ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଶିଵଃ ଶିଖା ତଥା ଜ୍ଯୋତିଃ ସଵିତ୍ରଶ୍ଚେତିଗୋଚରାଃ । ଗୋଚରନ୍ତୁ କୁଲଂ ଜ୍ଞେଯଂ ତେନ ଲକ୍ଷଅଯସ୍ତୁ ଦୀକ୍ଷଇତଃ ।। ୩୨୫.

ଶିବ, ଚୂଡ଼ା ଓ ଜ୍ୟୋତିରେ, ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୋଚର। ଏହି ଗୋଚର ଦ୍ୱାରା କୁଳକୁ ଜଣାଯିବ, ଏହି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷା ହୁଏ।

ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ ମହୀପାଲଃ କପୋତୋ ଗ୍ରନ୍ଥିକଃ ଶିଵେ । କୁଟିଲାଶ୍ଚୈଵ ଵେତାଲାଃ ପଦ୍ମହଂସାଃ ଶିଖାକୁଲେ ।। ୩୨୫.

ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ, ରାଜା, ପାଇଁଖିଆ, ଗଠିଆ ଏହା ଶିବଙ୍କ; ବାକ୍ର ଓ ବେତାଳ, ପଦ୍ମ ଓ ହଂସ ଚୂଡ଼ାକୁଳର।

ଧୃତାରାଷ୍ଟ୍ରା ବକାଃ କାକା ଗୋପାଲା ଜ୍ଯୋତିସଂଜ୍ଞକେ । କୁଟିକା ସାରଠାଶ୍ଚୈଵ ଗୁଟିକା ଦଣ୍ଡିନୋଽପରେ ।। ୩୨୫.

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ବକ, କାଉ, ଗୋପାଳ ଏହା ଜ୍ୟୋତିଗୋତ୍ର; କୁଟିରେ ରହୁଥିବା, ସାରଥି, ଗୁଟି ପିନ୍ଧୁଥିବା, ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଅନ୍ୟ।

ସାଵିତ୍ରୀ ଗୋଚରେ ଚୈଵମେକୈକସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଵିଧଃ । ସିଦ୍ଧାଦ୍ଯଂଶକମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଯେନ ମନ୍ତ୍ରଃ ସୁସିଦ୍ଧିଦଃ ।। ୩୨୫.

ସାବିତ୍ରୀ ଗୋଚରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଚାରି ପ୍ରକାରର। ମୁଁ ସିଦ୍ଧ ଆଦି ଅଂଶ କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ବଡ଼ ସଫଳତା ଦେଇଥାଏ।

ଭୂମୌ ତୁ ମାତୃକା ଲେଖ୍ଯାଃ କୂଟଷଣ୍ଡଵିଵର୍ଜ୍ଜିତାଃ । ମନ୍ତ୍ରାକ୍ଷରାଣି ଵିଶ୍ଲିଷ୍ଯ ଅନୁସ୍ଵାରଂ ନଯେତ୍ ପୃଥକ୍ ।। ୩୨୫.

ଭୂମିରେ ମାତୃକା ଅକ୍ଷର ଲେଖିବା ଉଚିତ, ଗୁପ୍ତ ଓ ନପୁଂସକ ଅକ୍ଷର ଛାଡ଼ି। ମନ୍ତ୍ରର ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା କରି, ଅନୁସ୍ୱାରକୁ ପୃଥକ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

ସାଧକସ୍ଯ ତୁ ଯା ସଂଜ୍ଞା ତସ୍ଯା ଵିଶ୍ଲେଷଣଂ ଚରେତ୍ । ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯାଦୌ ତଥା ଚାନ୍ତେ ସାଧକାର୍ଣାନି ଯୋଜଯେତ୍ ।। ୩୨୫.

