ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ନ୍ଯସ୍ତାଙ୍ଗୋ ନ୍ଯସ୍ତମନ୍ତ୍ରସ୍ତୁ ସମସ୍ତଂ ଵ୍ଯାପକଂ ନ୍ଯସେତ୍ । ପାର୍ଵତୀ ଶଵରୀ ଚେଶା ଵରଦାଭଯହସ୍ତିକା ।। ୩୦୯.

ଅଙ୍ଗ ଓ ମନ୍ତ୍ର ନିୟୋଜନ କରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିତ ଉପସ୍ଥିତି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍। ପାର୍ବତୀ ଓ ଶବରୀ ଏଠାରେ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ଯେଉଁମାନେ ଦାନ ଓ ଭୟମୁକ୍ତି ହସ୍ତ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।

ମଯୂରବଲଯା ପିଚ୍ଛମୌଲିଃ କିସଲଯାଂଶୁକା । ସିଂହାସନସ୍ଥା ମାଯୂରଵର୍ହଚ୍ଛତ୍ରସମନ୍ଵିତା ।। ୩୦୯.

ମୟୂର ଚୂଡ଼ି ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୟୂର ପିଛା ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଥିବା, କିଶଳୟ ଶାଢ଼ି ପିନ୍ଧିଥିବା, ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା, ମୟୂର ବିସ୍ତାର ସହିତ ଅଳଙ୍କୃତ।

ତ୍ରିନେତ୍ରା ଶ୍ଯାମଲା ଦେଵୀ ଵନମାଲାଵିଭୂଷଣା । ଵିପ୍ରାହିକର୍ଣାଭରଣା କ୍ଷତ୍ରକେଯୂରଭୂଷଣା ।। ୩୦୯.

ତିନି ଆଖି ଓ କଳା ଦେବୀ, ବନମାଳା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ୍ଠଶୃଙ୍ଗାର ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାହୁବନ୍ଦ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।

ଵୈଶ୍ଯାନାଗକଟୋବନ୍ଧା ଵୃଷଲାହିକୃତନୂପୁରା । ଏଵଂ ରୂପାତ୍ମିକା ଭୂତ୍ଵା ତନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ ନିଯୁତଂ ଜପେତ୍ ।। ୩୦୯.

ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କମରବନ୍ଧ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ନୂପୁର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ଏପରି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେଇ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅନେକଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଈଶଃ କିରାତରୂପୋଷଽଭୂତ୍‌ ପରା ଗୌରୀ ଚ ତାଦୃଶୀ । ଜପେଦ୍ଧ୍ଯାଯେତ୍ ପୂଜଯେତ୍ତାଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧ୍ଯୈଵିଷାଦିହୃତ୍ ।। ୩୦୯.

ଈଶ୍ୱର ଶିକାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ପରା ଗୌରୀ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଜପ, ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ବାଧା ଦୂର ହୁଏ।

ଅଷ୍ଟସିଂହାସନେ ପୂଜ୍ଯା ଦଲେ ପୂର୍ଵାଦିକେ କ୍ରମାତ୍ । ଅଙ୍ଗଣାଯତ୍ରୀ ପ୍ରଣୀତା ହୂଙ୍କାରାଦ୍ଯା ଦଲଗ୍ରକେ ।। ୩୦୯.

ଅଷ୍ଟ ସିଂହାସନରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ। ପ୍ରଣିତା ଓ ହୂଁକାର ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପତ୍ରସ୍ଥଳୀରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।

ଫଟ୍‌କାରୀ ଚାଗ୍ରତୋ ଦେଵ୍ଯାଃ ଶ୍ରୀଵୀଜେନାର୍ଚ୍ଚଯେଦିମାଃ । ଲୋକେଶାଯୁଧଵର୍ଣାସ୍ତାଃ ଫଟ୍‌କାରୀ ତୁ ଧନୁର୍ଦ୍ଧରା ।। ୩୦୯.

ଫଟ୍ କାରୀକୁ ଦେବୀଙ୍କ ଆଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଶ୍ରୀ ବୀଜ ଦ୍ୱାରା ଏମାନେ ପୂଜିତ ହେବେ। ଯେଉଁମାନେ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଫଟ୍ କାରୀ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଜଯା ଚ ଵିଜଯା ଦ୍ଵାସ୍ଥେ ପୂଜ୍ଯେ ସୌଵର୍ଣଯଷ୍ଟିକେ । କିଙ୍କଣ ଵର୍ଵରୀ ମୁଣ୍ଡୀ ଲଗୁଡ଼ୀ ଚ ତଯୋର୍ଵରିଃ ।। ୩୦୯.

ଜୟା ଓ ବିଜୟା ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱାରପାଳ, ସୁନାର ଛଡ଼ି ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ହେବାକୁ ଉଚିତ। କିଙ୍କଣ, ବର୍ବରୀ, ମୁଣ୍ଡୀ ଓ ଲଗୁରୀ ତାଙ୍କର ସହାୟକ।

ଇଷ୍ଟ୍ଵୈଵଂ ସିଦ୍ଧଯେଦ୍‌ଦ୍ରଵ୍ଯୈଃ କୁଣ୍ଡେ ଯୋନ୍ଯାକୃତୌ ହୁନେତ୍ । ହେମଲାଭୋଽର୍ଜୁନୈର୍ଦ୍ଧାନ୍ଯୈର୍ଗୋଧୂମୈଃ ପୁଷ୍ଟିସମ୍ପଦଃ ।। ୩୦୯.

ଏହି ସମଗ୍ର ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ଯଜ୍ଞ କରି, ଯୋନି ଆକୃତି ଥିବା କୁଣ୍ଡରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଅର୍ଜୁନ କାଠ ଓ ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୁନା ମିଳେ, ଗହୁଁ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ଟି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ।

ଯଵୈର୍ଦ୍ଧାନ୍ଯୈସ୍ତିଲୈଃ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିରୀତିଵିନାଶନମ୍ । ଅକ୍ଷୈରୁନ୍ମତ୍ତତା ଶତ୍ରୋଃ ଶାଲ୍ମଲୀଭିଶ୍ଚ ମାରଣମ୍ ।। ୩୦୯.

ଯବ, ଧାନ୍ୟ ଓ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ ଓ ବିଘ୍ନ ଦୂର ହୁଏ। ଗୁଟି ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ଉନ୍ମାଦୀ ହୁଏ, ଶାଲମଳୀ କାଠ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ନାଶ ହୁଏ।

ଜମ୍ବୁଭିର୍ଧନଧାନ୍ଯାପ୍ତିସ୍ତୁଷ୍ଟିର୍ନୀଲୋତ୍ପଲୈରପି । ରକ୍ତୋତ୍ପଲୈର୍ମ୍ମହାପୁଷ୍ଟିଃ କୁନ୍ଦପୁଷ୍ପୈର୍ମ୍ମହୋଦଯଃ ।। ୩୦୯.

ଜାମୁ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ମିଳେ, ନୀଳ କମଳ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ। ରକ୍ତ କମଳ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପୁଷ୍ଟି ଓ କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ।

ମଲ୍ଲିକାଭିଃ ପରକ୍ଷୋଭଃ କୁମୁଦୈର୍ଜନଵଲ୍ଲଭଃ । ଅଶୋକୈଃ ପୁତ୍ରଲାଭଃ ସ୍ଯାତ୍ ପାଟଲାଭିଃ ଶୁଭାଙ୍ଗନା ।। ୩୦୯.

ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, କୁମୁଦ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି। ଅଶୋକ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ମିଳେ, ପାଟଳା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ନାରୀମାନେ ମିଳନ୍ତି।

ଆମ୍ରୈରାଯୁସ୍ତିଲୈର୍ଲ୍ଲକ୍ଷଅମୀର୍ଵିଲ୍ଵୈଃ ଶ୍ରୀଶ୍ଚମ୍ପକୈର୍ଦ୍ଧନମ୍ । ଇଷ୍ଟଂ ମଧୁକପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ଵିଲ୍ଵୈଃ ସର୍ଵଜ୍ଞତାଂ ଲଭେତ୍ ।। ୩୦୯.

ଆମ୍ବ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘାୟୁ, ତିଳ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିଲ୍ବ ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧି, ଚମ୍ପକ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଧନ ମିଳେ। ମଧୁକ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଓ ବିଲ୍ବ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।

ତ୍ରିଲକ୍ଷଜପ୍ଯାତ୍ସର୍ଵ୍ଵାପ୍ତିର୍ହୋମାଦ୍ଧ୍ଯାନାତ୍ତଥେଜ୍ଯଯା । ମଣ୍ଡଲେଽଭ୍ଯର୍ଚ୍ଚ୍ଯ ଗାଯତ୍ର୍ଯା ଆହୁତୀଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିମ୍ ।। ୩୦୯.

ତିନି ଲକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ, ହୋମ, ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ମଣ୍ଡଳରେ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରି, ପଚିଶଟି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛତତ୍ରଯଂ ମୂଲାତ୍ ପଲ୍ଲଵୈର୍ଦୀକ୍ଷିତୋ ଭଵେତ୍ । ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଂ ପୁରା ପୀତ୍ଵା ଚରୂକଂ ପ୍ରାଶଯେତ୍ସଦା ।। ୩୦୯.

ମୂଳରୁ ତିନି ଶତ ଅଙ୍କୁର ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତାହାର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷିତ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ। ପୂର୍ବରୁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପିଇ ସର୍ବଦା ଚରୁ ଖାଇବା ଉଚିତ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଅପରାଂ ତ୍ଵରିତାଵିଦ୍ଯାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦାଂ । ପରେଵଜ୍ରାକୁଲେ୧ ଦେଵୀଂ ରଜୋଭିର୍ଲିଖିତେ ଯଜେତ୍ ।। ୩୧୦.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ଆଉ ଏକ ତ୍ୱରିତ ଜ୍ଞାନ କଥା କହିବି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଲାଲ ଗୁଧିକାରେ ଅଙ୍କିତ ପରମ ବଜ୍ରାକୁଳା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ପଦ୍ମଗର୍ଭେ ଦିଗ୍ଵିଦିକ୍ଷୁ ଚାଷ୍ଟୌ ଵଜ୍ରାଣି ଵୀଥିକାଂ । ଦ୍ଵାଶୋଭୋପଶୋଭାଞ୍ଚ ଲିଖେଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ସ୍ମରେନ୍ନରଃ ।। ୩୧୦.

ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆଠଟି ବଜ୍ର ରୂପେ ପଥ ଅଙ୍କିତ କରିବା ଉଚିତ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଅଙ୍କିତ କରି ମନେ ରଖିବା ଦରକାର।

ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜାଂ ସିଂହେ ଵାମଜଙ୍ଘା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ଵିଗୁଣା ତସ୍ଯାଃ ପାଦପୀଠେ ସମର୍ପିତା ।। ୩୧୦.

ଏହି ଦେବୀ ଅଠର ହାତ ଥିବା, ସିଂହ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ବାମ ପାଦ ରଖିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଦ ଦୁଇ ଗୁଣ ହୋଇ ପାଦପୀଠରେ ଅର୍ପିତ।

ନାଗଭୂଷାଂ ଵଜ୍ରକୁଣ୍ଡେ ଖଡ୍ଗଂ ଚକ୍ରଂ ଗଦାଂ କ୍ରମାତ୍ । ଶୂଲଂ ଶରଂ ତଥା ଶକ୍ତିଂ ଵରଦଂ ଦକ୍ଷିଣୈଃ କରୈଃ ।। ୩୧୦.

ସାପ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା, ବଜ୍ର କୁଣ୍ଡରେ ବସି, ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ କ୍ରମେ ତଳୱାର, ଚକ୍ର, ଗଦା, ତ୍ରିଶୂଳ, ବାଣ, ଶକ୍ତି ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଧରିଛନ୍ତି।

ଧନଃ ପାଶଂ ଶରଂ ଘଷ୍ଟାଂ ତର୍ଜ୍ଜନୀଂ ଶଙ୍ଖମଙ୍କୁଶମ୍ । ଅଭଯଞ୍ଚ ତତା ଵଜ୍ରଂ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ଘୃତାଯୁଧମ୍ ।। ୩୧୦.

ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଧନ, ପାଶ, ବାଣ, ମୁସଳ, ତର୍ଜନୀ, ଶଂଖ, ଅଙ୍କୁଶ, ଅଭୟ ଏବଂ ବଜ୍ର ଓ ଘୃତାୟୁଧ ଧରିଛନ୍ତି।

ପୂଜନାଚ୍ଛତ୍ରୁନାଶଃ ସ୍ଯାଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜଯତି ଲୀଲଯା । ଦୀର୍ଘାଯୂରାଷ୍ଟ୍ରଭୂତିଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦିଵ୍ଯାଦିଵ୍ଯାଦିସିଦ୍ଧିଭାକ୍ ।। ୩୧୦.

ପୂଜା କଲେ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ହୁଏ, ରାଜ୍ୟ ସହଜରେ ଜିତାଯାଏ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ରାଜ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଅଦିବ୍ୟ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ।

ତଲୋତିସପ୍ତପାତାଲାଃ କାଲାଗ୍ନିଭୁଵନାନ୍ତକାଃ । ଓଂ କାରାଦିସ୍ଵରାରଭ୍ଯ ଯାଵଦ୍‌ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵାଚକମ୍ ।। ୩୧୦.

ପୃଥିବୀ ତଳେ ସାତଟି ପାତାଳ ଅଛି, କାଳ ଓ ଅଗ୍ନିର ଭୂବନ ତାହାର ସେଷରେ। 'ଓଁ' ଧ୍ୱନିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅର୍ଥ ହୁଏ ସେଠା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ଓଂ କାରାଦ୍‌ଭ୍ରାମଯେତ୍ତୋଯନ୍ତୋତଲା ତ୍ଵରିତା ତତଃ । ପ୍ର୍ସ୍ତାଵଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସ୍ଵରଵର୍ଗଂ ଲିଖେଦ୍‌ଭୁଵି ।। ୩୧୦.

'ଓଁ' ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପାଣିକୁ ଘୁରାଇ, ତାପରେ ପାତାଳକୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଚଳାଇବା ଉଚିତ। ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତାବ କହିବି, ଏବଂ ମାଟିରେ ସ୍ୱର ବର୍ଗ ଲେଖିବା ଦରକାର।

ତାଲୁଵର୍ଗଃ କଵର୍ଗଃ ସ୍ଯାତ୍ତୃତୀଯୋ ଜିହ୍ଵତାଲୁକଃ । ଚତୁର୍ଥସ୍ତାଲୁଜିହ୍ଵାଗ୍ରୋ ଜିହ୍ଵାଦନ୍ତସ୍ତୁ ପଞ୍ଚମଃ ।। ୩୧୦.

ତାଳୁ ବର୍ଗ, କଣ୍ଠ ବର୍ଗ, ତୃତୀୟ ହେଉଛି ଜିଭ ତାଳୁ ବର୍ଗ, ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ତାଳୁ ଓ ଜିଭ ଟିପ୍, ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଜିଭ ଓ ଦାନ୍ତ।

ଷଷ୍ଠୋଽଷ୍ଟପୁଟସମ୍ପନ୍ନୋ ମିଶ୍ରଵର୍ଗସ୍ତୁ ସପ୍ତମଃ । ଊଷ୍ମାଣଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛଵର୍ଗସ୍ତୁ ଉଦ୍ଧରେଚ୍ଚ ମନୁଂ ତତଃ ।। ୩୧୦.

ଷଷ୍ଠ ବର୍ଗ ଅଠଟି ଗୁହା ଥିବା, ସପ୍ତମ ହେଉଛି ମିଶ୍ର ବର୍ଗ, ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି ଶ, ଷ, ସ ଇତ୍ୟାଦି ଉଷ୍ମ ବର୍ଗ। ତାପରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଷଷ୍ଠସ୍ଵରସମାରୂଢଂ ଊଷ୍ମଣାନ୍ତଂ ସଵିନ୍ଦୁକମ୍ । ତାଲୁଵର୍ଗାଦ୍ଵିତୀଯନ୍ତୁ ସ୍ଵରୈକାଦଶଯୋଜିତମ୍ ।। ୩୧୦.

ଛଅଟିଏ ସ୍ୱର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଶ୍ୱସନ୍ତ ଶବ୍ଦ ଓ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ, ତାଳୁ ଶ୍ରେଣୀରୁ ହୁଏ; ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଦ୍ୱିତୀୟଟି, ଏକାଦଶ ସ୍ୱର ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଥାଏ।

ଜିହ୍ଵାତାଲୁସମାଯୋଗଃ ପ୍ରଥମଂ କେଵଲଂ ଭଵେତ୍ । ତଦେଵ ଚ ଦ୍ଵିତାଯନ୍ତୁ ଅଧସ୍ତାଦ୍‌ଵିନିଯୋଜଯେତ୍ ।। ୩୧୦.

ଜିଭ ଓ ତାଳୁର ଯୋଗରେ ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ଏକାକି ରହିଥାଏ; ଏହି ଅକ୍ଷରଟି ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ତଳେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଏକାଦଶସ୍ଵରୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଥମଂ ତାଲୁଵର୍ଗତଃ । ଊଷ୍ଣାଣସ୍ଯ୧ ଦ୍ଵିତୀଯନ୍ତୁ ଅଧସ୍ତାଦ୍ ଦୃଶ୍ଯ ଯୋଜଯେତ୍ ।। ୩୧୦.

ଏକାଦଶ ସ୍ୱର ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମଟି ତାଳୁ ଶ୍ରେଣୀରୁ ହୁଏ; ଉଷ୍ମଣ ଶବ୍ଦର ଦ୍ୱିତୀୟଟି ମଧ୍ୟ ତଳେ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

ଷୋଡ଼ଶସ୍ଵରସଂଯୁକ୍ତମୂଷ୍ମାଣସ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯକମ୍ । ଜିହ୍ଵାଦନ୍ତସମାଯୋଗେ ପ୍ରଥମଂ ଯୋଜଯେଦଧଃ ।। ୩୧୦.

ଉଷ୍ମଣ ଶବ୍ଦର ଦ୍ୱିତୀୟଟି, ଷୋଳ ଟି ସ୍ୱର ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇ, ତଳେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଜିଭ ଓ ଦାନ୍ତର ଯୋଗରେ ପ୍ରଥମଟି ତଳେ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।