ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ନିକ୍ଷିପେଦ୍ ହୃଦଯେନାଗ୍ନିଂ ଶକ୍ତିଂ ମଧ୍ଯେଽଗ୍ନିଗାଂ ସ୍ମରେତ୍ । ଗର୍ଭାଧାନଂ ପୁଂସଵନଂ ଜାତକର୍ମ୍ମ ଚ ହୋମଯେତ୍ ।। ୩୧୧.

ହୃଦୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ରଖିବେ, ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁସ୍ମରଣ କରିବେ। ଗର୍ଭାଧାନ, ପୁଂସବନ ଓ ଜାତକର୍ମ ହୋମ କରିବେ।

ହୃଦଯେନ ଶତଂ ହ୍ଯେକଂ ଗୁହ୍ଯାଙ୍ଗେ ଜନଯେଚ୍ଛିଖିମ୍ । ପୂର୍ଣାହୁତ୍ଯା ତୁ ଵିଦ୍ଯାଯାଃ ଶିଵାଗ୍ନିର୍ଜ୍ଵଲିଯୋ ଭଵେତ୍ ।। ୩୧୧.

ହୃଦୟରେ ଗୁପ୍ତ ଅଂଶରେ ଏକ ଶତ ଶିଖା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବେ। ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତିରେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କ ଶୁଭ ଅଗ୍ନି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

ହୋମଯେନ୍ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ଶତଞ୍ଚାଙ୍ଗଂ ଦଶାଂଶତଃ । ନିଵେଦଯେତ୍ତତୋ ଦେଵ୍ଯାସ୍ତତଃ ଶିଷ୍ଯଂ ପ୍ରଵେଶଯେତ୍ ।। ୩୧୧.

ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏକ ଶତ ହୋମ କରିବେ, ଅଂଶ ପାଇଁ ଦଶମାଂଶ। ତାପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି, ପରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେବେ।

ଅସ୍ତ୍ରେଣ ତାଡନଂ କୃତ୍ଵା ଗୁହ୍ଯାଙ୍ଗାନି ତତୋ ନ୍ଯସେତ୍ । ଵିଦ୍ଯାଙ୍ଗୈଶ୍ଚେଵ ସନ୍ନଦ୍ଧଂ ଵିଦ୍ଯାଙ୍ଗେଷୁ ନିଯୋଜଯେତ୍ ।। ୩୧୧.

ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ଘାତ କରି, ପରେ ଗୁପ୍ତ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ବସାଇବେ। ମନ୍ତ୍ର ଅଂଶରେ ବିଦ୍ୟାଙ୍ଗ ସହିତ ସଜାଇ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗ କରିବେ।

ପୁଷ୍ପଂ କ୍ଷିପାଯଯେଚ୍ଛିଷ୍ଯମାନଯେଦଗ୍ନିକୁଣ୍ଡକମ୍ । ଯଵୈର୍ଦ୍ଵାନ୍ଯୈସ୍ତିଲୈରାଜ୍ଯୈର୍ମୂଲଵିଦ୍ଯାଶତଂ ହୁନେତ୍ ।। ୩୧୧.

ଶିଷ୍ୟକୁ ଫୁଲ ଛାଡ଼ିବାକୁ କହି, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡକୁ ନେଇଯିବେ। ଯବ, ଦୁଇ ଦ୍ୱାର, ତିଳ ଓ ଘିଅରେ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରର ଏକ ଶତ ହୋମ କରିବେ।

ସ୍ଥାଵରତ୍ଵଂ ପୁରା ହୋମଂ ସରୀସୃପମତଃ ପରଂ । ପକ୍ଷିମୃଗପଶୁତ୍ଵଞ୍ଚ ମାନୁଷଂ ବ୍ରାହ୍ମମେଵ ଚ ।। ୩୧୧.

ପ୍ରଥମେ ଅଚଳ ଜୀବର ଅବସ୍ଥାକୁ ହୋମ କରିବେ, ପରେ ସରିସୃପର। ତାପରେ ପକ୍ଷୀ, ବନ୍ୟପଶୁ, ଗୃହପଶୁ, ମଣିଷ ଏବଂ ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମାର ଅବସ୍ଥା।

ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵଞ୍ଚୈଵ ରୁଦ୍ରତ୍ଵମନ୍ତେ ପୂର୍ଣାହୁତିର୍ଭଵେତ୍ । ଏକଯା ଚୈଵ ହ୍ଯାହୁତ୍ଯା ଶିଷ୍ଯଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦୀକ୍ଷିତୋ ଭଵେତ୍ ।। ୩୧୧.

