ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଆଜମୂତ୍ରୈର୍ଲିପେତ୍ କୃଷ୍ଣାସେଵ୍ଯାପାମାର୍ଗଚନ୍ଦନୈଃ । ଗୋଶ୍ରୃଙ୍ଗଦନ୍ତକେଶୈଶ୍ଚ ଧୂପଯେତ୍ ପୂର୍ଵଵଦ୍ଵଲିଃ ।। ୨୯୯.

ଛାଗ ମୁତ୍ର, କୃଷ୍ଣାସେବ୍ୟା, ଅପାମାର୍ଗ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପିବା; ଗାଈର ଶିଙ୍ଗ, ଦାନ୍ତ, କେଶ ଧୂପ ଦେଇ, ପୂର୍ବର ଭଳି ବଳି ଦେବା।

ଗ୍ରହୀ ତ୍ରିରାତ୍ରେ ଘଣ୍ଠାଲୀ ତଚ୍ଚେଷ୍ଟା କ୍ରନ୍ଦନଂ ମୁହୁଃ । ଜୃମ୍ଭଣଂ ସ୍ଵନିତନ୍ତ୍ରାସୋ ଗାତ୍ରୋଦ୍ଵେଗମରୋଚନଂ ।। ୨୯୯.

ତୃତୀୟ ରାତିରେ ଘଣ୍ଠାଳୀ ନାମକ ଗ୍ରହୀ ଆସେ; ଏହାର ଲକ୍ଷଣ—ବାରମ୍ବାର କାନ୍ଦିବା, ଜମ୍ଭାଇ, କମ୍ପନ, ଶବ୍ଦ ଭୟ, ଦେହ ଅସ୍ଥିରତା, ଖାଇବାର ଇଚ୍ଛା ନ ଥିବା।

କେଶରାଞ୍ଜନଗୋହସ୍ତିଦନ୍ତଂ ସାଜପଯୋ ଲିପେତ୍ । ନଖରାଜୀଵିଲ୍ଵଦଲୈର୍ଧୂପଯେଚ୍ଚ ବଲିଂ ହରେତ୍ ।। ୨୯୯.

କେଶରାଞ୍ଜନ, ଗାଈ ଓ ହାତୀ ଦାନ୍ତ, ଛାଗ ଦୁଧରେ ଲେପିବା; ନଖରାଜି ଓ ବିଲ୍ବ ପତ୍ର ଧୂପ ଦେଇ, ବଳି ଦେବା।

ଗ୍ରହୀ ଚତୁର୍ଥୀ କାକୋଲୀ ଗାତ୍ରୋଦ୍ଵେଗପ୍ରରୋଚନଂ । ଫେନୋଦ୍‌ଗ୍ଣରୋ ଦିଶୋ ଦ़ତକେଶେନ ଧୂପଯେତ୍ ।। ୨୯୯.

ଚତୁର୍ଥ ଗ୍ରହୀ କାକୋଳୀ, ଯାହା ଶରୀରରେ ଅସ୍ଥିରତା ଆଣେ; ପୀଡିତ ଶିଶୁର ଫେନ ଓ କେଶ ନେଇ ଦିଗଗୁଡିକୁ ଧୂପ କରିବା ଉଚିତ।

ଗଜଦନ୍ତାହିନିର୍ମ୍ମୋକଵାଜିମୂତ୍ରପ୍ରଲେପନଂ । ସରାଜୀନିମ୍ବପତ୍ରେଣ ଧୂତକେଶେନ ଧୂତକେଶେନ ଧୂପଯେତ୍ ।। ୨୯୯.

ହାତୀ ଦାନ୍ତ, ସାପର ଚମଡ଼ ଓ ଘୋଡ଼ା ପେସାବର ଲେପ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ରାଜା ନିମ୍ବ ପତ୍ର ଓ ପୀଡିତ ଶିଶୁର କେଶ ଦେଇ ଧୂପ କରିବା ଉଚିତ।

ହଂସାଧିକା ପଞ୍ଚମୀ ସ୍ଯାଜ୍ଜୃମ୍ଭାଶ୍ଵାସୋଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଧାରିଣୀ । ମୁଷ୍ଟିବନ୍ଧଶ୍ଚ ତଚ୍ଚେଷ୍ଟା ବଲିଂ ମତ୍ସ୍ଯାଦିନା ହରେତ୍ ।। ୨୯୯.

