ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଗୁଲ୍ମମାଷତିଲଵ୍ରୀହିଚୂର୍ଣକ୍ଷୀରସିତାନ୍ଵିତଂ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥଵଂଶଦର୍ଭାଣଂ ମୂଲଂ ଵୈ ଵୈଷ୍ଣଵୀଶ୍ରିଯୋଃ ।। ୩୦୨.

ଗୁଲ୍ମ, ବୁଟ, ତିଳ, ଚାଉଳ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଧ ଓ ଚିନି, ଏହା ସହିତ ଅଶ୍ୱଥ, ବାଁଶ ଓ ଦର୍ଭା ମୂଳ ମିଶାଇଲେ ବୈଷ୍ଣବ ମହିମା ମିଳେ।

ମୂଲଂ ଦୂର୍ଵ୍ଵାଶ୍ଵଗନ୍ଧୋତ୍ଥଂ ପିଵେତ୍ କ୍ଷୀରୈଃ ସୁତାର୍ଥିନୀ । କୌନ୍ତୀଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ଶିଫା ଧାତ୍ରୀ ଵଜ୍ରଂ ଲୋଧ୍ରଂ ଵଟାଙ୍କୁରମ୍ ।। ୩୦୨.

ସନ୍ତାନ ଚାହାଁଥିବା ଜଣେ ମହିଳା ଦୁଧ ସହିତ ଦୁର୍ବା ଓ ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ମୂଳ, କୁନ୍ତୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଫଳ ଶିଫା, ଆଉ ଆମଳା, ବଜ୍ର, ଲୋଧ୍ର ଓ ବଟ ଅଙ୍କୁର ନେଇ ପିଏ।

ଆଜ୍ଯକ୍ଷୀରମୃତୌ ପେଯଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥ ତ୍ରିଦିଵଂ ସ୍ତ୍ରିଯା । ପୁତ୍ରାର୍ଥିନୀ ଵିବେତ୍ କ୍ଷୀରଂ ଶ୍ରୀମୃଲଂ ସଵଟାହ୍କୁରମ୍ ।। ୩୦୨.୧୭ ଶ୍ରୀଵଟାଙ୍କୁରଦେଵୀନାଂ ରସଂ ତସ୍ଯେ ପିଵେଚ୍ଚ ସା । ଶ୍ରୀପଦ୍ମମୂଲମୁତ୍‌କ୍ଷୀରମଶ୍ଵତ୍ଥୋତ୍ତରମୂଲଯୁକ୍ ।। ୩୦୨.

ପୁଅ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ଉପରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଘିଅ ଓ ଦୁଧ ପିବା ଉଚିତ; ପୁଅ ଚାହାଁଥିବା ମହିଳା ଦୁଧ ସହିତ ଶ୍ରୀମୃଳ ଓ ବଟ ଅଙ୍କୁର ନେଇ ପିଏ।

ତରଲଂ ପଯସା ଯୁକ୍ତଂ କାର୍ପାସଫଲପଲ୍ଲଵଂ । ଅପାମାର୍ଗସ୍ଯ ପୁଷ୍ପାଗ୍ରଂ ନଵଂ ସମହିଷୀପଯଃ ।। ୩୦୨.

କପାସ ଫଳ ଓ ପତ୍ର କଚ୍ଚା ଦୁଧରେ ମିଶାଇ, ଏବଂ ଅପାମାର୍ଗ ନୂଆ ଫୁଲ ଦୁଧ ସହିତ ମିଶାଇ ଖାଇବା ଉଚିତ।

ପୁତ୍ରାର୍ଥଞ୍ଚାର୍ଦ୍ଧଷଟ୍‌ଶାକୈର୍ଯୋଗାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଈରିତାଃ । ଶର୍କରୋତ୍‌ପଲପୁଷ୍ପାକ୍ଷଲୋଦ୍ରଚନ୍ଦନସାରିଵାଃ ।। ୩୦୨.

