ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଵଲିଃ ପୂର୍ଵୈଵ ମତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ଧୂପଲେପେ ଚ ହିଙ୍ଗୁଲା । ଵଚାସିଦ୍ଧାର୍ଥଲଶୁନୈଶ୍ଚୋଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଗ୍ରାହୀ ମହାଗ୍ରହୀ ।। ୨୯୯.

ପୂର୍ବ ଗ୍ରହୀ ପାଇଁ, ମାଛ ଓ ଏହା ସମାନ ବସ୍ତୁରେ ବଳି ଦେବା ଓ ହିଙ୍ଗୁଳା ଦେଇ ଧୂପ କରିବା ଉଚିତ; ଉପରକୁ ଧରିଥିବା ମହାଗ୍ରହୀ ପାଇଁ, ଭେଟା, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଓ ରସୁଣ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ଉଦ୍ଵେଜନୋଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵନିଃଶ୍ଵାସଃ ସ୍ଵମୁଷ୍ଟିଦ୍ଵଯଖାଦନଂ । ରକ୍ତଚନ୍ଦନକୁଷ୍ଠାଦ୍ଯୈର୍ଧୂପଯେଲ୍ଲେପଯେଚ୍ଛିଶୁଂ ।। ୨୯୯.

ଅସ୍ଥିରତା, ଉପରକୁ ଶ୍ୱାସ ଓ ଦୁଇ ମୁଠି ଦେଇ ଖାଇବା ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି, ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ, କୁଷ୍ଠ ଓ ଏହା ସମାନ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଧୂପ ଓ ଲେପ କରିବା ଉଚିତ।

କପିରୋମନଖୈର୍ଧୂପୋ ଦଶମୀ ରୋଦନୀ ଗ୍ରରୀ । ତଚ୍ଚେଷ୍ଟା ରୋଦନଂ ଶଶ୍ଵତ୍ ସୁଗନ୍ଧୋ ନୀଲଵର୍ଣତା ।। ୨୯୯.

ଦଶମ ଗ୍ରହୀ ରୋଦନୀ ପାଇଁ, ବାନର କେଶ ଓ ନଖ ଦେଇ ଧୂପ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ସାବେ କାନ୍ଦିବା, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ନୀଳ ରଙ୍ଗ।

ଧୂପୋ ନିମ୍ବେନ ଭୂତୋଗ୍ରରାଜୀସର୍ଜ୍ଜରସୈର୍ଲ୍ଲିପେତ୍ । ବର୍ଲି ଵହିର୍ହରେଲ୍ଲାଜକୁଲ୍ମାଷକଵକୋଦନମ୍ ।। ୨୯୯.

ନିମ୍ବ, ଭୂତୋଗ୍ର, ରାଜୀ ଓ ସର୍ଜ ରସ ଦେଇ ଧୂପ କରିବା ଉଚିତ; ବଳି ପାଇଁ ବାହାରେ ଭଜା ଯବ, ଲାଜା, କୁଲମାଷ ଓ କୋଦର ଦେବା ଉଚିତ।

ଯାଵତ୍ତ୍ରଯୋଦଶାହଂ ସ୍ଯାଦେଵଂ ଧୂପାଦିକା କ୍ରିଯା । ଗୃହ୍ଣାତି ମାସିକଂ ଵତ୍ସଂ ପୂତନାସଙ୍କୁଲୀ ଗ୍ରହୀ ।। ୨୯୯.

ଏହି ଧୂପ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କ୍ରିୟା ତେର ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିବା ଉଚିତ; ପୁତନାସଙ୍କୁଳୀ ନାମକ ଗ୍ରହୀ ମାସିକ ଶିଶୁକୁ ଧରିଥାଏ।

କାକଵଦ୍ରୋଦନଂ ସ୍ଵାସୋ ମୂତ୍ରଗନ୍ଵୋଽକ୍ଷିମୀଲନଂ । ଗୋମୂତ୍ରସ୍ନପନଂ ତ୍ସ୍ଯ ଗୋଦନ୍ତେନ ଚ ଧୂପନମ୍ ।। ୨୯୯.

ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି କାକ ଭଳି କାନ୍ଦିବା, ଅସ୍ଥିର ଶ୍ୱାସ, ପେସାବ ଓ ପଖାନ୍ଦ କରିବା, ଚକ୍ଷୁ ମୁଦିବା; ଗୋମୁତ୍ର ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଓ ଗୋଦନ୍ତି ଦେଇ ଧୂପ କରିବା ଉଚିତ।

ପୀତଵସ୍ତ୍ରଂ ଦଦେଦ୍ରକ୍ତସ୍ରଗ୍ଗନ୍ଧୌ ତୈଲଦୀପକଃ । ତ୍ରିଵିଧଂ ପାଯସମ୍ମଦ୍ଯଂ ତିଲମାସଞ୍ଚତୁର୍ଵ୍ଵିଧମ୍ ।। ୨୯୯.

ପୀତ ବସ୍ତ୍ର, ଲାଲ ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ତେଲ ଦୀପ ଦେବା ଉଚିତ; ତିନି ପ୍ରକାର ଖିର, ମଦ, ତିଳ ଓ ଚାରି ପ୍ରକାର ଡାଲ ଦେବା ଉଚିତ।

କରଞ୍ଜାଧୋ ଯମଦିଶି ସପ୍ତାହଂ ତୈର୍ବଲିଂ ହରେତ୍ । ଦ୍ଵିମାସିକଞ୍ଚ ମୁକୁଟା ଵପୁଃ ଶୀତଞ୍ଚ ଶୀତଲଂ ।। ୨୯୯.

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ କରଞ୍ଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ସାତ ଦିନ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ; ଦୁଇ ମାସର ଶିଶୁ ପାଇଁ ମୁକୁଟ ଦେବା ଓ ଶରୀର ଠଣ୍ଡା ଓ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଛର୍ଦ୍ଦିଃ ସ୍ଯାନ୍ମୁଖଶୋଷାଦିପୁଷ୍ପଗନ୍ଧାଂଶୁକାନି ଚ । ଅପୂପମୋଦନଂ ଦୋପଃ କୃଷ୍ଣଂ ନୀରାଦି ଧୂପକମ୍ ।। ୨୯୯.

ବାନ୍ତି, ମୁଖ ଶୁଖିବା ଓ ଅଂଶୁକରେ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଲକ୍ଷଣ; ଅପୂପ ଓ ଭାତ ଦେବା, କୃଷ୍ଣ ନୀର ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଧୂପ କରିବା ଉଚିତ।

ତୃତୀଯେ ଗୋମୁଖୀ ନିଦ୍ରା ସଵିଣ୍ମୁତ୍ରପ୍ରରୋଦନମ୍ । ଯଵାଃ ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଃ ପଲନଂ କୁଲ୍ମାଷଂ ଶାକମୋଦନମ୍ ।। ୨୯୯.

ତୃତୀୟ ଗ୍ରହୀ ଗୋମୁଖୀରେ, ନିଦ୍ରା, ପେସାବ ପଖାନ୍ଦ ସହ କାନ୍ଦିବା ଲକ୍ଷଣ; ଯବ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ପଲାନା, କୁଲମାଷ ଓ ଶାକ ଭାତ ଦେବା ଉଚିତ।

କ୍ଷୀରଂ ପୂର୍ଵ୍ଵେ ଦଦେନ୍ମଧ୍ଯେଽହନି ଧୂପଶ୍ଚ ସର୍ପିଷା । ପଞ୍ଚଭଙ୍ଗେନ ତତ୍ ସ୍ନାନଂ ଚତୁର୍ଥେ ପିଙ୍ଗଲାର୍ତ୍ତିହୃତ୍ ।। ୨୯୯.

ପ୍ରଥମେ ଦୁଧ ଦେବା, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଘୀ ଦେଇ ଧୂପ କରିବା; ପାଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଓ ଚତୁର୍ଥରେ ପିଙ୍ଗଳାର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ।

ତନୁଃ ଶୀତା ପୂତିଗନ୍ଧଃ ଶୋଷଃ ସ ମ୍ରିଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ପଞ୍ଚମୀ ଲଲନା ଗାତ୍ରସାଦଃ ସ୍ଯାନ୍ମୁଖଶୋଷଣଂ ।। ୨୯୯.

ଦେହ ଶୀତଳ ହୋଇଯାଏ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ତିଆରି ହୁଏ, ଶୁଖିଯାଏ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ; ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ଜିଭ ଓ ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ, ମୁହଁ ଶୁଖିଯାଏ।

ଅପାନଃ ପୀତଵର୍ଣଶ୍ଚ ମତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ଦ୍ଦକ୍ଷଇଣେ ବଲିଃ । ଷଣଅମାସେ ପଙ୍କଜା ଚେଷ୍ଟା ରୋଦନଂ ଵିକୃତଃ ସ୍ଵରଃ ।। ୨୯୯.

ତଳ ଶ୍ୱାସ ହଳଦିଆ ହୋଇଯାଏ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମାଛ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ନିବେଦନ ହୁଏ; ଷଷ୍ଠ ମାସରେ ଦେହ ପଦ୍ମ ପରି ଚଳିଥାଏ, କାନ୍ଦିବା ହୁଏ ଏବଂ ଶବ୍ଦ ବିକୃତ ହୋଇଯାଏ।

ମତ୍ସ୍ଯମାଂସସୁରାଭକ୍ତପୁଷ୍ପଗନ୍ଧାଦିଭିର୍ବଲିଃ । ସପ୍ତମେ ତୁ ନିରାହାରା ପୂତିଗନ୍ଧାଦିଦନ୍ତରୁକ୍ ।। ୨୯୯.

ମାଛ, ମାଂସ, ମଦ, ଭୋଜନ ଓ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ନିବେଦନ ହୁଏ; ସପ୍ତମ ଦିନରେ ଉପବାସ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଦାନ୍ତ ଓ ମୁହଁରେ ବେଦନା ହୁଏ।

ପିଷ୍ଟମାଂସସୁରାମାଂସୈର୍ବଲିଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯମୁନାଷ୍ଟମେ । ଵିସ୍ଫୋଟଶୋଷଣାଦ୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍ ତଚ୍ଚିକିତ୍ସାନ୍ନ କାରଯେତ୍ ।। ୨୯୯.

ଅଷ୍ଟମ ଦିନରେ ପିସା ମାଂସ, ମଦ ଓ ମାଂସର ନିବେଦନ ହୁଏ; ଫୋଡା, ଶୁଖିବା ଓ ଏହା ପରି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ନଵମେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଯାର୍ତ୍ତୋ ଜ୍ଵରୀ ଚ୍ଛର୍ଦ୍ଦତି ପାଲକମ୍ । ରୋଦନଂ ମାଂସକୁଲ୍ମାଷମଦ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ଵୈଶ୍ଵକେ ବଲିଃ ।। ୨୯୯.

ନବମ ଦିନରେ ପୀଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପରି ଆଚରଣ କରେ, ଜ୍ୱର ହୁଏ ଏବଂ ପିତ୍ତ ବାନ୍ତି କରେ; କାନ୍ଦିବା ହୁଏ ଏବଂ ମାଂସ, ଦାଲ, ମଦ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ନିବେଦନ ବୈଶ୍ୱଦେବକୁ ହୁଏ।

ଦଶମେ ତାପସୀ ଚେଷ୍ଟା ନିରାହାରୋକ୍ଷଇମୀଲନମ୍ । ଘଣ୍ଟା ପତାକା ପିଷ୍ଟୋକ୍ତା ସୁରାମାଂସବଲିଃ ସମେ ।। ୨୯୯.

ଦଶମ ଦିନରେ ତପସ୍ୱୀ ପରି ଆଚରଣ, ଉପବାସ ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲା ରହିଥାଏ; ଘଣ୍ଟା ଓ ପତାକା ଦିଆଯାଏ, ପିସା ଚାଉଳ, ମଦ ଓ ମାଂସର ନିବେଦନ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ହୁଏ।

ରାକ୍ଷସ୍ଯେକାଦଶୀ ପୀଡ଼ା ନେତ୍ରାଦ୍ଯଂ ନ ଚିକିତ୍ସନମ୍ । ଚଞ୍ଚଲା ଦ୍ଵାଦଶେ ଶ୍ଵାସଃ ତ୍ରାସାଦିକଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ ।। ୨୯୯.

ଏକାଦଶ ଦିନରେ ରାକ୍ଷସୀ ଚକ୍ଷୁ ଦିଆଯାଏ, ବେଦନା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା ନାହିଁ; ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ ଶ୍ୱାସ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିର ଚଳନ ଦେଖାଯାଏ।

ବଲିଃ ପୂର୍ଵଽଥ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ କୁଲ୍ମାଷାଦ୍ଯୈସ୍ତିଲାଦିଭିଃ । ଯାତନା ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯେଽବ୍ଦେ ଯାତନଂ ରୋଦନାଦିକମ୍ ।। ୨୯୯.

ପ୍ରଭାତ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଦାଲ, ତିଳ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ନିବେଦନ ହୁଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଷରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା, କାନ୍ଦିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖ ହୁଏ।

ତିଲମାଂସମଦ୍ଯମାଂସୈର୍ବଲିଃ ସ୍ନାନାଦି ପୂର୍ଵଵତ୍ । ତୃତୀଯେ ରୋଦନୀ କମ୍ପୋ ରୋଦନଂ ରକ୍ତମୂତ୍ରକଂ ।। ୨୯୯.

ତିଳ, ମାଂସ, ମଦ ଓ ମାଂସର ନିବେଦନ, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି; ତୃତୀୟ ବର୍ଷରେ କାନ୍ଦିବା, କମ୍ପନ ଓ ରକ୍ତ ମୁତ୍ର ହୁଏ।

ଗୁଡ଼ୌଦନଂ ତିଲାପୂପଃ ପ୍ରତିମା ତିଲପିଷ୍ଟଜା । ତିଲସ୍ନାନଂ ପଞ୍ଚପତ୍ରୈର୍ଧୂପୋ ରାଜଫଲତ୍ଵଚା ।। ୨୯୯.

ଗାଢ଼ ଭାତ, ତିଳ ପିଠା ଓ ତିଳ ପିଠାର ପ୍ରତିମା ବ୍ୟବହାର ହୁଏ; ତିଳ ସ୍ନାନ, ପାଞ୍ଚ ପତ୍ରର ଧୂପ ଓ ରାଜଫଳ ଗଛର ଚାମ୍ପା ଦ୍ୱାରା ଧୂପନ ହୁଏ।

ଚତୁର୍ଥେ ଚଟକାଶୋଫୋ ଜ୍ଵରଃ ସର୍ଵ୍ଵାଙ୍ଗସାଦନମ୍ । ମତ୍ସ୍ଯମାଂସତିଲାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ବଲିଃ ସ୍ନାନଞ୍ଚ ଧୂପନମ୍ ।। ୨୯୯.

ଚତୁର୍ଥ ବର୍ଷରେ ଗାଲ ଫୁଲିଯାଏ, ଜ୍ୱର ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ; ମାଛ, ମାଂସ, ତିଳ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ନିବେଦନ, ସ୍ନାନ ଓ ଧୂପନ ହୁଏ।

ଚଞ୍ଚଲା ପଞ୍ଚମେଽବ୍ଦେ ତୁ ଜ୍ଵରସ୍ତ୍ରାସୋଽଙ୍ଗସାଦନମ୍ । ମାଂସୌଦନାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵଲିର୍ମେଷଶ୍ରୃଙ୍ଗେଣ ଧୂପନମ୍ ।। ୨୯୯.

ପଞ୍ଚମ ବର୍ଷରେ ଅସ୍ଥିରତା, ଜ୍ୱର, ଭୟ ଓ ଅଙ୍ଗ ଦୁର୍ବଳତା ହୁଏ; ମାଂସ ଭାତ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ନିବେଦନ, ମେଷ ଶୃଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଧୂପନ ହୁଏ।

ପଲାଶୋଦୁମ୍ବରାଶ୍ଵତ୍ଥଵଟବିଲ୍ଵଦଲାମ୍ବୁଧୃକ୍ । ଷଷ୍ଠେଽବ୍ଦେ ଧାଵନୀଶୋଷୋ ଵୈରସ୍ଯଂ୩ ଗାତ୍ରସାଦନମ୍ ।। ୨୯୯.

ପଲାଶ, ଉଡୁମ୍ବର, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ବଟ ଓ ବିଲ୍ବ ଗଛର ପତ୍ର ଜଳ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ; ଷଷ୍ଠ ବର୍ଷରେ ଦୌଡ଼ିବା, ଶୁଖିବା, ରୁଚି ନଥିବା ଏବଂ ଦେହ ଦୁର୍ବଳତା ହୁଏ।

ସପ୍ତାହୋଭିର୍ବଲିଃ ପୂର୍ଵୈର୍ଧୂପସ୍ନାନଞ୍ଚ ଭଙ୍ଗକୈଃ । ସ୍ପ୍ତମେ ଯମୁନାଚ୍ଛର୍ଦିରଵଚୋହାସରୋଦନମ୍ ।। ୨୯୯.

ସାତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ନିବେଦନ, ଧୂପନ ଓ ଭାଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ ହୁଏ; ସପ୍ତମ ବର୍ଷରେ ଯମୁନା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ତି, ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା, ହସିବା ଓ କାନ୍ଦିବା ହୁଏ।

ମାଂସପାଯସମଦ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ବଲିଃ ସ୍ନାନଞ୍ଚ ଧୂପନମ୍ । ଅଷ୍ଟମେ ଵା ଜାତଵେଦା ନିରାହାରଂ ପ୍ରରୋଦନମ୍ ।। ୨୯୯.

ମାଂସ, ପାୟସ, ମଦ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ନିବେଦନ, ସ୍ନାନ ଓ ଧୂପନ ହୁଏ; ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ ପୀଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଇ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଥାଏ।

କୃଶରାପୂପଦଧ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ବଲିଃ ସ୍ନାନଞ୍ଚ ଧୂପନମ୍ । କାଲାବ୍ଦେ ନଵମେ ଵାହ୍ଵୋରାସ୍ଫୋଟୋ ଗର୍ଜନଂ ଭଯମ୍ ।। ୨୯୯.

କୃଶର, ପିଠା, ଦହି ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ନିବେଦନ, ସ୍ନାନ ଓ ଧୂପନ ହୁଏ; ନବମ ବର୍ଷରେ ବାହୁରେ ଫୋଡା, ଗର୍ଜନ ଓ ଭୟ ହୁଏ।

ବଲିଃ ସ୍ଯାତ୍ କୃଶରାପୂପଶକ୍ତୁକୁଲ୍ମାସପାଯସୈଃ । ଦଶମେଽବ୍ଦେ କଲହଂସୀ ଦାହୋଽଙ୍ଗକୃଶତା ଜ୍ଵରଃ ।। ୨୯୯.

କୃଶର, ପିଠା, ଚେନା, ଦାଲ ଓ ପାୟସ ଦ୍ୱାରା ନିବେଦନ ହୁଏ; ଦଶମ ବର୍ଷରେ କଳହଂସୀ ପରି ଆଚରଣ, ଦେହର ଜଳିବା, ଅଙ୍ଗ ଶୁଖିବା ଓ ଜ୍ୱର ହୁଏ।

ପୌଲିକାପୂପଦଧ୍ଯନ୍ନୈଃ ପଞ୍ଚରାତ୍ରଂ ବଲିଂ ହରେତ୍ । ନିମ୍ବଧୂପକୁଷ୍ଠଲେପ ଏକାଦଶମକେ ଗ୍ରହୀ ।। ୨୯୯.

ପଞ୍ଚ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୌଳିକା ପିଠା, ଦହି ଓ ଭାତ ଦ୍ୱାରା ନିବେଦନ ହୁଏ; ଏକାଦଶ ବର୍ଷରେ ନିମ ଧୂପ ଓ କୁଷ୍ଠ ଲେପ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।