ସାଧକଙ୍କ ନାମ ଯାହା ଅଛି, ତାହାର ବିଶ୍ଲେଷଣ କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ସାଧକଙ୍କ ଅକ୍ଷର ଯୋଡ଼ିବା ଉଚିତ।

ସିଦ୍ଧଃ ସାଧ୍ଯଃ ସୁସିଦ୍ଧୋଽରିଃ ସଂଜ୍ଞାତୋ ଗଣଯେତ୍ କ୍ରମାତ୍ । ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯାଦୌ ତଥା ଚାନ୍ତେ ସିଦ୍ଧିଦଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛତାଂଶତଃ ।। ୩୨୫.

ସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟ, ସୁସିଦ୍ଧ, ଓ ଅରି—ଏହାକୁ କ୍ରମେ ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଏହା ଯୋଡ଼ିଲେ, ଏହା ଶତଗୁଣା ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

ସିଦ୍ଧାଦିଶ୍ଚାନ୍ତସିଦ୍ଧିଶ୍ଚ ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ସିଧ୍ଯତି । ସୁସୁଦ୍ଧାଦିଃ ସୁସିଦ୍ଧାନ୍ତଃ ସିଦ୍ଧଵତ୍ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍ ।। ୩୨୫.

ସିଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ଓ ସିଦ୍ଧି ଶେଷ ଥିଲେ, ସେଇ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ସଫଳତା ମିଳେ। ସୁସିଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ଓ ସୁସିଦ୍ଧ ଶେଷ ହେଲେ, ସିଦ୍ଧ ପରି ଭାବିବା ଉଚିତ।

ଅରିମାଦୌ ତଥାନ୍ତେ ଚ ଦୂରତଃ ପରିଵର୍ଜ୍ଜଯେତ୍ । ସିଦ୍ଧଃ ସୁସିଦ୍ଧଶ୍ଚୈକାର୍ଥେ ଅରିଃ ସାଧ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୩୨୫.

ଅରି ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଥିଲେ, ଏହାକୁ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ସିଦ୍ଧ, ସୁସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟ ଏବଂ ଅରି ସମାନ ଅର୍ଥ ରଖେ।

ଆଦୌ ସିଦ୍ଧଃ ସ୍ଥିତୋ ମନ୍ତ୍ରେ ତଦନ୍ତେ ତଦ୍ଵଦେଵ ହି । ମଧ୍ଯେ ରିପୁସହସ୍ରାଣି ନ ଦୋଷାଯ ଭଵନ୍ତି ହି ।। ୩୨୫.

ମନ୍ତ୍ରର ଆରମ୍ଭରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଶେଷରେ ସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କ୍ଷତି ହୁଏନା।

ମାଯାପ୍ରସାଦପ୍ରଣଵେନାଂଶକଃ ଖ୍ଯାତମନ୍ତ୍ରକେ । ବ୍ରହ୍ମାଂଶକୋ ବ୍ର୍ହ୍ମଵିଦ୍ଯା ଵିଷ୍ଣ୍ଵଙ୍ଗୋ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୨୫.

ମାୟା, ପ୍ରସାଦ ଓ ପ୍ରଣବ ଅଂଶ ସହିତ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ବୈଷ୍ଣବ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ।

ରୁଦ୍ରାଂଶକୋ ଭଵେଦ୍ଵୀର ଇନ୍ଦ୍ରାଂଶଶ୍ଚେଶ୍ଵରପ୍ରିଯଃ । ନାଗାଂଶୋ ନାଗସ୍ତବ୍ଧାକ୍ଷୋ ଯକ୍ଷାଂଶୋ ଭୂଷଣପ୍ରିଯଃ ।। ୩୨୫.

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁରୁଷ ଶୂର ହୁଏ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଯେଉଁମାନେ ଇଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି, ନାଗଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ଥାଏ, ଏବଂ ଯକ୍ଷଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଯେଉଁମାନେ ଭୂଷଣ ପ୍ରେମୀ ହୁଅନ୍ତି।

ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵାଶୋଽତିଗୀତାଦି ଭୀମାଂଶୋ ରାକ୍ଷସାଂଶକଃ । ଦୈତ୍ଯାଂଶଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଯୁଦ୍ଧକାର୍ଯ୍ଯୋ ମାନୀ ଵିଦ୍ଯାଧରାଂଶକଃ ।। ୩୨୫.

ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଯେଉଁମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ଗୀତ ଓ ଏହାଦିରେ ଆସକ୍ତ, ଭୀମଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଦାନବ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା, ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଥିବା, ଏବଂ ଅଭିମାନୀ ପୁରୁଷ ବିଦ୍ୟାଧରଙ୍କ ଅଂଶରୁ ହୁଏ।

ପିଶାଚାଂଶୋ ମଲାକ୍ରାନ୍ତୋ ମନ୍ତ୍ରଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ । ମନ୍ତ୍ର ଏକାତ୍ ଫଡ଼ନ୍ତଃ ସ୍ଯାତ୍ ଵିଦ୍ଯାପଞ୍ଚାଶତାଵଧି ।। ୩୨୫.

ପିଶାଚଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଯେଉଁମାନେ ମଳରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସେ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ କରି ଦେବା ଉଚିତ। 'ଫଟ୍' ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ପଞ୍ଚାଶୀ ଅକ୍ଷର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥାଏ।

ବାଲା ଵିଂଶାକ୍ଷରାନ୍ତା ଚ ରୁଦ୍ରା ଦ୍ଵାଵିଂଶଗାଯୁଧା । ତତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵନ୍ତୁ ଯେ ମନ୍ତ୍ରା ଵୃଦ୍ଵା ଯାଵଚ୍ଛତତ୍ରଯଂ ।। ୩୨୫.

ବାଳା ମନ୍ତ୍ର ବିଶି ଅକ୍ଷରରେ ଶେଷ ହୁଏ, ରୁଦ୍ରା ଏକୋଇଶି ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଥାଏ। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଯେଉଁମାନେ ମନ୍ତ୍ର, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ ଛଉଠିଆଠୁ ଛଉଠିଆଠି ଅକ୍ଷର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛନ୍ତି।

ଅକାରାଦିହକାରାନ୍ତାଃ କ୍ରମାତ୍ ପକ୍ଷୌ ସିତାସିତୌ । ଅନୁସ୍ଵାରଵିସର୍ଗେଣ ଵିନା ଚୈଵ ସ୍ଵରା ଦଶ ।। ୩୨୫.

'ଅ' ରୁ 'ହ' ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦୁଇ ଦଳରେ ଭାଗ କରାଯାଇଛି—ଏକ ଧଳା, ଏକ କଳା। ଅନୁସ୍ୱାର ଓ ବିସର୍ଗ ବିନା, ଦଶଟି ସ୍ୱର ଅଛି।

ହ୍ରସ୍ଵାଃ ଶୁକ୍ଲା ଦୀର୍ଘାଃ ଶ୍ଯାମାଂସ୍ତିଥଯଃ ପ୍ରତିପନ୍ମୁଖାଃ । ଉଦିତେ ଶାନ୍ତିକାଦୀନି ଭ୍ରମିତେ ଵଶ୍ଯକାଦିକମ୍ ।। ୩୨୫.

ଛୋଟ ସ୍ୱରଗୁଡ଼ିକ ଧଳା, ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱରଗୁଡ଼ିକ କଳା। ଚନ୍ଦ୍ରମା ତିଥିରେ ପ୍ରଥମ ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଏହାଦି କାର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟରେ ବଶୀକରଣ ଓ ଏହାଦି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ।

ଭ୍ରାମିତେ ସନ୍ଧଯୋ ଦ୍ଵେଷୋଚ୍ଚାଟନେ ସ୍ତମ୍ଭନେଽସ୍ତକମ୍ । ଇହାଵାହେ ଶାନ୍ତିକାଦ୍ଯଂ ପିଙ୍ଗଲେ କର୍ଷଣାଦିକମ୍ ।। ୩୨୫.

ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚଳିତ ଅବସ୍ଥାରେ ସନ୍ଧି ସମୟ ଶତ୍ରୁତା, ଉଚ୍ଛାଟନ ଓ ସ୍ଥମ୍ଭନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅଚଳ ଥିଲେ ଶାନ୍ତି ଓ ଏହାଦି କାର୍ଯ୍ୟ, ପିଙ୍ଗଳ ଅବସ୍ଥାରେ କର୍ଷଣ ଓ ଏହାଦି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ।

ମାରଣୋଚ୍ଚାଟନାଦୀନି ଵିଷୁଵେ ପଞ୍ଚଧା ପୃଥକ୍ । ଅଧରସ୍ଯ ଗୃହେ ପୃଥ୍ଵୀ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵେ ତେଜୋଽନ୍ତରା ଦ୍ରଵଃ ।। ୩୨୫.

ମାରଣ, ଉଚ୍ଛାଟନ ଓ ଏହାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୁବ ସମୟରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରରେ ଅଲଗା ଭାବେ କରାଯାଏ। ତଳ ଭାଗରେ ପୃଥିବୀ, ଉପରେ ଅଗ୍ନି, ମଧ୍ୟରେ ତରଳ ଅଛି।

ରନ୍ଧ୍ରପାର୍ଶ୍ଵେ ବହିର୍ଵାଯୁଃ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରଃ । ସ୍ତମ୍ଭନଂ ପାର୍ଥିଵେ ଶାନ୍ତିର୍ଜ୍ଜଲେ ଵଶ୍ଯାଦି ତେଜସେ ।। ୩୨୫.

ଛିଦ୍ର ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାୟୁ, ବାହାରେ ପବନ ଅଛି। ସମସ୍ତକୁ ମହେଶ୍ୱର ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି। ସ୍ଥମ୍ଭନ ପୃଥିବୀର, ଶାନ୍ତି ଜଳର, ବଶୀକରଣ ଓ ଏହାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଗ୍ନିର।

ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ସୌଭାଗ୍ଯାଦେରୁମାପୂଜାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦାଂ । ମନ୍ତ୍ରଧ୍ଯାନଂ ମଣ୍ଡଲଞ୍ଚ ମୁଦ୍ରାଂ ହୋମାଦିସାଧନମ୍ ।। ୩୨୬.

ଇଶ୍ୱର କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ଉମାଙ୍କ ସମୂହ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୂଜା ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଏହି ସହିତ ମନ୍ତ୍ର, ଧ୍ୟାନ, ମଣ୍ଡଳ, ମୁଦ୍ରା ଓ ହୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାଧନା ଉପାୟ କଥା ମଧ୍ୟ କହିବି।

ଚିତ୍ରଭାନୁଂ ଶିଵଂ କାଲଂ ମହାଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତମ୍ । ଇଡାଦ୍ଯଂ ପରତୋହୃତ୍ଯ ସଦେଵଃ ସଵିକାରଣମ୍ ।। ୩୨୬.

ଚିତ୍ରଭାନୁ, ଶିବ, କାଳ, ମହାଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ; ଇଡ଼ା ଆରମ୍ଭରୁ ପରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦେବତା ଓ କାରଣ ସହିତ।

ଦ୍ଵିତାଯଂ ଦ୍ଵାରକାକ୍ରାନ୍ତଂ ଗୌରୀପ୍ରୀତିପଦାନ୍ଵିତଂ । ଚତୁର୍ଥ୍ଯନ୍ତଂ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଗୌର୍ଯ୍ଯା ଵୈ ମୂଲଵାଚକଂ ।। ୩୨୬.

ଦ୍ୱିତୀୟ, ଦ୍ୱାରକା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, ଗୌରୀଙ୍କ କୃପାସ୍ଥଳ ସହିତ; ଚତୁର୍ଥୀରେ ଶେଷ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ଗୌରୀଙ୍କ ମୂଳ ନାମ।

ଓଂ ହ୍ରୀଁ ସଃ ଶୌଁ ଗୌର୍ଯ୍ଯୈ ନମଃ । ତତ୍ରାର୍ଣତ୍ରିତଯେନୈଵ ଜାତିଯୁକ୍ତଂ ଷଡ଼ଙ୍ଗୁଲମ୍ । ଆସନଂ ପ୍ରଣଵେନୈଵ ପୂର୍ତ୍ତିଂ ଵୈ ହୃଦଯେନ୍ ତୁ ।। ୩୨୬.

ଓଁ ହ୍ରୀଂ ସଃ ଶୌଁ ଗୌର୍ୟ୍ୟୈ ନମଃ। ଏଠାରେ ତିନିଟି ପବିତ୍ର ଅକ୍ଷର, ଜାତି ସହିତ ଯୋଗ କରି, ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଳ ଦୀର୍ଘ। ଆସନ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା, ପୂରଣ ହୃଦୟ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା।

ଉଦକଞ୍ଚ ତଥା କାଲଂ ଶିଵଵୀଜଂ ସମୁଦ୍ଧରେତ୍ । ପ୍ରାଣଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଵରାକ୍ରାନ୍ତଂ ଷଡଙ୍ଗଂ ଜାତିସଂଯୁତମ୍ ।। ୩୨୬.

ପାଣି ଓ ସମୟ, ଶିବ ବୀଜକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱରରେ ପ୍ରାଣ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ଛଅ ଅଙ୍ଗ ଓ ଜାତି ସହିତ।

ଆସନଂ ପ୍ରଣଵେନାତ୍ର ମୂର୍ତ୍ତିନ୍ଯାସଂ ହୃଦାଚରେତ୍ । ଯାମଲଂ କଥିତଂ ଵତ୍ସ ଏକଵୀରଂ ଵଦାମ୍ଯଽଥ ।। ୩୨୬.

ଏଠାରେ ଆସନ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା, ମୂର୍ତ୍ତି ନ୍ୟାସ ହୃଦୟ ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ। ଯାମଳ ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଛି, ଏବେ ଏକବୀର ବିଷୟରେ କହିବି।

ଵ୍ଯାପକଂ ସୃଷ୍ଟିସଂଯୁକ୍ତଂ ଵହ୍ନିମାଯାକୃଶାନୁଭିଃ । ଶିଵଶକ୍ତିମଯଂ ଵୀଜଂ ହୃଦଯାଦିଵିଵର୍ଜ୍ଜିତଂ ।। ୩୨୬.

ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସୃଷ୍ଟି ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଅଗ୍ନି, ମାୟା ଓ କିରଣ ସହିତ; ଶିବ ଓ ଶକ୍ତି ମିଶିତ ବୀଜ, ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ବିନା।

ଗୌରୀଂ ଯଜେଦ୍ଧେମରୂପ୍ଯାଂ କାଷ୍ଠନାଂ ଶୌଲଜାଦିକାଂ । ପଞ୍ଚପିଣ୍ଡାଂ ତଥାଽଵ୍ଯକ୍ତାଂ କୋଣେ ମଧ୍ଯେ ତୁ ପଞ୍ଚମଂ ।। ୩୨୬.

ଗୌରୀଙ୍କୁ ସୁନା, ଚାଁଦି, କାଠ, କିମ୍ବା ଶୌଳଜ ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପାଞ୍ଚଟି ରୂପ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ପଞ୍ଚମଟି କୋଣର ମଧ୍ୟରେ।

ଲଲିତା ସୁଭଗା ଗୌରୀ କ୍ଷୋଭଣୀ ଚାଗ୍ନିତଃ କ୍ରମାତ୍ । ଵାମା ଜ୍ଯେଷ୍ଠା କ୍ରିଯା ଜ୍ଞାନା ଵୃତ୍ତେ ପୂର୍ଵ୍ଵାଦିତୋ ଯଜେତ୍ ।। ୩୨୬.

ଲଳିତା, ଶୁଭ ଗୌରୀ, କ୍ଷୋଭଣୀ ଓ ଅଗ୍ନିତା କ୍ରମରେ; ବାମା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, କ୍ରିୟା ଓ ଜ୍ଞାନା, ବୃତ୍ତରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।