ପଞ୍ଚମ ଗ୍ରହୀ ହଁସାଧିକା, ଯାହା ଅଂଗ ଦେଇ ହାଉଁ ଓ ଅସ୍ଥିର ଶ୍ୱାସ ଆଣେ; ମୁଠି ଦବାଇବା ଓ ଏହି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି, ମାଛ ଓ ଏହା ସମାନ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।

ମେଷଶ୍ରୃଡ୍ଗବଲାଲୋଧ୍ରଶିଲାତାଲୈଃ ଶିଶୁଂ ଲିପେତ୍ । ଫଟ୍କାରୀ ତୁ ଗ୍ରହୀ ଷଷ୍ଠୀ ଭଯମୋହପ୍ରରୋଦନଂ ।। ୨୯୯.

ମେଷ ଶୃଙ୍ଗ, ବଲା, ଲୋଧ୍ର ଓ ପଥର ତାଳ ଦେଇ ଶିଶୁକୁ ଲେପିବା ଉଚିତ; ଷଷ୍ଠ ଗ୍ରହୀ ଫଟକାରୀ, ଭୟ, ଭ୍ରମ ଓ କାନ୍ଦିବା ଆଣେ।

ନିରାହରୋଽହ୍ଗଵିକ୍ଷେଣୋ ହରେନ୍ମତ୍ସ୍ଯାଦିନା ବଲିଂ । ରାଜୀଗୁଗ୍ଗୁଲୁକୁଷ୍ଠେ ଭଦନ୍ତାଦ୍ଯୈର୍ଧୂପଲେପନୈଃ ।। ୨୯୯.

ଉପବାସ ଓ ଅଂଗରେ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖି, ମାଛ ଓ ସମାନ ବସ୍ତୁରେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ; ରାଜୀ, ଗୁଗୁଳୁ, କୁଷ୍ଠ, ଭଦନ୍ତ ଓ ଏହା ସମାନ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଧୂପ ଓ ଲେପ କରିବା ଉଚିତ।

ସପ୍ତମେ ମୁକ୍ତକେଶ୍ଯାର୍ତ୍ତଃ ପୂତିଗନ୍ଧୋ ଵିଜୃମ୍ଭଣଂ । ସାଦଃ ପ୍ରରୋଦନଙ୍ଗାସୋ ଧୂପୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରନଶୈର୍ଲିପେତ୍ ।। ୨୯୯.

ସପ୍ତମ ଗ୍ରହୀରେ, ଶିଶୁର କେଶ ବିକ୍ରମ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ହାଉଁ, ଦୁର୍ବଳତା, ସାବେ କାନ୍ଦିବା ଓ କାଶ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ; ବ୍ୟାଘ୍ରନଶା ଦେଇ ଧୂପ ଓ ଲେପ କରିବା ଉଚିତ।

ଵଚାଗୋମଯଗୋମୂତ୍ରେଃ ଶ୍ରୀଦଣଅଡୀ ଚାଷ୍ଟମେ ଗ୍ରହୀ । ଦିଶୋ ନିରୀକ୍ଷଣଂ ଜିହ୍ଵାଚାଲନଙ୍କାସରୋଦନଂ ।। ୨୯୯.

ଅଷ୍ଟମ ଗ୍ରହୀ ଶ୍ରୀଦଣ୍ଡୀରେ, ଭେଟା, ଗୋମୟ ଓ ଗୋମୁତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; ଦିଗକୁ ଦେଖିବା, ଜିହ୍ୱା ହଲାଇବା ଓ ଅବିରତ କାଶ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ।

ଵଲିଃ ପୂର୍ଵୈଵ ମତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ଧୂପଲେପେ ଚ ହିଙ୍ଗୁଲା । ଵଚାସିଦ୍ଧାର୍ଥଲଶୁନୈଶ୍ଚୋଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵଗ୍ରାହୀ ମହାଗ୍ରହୀ ।। ୨୯୯.

ପୂର୍ବ ଗ୍ରହୀ ପାଇଁ, ମାଛ ଓ ଏହା ସମାନ ବସ୍ତୁରେ ବଳି ଦେବା ଓ ହିଙ୍ଗୁଳା ଦେଇ ଧୂପ କରିବା ଉଚିତ; ଉପରକୁ ଧରିଥିବା ମହାଗ୍ରହୀ ପାଇଁ, ଭେଟା, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଓ ରସୁଣ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ଉଦ୍ଵେଜନୋଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵନିଃଶ୍ଵାସଃ ସ୍ଵମୁଷ୍ଟିଦ୍ଵଯଖାଦନଂ । ରକ୍ତଚନ୍ଦନକୁଷ୍ଠାଦ୍ଯୈର୍ଧୂପଯେଲ୍ଲେପଯେଚ୍ଛିଶୁଂ ।। ୨୯୯.

ଅସ୍ଥିରତା, ଉପରକୁ ଶ୍ୱାସ ଓ ଦୁଇ ମୁଠି ଦେଇ ଖାଇବା ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି, ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ, କୁଷ୍ଠ ଓ ଏହା ସମାନ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଧୂପ ଓ ଲେପ କରିବା ଉଚିତ।

କପିରୋମନଖୈର୍ଧୂପୋ ଦଶମୀ ରୋଦନୀ ଗ୍ରରୀ । ତଚ୍ଚେଷ୍ଟା ରୋଦନଂ ଶଶ୍ଵତ୍ ସୁଗନ୍ଧୋ ନୀଲଵର୍ଣତା ।। ୨୯୯.

ଦଶମ ଗ୍ରହୀ ରୋଦନୀ ପାଇଁ, ବାନର କେଶ ଓ ନଖ ଦେଇ ଧୂପ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ସାବେ କାନ୍ଦିବା, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ନୀଳ ରଙ୍ଗ।

ଧୂପୋ ନିମ୍ବେନ ଭୂତୋଗ୍ରରାଜୀସର୍ଜ୍ଜରସୈର୍ଲ୍ଲିପେତ୍ । ବର୍ଲି ଵହିର୍ହରେଲ୍ଲାଜକୁଲ୍ମାଷକଵକୋଦନମ୍ ।। ୨୯୯.

ନିମ୍ବ, ଭୂତୋଗ୍ର, ରାଜୀ ଓ ସର୍ଜ ରସ ଦେଇ ଧୂପ କରିବା ଉଚିତ; ବଳି ପାଇଁ ବାହାରେ ଭଜା ଯବ, ଲାଜା, କୁଲମାଷ ଓ କୋଦର ଦେବା ଉଚିତ।

ଯାଵତ୍ତ୍ରଯୋଦଶାହଂ ସ୍ଯାଦେଵଂ ଧୂପାଦିକା କ୍ରିଯା । ଗୃହ୍ଣାତି ମାସିକଂ ଵତ୍ସଂ ପୂତନାସଙ୍କୁଲୀ ଗ୍ରହୀ ।। ୨୯୯.

ଏହି ଧୂପ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କ୍ରିୟା ତେର ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିବା ଉଚିତ; ପୁତନାସଙ୍କୁଳୀ ନାମକ ଗ୍ରହୀ ମାସିକ ଶିଶୁକୁ ଧରିଥାଏ।

କାକଵଦ୍ରୋଦନଂ ସ୍ଵାସୋ ମୂତ୍ରଗନ୍ଵୋଽକ୍ଷିମୀଲନଂ । ଗୋମୂତ୍ରସ୍ନପନଂ ତ୍ସ୍ଯ ଗୋଦନ୍ତେନ ଚ ଧୂପନମ୍ ।। ୨୯୯.

ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି କାକ ଭଳି କାନ୍ଦିବା, ଅସ୍ଥିର ଶ୍ୱାସ, ପେସାବ ଓ ପଖାନ୍ଦ କରିବା, ଚକ୍ଷୁ ମୁଦିବା; ଗୋମୁତ୍ର ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଓ ଗୋଦନ୍ତି ଦେଇ ଧୂପ କରିବା ଉଚିତ।

ପୀତଵସ୍ତ୍ରଂ ଦଦେଦ୍ରକ୍ତସ୍ରଗ୍ଗନ୍ଧୌ ତୈଲଦୀପକଃ । ତ୍ରିଵିଧଂ ପାଯସମ୍ମଦ୍ଯଂ ତିଲମାସଞ୍ଚତୁର୍ଵ୍ଵିଧମ୍ ।। ୨୯୯.

ପୀତ ବସ୍ତ୍ର, ଲାଲ ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ତେଲ ଦୀପ ଦେବା ଉଚିତ; ତିନି ପ୍ରକାର ଖିର, ମଦ, ତିଳ ଓ ଚାରି ପ୍ରକାର ଡାଲ ଦେବା ଉଚିତ।

କରଞ୍ଜାଧୋ ଯମଦିଶି ସପ୍ତାହଂ ତୈର୍ବଲିଂ ହରେତ୍ । ଦ୍ଵିମାସିକଞ୍ଚ ମୁକୁଟା ଵପୁଃ ଶୀତଞ୍ଚ ଶୀତଲଂ ।। ୨୯୯.

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ କରଞ୍ଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ସାତ ଦିନ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ; ଦୁଇ ମାସର ଶିଶୁ ପାଇଁ ମୁକୁଟ ଦେବା ଓ ଶରୀର ଠଣ୍ଡା ଓ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଛର୍ଦ୍ଦିଃ ସ୍ଯାନ୍ମୁଖଶୋଷାଦିପୁଷ୍ପଗନ୍ଧାଂଶୁକାନି ଚ । ଅପୂପମୋଦନଂ ଦୋପଃ କୃଷ୍ଣଂ ନୀରାଦି ଧୂପକମ୍ ।। ୨୯୯.

ବାନ୍ତି, ମୁଖ ଶୁଖିବା ଓ ଅଂଶୁକରେ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଲକ୍ଷଣ; ଅପୂପ ଓ ଭାତ ଦେବା, କୃଷ୍ଣ ନୀର ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଧୂପ କରିବା ଉଚିତ।

ତୃତୀଯେ ଗୋମୁଖୀ ନିଦ୍ରା ସଵିଣ୍ମୁତ୍ରପ୍ରରୋଦନମ୍ । ଯଵାଃ ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଃ ପଲନଂ କୁଲ୍ମାଷଂ ଶାକମୋଦନମ୍ ।। ୨୯୯.

ତୃତୀୟ ଗ୍ରହୀ ଗୋମୁଖୀରେ, ନିଦ୍ରା, ପେସାବ ପଖାନ୍ଦ ସହ କାନ୍ଦିବା ଲକ୍ଷଣ; ଯବ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ପଲାନା, କୁଲମାଷ ଓ ଶାକ ଭାତ ଦେବା ଉଚିତ।

କ୍ଷୀରଂ ପୂର୍ଵ୍ଵେ ଦଦେନ୍ମଧ୍ଯେଽହନି ଧୂପଶ୍ଚ ସର୍ପିଷା । ପଞ୍ଚଭଙ୍ଗେନ ତତ୍ ସ୍ନାନଂ ଚତୁର୍ଥେ ପିଙ୍ଗଲାର୍ତ୍ତିହୃତ୍ ।। ୨୯୯.

ପ୍ରଥମେ ଦୁଧ ଦେବା, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଘୀ ଦେଇ ଧୂପ କରିବା; ପାଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଓ ଚତୁର୍ଥରେ ପିଙ୍ଗଳାର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ।

ତନୁଃ ଶୀତା ପୂତିଗନ୍ଧଃ ଶୋଷଃ ସ ମ୍ରିଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ପଞ୍ଚମୀ ଲଲନା ଗାତ୍ରସାଦଃ ସ୍ଯାନ୍ମୁଖଶୋଷଣଂ ।। ୨୯୯.

ଦେହ ଶୀତଳ ହୋଇଯାଏ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ତିଆରି ହୁଏ, ଶୁଖିଯାଏ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ; ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ଜିଭ ଓ ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ, ମୁହଁ ଶୁଖିଯାଏ।

ଅପାନଃ ପୀତଵର୍ଣଶ୍ଚ ମତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ଦ୍ଦକ୍ଷଇଣେ ବଲିଃ । ଷଣଅମାସେ ପଙ୍କଜା ଚେଷ୍ଟା ରୋଦନଂ ଵିକୃତଃ ସ୍ଵରଃ ।। ୨୯୯.