ପୁଅ ଆଶା ପାଇଁ ଛଅ ପ୍ରକାର ସାଗ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଟି ଯୋଗ ଦିଆଯାଇଛି: ଚିନି, ପଦ୍ମ ଫୁଲ, ଅକ୍ଷ, ଲୋଧ୍ର, ଚନ୍ଦନ ଓ ସାରିବା।

ସ୍ନଵମାଣେ ସ୍ତ୍ରିଯା ଗର୍ଭେ ଦାତଵ୍ଯାସ୍ତଣ୍ଡୁଲାମ୍ଭସା । ଲାଜା ଯଷ୍ଟିସିତାଦ୍ରାକ୍ଷାକ୍ଷୌଦ୍ରସର୍ପୀଂଷି ଵା ଲିହେତ୍ ।। ୩୦୨.

ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାକୁ ଚାଉଳ ର ପାନୀୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଲାଜା, ଯଷ୍ଟିମଧୁ, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ମଧ୍ୟ ଖାଇପାରିବେ।

ଅଟରୁଷକଲାଙ୍ଗୁଲ୍ଯଃ କାକମାଚ୍ଯାଃ ଶିଫା ପୃଥକ୍ । ନାଭେରଘଃ ସମାଲିପ୍ଯ ପ୍ରସୂତେ ପ୍ରମଦା ସୁଖମ୍ ।। ୩୦୨.

ଅଟରୁ, କଳାଙ୍ଗୁଳି ଓ କାକମାଚି ମୂଳ ଅଲଗା ଅଲଗା ନେଇ ନାଭିରେ ଲଗାଇଲେ, ମହିଳା ସୁଖରେ ପ୍ରସବ କରନ୍ତି।

ରକ୍ତଂ ଶୁକ୍ଲଂ ଜଵାପୁଷ୍ପଂ ରକ୍ତଶୁକ୍ଲସ୍ରୁତୌ ପିଵେତ୍ । କେଶରଂ ଵୃହତୀମୂଲଂ ଗୋପୀଯଷ୍ଟିତୃଣୋତ୍ପଲମ୍ ।। ୩୦୨.

ରକ୍ତ ଓ ଧଳା ଜବା ଫୁଲ ରକ୍ତ ଓ ଧଳା ସ୍ରାବ ହେଲେ ପିବା ଉଚିତ; କେଶର, ବୃହତୀ ମୂଳ, ଗାଈ ଘାସ, ଯଷ୍ଟିମଧୁ ଓ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟ ନେବା।

ସାଜକ୍ଷୀରଂ ସତୈଲଂ ତଦ୍ଭକ୍ଷଣଂ ରୋମଜନ୍ମକୃତ୍ । ଶୀର୍ଯ୍ଯମାଣେଷୁ କେଶେଷୁ ସ୍ଥାପନଞ୍ଚ ଭଵେଦିଦମ୍ ।। ୩୦୨.

ଏହି ମିଶ୍ରଣଟି ଦୁଧ ଓ ତେଲ ସହିତ ଖାଇଲେ କେଶ ଉଗେ; କେଶ ଝଡିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଉପକାରୀ।

ଧାତ୍ରୀଭୃଡ୍ଗରସପ୍ରସ୍ଥତୈଲଞ୍ଚ କ୍ଷୀରମାଢକମ୍ । ଓଂ ନମୋ ଭଗଵତେ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକାଯ ଉପଶମଯଚୁଲୁମିଲି ଭିଦ ଗୋମାନିନି ଚକ୍ରିଣ ହ୍ରୂଂ ଫଟ୍ ୩୦୨.

ଆମଳା ଓ ଭୃଙ୍ଗ ରସ, ତେଲ ଓ ଦୁଧ ମିଶାଇ, 'ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ତ୍ରୟମ୍ବକାୟ ଉପଶମୟଚୁଲୁମିଲି ଭିଦ ଗୋମାନିନି ଚକ୍ରିଣ ହ୍ରୂଁ ଫଟ୍' ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ବ୍ୟବହାର କରିବା।

ମାରୀନିର୍ନାଶନକରଃ ସ ମାଂ ପାତୁ ଜଗତ୍ପତିଃ । ଶ୍ଲୋକୌ ଚୈଵ ନ୍ଯସେଦେତୌ ମନ୍ତ୍ରୌ ଗୋରକ୍ଷକୌ ପୃଥକ୍ ।। ୩୦୨.

ଯିଏ ରୋଗ ନାଶ କରନ୍ତି, ସେଇ ଜଗତ୍ପତି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଏହି ଦୁଇଟି ଶ୍ଲୋକ ଓ ଗୋରକ୍ଷାକୁ ଦୁଇଟି ମନ୍ତ୍ର ଅଲଗା ରଖିବା ଉଚିତ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଯଦା ଜନ୍ମର୍କ୍ଷଗଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଭାନୁଃ ସପ୍ତମରାଶିଗଃ । ପୌଷ୍ଣଃ କାଲଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତଦା ଗ୍ରାସଂ ପରୀକ୍ଷଯେତ୍ ।। ୩୦୩.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସପ୍ତମ ରାଶିରେ ଥାଆନ୍ତି, ସେ ସମୟକୁ ପୌଷ୍ଣ କାଳ ବୋଲି ଜଣାଯିବ; ଏବେ ଖାଦ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ।

କଣ୍ଠେଷ୍ଠୈ ଚଲତଃ ସ୍ଥାନାଦ୍ଯସ୍ଯ ଵକ୍ରା ଚ ନାସିକା । କୃଷ୍ଣା ଚ ଜିହ୍ଵା ସପ୍ତାହଂ ଜୀଵିତଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ଭଵେତ୍ ।। ୩୦୩.

ଯଦି ଗଳା ପାଖରୁ ନାକ ବାଙ୍କା ଓ ଜିହ୍ବା କଳା ଥାଏ, ତେବେ ସେ ଲୋକ ସପ୍ତ ଦିନ ମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ ରହିବ।

ତାରୋ ମେଷୋ ଵିଷଂ ଦନ୍ତୀ ନରୋ ଦୀର୍ଘୋ ଘଣା ରସଃ । କ୍ରୁଦ୍ଧୋଲ୍କାଯ ମହୋଲ୍କାଯ ଵୀରୋତ୍ଲାଯ ଶିଖା ଭଵେତ୍ ।। ୩୦୩.

ତାରା, ମେଷ, ବିଷ, ଦନ୍ତି, ପୁରୁଷ, ଦୀର୍ଘ, ଘନ ଓ ରସ—ଏହିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ବଡ଼ ଉଲ୍କା, ବୀର ଉଲ୍କା ଓ ଶିଖା ରୂପେ ପରିଣତ ହୁଅନ୍ତି।

ହ୍ଯଲ୍କାଯ ସହସୋଲ୍କାଯ ଵୈଷ୍ଣଵୋଷ୍ଟାକ୍ଷରୋ ମନୁଃ । କନିଷ୍ଠାଦିତଦଷ୍ଟାନାମଙ୍ଗୁଲୀନାଞ୍ଚ ପର୍ଵସୁ ।। ୩୦୩.

ଛୋଟ ଉଲ୍କା, ହଜାର ଉଲ୍କା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର—ଏହାକୁ କନିଷ୍ଠା ଆଦି ଅଙ୍ଗୁଳିର ଗଠିଠିରେ, ଦାଁତରେ ଦଶାଯିଥିବା ପ୍ରକାରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଗ୍ରେଣ କ୍ରମାତ୍ତାଵନ୍ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ଯଷ୍ଟାକ୍ଷରଂ ନ୍ଯସେତ୍ । ତର୍ଜ୍ଜନ୍ଯାନ୍ତାରମଙ୍ଗୁଷ୍ଠେ ଲଗ୍ନେ ମଧ୍ଯମଯା ଚ ତତ୍ ।। ୩୦୩.

ଅନୁସୂଚୀ ଅଙ୍ଗୁଳିର ଟିପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ମୂର୍ଧନ୍ୟ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ରଖିବା ଉଚିତ। ତର୍ଜନୀ ଓ ଅଙ୍ଗୁଠି ମଧ୍ୟରେ, ପରେ ମଧ୍ୟମା ଅଙ୍ଗୁଳି ସହିତ ଏହାକୁ ରଖିବା ଦରକାର।

ତଲେଙ୍ଗୁଷ୍ଠେ ତଦୁତ୍ତାରଂ ଵୀଜୋତ୍ତାରଂ ତତୋ ନ୍ଯସେତ୍ । ରକ୍ତଗୌରଧୂମ୍ରହରିଜ୍ଜାତରୂପାଃ ସିତାସ୍ତ୍ରଥଃ ।। ୩୦୩.

ହାତେ ଓ ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ମୂଳ ଓ ତାହାର ବିକାଶକୁ ରଖିବା ଉଚିତ। ଲାଲ, ହଳଦିଆ, ଧୂସର, ହରିତ, ସୁନାଳି ଓ ସଧା ଏହି ରଥମାନେ।

ଏଵଂ ରୂପାନିମାନ୍ ଵର୍ଣାନ୍ ଭାଵଵୁଦ୍ଧାନ୍ନ୍ଯସେତ୍ କ୍ରମାତ୍ । ହୃଦାସ୍ଯନେତ୍ରମୂର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଘ୍ରିତାଲୁଗୁହ୍ଯକରାଦିଷୁ ।। ୩୦୩.

ଏଭଳି ରୂପ ଓ ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକୁ, ଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, କ୍ରମକ୍ରମେ ହୃଦୟ, ମୁଖ, ନୟନ, ମସ୍ତକ, ପାଦ, ତାଳୁ, ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ ଓ ହାତରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଅଙ୍ଗାନି ଚ ନ୍ଯସେଦ୍ଵୀଜାନ୍ନ୍ଯସ୍ଯାଥ କରଦେହଯୋଃ । ଯଥାତ୍ମନି ତଥା ଦେଵେନ୍ଯାସଃ ସାର୍ଯ୍ଯଃ କରଂ ଵିନା ।। ୩୦୩.

ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ମୂଳ ରଖିବା ପରେ, ହାତ ଓ ଦେହରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମୂଳକୁ ରଖିବା ଦରକାର। ଯେପରି ନିଜ ଉପରେ, ସେପରି ଦେବତା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ହାତ ବ୍ୟତୀତ।

ହୃଦାଦିସ୍ଥାନଗାନ୍ ଵର୍ଣାନ୍ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୈଃ ସମର୍ଚ୍ଚଯେତ୍ । ଧର୍ମ୍ମାଦ୍ଯଗ୍ନ୍ଯାଦ୍ଯଧର୍ମାଦି ଗାତ୍ରେ ପୀଠେଽମ୍ବୁଜେ ନ୍ଯସେତ୍ ।। ୩୦୩.

ହୃଦୟ ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକୁ ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମ ଆଦି, ଅଗ୍ନି ଆଦି, ଅଧର୍ମ ଆଦିକୁ ଦେହ, ପୀଠ ଓ ପଦ୍ମରେ ରଖିବା ଦରକାର।

ଯତ୍ର କେଶରକିଞ୍ଚଲ୍କଵ୍ଯାପିସୂର୍ଯ୍ଯେନ୍ଦୁଦାହିନାଂ । ମଣ୍ଡଲନ୍ତ୍ରିତଯନ୍ତାଵଦ୍ ଭେଦୈସ୍ତତ୍ର ନ୍ଯସେତ୍ କ୍ରମାତ୍ ।। ୩୦୩.

ଯେଉଁଠାରେ କେଶର ଓ ପ୍ରମାଣ ଛିଟିଯାଇଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ, ମଣ୍ଡଳରେ ଯେତେ ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ସେଠି କ୍ରମକ୍ରମେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଗୁଣାଶ୍ଚ ତନ୍ତ୍ରସତ୍ଵାଦ୍ଯାଃ କେଶରମ୍ଥାଶ୍ଚ ଶକ୍ତଯଃ । ଵିମଲୋତ୍କର୍ଷଣୀଜ୍ଞାନକ୍ରିଯାଯୋଗାଶ୍ଚ ଵୈ କ୍ରମାତ୍ ।। ୩୦୩.

ତନ୍ତ୍ରର ସାର ଆଦି ଗୁଣମାନେ, କେଶର ଭଳି ଶକ୍ତିମାନେ, ଶୁଦ୍ଧି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା, ଜ୍ଞାନ, କ୍ରିୟା ଓ ଯୋଗକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରହ୍ଵୀ ସତ୍ଯା ତଥେଶାନାନୁଗ୍ରହା ମଧ୍ଯତସ୍ତତଃ । ଯୋଗପୀଠଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସମାଵାହ୍ଯ ହରିଂ ଯଜେତ୍ ।। ୩୦୩.

ନମ୍ରତା, ସତ୍ୟ, ଏପରି ଭାବେ ଶାସନ, କୃପା, ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗପୀଠକୁ ପୂଜି ହରିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଵାସୁଦେଵାଦଯଃ ପୂଜ୍ଯାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଦିକ୍ଷୁ ମୂର୍ତ୍ତଯଃ । ଵିଦିକ୍ଷୁ ଶ୍ରଈସରସ୍ଵତ୍ଯୈ ରତିଶାନ୍ତ୍ଯୈ ଚ ପୂଜଯେତ୍ ।। ୩୦୩.

ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଚାରି ଦିଗରେ ଥିବା ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ। ଉପଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ରତି ଓ ଶାନ୍ତିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର।

ଶଙ୍ଖଂ ଚକ୍ରଂ ଗଦାଂ ପଦ୍ମଂ ମୁଷଲଂ ଖଡ୍ଗଶାର୍ଙ୍ଗିକେ । ଵନମାଲାନ୍ଵିତଂ ଦିକ୍ଷୁ ଵିଦିକ୍ଷୁ ଚ ଯଜେତ୍ କ୍ରମାତ୍ ।। ୩୦୩.

ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ମୁଷଳ, ଖଡ଼ଗ, ଶାରଙ୍ଗ ଧନୁଷ୍ ଓ ବନମାଳା ଯୁକ୍ତ, ଏହିମାନେ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ।

ଅବ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚ ଚଵହିସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଂ ଦେଵସ୍ଯ ପୁରତୋଽର୍ଚ୍ଚଯେତ୍ । ଵିଶ୍ଵକ୍ସେନଞ୍ଚ ସୋମେଶଂ ମଧ୍ଯେ ଆଵରଣାଦ୍ଵହିଃ ।। ୩୦୩.

ଦେବତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ପୂଜି ଆହ୍ୱାନ କରି, ମଧ୍ୟରେ ଭିତରେ ବିଶ୍ୱକ୍ଷେଣ ଓ ସୋମେଶଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଇନ୍ଦ୍ରାଦିପରିଚାରେଣ ପୂଜ୍ଯ ସର୍ଵ୍ଵମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୩୦୩.

ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସେବକମାନେ ସହିତ ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ କିଛି ଲାଭ ହୁଏ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ମେଷଃ ସଂଜ୍ଞା ଵିଷଂ ସାଜ୍ଯମସ୍ତି ଦୀର୍ଘେଦକଂ ରସଃ । ଏତତ୍ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଶିଵଦଞ୍ଚ ଶିଵାତ୍ମକଂ ॥ ୩୦୪.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମେଷ ନାମ, ବିଷ ଘୃତ, ଦୀର୍ଘ ପାତ୍ର, ରସ ତରଳ; ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଶିବଦାୟକ ଓ ଶିବସ୍ୱରୂପ।

ତାରକାଦି ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଚ୍ଯ ଦେଵତ୍ଵାଦି ସମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଜ୍ଞାନାତ୍ମକଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ଶିଵୋ ହୃଦି ॥ ୩୦୪.

ତାରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜା କଲେ ଦେବତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ମିଳେ; ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ, ପରମ ବୁଦ୍ଧି, ଶିବ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି।