ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଜମ୍ବୁଭିର୍ଧନଧାନ୍ଯାପ୍ତିସ୍ତୁଷ୍ଟିର୍ନୀଲୋତ୍ପଲୈରପି । ରକ୍ତୋତ୍ପଲୈର୍ମ୍ମହାପୁଷ୍ଟିଃ କୁନ୍ଦପୁଷ୍ପୈର୍ମ୍ମହୋଦଯଃ ।। ୩୦୯.

ଜାମୁ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ମିଳେ, ନୀଳ କମଳ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ। ରକ୍ତ କମଳ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପୁଷ୍ଟି ଓ କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ।

ମଲ୍ଲିକାଭିଃ ପରକ୍ଷୋଭଃ କୁମୁଦୈର୍ଜନଵଲ୍ଲଭଃ । ଅଶୋକୈଃ ପୁତ୍ରଲାଭଃ ସ୍ଯାତ୍ ପାଟଲାଭିଃ ଶୁଭାଙ୍ଗନା ।। ୩୦୯.

ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, କୁମୁଦ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି। ଅଶୋକ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ମିଳେ, ପାଟଳା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ନାରୀମାନେ ମିଳନ୍ତି।

ଆମ୍ରୈରାଯୁସ୍ତିଲୈର୍ଲ୍ଲକ୍ଷଅମୀର୍ଵିଲ୍ଵୈଃ ଶ୍ରୀଶ୍ଚମ୍ପକୈର୍ଦ୍ଧନମ୍ । ଇଷ୍ଟଂ ମଧୁକପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ଵିଲ୍ଵୈଃ ସର୍ଵଜ୍ଞତାଂ ଲଭେତ୍ ।। ୩୦୯.

ଆମ୍ବ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘାୟୁ, ତିଳ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିଲ୍ବ ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧି, ଚମ୍ପକ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଧନ ମିଳେ। ମଧୁକ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଓ ବିଲ୍ବ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।

ତ୍ରିଲକ୍ଷଜପ୍ଯାତ୍ସର୍ଵ୍ଵାପ୍ତିର୍ହୋମାଦ୍ଧ୍ଯାନାତ୍ତଥେଜ୍ଯଯା । ମଣ୍ଡଲେଽଭ୍ଯର୍ଚ୍ଚ୍ଯ ଗାଯତ୍ର୍ଯା ଆହୁତୀଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିମ୍ ।। ୩୦୯.

ତିନି ଲକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ, ହୋମ, ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ମଣ୍ଡଳରେ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରି, ପଚିଶଟି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛତତ୍ରଯଂ ମୂଲାତ୍ ପଲ୍ଲଵୈର୍ଦୀକ୍ଷିତୋ ଭଵେତ୍ । ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଂ ପୁରା ପୀତ୍ଵା ଚରୂକଂ ପ୍ରାଶଯେତ୍ସଦା ।। ୩୦୯.

ମୂଳରୁ ତିନି ଶତ ଅଙ୍କୁର ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତାହାର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷିତ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ। ପୂର୍ବରୁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପିଇ ସର୍ବଦା ଚରୁ ଖାଇବା ଉଚିତ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଅପରାଂ ତ୍ଵରିତାଵିଦ୍ଯାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦାଂ । ପରେଵଜ୍ରାକୁଲେ୧ ଦେଵୀଂ ରଜୋଭିର୍ଲିଖିତେ ଯଜେତ୍ ।। ୩୧୦.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ଆଉ ଏକ ତ୍ୱରିତ ଜ୍ଞାନ କଥା କହିବି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଲାଲ ଗୁଧିକାରେ ଅଙ୍କିତ ପରମ ବଜ୍ରାକୁଳା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ପଦ୍ମଗର୍ଭେ ଦିଗ୍ଵିଦିକ୍ଷୁ ଚାଷ୍ଟୌ ଵଜ୍ରାଣି ଵୀଥିକାଂ । ଦ୍ଵାଶୋଭୋପଶୋଭାଞ୍ଚ ଲିଖେଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ସ୍ମରେନ୍ନରଃ ।। ୩୧୦.

ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆଠଟି ବଜ୍ର ରୂପେ ପଥ ଅଙ୍କିତ କରିବା ଉଚିତ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଅଙ୍କିତ କରି ମନେ ରଖିବା ଦରକାର।

ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜାଂ ସିଂହେ ଵାମଜଙ୍ଘା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ଵିଗୁଣା ତସ୍ଯାଃ ପାଦପୀଠେ ସମର୍ପିତା ।। ୩୧୦.

ଏହି ଦେବୀ ଅଠର ହାତ ଥିବା, ସିଂହ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ବାମ ପାଦ ରଖିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଦ ଦୁଇ ଗୁଣ ହୋଇ ପାଦପୀଠରେ ଅର୍ପିତ।

ନାଗଭୂଷାଂ ଵଜ୍ରକୁଣ୍ଡେ ଖଡ୍ଗଂ ଚକ୍ରଂ ଗଦାଂ କ୍ରମାତ୍ । ଶୂଲଂ ଶରଂ ତଥା ଶକ୍ତିଂ ଵରଦଂ ଦକ୍ଷିଣୈଃ କରୈଃ ।। ୩୧୦.

ସାପ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା, ବଜ୍ର କୁଣ୍ଡରେ ବସି, ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ କ୍ରମେ ତଳୱାର, ଚକ୍ର, ଗଦା, ତ୍ରିଶୂଳ, ବାଣ, ଶକ୍ତି ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଧରିଛନ୍ତି।

ଧନଃ ପାଶଂ ଶରଂ ଘଷ୍ଟାଂ ତର୍ଜ୍ଜନୀଂ ଶଙ୍ଖମଙ୍କୁଶମ୍ । ଅଭଯଞ୍ଚ ତତା ଵଜ୍ରଂ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ଘୃତାଯୁଧମ୍ ।। ୩୧୦.

ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଧନ, ପାଶ, ବାଣ, ମୁସଳ, ତର୍ଜନୀ, ଶଂଖ, ଅଙ୍କୁଶ, ଅଭୟ ଏବଂ ବଜ୍ର ଓ ଘୃତାୟୁଧ ଧରିଛନ୍ତି।

ପୂଜନାଚ୍ଛତ୍ରୁନାଶଃ ସ୍ଯାଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜଯତି ଲୀଲଯା । ଦୀର୍ଘାଯୂରାଷ୍ଟ୍ରଭୂତିଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦିଵ୍ଯାଦିଵ୍ଯାଦିସିଦ୍ଧିଭାକ୍ ।। ୩୧୦.

ପୂଜା କଲେ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ହୁଏ, ରାଜ୍ୟ ସହଜରେ ଜିତାଯାଏ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ରାଜ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଅଦିବ୍ୟ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ।

ତଲୋତିସପ୍ତପାତାଲାଃ କାଲାଗ୍ନିଭୁଵନାନ୍ତକାଃ । ଓଂ କାରାଦିସ୍ଵରାରଭ୍ଯ ଯାଵଦ୍‌ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵାଚକମ୍ ।। ୩୧୦.

ପୃଥିବୀ ତଳେ ସାତଟି ପାତାଳ ଅଛି, କାଳ ଓ ଅଗ୍ନିର ଭୂବନ ତାହାର ସେଷରେ। 'ଓଁ' ଧ୍ୱନିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅର୍ଥ ହୁଏ ସେଠା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ଓଂ କାରାଦ୍‌ଭ୍ରାମଯେତ୍ତୋଯନ୍ତୋତଲା ତ୍ଵରିତା ତତଃ । ପ୍ର୍ସ୍ତାଵଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସ୍ଵରଵର୍ଗଂ ଲିଖେଦ୍‌ଭୁଵି ।। ୩୧୦.

'ଓଁ' ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପାଣିକୁ ଘୁରାଇ, ତାପରେ ପାତାଳକୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଚଳାଇବା ଉଚିତ। ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତାବ କହିବି, ଏବଂ ମାଟିରେ ସ୍ୱର ବର୍ଗ ଲେଖିବା ଦରକାର।

ତାଲୁଵର୍ଗଃ କଵର୍ଗଃ ସ୍ଯାତ୍ତୃତୀଯୋ ଜିହ୍ଵତାଲୁକଃ । ଚତୁର୍ଥସ୍ତାଲୁଜିହ୍ଵାଗ୍ରୋ ଜିହ୍ଵାଦନ୍ତସ୍ତୁ ପଞ୍ଚମଃ ।। ୩୧୦.

ତାଳୁ ବର୍ଗ, କଣ୍ଠ ବର୍ଗ, ତୃତୀୟ ହେଉଛି ଜିଭ ତାଳୁ ବର୍ଗ, ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ତାଳୁ ଓ ଜିଭ ଟିପ୍, ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଜିଭ ଓ ଦାନ୍ତ।

ଷଷ୍ଠୋଽଷ୍ଟପୁଟସମ୍ପନ୍ନୋ ମିଶ୍ରଵର୍ଗସ୍ତୁ ସପ୍ତମଃ । ଊଷ୍ମାଣଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛଵର୍ଗସ୍ତୁ ଉଦ୍ଧରେଚ୍ଚ ମନୁଂ ତତଃ ।। ୩୧୦.

ଷଷ୍ଠ ବର୍ଗ ଅଠଟି ଗୁହା ଥିବା, ସପ୍ତମ ହେଉଛି ମିଶ୍ର ବର୍ଗ, ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି ଶ, ଷ, ସ ଇତ୍ୟାଦି ଉଷ୍ମ ବର୍ଗ। ତାପରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଷଷ୍ଠସ୍ଵରସମାରୂଢଂ ଊଷ୍ମଣାନ୍ତଂ ସଵିନ୍ଦୁକମ୍ । ତାଲୁଵର୍ଗାଦ୍ଵିତୀଯନ୍ତୁ ସ୍ଵରୈକାଦଶଯୋଜିତମ୍ ।। ୩୧୦.

ଛଅଟିଏ ସ୍ୱର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଶ୍ୱସନ୍ତ ଶବ୍ଦ ଓ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ, ତାଳୁ ଶ୍ରେଣୀରୁ ହୁଏ; ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଦ୍ୱିତୀୟଟି, ଏକାଦଶ ସ୍ୱର ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଥାଏ।

ଜିହ୍ଵାତାଲୁସମାଯୋଗଃ ପ୍ରଥମଂ କେଵଲଂ ଭଵେତ୍ । ତଦେଵ ଚ ଦ୍ଵିତାଯନ୍ତୁ ଅଧସ୍ତାଦ୍‌ଵିନିଯୋଜଯେତ୍ ।। ୩୧୦.

ଜିଭ ଓ ତାଳୁର ଯୋଗରେ ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ଏକାକି ରହିଥାଏ; ଏହି ଅକ୍ଷରଟି ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ତଳେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଏକାଦଶସ୍ଵରୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଥମଂ ତାଲୁଵର୍ଗତଃ । ଊଷ୍ଣାଣସ୍ଯ୧ ଦ୍ଵିତୀଯନ୍ତୁ ଅଧସ୍ତାଦ୍ ଦୃଶ୍ଯ ଯୋଜଯେତ୍ ।। ୩୧୦.

ଏକାଦଶ ସ୍ୱର ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମଟି ତାଳୁ ଶ୍ରେଣୀରୁ ହୁଏ; ଉଷ୍ମଣ ଶବ୍ଦର ଦ୍ୱିତୀୟଟି ମଧ୍ୟ ତଳେ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

ଷୋଡ଼ଶସ୍ଵରସଂଯୁକ୍ତମୂଷ୍ମାଣସ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯକମ୍ । ଜିହ୍ଵାଦନ୍ତସମାଯୋଗେ ପ୍ରଥମଂ ଯୋଜଯେଦଧଃ ।। ୩୧୦.

ଉଷ୍ମଣ ଶବ୍ଦର ଦ୍ୱିତୀୟଟି, ଷୋଳ ଟି ସ୍ୱର ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇ, ତଳେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଜିଭ ଓ ଦାନ୍ତର ଯୋଗରେ ପ୍ରଥମଟି ତଳେ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

ମିଶ୍ରଵର୍ଗାଦ୍‌ ଦ୍ଵିତୀଯନ୍ତୁ ଅଧସ୍ତାତ୍ ପୁନରେଵ ତୁ । ଚତୁର୍ଥସ୍ଵରସମି ନ୍ନଂ ତାଲୁଵର୍ଗାଦିସଂଯୁତମ୍ ।। ୩୧୦.