ତଳ ଶ୍ୱାସ ହଳଦିଆ ହୋଇଯାଏ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମାଛ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ନିବେଦନ ହୁଏ; ଷଷ୍ଠ ମାସରେ ଦେହ ପଦ୍ମ ପରି ଚଳିଥାଏ, କାନ୍ଦିବା ହୁଏ ଏବଂ ଶବ୍ଦ ବିକୃତ ହୋଇଯାଏ।

ମତ୍ସ୍ଯମାଂସସୁରାଭକ୍ତପୁଷ୍ପଗନ୍ଧାଦିଭିର୍ବଲିଃ । ସପ୍ତମେ ତୁ ନିରାହାରା ପୂତିଗନ୍ଧାଦିଦନ୍ତରୁକ୍ ।। ୨୯୯.

ମାଛ, ମାଂସ, ମଦ, ଭୋଜନ ଓ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ନିବେଦନ ହୁଏ; ସପ୍ତମ ଦିନରେ ଉପବାସ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଦାନ୍ତ ଓ ମୁହଁରେ ବେଦନା ହୁଏ।

ପିଷ୍ଟମାଂସସୁରାମାଂସୈର୍ବଲିଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯମୁନାଷ୍ଟମେ । ଵିସ୍ଫୋଟଶୋଷଣାଦ୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍ ତଚ୍ଚିକିତ୍ସାନ୍ନ କାରଯେତ୍ ।। ୨୯୯.

ଅଷ୍ଟମ ଦିନରେ ପିସା ମାଂସ, ମଦ ଓ ମାଂସର ନିବେଦନ ହୁଏ; ଫୋଡା, ଶୁଖିବା ଓ ଏହା ପରି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ନଵମେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଯାର୍ତ୍ତୋ ଜ୍ଵରୀ ଚ୍ଛର୍ଦ୍ଦତି ପାଲକମ୍ । ରୋଦନଂ ମାଂସକୁଲ୍ମାଷମଦ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ଵୈଶ୍ଵକେ ବଲିଃ ।। ୨୯୯.

ନବମ ଦିନରେ ପୀଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପରି ଆଚରଣ କରେ, ଜ୍ୱର ହୁଏ ଏବଂ ପିତ୍ତ ବାନ୍ତି କରେ; କାନ୍ଦିବା ହୁଏ ଏବଂ ମାଂସ, ଦାଲ, ମଦ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ନିବେଦନ ବୈଶ୍ୱଦେବକୁ ହୁଏ।

ଦଶମେ ତାପସୀ ଚେଷ୍ଟା ନିରାହାରୋକ୍ଷଇମୀଲନମ୍ । ଘଣ୍ଟା ପତାକା ପିଷ୍ଟୋକ୍ତା ସୁରାମାଂସବଲିଃ ସମେ ।। ୨୯୯.

ଦଶମ ଦିନରେ ତପସ୍ୱୀ ପରି ଆଚରଣ, ଉପବାସ ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲା ରହିଥାଏ; ଘଣ୍ଟା ଓ ପତାକା ଦିଆଯାଏ, ପିସା ଚାଉଳ, ମଦ ଓ ମାଂସର ନିବେଦନ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ହୁଏ।

ରାକ୍ଷସ୍ଯେକାଦଶୀ ପୀଡ଼ା ନେତ୍ରାଦ୍ଯଂ ନ ଚିକିତ୍ସନମ୍ । ଚଞ୍ଚଲା ଦ୍ଵାଦଶେ ଶ୍ଵାସଃ ତ୍ରାସାଦିକଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ ।। ୨୯୯.

ଏକାଦଶ ଦିନରେ ରାକ୍ଷସୀ ଚକ୍ଷୁ ଦିଆଯାଏ, ବେଦନା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା ନାହିଁ; ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ ଶ୍ୱାସ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିର ଚଳନ ଦେଖାଯାଏ।

ବଲିଃ ପୂର୍ଵଽଥ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ କୁଲ୍ମାଷାଦ୍ଯୈସ୍ତିଲାଦିଭିଃ । ଯାତନା ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯେଽବ୍ଦେ ଯାତନଂ ରୋଦନାଦିକମ୍ ।। ୨୯୯.

ପ୍ରଭାତ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଦାଲ, ତିଳ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ନିବେଦନ ହୁଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଷରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା, କାନ୍ଦିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖ ହୁଏ।