ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ପୂର୍ଵ୍ଵେ ତତ୍ପୁରୁଷଃ ଶ୍ଵେତୋ ଅଘୋରୋଽଷ୍ଟଭୁଜୋଽସିତଃ । ଚତୁର୍ବାହୁମୁଖଃ ପୀତଃ ସଦ୍ଯୋଜାତଶ୍ଚ ପଶ୍ଚିମେ ॥ ୩୦୪.

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ତତ୍ପୁରୁଷ ଧଳାବର୍ଣ୍ଣର, ଅଘୋର ଅଠ ହାତ ଓ କଳାବର୍ଣ୍ଣର, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସଦ୍ୟୋଜାତ ଚାରି ହାତ ଓ ହଳଦିଆ ମୁହଁର।

ଵାମଦେଵଃ ସ୍ତ୍ରୀଵିଲାସୀ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରଭୁଜୋଽରୁଣଃ । ସୌମ୍ଯେ ପଞ୍ଚାସ୍ଯ ଈଶାନେ ଈଶାନଃ ସର୍ଵ୍ଵଦଃ ସିତଃ ॥ ୩୦୪.

ବାମଦେବ ନାରୀ ସହ ଖେଳୁଥିବା, ଚାରି ମୁହଁ ଓ ଚାରି ହାତ ଥିବା ଲାଲ୍ ବର୍ଣ୍ଣର, ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପାଞ୍ଚ ମୁହଁ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦାତା ଇଶାନ ଧଳାବର୍ଣ୍ଣର।

ଇଷ୍ଟାଙ୍ଗାନି ଯଥାନ୍ଯାଯମନନ୍ତଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ୍ମର୍ଚ୍ଚଯେତ୍ । ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରଂ ତ୍ଵେକନେତ୍ରଂ ପୂର୍ଵ୍ଵାଦୌ ଦିଶି ପୂଜଯେତ୍ ॥ ୩୦୪.

ଚାହିଦା ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଅନନ୍ତ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏକ ଆଖି ଥିବା ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଏକରୁଦ୍ରଂ ତ୍ରିନେତ୍ରଞ୍ଚ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଞ୍ଚ ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍ । ଐଶାନ୍ଯାଦିଵିଦିକ୍ଷ୍ଵେତେ ଵିଦ୍ଯେଶାଃ କମଲାସନାଃ ॥ ୩୦୪.

ଏକରୁଦ୍ର, ତିନି ଆଖି ଥିବା, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଓ ଶିଖଣ୍ଡିନ; ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଜ୍ଞାନର ଦେବତାମାନେ ପଦ୍ମରେ ବସିଛନ୍ତି।

ଶ୍ଵେତଃ ପୀତଃ ସିତୋ ରକ୍ତୋ ଧୂମ୍ରୋ ରକ୍ତୋଽରୁଣଃ ସିତଃ । ଶୂଲାଶନିଶରେଷ୍ଵାସଵାହଵଶ୍ଚତୁରାନନାଃ ॥ ୩୦୪.

ଧଳା, ହଳଦିଆ, ଧଳା, ଲାଲ୍, ଧୂସର, ଲାଲ୍, ରକ୍ତିମ, ଧଳା; ଶୂଳ, ବଜ୍ର, ଶର, ଧନୁଷ ଓ ଚାରି ମୁହଁ ସହିତ।

ଉମା ଚଣ୍ଡୀଶନନ୍ଦୀଶୌ ମହାକାଲୋ ଗଣେଶ୍ଵରଃ । ଵୃଷୋ ଭୃଙ୍ଗରିଟିସ୍କନ୍ଦାନୁତ୍ତରାଦୌ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ॥ ୩୦୪.

ଉମା, ଚଣ୍ଡୀଶ, ନନ୍ଦୀଶ, ମହାକାଳ, ଗଣେଶ୍ୱର; ବୃଷ, ଭୃଙ୍ଗ, ରିଟି, ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦକୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପ୍ରଥମେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

କୁଲିଶଂ ଶକ୍ତିଦଣ୍ଡୌ ଚ ଖଡ୍ଗପାଶଧ୍ଵଜୌ ଗଦାଂ । ଶୂଲଂ ଚକ୍ରଂ ଯଜେତ୍ ପଦ୍ମଂ ପୂର୍ଵ୍ଵାଦୌ ଦେଵମର୍ଚ୍ଯ ଚ ॥ ୩୦୪.

ବଜ୍ର, ଶକ୍ତି, ଦଣ୍ଡ, ଖଡ଼ଗ, ପାଶ, ଧ୍ୱଜ, ଗଦା, ଶୂଳ, ଚକ୍ର; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପଦ୍ମ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତତୋଽଧିଵାସିତଂ ଶିଷ୍ଯଂ ପାଯଯେଦ୍ ଗଵ୍ଯପଞ୍ଚକମ୍ । ଆଚାନ୍ତଂ ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ନେତ୍ରାନ୍ତୈର୍ନେତ୍ରେ ନେତ୍ରେଣ ବନ୍ଧଯେତ୍ ॥ ୩୦୪.

ଏହା ପରେ ଅଭିଷେକ କରି, ଶିଷ୍ୟକୁ ଗବ୍ୟ ପଞ୍ଚକ ଦେବା ଉଚିତ। ମୁଁହ ଧୋଇ ନେଇ, ଜଳ ଛିଟି ଦେଇ, ଆଖିରେ ଆଖି ଦେଖାଇ ଆଖି ନିୟମ କରିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵାରେ ପ୍ରଵେଶଯେଚ୍ଛିଷ୍ଯଂ ମଣ୍ଡପସ୍ଯାଥ ଦକ୍ଷିଣେ । ସାସନାଦିକୁଶାସୀନଂ ତତ୍ର ସଂଶୋଧଯେଦ୍ ଗୁରୁଃ ॥ ୩୦୪.

ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟକୁ ଭିତରକୁ ନେଇ, ମଣ୍ଡପର ଦକ୍ଷିଣ ପାଶକୁ ନେବା; ତାଳି, ଆସନ ଓ କୁଶ ଉପରେ ବସାଇ, ଗୁରୁ ସେଠାରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବେ।

ଆଦିତତ୍ତ୍ଵାନି ସଂହୃତ୍ଯ ପରମାର୍ଥେ ଲଯଃ କ୍ରମାତ୍ । ପୁନରୁତ୍ପାଦଯେଚ୍ଛିଷ୍ଯଂ ସୃଷ୍ଟିମାର୍ଗେଣ ଦେଶିକଃ ॥ ୩୦୪.

ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ହଟାଇ, ପରମ ସତ୍ୟରେ କ୍ରମେ ଲୟ କରିବା; ପୁଣି ଦେଶିକ ଶିଷ୍ୟକୁ ସୃଷ୍ଟିର ମାର୍ଗରେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରିବେ।

ନ୍ଯାସଂ ଶିଷ୍ଯେ ତତଃ କୃତ୍ଵା ତଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମାନଯେତ୍ । ପଶ୍ଚିମଦ୍ଵାରମାନୀଯ କ୍ଷେପଯେତ୍ କୁସୁମାଞ୍ଜଲିମ୍ ॥ ୩୦୪.

ତାପରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ନ୍ୟାସ କରି, ସେଉଁଠି ପରିକ୍ରମା କରାଇବା; ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରକୁ ନେଇ, କୁସୁମ ଅଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରିବେ।

ଯସ୍ମିନ୍ ପତନ୍ତି ପୁଷ୍ପାଣି ତନ୍ନାମାଦ୍ଯଂ ଵିନିର୍ଦ୍ଦିଶେତ୍ । ପାର୍ଶ୍ଵେ ଯାଗଭୁଵଃ ଖାତେ କୁଣ୍ଡେ ସନ୍ନାଭିମେଖଲେ ॥ ୩୦୪.

ଯେଉଁଠାରେ ଫୁଲ ପଡ଼ିଥାଏ, ସେଠାରେ ପ୍ରଧାନ ନାମ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ। ଯଜ୍ଞଭୂମିର ପାଶରେ, ଖୋଦା ଗଡ଼ାରେ, ନାଭି ଆକୃତି ଗଭୀରତାରେ।

ଶିଵାଗ୍ନିଂ ଜନଯିତ୍ଵେଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନଃ ଶିଷ୍ଯେଣ ଚାର୍ଚ୍ଚଯେତ୍ । ଧ୍ଯାନେନାତ୍ମନି ତଂ ଶିଷ୍ଯଂ ସଂହୃତ୍ଯ ପ୍ରଲଯଃ କ୍ରମାତ୍ ॥ ୩୦୪.

ଶିବାଗ୍ନି ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୂଜା କରି, ପୁଣି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ପୂଜା କରିବା; ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟକୁ ନିଜ ମନରେ ଗ୍ରହଣ କରି, କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଲୟ କରିବା।

ପୁନରୁତ୍ପାଦ୍ଯ ତତ୍ପାଣୌ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦର୍ଭାଂଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରିତାନ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯାଦୀନି ତତ୍ତ୍ଵାନି ଜୁହୁଯାଦ୍ ହୃଦଯାଦିଭିଃ ॥ ୩୦୪.

ପୁଣି ସୃଷ୍ଟି କରି, ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଦର୍ଭା ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହାତରେ ଦେବା; ପୃଥିବୀ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅର୍ପଣ କରିବା।

ଏକୈକସ୍ଯ ଶତଂ ହୁତ୍ଵା ଵ୍ଯୋମମୂଲେନ ହୋମଯେତ୍ । ହୁତ୍ଵା ପୂର୍ଣାହୁତିଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦସ୍ତ୍ରେଣାଷ୍ଟାହୁତୀର୍ହୁନେତ୍ ॥ ୩୦୪.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ଶତବାରି ହୋମ କରି, ଆକାଶ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରରେ ହୋମ କରିବା; ହୋମ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହୁତି ଦେବା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ଆଠ ଆହୁତି ଦେବା।

ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵିଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ତତଃ ଶେଷଂ ସମାପଯେତ୍ । କୁମ୍ଭଂ ସମନ୍ତ୍ରିତଂ ପ୍ରାର୍ଚ୍ଯଂ ଶିଶୁଂ ପୀଠେଽଭିଷେଚଯେତ୍ ॥ ୩୦୪.

ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରିବା; ମନ୍ତ୍ରପୂତ କୁମ୍ଭ ପୂଜା କରି, ପୀଠରେ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଜପନ୍ ଵୈ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶଦ୍ଵିଷ୍ଣୁନାମାନି ଯୋ ନରଃ । ମନ୍ତ୍ରଜପ୍ଯାଦିଫଲଭାକ୍ ତୀର୍ଥେଷ୍ଵର୍ଚାଦି ଚାକ୍ଷଯମ୍ ।। ୩୦୫.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଯେ କୌଣସି ପୁରୁଷ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶିଟି ବିଷ୍ଣୁ ନାମ ଜପ କରେ, ସେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ ଓ ପୂଜାର ଫଳ ପାଏ, ଏବଂ ତୀର୍ଥରେ ଏହାର ଫଳ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

ପୁଷ୍କରେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ ଗଯାଯାଞ୍ଚ ଗଦାଧରମ୍ । ରାଘଵଞ୍ଚିତ୍ରକୂଟେ ତୁ ପ୍ରଭାସେ ଦୈତ୍ଯସୂଦନମ୍ ।। ୩୦୫.

ପୁଷ୍କରରେ ପଦ୍ମନୟନଙ୍କୁ, ଗୟାରେ ଗଦାଧରଙ୍କୁ, ଚିତ୍ରକୁଟରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଏବଂ ପ୍ରଭାସରେ ଦେତ୍ୟମାରିକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଜଯଂ ଜଯନ୍ତ୍ଯାଂ ତଦ୍ଵଚ୍ଚ ଜଯନ୍ତଂ ହସ୍ତିନାପୁରେ । ଵାରାହଂ ଵର୍ଦ୍ଧମାନେ ଚ କାଶ୍ମୀରେ ଚକ୍ରପାଣିନମ୍ ।। ୩୦୫.

ଜୟନ୍ତୀରେ ଜୟଙ୍କୁ, ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଜୟନ୍ତଙ୍କୁ, ବର୍ଦ୍ଧମାନରେ ବରାହ ଅବତାରଙ୍କୁ ଏବଂ କାଶ୍ମୀରରେ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଜନାର୍ଦ୍ଦନଞ୍ଚ କୁବ୍ଜାମ୍ରେ ମଥୁରାଯାଞ୍ଚ କେଶଵମ୍ । କୁବ୍ଜାମ୍ରକେ ହୃଷୀକେଶଂ ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରେ ଜଟାଧରମ୍ ।। ୩୦୫.

କୁବ୍ଜାମ୍ରରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ, ମଥୁରାରେ କେଶବଙ୍କୁ, କୁବ୍ଜାମ୍ରରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଏବଂ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରେ ଜଟାଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଶାଲଗ୍ରାମେ ମହାଯୋଗଂ ହରିଂ ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନାଚଲେ । ପିଣ୍ଡାରକେ ଚତୁର୍ବ୍ବାହୁଂ ଶଙ୍ଖୋଦ୍ଧାରେ ଚ ଶଙ୍ଖିନମ୍ ।। ୩୦୫.

ଶାଳଗ୍ରାମରେ ମହାଯୋଗୀ ହରିଙ୍କୁ, ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପାହାଡ଼ରେ ହରିଙ୍କୁ, ପିଣ୍ଡାରକରେ ଚତୁର୍ଭୁଜଙ୍କୁ ଏବଂ ଶଂଖୋଦ୍ଧାରରେ ଶଂଖଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଵାମନଞ୍ଚ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଯମୁନାଯାଂ ତ୍ରିଵିକ୍ରମମ୍ । ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଂ ତଥା ଶୋଣେ କପିଲଂ ପୂର୍ଵ୍ଵସାଗରେ ।। ୩୦୫.

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବାମନଙ୍କୁ, ଯମୁନାରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କୁ, ଶୋଣନଦୀରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏବଂ ପୂର୍ବ ସାଗର କୂଳରେ କପିଳଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଵିଷ୍ଣୁଂ ମହୋଦଧୌ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଗଙ୍ଗାସାଗରସଙ୍ଗମେ । ଵନମାଲଞ୍ଚ କିଷ୍କିନ୍ଧ୍ଯାଂ ଦେଵଂ ରୈଵତକଂ ଵିଦୁଃ ।। ୩୦୫.

ମହାସାଗରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ବନମାଳୀଙ୍କୁ ଏବଂ ରୈବତକ ପାହାଡ଼ରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

କାଶୀତଟେ ମହାଯୋଗଂ ଵିରଜାଯାଂ ରିପୁଞ୍ଜଯମ୍ । ଵିଶାଖଯୂପେ ହ୍ଯଜିତନ୍ନେପାଲେ ଲୋକଭାଵନମ୍ ।। ୩୦୫.

କାଶୀ ତଟରେ ମହାଯୋଗୀଙ୍କୁ, ବିରଜାରେ ଶତ୍ରୁଜୟଙ୍କୁ, ବିଶାଖୟୂପରେ ଅଜିତଙ୍କୁ ଏବଂ ନେପାଳରେ ଲୋକସୃଷ୍ଟିକାରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ଵିଦ୍ଧି କୃଷ୍ଣଂ ମନ୍ଦରେ ମଧୁସୂଦନମ୍ । ଲୋକାକୁଲେ ରିପୁହରଂ ଶାଲଗ୍ରାମେ ହରିଂ ସ୍ମରେତ୍ ।। ୩୦୫.

ଦ୍ୱାରକାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ମନ୍ଦରପର୍ବତରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର କ୍ଲେଶରେ ଶତ୍ରୁହରଙ୍କୁ ଏବଂ ଶାଳଗ୍ରାମରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ପୁରୁଷଂ ପୂରୁଷଵଟେ ଵିମଲେ ଚ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁଂ । ଅନନ୍ତଂ ସୈନ୍ଧଵାରଣ୍ଯେ ଦଣ୍ଡକେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରିଣମ୍ ।। ୩୦୫.

ପୁରୁଷବଟରେ ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ, ବିମଳରେ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ, ସିନ୍ଧୁବନରେ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ଦଣ୍ଡକବନରେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଉତ୍ପଲାଵର୍ତ୍ତକେ ଶୌରିଂ ନର୍ମ୍ମଦାଯାଂ ଶ୍ରିଯଃ ପତିଂ । ଦାମୋଦରଂ ରୈଵତକେ ନନ୍ଦାଯାଂ ଜଲଶାଯିନଂ ।। ୩୦୫.

ଉତ୍ପଳାବର୍ତ୍ତକରେ ଶୌରିଙ୍କୁ, ନର୍ମଦାରେ ଶ୍ରୀଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ, ରୈବତକରେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ଏବଂ ନନ୍ଦାନଦୀରେ ଜଳଶାୟୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଗୋପୀଶ୍ଵରଞ୍ଚ ସିନ୍ଧ୍ଵଵ୍ଧୌ ମାହେନ୍ଦ୍ରେ ଚାଚ୍ଯୁତଂ ଵିଦୁଃ । ସହ୍ଯାଦ୍ରୌ ଦେଵଦେଵେଶଂ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ମାଗଧେ ଵନେ ।। ୩୦୫.

ସିନ୍ଧୁ ମୁହାଣାରେ ଗୋପୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ମାହେନ୍ଦ୍ରରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ, ସହ୍ୟାଦ୍ରି ପାହାଡ଼ରେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଏବଂ ମାଗଧବନରେ ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ସର୍ଵ୍ଵପାପହରଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯେ ଔଡ୍ରେ ତୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ହୃଦଯେ ଵିଦ୍ଧି ଜପତାଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦମ୍ ।। ୩୦୫.

ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକଙ୍କୁ, ଓଡ଼ିଶାରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ, ହୃଦୟରେ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ଜପ କରେ ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।