ମିଶ୍ର ଶ୍ରେଣୀର ଦ୍ୱିତୀୟଟି ପୁଣି ତଳେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଚତୁର୍ଥ ସ୍ୱର ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇ, ତାଳୁ ଶ୍ରେଣୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ଊଷ୍ମଣଶ୍ଚ ଦ୍ଵିତୀଯନ୍ତୁ ଅଧସ୍ତାଦ୍ଵିନିଯୋଜଯେତ୍ । ସ୍ଵରୈକାଦଶଭିନ୍ନନ୍ତୁ ଊଷ୍ମଣାନ୍ତଂ ସଵିନ୍ଦୁକମ୍ ।। ୩୧୦.

ଉଷ୍ମଣ ଶବ୍ଦର ଦ୍ୱିତୀୟଟି ତଳେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଉଷ୍ମଣ ଶବ୍ଦ, ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ଶେଷ, ଏକାଦଶ ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ଭାଗ ହୋଇଛି।

ପଞ୍ଚସ୍ଵରସମାରୂଢଂ ଓଷ୍ଠସମ୍ପୁଟଯୋଗତଃ । ଦ୍ଵିତୀଯମକ୍ଷରଞ୍ଚାନ୍ଯଜ୍ଜିହ୍ଵାଗ୍ରେ ତାଲୁଯୋଗତଃ ।। ୩୧୦.

ପାଞ୍ଚ ସ୍ୱର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଓଠର ସଂଯୋଗରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅକ୍ଷର ହୁଏ; ଆଉ ଗୋଟିଏ, ଜିଭର ଆଗ ଓ ତାଳୁର ଯୋଗରେ ହୁଏ।

ପ୍ରଥମଂ ପଞ୍ଚମେ ଯୋଜ୍ଯଂ ସ୍ଵରାର୍ଦ୍ଧେନୋଦ୍‌ଧୃତା ଇମେ । ଓଂକାରାଦ୍ଯା ନମୋନ୍ତାଶ୍ଚ ଜପେତ୍ ସ୍ଵାହାଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ଯକେ ।। ୩୧୦.

ପ୍ରଥମଟି ପଞ୍ଚମ ସହିତ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ, ଏହି ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ଅର୍ଧ ସ୍ୱର ସହିତ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ; 'ଓଁ' ରୁ ଆରମ୍ଭ, 'ନମଃ' ରେ ଶେଷ, ଏହାକୁ ଅଗ୍ନି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ଓଂ ହ୍ରୀଁ ହ୍ରୂଁ ହ୍ରଃ ହୃଦଯଂ ହାଂ ହଶ୍ଚେତି ଶିରଃ । ହ୍ରୀଁ ଜ୍ଵଲ ଜ୍ଵଲ ଶିଖା ସ୍ଯାତ୍ କଵଚଂ ହନୁଦ୍ଵଯମ୍ । ହୀଁ ଶ୍ରୀଁ ଶୂନ୍ନେତ୍ରତ୍ରଯାଯ ଵିଦ୍ଯାନେତ୍ରଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍ କ୍ଷୌଁ ହଃ ଖୌଁ ହୂଁ ଫଡସ୍ତ୍ରାଯ ଗୁହ୍ଯାଙ୍ଗାନି ପୁରା ନ୍ଯସେତ୍ । ତ୍ଵରିତାଙ୍ଗାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିଦ୍ଯାଙ୍ଗାନି ଶ୍ରୃଣୁଷ୍ଵ ମେ । ଆଦିଦ୍ଵିହୃଦଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ରିଚତୁଃଶିର ଇଷ୍ଯତେ ।। ୩୧୦.

'ଓଁ ହ୍ରୀଂ ହ୍ରୂଂ ହ୍ରଃ', ହୃଦୟ; 'ହାଂ ହଃ', ମୁଣ୍ଡ; 'ହ୍ରୀଂ ଜ୍ୱଳ ଜ୍ୱଳ', ଶିଖା; କବଚ, ଦୁଇ ହନୁ; 'ହୀଂ ଶ୍ରୀଂ', ତିନି ଶୂନ୍ୟ ନୟନ ପାଇଁ, ମନ୍ତ୍ର ନୟନ ଘୋଷିତ; 'କ୍ଷଂ ହଃ ଖଂ ହୂଂ ଫଟ୍', ଗୁପ୍ତ ଅଙ୍ଗ ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏବେ ଶୀଘ୍ର ଅଙ୍ଗ ବିଷୟରେ କହିବି, ମନ୍ତ୍ର ଅଙ୍ଗ ଶୁଣ; ଆରମ୍ଭରେ 'ହୃଦୟ' କୁହାଯାଏ, ତିନି କିମ୍ବା ଚାରିଟି 'ମୁଣ୍ଡ' ଭାବିତ।

ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠଃ ଶିଖା ପ୍ରୋକ୍ତା କଵଚଂ ସପ୍ତମାଷ୍ଟମମ୍ । ତୋରକନ୍ତୁ ଭଵେନ୍ତେତ୍ରଂ ନଵାର୍ଦ୍ଧାକ୍ଷରଲକ୍ଷଣଂ ।। ୩୧୦.

ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିଟିକୁ 'ଶିଖା' କୁହାଯାଏ, ସପ୍ତମ ଓ ଅଷ୍ଟମଟି 'କବଚ'; 'ତୋରକ' ହେଉଛି ନୟନ, ନବ ଓ ଅର୍ଧ ଅକ୍ଷର ତାହାର ଚିହ୍ନ।

ତୋତଲେତି ସମାଖ୍ଯାତା ଵଜ୍ରତୁଣ୍ଡେ ତତୋ ଭଵେତ୍ । ଖ ଖ ହୂଁ ଦଶଵୀଜା ସ୍ଯାଦ୍ଵଜ୍ରତୁଣ୍ଡେକ୍ଷରଲକ୍ଷଣଂ ।। ୩୧୦.

'ଟୋଟଲ' ବୋଲି ବଜ୍ରତୁଣ୍ଡରେ କୁହାଯାଏ; 'ଖଖ ହୂଂ', ଦଶ ବୀଜ, ବଜ୍ରତୁଣ୍ଡ ଅକ୍ଷରର ଚିହ୍ନ।

ଖେଚରି ଜ୍ଵାଲିନୀଜ୍ଵାଲେ ଖଖେତି ଜ୍ଵାଲିନୀଦଶ । ଵର୍ଚ୍ଚେ ଶରଵିଭୀଷଣି ଖଖେତି ଚ ଶଵର୍ଯ୍ଯପି ।। ୩୧୦.

'ଖେଚରୀ', 'ଜ୍ୱାଲିନୀ' ଜ୍ୱାଳା, 'ଖଖ' ହେଉଛି ଜ୍ୱାଲିନୀର ଦଶଟି; 'ବର୍ଚ୍ଚେ' ରେ, ଭୟଙ୍କର 'ଶର', 'ଖଖ' ମଧ୍ୟ 'ଶବରୀ' ପାଇଁ।

ଛେ ଛେଦନି କରାଲିନି ଖଖେତି ଚ କରାଲ୍ଯପି । ଵକ୍ଷଃଶ୍ରଵଦ୍ରଵପ୍ଲଵନୀ ଖ ଖ ଦୂତୀପ୍ଲଵଂଖ୍ଯପି ।। ୩୧୦.

'ଛେ' କଟିବାର ପାଇଁ, 'କରାଳିନୀ'; 'ଖଖ' ମଧ୍ୟ 'କରାଳୀ' ପାଇଁ; ବକ୍ଷ, କାନ, ଗଳିବା ଓ ପ୍ଲବନରେ, 'ଖଖ' କୁ 'ଦୂତୀପ୍ଲବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସ୍ତ୍ରୀବାଲକାରେ ଧୁନନି ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଵସନଵେଗିକା । କ୍ଷେ ପକ୍ଷେ କପିଲେ ହସ ହସ କପିଲା ନାମ ଦୂତିକା ।। ୩୧୦.

ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶିଶୁ ରୂପରେ 'ଧୁନ' ମନ୍ତ୍ର; ଶାସ୍ତ୍ରୀ 'ବସନବେଗିକା'; 'କ୍ଷେ', 'ପକ୍ଷେ', 'କପିଳା', 'ହସ ହସ', 'କପିଳା' ନାମ ଦୂତିକା।