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ଅବସ୍ଥା, ଶେଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି। ଏକ ଆହୁତିରେ ଶିଷ୍ୟ ଦୀକ୍ଷିତ ହୁଏ।

ଅଧିକାରୋ ଭଵେଦେଵଂ ଶ୍ରୃଣୁ ମୋକ୍ଷମତଃ ପରମ୍ । ସୁମେରୁସ୍ଥୋ ଯଦା ମନ୍ତ୍ରୀ ସଦାଶିଵପଦେ ସ୍ଥିତଃ ।। ୩୧୧.

ଏଭଳି ଅଧିକାର ମିଳେ। ଏବେ ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମେରୁ ପର୍ବତରେ ଥାଏ, ସଦାଶିବ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରହେ।

ପରେ ଚ ହୋମଯେତ୍ ସ୍ଵସ୍ଥୋଽକର୍ମ୍ମକର୍ମ୍ମଶତାନ୍ ଦଶ । ପୂର୍ଣାହୁତ୍ଯା ତୁ ତଦ୍ଯୋଗୀ ଧର୍ମ୍ମାଧର୍ମୈର୍ନ ଲିପ୍ଯତେ ।। ୩୧୧.

ପରେ, ନିଜେ ନିଜକୁ ସ୍ଥିର ରଖି, ଦଶ ଶତ କର୍ମ ଓ ଅକର୍ମ ହୋମ କରିବେ। ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତିରେ ସେ ଯୋଗୀ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ମୋକ୍ଷଂ ଯାତି ପରଂସ୍ଥାନଂ ଯଦ୍‌ଗତ୍ଵା ନ ନିଵର୍ତ୍ତତେ । ଯଥା ଜଲେ ଜଲେ କ୍ଷିପ୍ତଂ ଜଲଂ ଦେହୀ ଶିରସ୍ତଥା ।। ୩୧୧.

ଯେଉଁଠାରୁ ପୁନି ଫେରିବା ନାହିଁ, ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୁକ୍ତିକୁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଯେପରି ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ପଡିଲେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଦେହୀ ମଣିଷ ମୁଣ୍ଡ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଏ।

କୁମ୍ଭୈଃ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଚାଭିଷେକଂ ଜଯରାଜ୍ଯାଦିସର୍ଵଭାକ୍ । କୁମାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ପୂଜ୍ଯା ଗୁର୍ଵ୍ଵାଦେର୍ଦକ୍ଷିଣଂ ଦଦେତ୍ ।। ୩୧୧.

ଝାଲା କୁମ୍ଭରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଜୟ, ରାଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ପାଇଁ କରାଯାଏ; ଏକ କୁମାରୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର, ଗୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।

ଯଜେତ୍ ସହସ୍ରମେକନ୍ତୁ ପୂକଜାଂ କୃତ୍ଵା ଦିନେ ଦିନେ । ତିଲାଜ୍ଯପୁରହୋମେନ ଦେଵୀ ଶ୍ରୀଃ କାମଦା ଭଵେତ୍ ।। ୩୧୧.

ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ହଜାର ହଜାର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତିଳ ଓ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କଲେ ଦେବୀ ଶ୍ରୀ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।

ଦଦାତି ଵିପୁଲାନ୍ ଭୋଗାନ୍ ଯଦନ୍ଯଚ୍ଚ ସମୀହତେ । ଜପ୍ତ୍ଵା ହ୍ଯକ୍ଷରଲକ୍ଷନ୍ତୁ ନିଧାନାଧିପତିର୍ଭଵେତ୍ ।। ୩୧୧.

ସେ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ଭୋଗ ଓ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରାଯାଏ ସେସବୁ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଲକ୍ଷ ଅକ୍ଷର ଜପ କଲେ ଧନର ଅଧିପତି ହୋଇପାରିବ।

ଦ୍ଵିଗୁଣେନ ଭଵେଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ରିଗୁଣେନ ଚ ଯକ୍ଷିଣୀ । ଚତୁର୍ଗୁଣେନ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ଭଵେତ୍ ।। ୩୧୧.

ଦୁଇ ଗୁଣା ଜପ କଲେ ରାଜ୍ୟ ମିଳେ, ତିନି ଗୁଣା କଲେ ଯକ୍ଷିଣୀ ଲାଭ, ଚାରି ଗୁଣା କଲେ ବ୍ରହ୍ମା ପଦ ମିଳେ, ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ ଲାଭ ହୁଏ।

ଷଡ୍‌ଗୁଣେନ ମହାସିଦ୍ଧିର୍ଲ୍ଲକ୍ଷେଣୈକେନ ପାପହା । ଦଶ ଜପ୍ତ୍ଵା ଦେହଶୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ତୀର୍ଥସ୍ନାନଫଲଂ ଶତାତ୍ ।। ୩୧୧.

ଛଅ ଗୁଣା କଲେ ବଡ଼ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପରେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ଦଶ ଥର ଜପ କଲେ ଦେହ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଶତ ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ।

ପଟେ ଵା ପ୍ରତିମାଯାଂ ଵା ଶୀଘ୍ରାଂ ଵୈ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ଯଜେତ୍ । ଶତଂ ସହସ୍ରମଯୁତଂ ଜପେ ହୋମେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍ ।। ୩୧୧.

କପଡ଼ା ଉପରେ କିମ୍ବା ପ୍ରତିମାରେ, କିମ୍ବା ବେଗରେ ବାଳୁକା ମଣ୍ଡପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଶତ, ସହସ୍ର କିମ୍ବା ଦଶ ହଜାର ଜପ ଓ ହୋମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ଏଵଂ ଵିଧାନତୋ ଜପ୍ତ୍ଵା ଲକ୍ଷମେକନ୍ତୁ ହୋମଯେତ୍ । ମହିଷାଜମେଷମାଂସେନ ନରଜେନ ପୁରେଣ ଵା ।। ୩୧୧.

ଏଭଳି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କରି, ମହିଷ, ଛାଗ, ମାନବ ମାଂସ କିମ୍ବା ସହର ସହିତ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

ତିଲୈର୍ଯଵୈସ୍ତଥା ଲାଜୈର୍ବ୍ରୀହିଗୋଧୂମକାମ୍ରକୈଃ । ଶ୍ରୀଫଲୈରାଜ୍ଯସଂଯୁକ୍ତୈର୍ହୋମଯିତ୍ଵା ଵ୍ରତଞ୍ଚରେତ୍ ।। ୩୧୧.

ତିଳ, ଯବ, ଲାଜା, ଚାଉଳ, ଗହୁଁ, ଆମ୍ବ, ନଡ଼ିଆ ଓ ଘିଅ ମିଶାଇ ହୋମ କରି, ପରେ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଦ୍ଧରାତ୍ରେଷୁ ସନ୍ନଦ୍ଧଃ ଖଡ୍ଗଚାପଶରାଦିମାନ୍ । ଏକଵାସା ଵିଚିତ୍ରେଣ ରକ୍ତପୀତାସିତେନ ଵା ।। ୩୧୧.

ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ତଳୱାର, ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ଏହାଦିକ ସଜି, ଏକଟି ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଯାହା ରଙ୍ଗିନ, ଲାଲ, ହଳଦିଆ କିମ୍ବା କଳା ହୋଇପାରେ।

ନୀଲେନ ଵାଥ ଵସ୍ତ୍ରେଣ ଦେଵୀଂ ତୈରେଵ ଚାର୍ଚ୍ଚଯେତ୍ । ଵ୍ରଜେଦ୍ଦକ୍ଷିଣଦିଗ୍‌ଭାଗଂ ଦ୍ଵାରେ ଦଦ୍ଯାଦ୍‌ବଲିଂ ବୁଧଃ ।। ୩୧୧.

ନୀଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଉପକରଣ ସହିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ଦ୍ୱାରେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।

ଦୂତୀମନ୍ତ୍ରେଣ ଦ୍ଵାରାଦୌ ଏକଵୃକ୍ଷେ ଶ୍ମଶାନକେ । ଏଵଞ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵକାମାପ୍ତିର୍ଭୁଙ୍‌କ୍ତେ ସର୍ଵ୍ଵାଂ ମହୀଂ ନୃପଃ ।। ୩୧୧.

ଦୂତୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଦ୍ୱାର ଠାରେ କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନରେ ଏକ ଗଛ ତଳେ; ଏଭଳି କରି ରାଜା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ମାଲିକ ହୁଏ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଵିଦ୍ଯାପ୍ରସ୍ତାଵମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଧର୍ମ୍ମକାମାଦିସିଦ୍ଧିଦମ୍ । ନଵକୋଷ୍ଠଵିଭାଗେନ ଵିଦ୍ଯାଭେଦଞ୍ଚ ଵିନ୍ଦତି ।। ୩୧୨.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ବିଦ୍ୟା ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; ନବ କୋଷ୍ଠ ଭାଗକୁ ବିଭାଜନ କରି ବିଦ୍ୟାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଣାଯାଏ।

ଅନୁଲୋମଵିଲୋମେନ ସମସ୍ତଵ୍ଯସ୍ତଯୋଗତଃ । କର୍ଣାଵିକର୍ଣଯୋଗେନ ଅତ ଊଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଂ ଵିଭାଗଶଃ ।। ୩୧୨.

ସିଧା ଓ ବିପରୀତ ଅନୁସ୍ଥାନ, ଏକାଠି କିମ୍ବା ଅଲଗା ଭାବରେ, କାନ ଓ ଅକାନ ଉପାୟରେ, ଏବଂ ଉପର ଭାଗରେ ବିଭାଗ କରି।

ତ୍ରିତ୍ରିକେଣ ଚ ଯୋଗେନ ଦେଵ୍ଯା ସନ୍ନଦ୍ଧଵିଗ୍ରହଃ । ଜାନାତି ସିଦ୍ଧିଦାନ୍ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ପ୍ରସ୍ତାଵାନ୍ନିର୍ଗତାନ୍ ବହୂନ୍ ।। ୩୧୨.

ତିନିଟି ତ୍ରିକୋଣ ଉପାୟରେ, ଦେବୀଙ୍କ ଶୋଭିତ ରୂପ ସହିତ; ସେ ଅନେକ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଥାଏ, ଯେଉଁମାନେ ବିଷୟରୁ ବାହାରିଛି।

ଶାସ୍ତ୍ରେ ଶାସ୍ତ୍ରେ ସ୍ମୃତା ମନ୍ତ୍ରାଃ ପ୍ରଯୋଗାସ୍ତତ୍ର ଦୁର୍ଲ୍ଲଭାଃ । ଗୁରୁଃ ସ୍ଯାତ୍ ପ୍ରଥମୋ ଵର୍ଣଃ ପୂର୍ଵ୍ଵେଦ୍ଯୁର୍ନ ଚ ଵର୍ଣ୍ଯତେ ।। ୩୧୨.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମନ୍ତ୍ର ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରୟୋଗ ଦୁର୍ଲଭ; ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର, ପୂର୍ବରୁ ଜାଣିଥିବା, କିନ୍ତୁ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୁଏନାହିଁ।

ପ୍ରସ୍ତାଵେ ତତ୍ର ଚୈକାର୍ଣା ଦ୍ଵ୍ଯର୍ଣସ୍ତ୍ର୍ଯର୍ଣାଦଯୋଽଭଵନ୍ । ତିର୍ଯ୍ଯଗୂଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଗତା ରେଖାଶ୍ଚତୁରଶ୍ଚତୁରୋ ଭଜେତ୍ ।। ୩୧୨.

ବିଷୟରେ ଏକାକ୍ଷର, ଦୁଇ ଅକ୍ଷର, ତିନି ଅକ୍ଷର ଓ ଏହାପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଛି; ଅଡ଼ିଆଁ ଓ ଉଲ୍ଲମ୍ବିତ ରେଖା, ଚାରିଟି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରିବା ଉଚିତ।

ନଵ କୋଷ୍ଠା ଭଵନ୍ତ୍ଯେଵଂ ମଧ୍ଯଦେଶେ ତଥା ଇମାନ୍ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣେନ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ପ୍ରସ୍ତାଵଂ ଭେଦଯେତ୍ତତଃ ।। ୩୧୨.

ଏଭଳି ମଧ୍ୟଭାଗରେ ନବଟି କୋଷ୍ଠ ହୁଏ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ସ୍ଥାପନ କରି, ପରେ ବିଷୟକୁ ବିଭାଜନ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ର୍ସ୍ତାଵକ୍ରମଯୋଗେନ ପ୍ରସ୍ତାଵଂ ଯସ୍ତୁ ଵିନ୍ଦତି । କରମୁଷ୍ଟିସ୍ଥିତାସ୍ତସ୍ଯ ସାଧକସ୍ଯ ହି ସିଦ୍ଧଯଃ ।। ୩୧୨.

ଯେଉଁଠି ପ୍ରସ୍ତାବ ଏବଂ ତାହାର କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରସ୍ତାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଏହି ସାଧକଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ତାଙ୍କର ହାତରେ ଧରା ରହେ।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ପାଦମୂଲେ ସ୍ଯାନ୍ନଵଖଣ୍ଡାଂ ଭୁଵଂ ଲଭେତ୍ । କପାଲେ ତୁ ସମାଲିଖ୍ଯ ଶିଵତତ୍ତ୍ଵଂ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୧୨.

ତିନି ଲୋକ ତାଙ୍କର ପାଦ ତଳେ ଥାଏ; ସେ ନଉ ଖଣ୍ଡ ଭୂମି ଅଧିକାର କରେ। ଖପାଳ ଉପରେ ଚାରିପାଖରେ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ଲେଖିବା ଉଚିତ।