍ଯଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାକ୍ରମ୍ଯ ନ ମେରୁଂ ଲଙ୍ଘଯେଜ୍ଜପେ । ପ୍ରମାଦାତ୍ ପତିତେ ସୂତ୍ରେ ଜପ୍ତଵ୍ଯନ୍ତୁ ଶତଦ୍ଵଯମ୍ ।। ୩୨୭.

ତର୍ଜନୀ ଠାରୁ ଅଙ୍ଗୁଠିକୁ ମଣି ଚଳାଇବା ସମୟରେ, ମେରୁ ମଣିକୁ ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯଦି ଅସାବଧାନତାରେ ମାଳା ପଡ଼ିଯାଏ, ତେବେ ଦୁଇଶେ ଥର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ ।

ସର୍ଵଵାଦ୍ଯମଯୀ ଘଣ୍ଟା ତସ୍ଯା ଵାଦନମର୍ଥକୃତ୍ । ଗୋଶକୃନ୍ମୂତ୍ରଵଲ୍ମୀକମୃତ୍ତିକାଭସ୍ମଵାରିଭିଃ ।। ୩୨୭.

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧାତୁରେ ତିଆରି ଘଣ୍ଟା ଉପଯୁକ୍ତ; ଏହାର ଧ୍ୱନି ଉପକାରୀ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଗୋମୟ, ଗୋମୁତ୍ର, ପିଲାମାଟି, ଭସ୍ମ ଏବଂ ପାଣିରେ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ।

ଵେସ୍ମାଯତନଲିଙ୍ଗାଦେଃ କାର୍ଯ୍ଯମେଵଂ ଵିଶୋଧନମ୍ । ସ୍କନ୍ଦୋ ନମଃ ଶିଵାଯେତି ମନ୍ତ୍ରଃ ସର୍ଵ୍ଵାର୍ଥସାଧକଃ ।। ୩୨୭.

ଘର, ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ଲିଙ୍ଗ ଆଦିକୁ ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; 'ସ୍କନ୍ଦ, ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ ।

ଗୀତଃ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୋ ଵେଦେ ଲୋକେ ଗୀତଃ ଷଡ଼କ୍ଷରଃ । ଓମିତ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ଥିତଃ ଶମ୍ଭୁର୍ମ୍ମୁଦ୍ରାର୍ଥଂ ଵଟଵୀଜଵତ୍ ।। ୩୨୭.

ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ବେଦରେ ଗାଯାଯାଏ, ଛଅ ଅକ୍ଷରୀ ଲୋକରେ ଗାଯାଯାଏ; 'ଓଁ' ରୂପେ ଶମ୍ଭୁ ଶେଷରେ ଅଛନ୍ତି, ବଟବୃକ୍ଷର ବୀଜ ପରି ମୁଦ୍ରା ପାଇଁ ।

କ୍ରମାନ୍ନମଃ ଶିଵାଯେତି ଈଶାନାଦ୍ଯାନି ଵୈ ଵିଦୁଃ । ଷଡ଼କ୍ଷରସ୍ଯ ସୂତ୍ରସ୍ଯ ଭାଷ୍ଯଦ୍ଵିଦ୍ଯାକଦମ୍ବକଂ ।। ୩୨୭.

'ନମଃ ଶିବାୟ' ଏବଂ ଈଶାନ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଜଣାଯାଏ; ଛଅ ଅକ୍ଷରୀ ସୂତ୍ର ଅନେକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନର ସମୂହ ।

ଯଦୋଁନମଃ ଶିଵାଯେତି ଏତାଵତ୍ ପରମଂ ପଦମ୍ । ଅନେନ ପୂଜଯେଲ୍ଲିଙ୍ଗଂ ଲିଙ୍ଗେ ଯସ୍ମାତ୍ ସ୍ଥିତଃ ଶିଵଃ ।। ୩୨୭.

'ନମଃ ଶିବାୟ' ଏହିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଶିବ ଲିଙ୍ଗରେ ବସିଛନ୍ତି ।

ଅନୁଗ୍ରହାଯ ଲୋକାନାଂ ଧର୍ମ୍ମକାମାର୍ଥମୁକ୍ତିଦଃ । ଯୋ ନ ପୂଜଯତେ ଲିଙ୍ଗନ୍ନ ସ ଧର୍ମ୍ମାଦିଭାଜନଂ ।। ୩୨୭.

ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ମୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ—ଯେଉଁଠି ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରେନାହିଁ, ସେ ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳର ଅଧିକାରୀ ହୁଏନାହିଁ ।

ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନାଦ୍ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିର୍ଯାଵଜ୍ଜୀଵମତୋ ଯଜେତ୍ । ଵରଂ ପ୍ରାଣପରିତ୍ଯାଗୋ ଭୁଞ୍ଜୀତାପୂଜ୍ଯ ନୈଵ ତଂ ।। ୩୨୭.

ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନରେ ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ଏହାକୁ ନ ପୂଜିବାଠାରୁ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେବା ଭଲ ।

ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପୂଜନାଦ୍ରୁଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପୂଜନାତ୍ । ସୂର୍ଯ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ଯପୂଜାତଃ ଶକ୍ତ୍ଯାଦିଃ ଶକ୍ତିପୂଜନାତ୍ ।। ୩୨୭.

ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ରୁଦ୍ର ହୁଅ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ବିଷ୍ଣୁ ହୁଅ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହୁଅ, ଶକ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସେମାନେ ହୁଅ ।

ସର୍ଵଯଜ୍ଞତପୋଦାନେ ତୀର୍ଥେ ଵେଦେଷୁ ଯତ୍ ଫଲଂ । ତତ୍ ଫଲଂ କୋଟିଗୁଣିତଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଲିଙ୍ଗଂ ଲଭେନ୍ନରଃ ।। ୩୨୭.

ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ, ତୀର୍ଥ ଏବଂ ବେଦରୁ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ ସେହି ଫଳ କୋଟିଗୁଣିତ ମିଳେ ।

ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯଂ ଯୋର୍ଚ୍ଚଯେଲ୍ଲିଙ୍ଗଂ କୃତ୍ଵା ଵିଲ୍ଵେନ ପାର୍ଥିଵମ୍ । ଶତୈକାଦଶିକଂ ଯାଵତ୍ କୁଲମୁଦ୍‌ଧୃତ୍ଯ ନାକଭାକ୍ ।। ୩୨୭.

ଯେଉଁଠି ଏକ ମୃତ୍ପିଣ୍ଡ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି ବିଲ୍ବପତ୍ର ଦେଇ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ଏକଶେ ଏଗାରୋଟି ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ ।

ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିତ୍ତାନୁସାରେଣ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ପ୍ରାସାଦସଞ୍ଚଯମ୍ । ଅଲ୍ପେ ମହତି ଵା ତୁଲ୍ଯଫଲମାଢ୍ଯଦରିଦ୍ରଯୋଃ ।। ୩୨୭.

ଭକ୍ତି ଓ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଛୋଟ କି ବଡ଼, ଧନୀ କି ଗରିବ—ଫଳ ସମାନ ।

ଭାଗଦ୍ଵଯଞ୍ଚ ଧର୍ମାର୍ଥଂ କଲ୍ପଯେଜ୍ଜୀଵନାଯ ଚ । ଧନସ୍ଯ ଭାଗମେକନ୍ତୁ ଅନିତ୍ଯଂ ଜୀଵିତଂ ଯତଃ ।। ୩୨୭.

ଧନର ଦୁଇ ଭାଗ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ପାଇଁ, ଏକ ଭାଗ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ; କାରଣ ଧନ ଓ ଜୀବନ ଅସ୍ଥାୟୀ ।

ତ୍ରିସପ୍ତକୁଲମୁଦ୍‌ଧୃତ୍ଯ ଦେଵାଗାରକୃଦର୍ଥଂଭାକ୍ । ମୃତ୍କଷ୍ଠେଷ୍ଟକଶୈଲାଦ୍ଯୈଃ କ୍ରମାତ୍ କୋଟିଗୁଣଂ ଫଲମ୍ ।। ୩୨୭.

ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କଲେ ସତେଇ ପୁଢ଼ି ପିଢ଼ି ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ; ମାଟି, କାଠ, ଇଟ୍, ପାଥର ଦ୍ୱାରା କ୍ରମକ୍ରମେ କୋଟିଗୁଣିତ ଫଳ ମିଳେ ।

ଅଷ୍ଟେଷ୍ଟକସୁରାଗାରକାରୀ ସ୍ଵର୍ଗମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ପାଂଶୁନା କ୍ରୀଡମାନୋପି ଦେଵାଗାରକୃଦର୍ଥଭାକ୍ ।। ୩୨୭.

ଅଠ ଇଟ୍‌ରେ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ; ମାଟିରେ ଖେଳୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଦେବମନ୍ଦିର ତିଆରି କଲେ ଫଳ ମିଳେ ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଛନ୍ଦୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ମୂଲଜୈସ୍ତୈଃ ପିଙ୍ଗଲୋକ୍ତଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ସର୍ଵ୍ଵାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତଗଣୌ ମ୍ଲୌ ଦ୍ଵୌ ଜୌ ସ୍ତୌ ତ୍ରିକୌ ଗଣାଃ ।। ୩୨୮.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ଛନ୍ଦ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେଉଁଠି ପିଙ୍ଗଳ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମୂଳ ଅକ୍ଷର ରହିଛି—ସର୍ବ, ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତ, ମ୍ଲୌ, ଦ୍ୱ, ଜୌ, ଷ୍ଟୌ, ତ୍ରିକ—ଏହିମାନେ ଅକ୍ଷର ଗୋଷ୍ଠୀ ।

ହ୍ରସ୍ଵୋ ଗୁରୁର୍ଵ୍ଵା ପାଦାନ୍ତେ ପୂର୍ଵ୍ଵୋ ଯୋଗାଦ୍‌ ଵିସର୍ଗତଃ । ଅନୁସ୍ଵାରାଦ୍ଵ୍ଯଞ୍ଜନାତ୍ ସ୍ଥାତ୍ ଜିହ୍ଵାମୂଲୀଯତସ୍ତଥା ।। ୩୨୮.

ପଦର ଶେଷରେ ଛୋଟ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ଅକ୍ଷର, ପୂର୍ବରୁ ଯୋଗ ହେବା କିମ୍ବା ବିସର୍ଗ, ଅନୁସ୍ୱାର କିମ୍ବା ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଠାରୁ ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠି ଜିଭର ମୂଳରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ ବୋଲି ଧରାଯାଏ।

ଉପାଧ୍ମାନୀଯତୋ ଦୀର୍ଵୋ ଗୁରୁର୍ଗ୍ଲୌ ନୌ ଗଣାଵିହ । ଵସଵୋଷ୍ଟୌ ଚ ଚତ୍ଵାରୋ ଵେଦାଦିତ୍ଯାଦିଲୋପତଃ ।। ୩୨୮.

ଫୁଙ୍କି ଦେଇ ଉଚ୍ଚାରିତ ଦୀର୍ଘ ଅକ୍ଷର କିମ୍ବା ଗୁରୁ ଅକ୍ଷର 'ଗ୍ଲଉ' ଓ 'ନଉ' ଗୋଷ୍ଠୀରେ ମିଳେ; ଅଷ୍ଟ ବସୁ ଓ ଚାରିଜଣ ବେଦରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯାହା ଆଦିତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ପାଦ ଆପାଦପୂରଣେ ଗାଯତ୍ର୍ଯୋ ଵସଵଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଜଗତ୍ଯା ଆଦିତ୍ଯାଃ ପାଦୋ ଵିରାଜୋ ଦିଶ ଈରିତାଃ ।। ୩୩୦.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ପଦ ଅର୍ଥାତ୍ ପାଦ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂରଣ ପାଇଁ; ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦରେ ବସୁମାନେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି; ଜଗତୀ ଛନ୍ଦରେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ; ବିରାଜ୍ ଛନ୍ଦର ପଦ ଦିଗମାନେ ହେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।

ଵିଷ୍ଣୁତୋ ରୁଦ୍ରାଃ ପାଦଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛନ୍ଦ ଏକାଦିପାଦକଂ । ଆଦ୍ଯଂ ଚତୁଷ୍ପାଚ୍ଚତୁର୍ମିସ୍ତ୍ରିପାତ୍ ସପ୍ତାକ୍ଷରୈଃ କ୍କଚିତ୍ ।। ୩୩୦.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ରୁଦ୍ରମାନେ ପଦ ହେବେ; ଛନ୍ଦ ପ୍ରଥମ ପଦରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ପ୍ରଥମଟି ଚାରିପଦୀୟ, ପରେ ଚାରିଟି, ତାପରେ ତିଣିପଦୀୟ, କେବେ କେବେ ସାତ ଅକ୍ଷର ଥାଏ।