ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ଵାଗୀଶ୍ଵରୀପୂଜନଞ୍ଚ ପ୍ରଵଦାମି ସମଣ୍ଡଲମ୍ । ଊହକଂ କାଲସଂଯୁକ୍ତଂ ମନୁଂ ଵର୍ଣସମାଯୁତମ୍।। ୩୧୯.

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ମୁଁ ବାଗୀଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପୂଜା ଓ ମଣ୍ଡଳ ବିଷୟରେ କହିବି; ସୂକ୍ଷ୍ମ ମନ୍ତ୍ର, କାଳ ସହିତ ଏକତା, ଅକ୍ଷର ଯୁକ୍ତ।

ନିଷାଦ ଈଶ୍ଵରଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ମନୁନା ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଵତ୍ । ଅକ୍ଷରନ୍ନ ହିଦେଯଂ ସ୍ଯାତ୍ ଧ୍ଯାଯେତ୍ କୁନ୍ଦେନ୍ଦୁସନ୍ନିଭାଂ ।। ୩୧୯.

ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଅକ୍ଷର ଲୁଚାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁଁ; ତାଙ୍କୁ କୁନ୍ଦ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଵର୍ଣମାଲାନ୍ତୁ ମୁକ୍ତାସ୍ରଗ୍ଦାମଭୂଷିତାମ୍ । ଵରଦାଭଯାକ୍ଷସୂତ୍ରପୁସ୍ତକାଢ୍ଯାଂ ତ୍ରିଲୋଚନାଂ ।। ୩୧୯.

ପଞ୍ଚାଶଟି ଅକ୍ଷରର ମାଳା, ମୁକ୍ତାର ହାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଵର ଓ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା, ଅକ୍ଷସୂତ୍ର ଓ ପୁସ୍ତକ ଧାରଣ କରିଥିବା, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା।

ଲକ୍ଷଂ ଜପେନ୍ମସ୍ତକାନ୍ତଂ ସ୍କନ୍ଧାନ୍ତଂ ଵର୍ଣମାଲିକାଂ । ଅକାରାଦିକ୍ଷକାରାନ୍ତାଂ ଵିଶନ୍ତୀଂ ମାନଵତ୍ ସ୍ମରେତ୍ ।। ୩୧୯.

ଏକ ଲକ୍ଷ ବାର ପଠିବା ଉଚିତ, ମସ୍ତକର ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣମାଳାକୁ ମଣିଷ ଆକୃତିରେ 'ଅ' ରୁ 'କ୍ଷ' ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ ଗୁରୁଶ୍ଚ ଦୀକ୍ଷାର୍ଥଂ ମନ୍ତ୍ରଗ୍ରାହେ ତୁ ମଣ୍ଡଲମ୍ । ସୂର୍ଯ୍ଯାଗ୍ରମିନ୍ଦୁଭକ୍ତନ୍ତୁ ଭାଗାଭ୍ଯାଂ କମଲଂ ହିତଂ ।। ୩୧୯.

ଦୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁ ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଏକ କମଳ ଉପଯୁକ୍ତ।

ଵୀଥିକା ପଦିକା କାର୍ଯ୍ଯା ପଦ୍ମାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ଚତୁଷ୍ପଦେ । ଵୀଥିକା ପଦିକା ଵାହ୍ଯେ ଦ୍ଵାରାଣି ଦ୍ଵିପଦାନି ତୁ ।। ୩୧୯.

ପଥ ଓ ସିଢ଼ି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଚାରି ପତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ଏଠି ଆଠଟି କମଳ ରହିବ। ବାହାରେ ପଥ ଓ ସିଢ଼ି ଏବଂ ଦୁଇ ପତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱାର ରହିବ।

ଉପଦ୍ଵାରାଣି ତଦ୍ଵଚ୍ଚ କୋଣଵାନ୍ଧଂ ଦ୍ଵିପଟ୍ଟିକମ୍ । ସିତାନି ନଵ ପଦ୍ମାନି କର୍ଣିକା କନକପ୍ରଭା ।। ୩୧୯.

ଏହିପରି ଉପଦ୍ୱାର ଓ କୋଣରେ ଦୁଇଟି ବାଣ୍ଡ ରହିବ। ନଉଟି ସାଦା କମଳ ଓ ମଧ୍ୟରେ ସୁନା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ କର୍ଣ୍ଣିକା ରହିବ।

କେଶରାଣି ଵିଚିତ୍ରାଣି କୋଣାତ୍ରକ୍ତେନ ପୂରଯେତ୍ । ଵ୍ଯୋମରେଖାନ୍ତରଂ କୃଷ୍ଣଂ ଦ୍ଵାରାଣୀନ୍ଦ୍ରେଭମାନତଃ ।। ୩୧୯.

କମଳର ରେସା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ହେବା ଉଚିତ, କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଆକାଶ ରେଖା ମଧ୍ୟରେ କଳା ରହିବ, ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତୀ ଭଳି ଦେଖାଯିବ।

ମଧ୍ଯେ ସରସ୍ଵତୀଂ ପଦ୍ମେଵାଗୀଶୀ ପୂର୍ଵ୍ଵପଦ୍ମକେ । ହୃତ୍ଲେଖା ଚିତ୍ରଵାଗୀଶୀ ଗାଯତ୍ରୀ ଵିଶ୍ଵରୁପଯା ।। ୩୧୯.

ମଧ୍ୟରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ପୂର୍ବ କମଳରେ ବାଣୀ ଦେବୀ ଭାବେ। ହୃଦୟ ରେଖାରେ ଚିତ୍ର ବାଣୀ ଦେବୀ ଓ ବିଶ୍ୱରୂପା ଗାୟତ୍ରୀ ରହିବେ।

ଶାଙ୍କରୀ ମତିର୍ଧୁତିଶ୍ଚ ପୂର୍ଵ୍ଵାଦ୍ଯା ହ୍ରୀଁ ସ୍ଵଵୀଜକାଃ । ଧ୍ଯେଯା ସରସ୍ଵତୀଵଚ୍ଚ କପିଲାଜ୍ଯେନ ହୋମକଃ । ସଂସ୍କୃତପ୍ରାକୃତକଵିଃ କାଵ୍ଯଶାସ୍ତ୍ରାଦିଵିଦ୍ଭଵେତ୍ ।। ୩୧୯.

ଶାଙ୍କରୀ, ମନ, ଓ ତେଜ, ପୂର୍ବ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି 'ହ୍ରୀଂ' ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୀଜ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଭଳି। କପିଳ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ସଂସ୍କୃତ ଓ ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାରେ କବି ଓ କାବ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ।

ସର୍ଵ୍ଵତୋ ଭଦ୍ରକାନ୍ଯଷ୍ଟମଣ୍ଡଲାନି ଵଦେ ଗୁହ । ଶକ୍ତିମାସାଧଯେତ୍ ପ୍ରାଚୀମିଷ୍ଟାଯାଂ ଵିଷୁଵେ ସୁଧୀଃ ।। ୩୨୦.

ହେ ଗୁହା, ମୁଁ ଏଠି ଆଠଟି ଶୁଭ୍ର ମଣ୍ଡଳ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରିବି। ଜଣେ ଜଣା ଲୋକ ଚାହିତା ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିଷୁବ ଦିନ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

ଚିତ୍ରାସ୍ଵାତ୍ଯନ୍ତରେଣାଥ ଦୃଷ୍ଟସୂତ୍ରେଣ ଵା ପୁନଃ । ପୂର୍ଵ୍ଵାପରାଯତଂ ସୂତ୍ରମାସ୍ଫାଲ୍ଯ ମଦ୍ଯତୋଽଙ୍କଯେତ୍ ।। ୩୨୦.

ଚିତ୍ରା ଓ ସ୍ୱାତୀ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଦୃଶ୍ୟମାନ ସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂତ୍ର ଟାଣି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଉଚିତ।

କୋଟଚିଦ୍ଵଯନ୍ତୁ ତନ୍ମଧ୍ଯାଦଙ୍‌କଯେଦ୍ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରମ୍ । ମଧ୍ଯେ ଦ୍ଵଯଂ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଫାଲଯେଦ୍ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରମ୍ ।। ୩୨୦.

ଦୁଇ କୋଣର ମଧ୍ୟରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଉଚିତ। ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ତିଆରି କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ରେଖା ଟାଣିବା ଉଚିତ।

ଶତକ୍ଷେତ୍ରାର୍ଦ୍ଧମାନେନ କୋଣସମ୍ପାତମାଦିଶେତ୍ । ଏଵଂ ସୂତ୍ରଚତୁଷ୍କସ୍ଯ ସ୍ଫାଲନାଚ୍ଚତୁରସ୍ରକମ୍ ।। ୩୨୦.

ଶତ ମାପର ଅର୍ଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା କୋଣ ଯୋଗ ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଚାରିଟି ସୂତ୍ର ଟାଣିଲେ ଚତୁରସ୍ର ତିଆରି ହୁଏ।

ଜାଯତେ ତତ୍ର କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଭଦ୍ରସ୍ଵେଦକରଂ ଶୁଭମ୍ । ଵସୁଭକ୍ତେନ୍ଦୁଦ୍ଵିପଦେ କ୍ଷେତ୍ରେ ଵୀଥୀ ଚ ଭାଗିକା ।। ୩୨୦.

ସେଠାରେ ଶୁଭ୍ର ଭଦ୍ରସ୍ୱେଦକର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ବସୁ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଥ ଓ ଭାଗ ରହିବ।

ଦ୍ଵାରଂ ଦ୍ଵିପଦିକଂ ପଦ୍ମମାନାଦ୍ଵୈ ସକପୋଲକମ୍ । କୋଣବନ୍ଧଵିଵିତ୍ତ୍ରନ୍ତୁ ଦ୍ଵିପଦଂ ତତ୍ର ଵର୍ତ୍ତଯେତ୍ ।। ୩୨୦.

ଦ୍ୱାର ଦୁଇ ମାପର ହେବା ଉଚିତ, କମଳ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଗଣ୍ଡ ଥିବା। କୋଣ ଯୋଗ ସ୍ଥାନରେ ଦୁଇଟି ବାଣ୍ଡ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ଶୁକ୍ଲଂ ପଦ୍ମଂ କର୍ଣିକା ତୁ ପୀତା ଚିତ୍ରନ୍ତୁ କେଶରମ୍। ରକ୍ତା ଵୀଥୀ ତତ୍ର କଲ୍ପ୍ଯା ଦ୍ଵାରଂ ଲୋକେଶରୂପକଂ ।। ୩୨୦.

କମଳ ସାଦା, କର୍ଣ୍ଣିକା ହଳଦିଆ, ରେସା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ହେବ। ସେଠି ପଥ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ହେବ, ଦ୍ୱାର ଲୋକନାଥଙ୍କ ଆକୃତିରେ ରହିବ।

ରକ୍ତକୋଣଂ ଵିଧୌ ନିତ୍ଯେ ନୈମିତ୍ତିକେଽଵ୍ଜକଂ ଶ୍ରୃଣୁ । ଅସଂସକ୍ତନ୍ତୁ ସଂସକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଧାଵ୍ଜଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିକୃତ୍ ।। ୩୨୦.

ନିୟମିତ ଓ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟରେ କୋଣ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ହେବ। କମଳ ଦୁଇ ପ୍ରକାର: ଅଲଗା ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ଥିବା, ଦୁଇଁଟି ଉଭୟ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।

ଅସଂସକ୍ତଂ ସୁମୁକ୍ଷୂଣାଂ ସଂସକ୍ତଂ ତତ୍ତ୍ରିଧା ପୃଥକ୍ । ବାଲୋ ଯୁଵା ଚ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ନାମତଃ ଫଲସିଦ୍ଧିଦାଃ ।। ୩୨୦.

ଅଲଗା କମଳ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ। ଯୋଗାଯୋଗ ଥିବା କମଳ ତିନି ପ୍ରକାର: ଶିଶୁ, ଯୁବକ ଓ ବୃଦ୍ଧ — ଏହି ନାମରେ ତାଙ୍କର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

ପଦ୍ମକ୍ଷେତ୍ରେ ତୁ ସୂତ୍ରାଣି ଦିଗ୍ଵିଦିଶୁ ଵିନିକ୍ଷିପେତ୍ । ଵୃତ୍ତାନି ପଞ୍ଚକଲ୍ପାନି ପଦ୍ମକ୍ଷେତ୍ରସମାନି ତୁ ।। ୩୨୦.

କମଳ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଚାରି ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ପାଞ୍ଚଟି ବୃତ୍ତ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି କମଳ କ୍ଷେତ୍ର ସମାନ।

ପ୍ରଥମେ କର୍ଣିକା ତତ୍ର ପୁଷ୍କରୈର୍ନ୍ନଵଭିର୍ଯୁତା । କେଶରାଣି ଚତୁର୍ଵ୍ଵିଶଦ୍ଵିତୀଯେଽଥ ତୃତୀଯକେ ।। ୩୨୦.

ପ୍ରଥମ ବୃତ୍ତରେ କର୍ଣ୍ଣିକା ରହିବ, ନଉଟି ପତ୍ର ସହିତ ଯୁକ୍ତ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ତୃତୀୟ ବୃତ୍ତରେ ଚବିଶଟି ରେସା ରହିବ।

ଦଲସନ୍ଧିର୍ଗଜକୁମ୍ଭନିଭାନ୍ତର୍ଯଦ୍ଦଲାଗ୍ରକମ୍ । ପଞ୍ଚମେ ଵ୍ଯୋମରୂପନ୍ତୁ ସଂସକ୍ତଂ କମଲଂ ସ୍ମୃତଂ ।। ୩୨୦.

ଯେଉଁଠାରେ ପଙ୍କଜ ପତ୍ରର ଯୋଗସ୍ଥଳୀ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡର ଭାବ ଦେଉଛି, ଏବଂ ପତ୍ରର ଶୀର୍ଷ ଅଂଶ ଏକାଠି ହୋଇଅଛି, ପଞ୍ଚମରେ ଆକାଶର ଆକୃତିକୁ ଏଭଳି ଏକତ୍ରିତ ପଦ୍ମ ଭାବରେ ଧାରଣା କରାଯାଏ।

ଅସଂସକ୍ତେ ଦଲାଗ୍ରେ ତୁ ଦିଗ୍ଭାଗୈର୍ଵିସ୍ତରାଦ୍ଭଜେତ୍ ।. ଭାଗଦ୍ଵଯପରିତ୍ଯାଗାଦ୍ଵସ୍ଵଂଶୈର୍ଵର୍ତ୍ତଯେଦ୍ଦଲମ୍ ।। ୩୨୦.

ଯଦି ପତ୍ରର ଶୀର୍ଷ ଅଂଶ ଏକାଠି ନୁହେଁ, ତେବେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତର ଅନୁସାରେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବାଣ୍ଟିବା ଉଚିତ; ଦୁଇ ଅଂଶକୁ ଛାଡ଼ି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଛଅ ଅଂଶରେ ପତ୍ର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ସନ୍ଧିଵିସ୍ତରସୂତ୍ରେଣ ତନ୍ମୂଲାଦଞ୍ଜଯେଦ୍ଦଲମ୍ ସଵ୍ଯାସଵ୍ଯକ୍ରମେଣୈଵ ଵୃଦ୍ଧମେତଦ୍ଭଵେତ୍ତଥା ।। ୩୨୦.

ଯୋଗସ୍ଥଳୀର ଚଉଡ଼ା ପରିମାଣର ଏକ ସୂତା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ପତ୍ରକୁ ତାହାର ମୂଳରୁ ଡାହାଣ ଓ ବାମ ଦିଗକୁ ବଦଳାଇ ବଦଳାଇ ଆକିବା ଦରକାର, ଏହା ଏଭଳି କରିଲେ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

ଅଥ ଵା ସନ୍ଧିମଧ୍ଯାତ୍ତୁ ଭ୍ରାମଯେଦର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଵତ୍ । ସନ୍ଧିଦ୍ଵଯାଗ୍ରସୂତ୍ରଂ ଵା ବାଲପଦ୍ମନ୍ତଥା ଭଵେତ୍ ।। ୩୨୦.

କିମ୍ବା, ଯୋଗସ୍ଥଳୀର ମଧ୍ୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା, ଦୁଇଟି ଯୋଗସ୍ଥଳୀର ଶୀର୍ଷରୁ ସୂତା ନେଇ, ଏଭଳି କଲେ ନବୀନ ପଦ୍ମ ତିଆରି ହୁଏ।

. ସନ୍ଧିସୂତ୍ରାର୍ଦ୍ଧମାନେନ ପୃଷ୍ଠତଃ ପରିଵର୍ତ୍ତଯେତ୍ । ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରନ୍ତୁ ସୁଵାତେନ କମଲଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦମ୍ ।। ୩୨୦.

ଯୋଗସୂତାର ଅର୍ଧ ପରିମାଣ ନେଇ, ପଛଦିଗରୁ ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୀର୍ଷ ଓ ମୃଦୁ ବାୟୁ ସହିତ, ଏହି ପଦ୍ମ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।

ମୁକ୍ତଵୃଦ୍ଧୌ ଚ ଵଶ୍ଯାଦୌ ବାଲଂ ପଦ୍ମଂ ସମାନକଂ । ନଵନାଭଂନଵହସ୍ତଂ ଭାଗୈର୍ମ୍ମନ୍ତ୍ରାତ୍ମକୈଶ୍ଚ ତତ୍ ।। ୩୨୦.

ବିସ୍ତୃତ ଓ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ, ଓ ବଶୀକରଣ ଆଦିରେ, ନବୀନ ପଦ୍ମକୁ ସମାନ ଭାବରେ ତିଆରି କରାଯାଏ, ନୂତନ ନାଭି ଓ ନଉଟି ହସ୍ତ ଦେଇ, ମନ୍ତ୍ରମୟ ଅଂଶରେ ଏହା ରହିଥାଏ।

ମଧ୍ଯେଽଵ୍ଜଂ ପଟ୍ଟିକାଵୀଜଂ ଦ୍ଵାରେଣାବ୍ଜସ୍ଯ ମାନତଃ । କଣ୍ଠୋପକଣ୍ଠମୁକ୍ତାନି ତଦ୍ଵାହ୍ଯେ ଵୀଥିକା ମତା ।। ୩୨୦.

ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମ ରହିଛି, ଏହାର ବୀଜ ଭାବେ ଏକ ପଟିକା ଅଛି; ପଦ୍ମର ଦ୍ୱାରରେ ଯଥାଯଥିକ ମାପ ନେବା ଦରକାର; ଗଳ ଓ ଉପଗଳ ମୁକ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ଏହାର ବାହାରେ ଅଛି, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ବାହାରେ ରାସ୍ତା ଅଛି।

ପଞ୍ଚଭାଗାନ୍ଵିତା ସା ତୁ ସମନ୍ତାଦ୍ଦଶଭାଗିକା । ଦିଗ୍ଵିଦିକ୍ଷ୍ଵଷ୍ଟ ପଦ୍ମାନି ଦ୍ଵାରପଦ୍ମଂ ସଵୀଥିକମ୍ ।। ୩୨୦.

ସେଇ ରାସ୍ତାରେ ପାଞ୍ଚ ଅଂଶ ଥାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚାରିପାଖରେ ଦଶ ଅଂଶର ହୁଏ; ଦିଗ୍ ଓ ଉପଦିଗରେ ଅଠଟି ପଦ୍ମ ରହିଛି, ଦ୍ୱାର ପଦ୍ମ ଏବଂ ତାହାର ରାସ୍ତା ସହିତ।